Auglýsingin hverfur eftir stutta stund...
Loka

Fréttir

Útgerðarmenn hafa eignast 300 milljarða króna á sex árum - veiðigjald lækkar

Hagtölur sýna bættan hag útgerðarfyrirtækja og hvernig þau bjuggu til eign úr því sem eignarréttur gildir ekki um. Útgerðir á Íslandi hafa aukið eigið fé sitt um 300 milljarða króna á sex árum, eða 50 milljarða á hverju ári, síðustu sex ár. Síðustu þrjú ár hefur veiðigjaldið fyrir afnot af auðlindinni lækkað um 5 milljarða á ári.

Þorsteinn Már Baldvinsson Er einn auðugasti útgerðarmaður landsins í gegnum eignarhald á Samherja. Auður hans, ásamt fyrrverandi eiginkonu hans, var metinn á um 31 milljarð króna í fyrra.

Íslenskar útgerðir hafa aukið eigið fé sitt um 300 milljarða króna á sex árum, eða um 50 milljarða á ári að meðaltali, samkvæmt tölum Hagstofunnar.

Helsta eign útgerðarfélaganna er eign sem eignarréttur gildir ekki um, lögum samkvæmt, eða heimildir til að nýta auðlindina.

Síðustu þrjú ár hefur veiðigjald til ríkissjóðs fyrir nýtingu á fiskveiðiauðlindinni hins vegar lækkað um fimm milljarða króna.

Eigið fé útgerðarfyrirtækja var neikvæð eftir efnahagshrunið, fór úr mínus 83 milljörðum króna árið 2008 í 216 milljarða króna í plús árið 2014.

Aðgangur að auðlindinni er eign

Þrátt fyrir að lög kveði á um að aflaheimildir, eða kvóti, séu ekki eign, eru þær skráðar sem eign í efnahagsreikningi sjávarútvegsfyrirtækja og hagtölum. 

Eign í auðlindinniFiskveiðiauðlindin er skráð í efnahagsreikningum útgerðarfyrirtækja sem „óefnisleg eign“.

Í lögum um stjórn fiskveiða segir: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar ... Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.“

Kvóti er skráður sem „óefnisleg eign“ í efnahagsreikningi sjávarútvegsfyrirtækja. Frá árinu 2002 hafa óefnislegar eignir, sem að stærstum hluta eru aflaheimildir, aukist úr 93 milljörðum króna í 251 milljarð króna á föstu verðlagi. 

Óefnislegar eignir útgerðarfyrirtækja, mestmegnis í kvóta, jókst um svipaða upphæð og skuldir þeirra árin 2002 til 2007. Fjölmörg útgerðarfélög veðsettu eign sína í kvóta til þess að fá lán, jafnvel til hlutabréfakaupa. Þannig veðsettu þau eign sem ekki myndar eignarrétt því hún telst til sameignar íslensku þjóðarinnar. Án þessarar eignar væri eigið fé íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja neikvætt, þau myndu skulda meira en þau eiga.

Batnandi hagurGrafið sýnir batnandi hag útgerðarfyrirtækja. Þarna sést að frá aldamótum hefur óefnisleg eign aukist verulega, en það er að stórum hluta aflaheimildir.

Milljarðamæringar af kvóta

Þrátt fyrir að aflaheimildir séu ekki eiginleg eign og eigi ekki lagalega að lúta eignarrétti geta útgerðarmenn, eigendur útgerðarfélaganna, framkallað raunverulega eign úr þeim með því að selja kvóta. 

Í úttekt Stundarinnar í fyrra á helstu „eigendum“ auðlindarinnar kom fram að einstakir útgerðarmenn hafi yfir að ráða sameign upp á tugi milljarða króna.

Sjá umfjöllun Stundarinnar um fólkið sem ræður auðlindinni.

Þess ber að geta að þegar kvóti er seldur eru oft skuldir að baki, þar sem stór hluti kvóta er veðsettur.

Eftirfarandi útgerðarmenn réðu yfir mestum hluta auðlindarinnar í fyrra: 

 

Helstu eigendur fiskveiðiauðlindarinnarStundin gerði úttekt á helstu eigendum auðlindarinnar í fyrra.

Veiðigjöld lækkuð

Þrátt fyrir að eignir sjávarútvegsfyrirtækja hafa stóraukist hafa veiðgjöld verið lækkuð síðustu þrjú árin. Fiskveiðiárið 2012-2013 greiddu útgerðir tæpa 13 milljarða króna í veiðigjöld, en árið 2014-2015 fimm milljörðum minna, eða 7,7 milljarða króna. Það jafngildir því að veiðigjöldin eru nú árlega um 10% af aukningu á eigin fé útgerðarfélaga á Íslandi.

