Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Sögufölsun felld af stalli

Mót­mæl­end­ur í Banda­ríkj­un­um krefjast upp­gjörs og vilja stytt­ur og minn­is­merki um suð­ur­rík­in burt. Sagn­fræð­ing­ur seg­ir það ekki í nein­um takti við mann­kyns­sög­una að lista­verk á op­in­ber­um stöð­um séu var­an­leg.

Sögufölsun felld af stalli
Stytta af Suðurríkjaleiðtoga fjarlægð Borgarstjóri Richmond í Virginíu fyrirskipaði að stytta af J.E.B. Stuart hershöfðingja úr suðurríkjaher yrði fjarlægð í gær. Mynd: Eze Amos/Getty Images/AFP

Fjölmargar styttur og minnismerki hafa verið rifin niður eða fjarlægð í Bandaríkjunum síðustu vikur og einnig í öðrum löndum þar sem mótmælendur krefjast uppgjörs við rasisma fortíðar og nútíðar. Neistinn sem kveikti bálið var dauði blökkumannsins George Floyd í haldi lögreglu en í mörgum tilvikum er um að ræða styttur sem aðgerðasinnar höfðu barist gegn áratugum saman. Aðrir vilja meina að þetta séu skemmdarverk á sögulegum verðmætum en hver byggði þessar styttur, hvers vegna og hvað segir sagan okkur um önnur minnismerki sem hafa verið fjarlægð?

Bandarísku borgarastyrjöldinni, eða þrælastríðinu, lauk árið 1865 með afgerandi sigri norðurríkjanna sem afnámu þar með þrælahald fyrir sunnan. Stríðið stóð í fjögur ár og kynnu margir að halda að styttur af leiðtogum suðurríkjanna hafi verið reistar á þeim tíma eða stuttu á eftir. Staðreyndin er sú að mörg þau minnismerki sem við sjáum í dag voru ekki reist fyrr en á bilinu 1920 til 1960 þegar barátta blökkufólks fyrir borgaralegum réttindum stóð sem hæst.

Það var engin tilviljun. Styttur þessar og minnisvarðar voru hluti af áróðursherferð íhaldssamra kynþáttahatara sem börðust á hæl og hnakka gegn þeim breytingum sem menn eins og Martin Luther King létu lífið fyrir. Stytturnar voru afhjúpaðar á sama tíma og á sömu stöðum og ofbeldið gegn blökkufólki var hvað verst um miðbik 20. aldar. Með þessum hætti var vísvitandi verið að senda þeldökkum Bandaríkjamönnum mjög skýr skilaboð um hver staða þeirra væri og yrði um alla framtíð.

Það er í þessu sögulega samhengi sem krafan um að stytturnar víki kemur fram, ekki af því að fólk vilji skemma minjar frá 19. öld. Minnisvarðar þessir voru reistir mun síðar og ekki til að minnast sögunnar heldur endurskrifa hana.

Glataður málstaður

Mýtan um hinn glataða málstað eða „Lost cause“ er rótgróin í suðurríkjum Bandaríkjanna. Í stuttu máli gengur hún út á að þrælastríðið hafi alls ekki snúist um þrælahald heldur yfirgang norðurríkjanna sem hafi ekki getað unað þeim fyrir sunnan að lifa og skipuleggja samfélag sitt eftir eigin höfði og menningu. Stytturnar eru þannig endurtúlkaðar í seinni tíð sem minnismerki um hugrakkt fólk sem barðist fyrir góðum málstað og þá aðeins í sjálfsvörn.

Sannleikurinn er sá að nær allir leiðtogar suðurríkjahersins og þeir sem fjármögnuðu stríðsreksturinn voru vellauðugir menn sem áttu stórar plantekrur og ógrynnin öll af þrælum (hershöfðinginn Stonewall Jackson verandi helsta undantekningin frá þeirri reglu). Hagsmunir þeirra í stríðinu snerust að öllu leyti um að halda blökkufólki í ánauð, þó að þeir hafi vissulega haldið margar rómantískar ræður til að fegra sig og blása hermönnum sínum baráttuanda í brjóst.

Sagnfræðingar í dag gefa ekkert fyrir þá söguskoðun að þrælastríðið hafi verið réttlát sjálfsvörn en mýtan lifir góðu lífi. Fyrir vikið er stór hópur fólks, sérstaklega í suðurríkjunum, sem lítur á það sem persónulega og menningarlega árás að ráðast gegn styttum af hershöfðingjum þrælastríðsins.

Samkvæmt rannsókn sem gerð var af Smithsonian stofnuninni hefur það kostað vel á sjötta milljarð íslenskra króna af bandarísku skattfé að viðhalda minnismerkjum um suðurríkjaleiðtoga síðastliðinn áratug. Það væri ekki gert nema með stuðningi stórs hóps íhaldssamra kjósenda sem eru einmitt þeir sem almennt leggjast mest gegn ríkisútgjöldum. Í þessu tilviki gera margir þeirra undantekningu.

Í umsögn um niðurstöður rannsóknar Smithsonian segir sagnfræðingurinn Karen Cox við háskólann í Norður-Karólínu: „Með þessu er sjálft ríkið að styðja við ranghugmyndina um glataða málstaðinn, að nota skattfé með þessum hætti er til merkis um samþykki yfirvalda. Hvað segir það við þeldökka ríkisborgara eða aðra ríkisborgara, hvað segir það við yngstu kynslóðirnar?“ segir Cox.

Aldalöng hefð að ráðast á styttur

Annar virtur sagnfræðingur, Karen L. Thompson prófessor við John Jay College of Criminal Justice í New York, hefur vakið athygli á samfélagsmiðlum fyrir að styðja kröfur mótmælanna og hefur hún jafnvel gefið góð ráð um hvernig best sé að rífa styttur niður af stöllum. Sagði hún að betra væri að nota keðjur en reipi þar sem það síðarnefnda gæfi of mikið eftir og skapaði aukna hættu fyrir viðstadda.

Thompson hefur einnig deilt ofannefndum kostnaðartölum frá Smithsonian á Twitter reikningi sínum og segir að allir þessir milljarðar ættu frekar að fara í að varðveita sögufrægar minjar frá frelsisbaráttu blökkumanna og frumbygga sem flestar eru í niðurníðslu eftir áratuga vanrækslu.

„Margir halda að sem prófessor í listasögu vilji ég varðveita allar minjar en ég geri mér grein fyrir að það kostar sitt,“ segir Thompson. „Það kostar bókstaflegt stórfé að viðhalda þessum styttum [af leiðtogum suðurríkjanna]... Þegar mótmælendur rifu niður svonefnda Silent Sam styttu við háskólann í Norður Karólínu fyrir tveimur árum tilkynntu stjórnendur skólans að þeir hygðust ekki bara laga hana heldur reisa heilt safn utan um styttuna fyrir tæpar sjö hundruð milljónir íslenskra króna og verja svo meira en 130 milljónum árlega í viðhald og öryggisgæslu. Þarna er bara verið að sturta niður peningum.“

Dagblaðið New York Times tók Thompson tali til að ræða sjónarhorn hennar á deiluna og í því viðtali sagði hún að fólk fyrr á öldum hafi gert sér fyllilega grein fyrir því að styttur væru ekki varanlegir hlutir. „Sem sagnfræðingur í listasögu veit ég að eyðilegging er normið og varðveisla sjaldgæf undantekning. Mannkynið hefur reist minnisvarða um fólk og hugmyndafræði allt frá því að við byrjuðum fyrst að búa til list. Og um leið og við byrjuðum að reisa þessar styttur var fólk að rífa þær niður í sífellu,“ segir Thompson.