Eftir að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks var mynduð í kjölfar kosninganna í apríl 2013 var tekin ákvörðun um að lækka hið svokallaða „sérstaka veiðigjald“, sem leiddi til þess að veiðigjaldið lækkaði um tæpan milljarð 2014-2015, 1,4 milljarða árið áður og tæpa þrjá milljarða árið þar áður.

Kvótinn boðinn upp?

Í kjölfar tilrauna Færeyinga með uppboð á kvóta, sem þýðir að ríkið býður upp kvótann gegn hæsta verði á markaði, hefur vaknað umræða um að Íslendingar fari svokallaða uppboðsleið. 

Meðal þeirra flokka sem styðja uppboðsleiðina eru Píratar, sem njóta um 23% fylgis samkvæmt síðustu skoðanakönnun Gallups. Þá hefur VG, sem um 13% styðja, horft til uppboðsleiðarinnar. Formaður flokksins, Katrín Jakobsdóttir, segist vilja „byrja á þessu í áföngum eins og Færeyingar hafa gert“. Viðreisn, studd af 12% í síðustu skoðanakönnun, styður einnig uppboðsleiðina í áföngum, sem og Björt framtíð með 3% stuðning.

Alls eru rúmlega 60% kjósenda, ef marka má skoðanakannanir, að baki flokkum sem styðja uppboðsleiðina eins og staðan er nú. Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkurinn eru andsnúnir uppboðsleiðinni.

„Hvað höfum við gert ykkur?“

Samfylkingin, með 9% fylgi, styður uppboðsleið, án þess að hafa innleitt hana í síðustu ríkisstjórn, þegar gerð var málamiðlun vegna mikilla mótmæla útgerðarmanna. „Hvað höfum við gert ykkur?“ sagði einn af fyrrverandi stjórnendum Síldarvinnslunnar á Neskaupsstað á átakafundi með Steingrími J. Sigfússyni, þá sjávarútvegsráðherra, í apríl 2012.

Renta af auðlindinni fyrir heilbrigðisútgjöldum

Fyrrverandi hagstofustjóri Færeyja, Hermann Oskarsson, sem styður uppboðsleiðina, sagði í viðtali við Stundina á dögunum að renta ríkisins af uppboði á heimildum til nýtingar fiskveiðiauðlindarinnar í Færeyjum myndi duga fyrir öllu heilbrigðiskerfi landsins. „Uppboðin hafa gengið vel og meirihluti Færeyinga er augljóslega hlynntur því að greitt sé fullt gjald fyrir fiskveiðiréttindi. Auðvitað hefðu útgerðarfyrirtækin áfram viljað fá aflaheimildum úthlutað ókeypis, en samt hafa þau tekið virkan þátt í uppboðunum og boðið svo hátt verð að það hefur komið hagfræðingum sem fylgjast með á óvart. Þegar allur kvóti verður boðinn upp er reiknað með að tekjurnar muni duga til að standa straum af öllum heilbrigðisútgjöldum landsins og lækka tekjuskatt umtalsvert. Það ætti því engan að undra að breiður stuðningur er við aðgerðirnar í Færeyjum.“

 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið í dag

Fréttir

Gagnrýnir prófíl-mynd þingkonu sem kvartar undan áreitni

Listi

Frásagnir 137 íslenskra stjórnmálakvenna af misrétti, ofbeldi og kynferðislegri áreitni

Fréttir

Þrjú hundruð stjórnmálakonur skora á stjórnvöld: „Hótað nauðgun vegna skoðana minna“

Fréttir

Geir tapar fyrir Mannréttindadómstólnum: Engin mannréttindi brotin í Landsdómsmálinu

Fréttir

Niðurstaða Mannréttindadómstólsins stangast á við þungar ásakanir Geirs og ummæli hans um „smáatriði“

Leiðari

Hér kemur sáttin

Mest lesið í vikunni

Pistill

Davíð spilar með Geir og þjóðina

Fréttir

Gagnrýnir „afsal á forystuhlutverki Sjálfstæðisflokksins til VG“ og segir að frjálsar umræður leyfist ekki í Valhöll

Fréttir

Umtalaðasta símtalið birt: „Þetta eru 100 millj­arð­ar, spít­al­inn og Sunda­braut­in“

Fréttir

Gagnrýnir prófíl-mynd þingkonu sem kvartar undan áreitni

Fréttir

Isavia þarf að afhenda Aðalheiði yfirstrikaðar upplýsingar: „Svo mér endist ævin til að reka þetta mál“

Listi

Frásagnir 137 íslenskra stjórnmálakvenna af misrétti, ofbeldi og kynferðislegri áreitni