„Og um leið og við byrjuðum að reisa þessar styttur var fólk að rífa þær niður í sífellu“

„Við erum t.d. að tala um laskaðar styttur af konungum Assyríumanna og á þeim má finna áletranir þar sem segir að sá sem vogi sér að hrófla við styttunni skuli þjást það sem hann eigi eftir ólifað og þess háttar. Fyrir vikið vitum við að árásir á styttur urðu strax ein af aðferðum byltingarsinna til að kalla fram breytingar. Þeir rifu niður þessa styttu tvö þúsund og sjö hundruð árum fyrir kristsburð. Það ætti því alls ekki að koma neinum á óvart að sjá fólk í dag beita sömu aðferðum til að ráðast á þá hugmyndaræði sem styttur standa fyrir.“

Fortíðin alltaf í endurskoðun

„Hugsum líka bara aðeins um bronsið,“ segir Thompson. „Flestar þessar styttur í suðurríkjunum eru einmitt gerðar úr bronsi sem er málmur sem er mjög auðvelt að bræða niður og endurnýta. Grikkir til forna byggðu líka mörg sín helstu minnismerki úr bronsi en nánast ekkert af þeim stendur eftir í dag. Það er vegna þess að í hvert sinn sem það urðu stjórnarskipti eða stríð braust út voru menn fljótir að bræða stytturnar niður og ýmist komu bronsinu í verð, bjuggu til vopn eða reistu nýja brons-styttu af einhverjum öðrum. Svona er öll listasagan, saga breytilegrar hollustu og fortíðar sem var jafn óðum endurskrifuð... Ég held að okkar kynslóð hugsi um listaverk á opinberum stöðum sem eitthvað varanlegt en það er ekki í neinum takt við mannkynssöguna.“

Thompson segir að líklega sé ástæðan sú að Bandaríkjamenn hafi verið ríkt samfélag í svo langan tíma, auk þess að vera lausir við stríð heimafyrir. Þeir séu ekki vanir sviptingum sögunnar á sama hátt og kannski aðrar þjóðir.

 „Styttu-árásirnar sýna hversu mjög hvít kynþáttahyggja er samofin bandarísku samfélagi“

„Þessar nýjustu árásir á styttur eru til merkis um að vandinn í dag er ekki bara hvað skuli gera í framtíðinni heldur hvernig megi gera upp fortíðina sem þjóð, sem þjóðfélag og sem heimsbyggð,“ segir Thompson. „Styttu-árásirnar sýna hversu mjög hvít kynþáttahyggja er samofin bandarísku samfélagi - að við þurfum að endurskoða alfarið hvernig við skiljum heiminn, jafnvel fortíðina, til að geta horft til bjartari framtíðar.“

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Þetta er gönguleiðin að nýja eldgosinu
1
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Þetta er göngu­leið­in að nýja eld­gos­inu

Besta göngu­leið til að nálg­ast eld­gos­ið í Mera­döl­um ligg­ur vest­an meg­in hrauns­ins og eft­ir upp­haf­legu gos­göngu­leið­inni. Geng­ið er frá bíla­stæði við Suð­ur­strand­ar­veg. Björg­un­ar­sveit­in Þor­björn send­ir kort af göngu­leið­inni.
Sigmundur Davíð hættir við
2
Fréttir

Sig­mund­ur Dav­íð hætt­ir við

„Ég neydd­ist til að hætta við þátt­töku mína vegna þingstarfa á Ís­landi,“ seg­ir Sig­mund­ur Dav­íð Gunn­laugs­son við Dagens Nyheter um fyr­ir­hug­aða ræðu sína á ráð­stefnu sem skipu­lögð er af neti hægriöfga­manna.
Hér er sérstakt hættusvæði hjá eldgosinu
3
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Hér er sér­stakt hættu­svæði hjá eld­gos­inu

Göngu­leið að eld­gos­inu ligg­ur yf­ir áætl­að­an kviku­gang þar sem þyk­ir mögu­legt að hraun geti kom­ið upp úr jörðu með litl­um fyr­ir­vara.
Ekki bara pest að kjósa Framsókn
4
Greining

Ekki bara pest að kjósa Fram­sókn

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn er óvænt orð­in heit­asta lumma ís­lenskra stjórn­mála. Ungt fólk, sér­stak­lega ung­ar kon­ur, virð­ast lað­ast að flokkn­um. Spill­ing­arstimp­ill­inn sem loddi við hann eins og fluga við skít, virð­ist horf­inn. Hvað gerð­ist? Geng­ur vofa bæjarra­dikal­anna ljós­um log­um í flokkn­um?
Útivist og hreyfing í góðum hópi eykur lífsgleði
5
ViðtalHamingjan

Úti­vist og hreyf­ing í góð­um hópi eyk­ur lífs­gleði

Harpa Stef­áns­dótt­ir hef­ur þurft að rækta ham­ingj­una á nýj­an hátt síð­ustu ár. Þar hef­ur spil­að stærst­an þátt breyt­ing­ar á fjöl­skyldu­mynstri. Hún hef­ur auk þess um ára­bil bú­ið í tveim­ur lönd­um og seg­ir að sitt dag­lega líf hafi ein­kennst af að hafa þurft að hafa fyr­ir því að sækja sér fé­lags­skap og skapa ný tengsl fjarri sínu nán­asta fólki. Harpa tal­ar um mik­il­vægi hóp­a­starfs tengt úti­vist og hreyf­ingu en hún tel­ur að hreyf­ing í góð­um hópi stuðli að vellíð­an.
Fyrirtækjum fjölgar en tekjur ríkisins lækka
6
Fréttir

Fyr­ir­tækj­um fjölg­ar en tekj­ur rík­is­ins lækka

Inn­an við þriðj­ung­ur fyr­ir­tækja greið­ir tekju­skatt, helm­ing­ur greið­ir ekki laun og litlu færri greiða hvorki trygg­inga­gjald né tekju­skatt. Á sama tíma og hluta­fé­lög­um fjölg­ar skil­a þau minni tekj­um í rík­is­sjóð. Þetta er nið­ur­staða meist­ar­a­rann­sókn­ar Sig­urð­ar Jens­son­ar, sem starf­að hef­ur við skatteft­ir­lit í árarað­ir. Vís­bend­ing­ar eru um að hluta­fé­laga­formið sé of­not­að, að menn séu að koma fyr­ir eign­um sem alla jafna ættu að vera á þeirra per­sónu­legu skatt­fram­töl­um, í því skyni að spara sér skatt­greiðsl­ur.
Þrettán ræðumenn lýst nasískum skoðunum - Sigmundur Davíð svarar ekki um þátttöku sína
7
Fréttir

Þrett­án ræðu­menn lýst nasísk­um skoð­un­um - Sig­mund­ur Dav­íð svar­ar ekki um þátt­töku sína

Meiri­hluti þeirra sem deila sviði með Sig­mundi Dav­íð Gunn­laugs­syni á ráð­stefnu í Sví­þjóð hafa starf­að með hægriöfga­sam­tök­um, sum­ir í flokki sem vill senda millj­ón inn­flytj­end­ur úr landi. For­sæt­is­ráð­herr­ann fyrr­ver­andi svar­ar ekki spurn­ing­um.

Mest deilt

Einhverf án geðheilbrigðisþjónustu: „Háalvarlegt mál“
1
ÚttektEin í heiminum

Ein­hverf án geð­heil­brigð­is­þjón­ustu: „Háal­var­legt mál“

Stöð­ug glíma við sam­fé­lag sem ger­ir ekki ráð fyr­ir ein­hverfu fólki get­ur leitt til al­var­legra veik­inda. Þetta segja við­mæl­end­ur Stund­ar­inn­ar sem öll voru full­orð­in þeg­ar þau voru greind ein­hverf. Fram­kvæmda­stjóri Ein­hverf­u­sam­tak­anna seg­ir þau til­heyra hópi sem fái ekki lífs­nauð­syn­lega þjón­ustu sem sé lög­brot. Sænsk rann­sókn leiddi í ljós að ein­hverf­ir lifi að með­al­tali 16 ár­um skem­ur en fólk sem ekki er ein­hverft. „Stað­an er háal­var­leg,“ seg­ir sál­fræð­ing­ur sem hef­ur sér­hæft sig í ein­hverfu.
Helgi Seljan
2
Leiðari

Helgi Seljan

Í landi hinna ótengdu að­ila

Á Ís­landi eru all­ir skyld­ir öll­um, nema Sam­herja.
„Rosalegt álag“ að vera einhverf úti í samfélaginu
3
ViðtalEin í heiminum

„Rosa­legt álag“ að vera ein­hverf úti í sam­fé­lag­inu

Elísa­bet Guð­rún­ar og Jóns­dótt­ir seg­ir að geð­ræn veik­indi sem hún hafi þjáðst af frá barnæsku séu af­leið­ing álags sem fylgi því að vera ein­hverf án þess að vita það. Stöð­ugt hafi ver­ið gert lít­ið úr upp­lif­un henn­ar og til­finn­ing­um. Hún hætti því al­far­ið að treysta eig­in dómgreind sem leiddi með­al ann­ars til þess að hún varð út­sett fyr­ir of­beldi.
Sigmundur Davíð á ráðstefnu með sænskum þjóðernisöfgamönnum
4
Afhjúpun

Sig­mund­ur Dav­íð á ráð­stefnu með sænsk­um þjóð­ernisöfga­mönn­um

Gyð­inga­hat­ar­ar, nýnas­ist­ar, stuðn­ings­menn við inn­rás Rússa í Úkraínu og Sig­mund­ur Dav­íð Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra, verða með­al ræðu­manna á ráð­stefnu í Sví­þjóð sem skipu­lögð er af neti hægriöfga­hópa.
Hjólreiðafólk „með lífið í lúkunum“
5
Fréttir

Hjól­reiða­fólk „með líf­ið í lúk­un­um“

Formað­ur Reið­hjóla­bænda seg­ir ör­yggi hjól­reiða­fólks hætt kom­ið, bæði á þjóð­veg­um og í þétt­býli. Lög­legt sé til dæm­is að taka fram úr reið­hjóli á blind­hæð og van­þekk­ing sé með­al öku­manna um þær um­ferð­ar­regl­ur sem gilda. Sam­stillt átak þurfi til að stöðva fjölg­un slysa óvar­inna veg­far­enda.
Verður þú með geranda mínum um verslunarmannahelgina?
6
Pistill

Þolandi 1639

Verð­ur þú með ger­anda mín­um um versl­un­ar­manna­helg­ina?

Rétt eins og þú er hann ef­laust að skipu­leggja versl­un­ar­manna­helg­ina sína, því hann er al­veg jafn frjáls og hann var áð­ur en hann var fund­inn sek­ur um eitt sví­virði­leg­asta brot­ið í mann­legu sam­fé­lagi.
„Við erum huldufólkið í kerfinu“
7
ViðtalEin í heiminum

„Við er­um huldu­fólk­ið í kerf­inu“

Guð­laug Svala Stein­unn­ar Kristjáns­dótt­ir seg­ir að ein­hverft fólk sé frá blautu barns­beini gas­lýst dag­lega því að stöð­ugt sé ef­ast um upp­lif­un þess. Það leiði af sér flókn­ar and­leg­ar og lík­am­leg­ar áskor­an­ir en stuðn­ing­ur við full­orð­ið ein­hverft fólk sé nán­ast eng­inn. „Við er­um huldu­fólk­ið í kerf­inu,“ seg­ir Guð­laug sem glím­ir nú við ein­hverf­ukuln­un í ann­að sinn á nokkr­um ár­um.

Mest lesið í vikunni

Sigmundur Davíð á ráðstefnu með sænskum þjóðernisöfgamönnum
1
Afhjúpun

Sig­mund­ur Dav­íð á ráð­stefnu með sænsk­um þjóð­ernisöfga­mönn­um

Gyð­inga­hat­ar­ar, nýnas­ist­ar, stuðn­ings­menn við inn­rás Rússa í Úkraínu og Sig­mund­ur Dav­íð Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra, verða með­al ræðu­manna á ráð­stefnu í Sví­þjóð sem skipu­lögð er af neti hægriöfga­hópa.
Þetta er gönguleiðin að nýja eldgosinu
2
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Þetta er göngu­leið­in að nýja eld­gos­inu

Besta göngu­leið til að nálg­ast eld­gos­ið í Mera­döl­um ligg­ur vest­an meg­in hrauns­ins og eft­ir upp­haf­legu gos­göngu­leið­inni. Geng­ið er frá bíla­stæði við Suð­ur­strand­ar­veg. Björg­un­ar­sveit­in Þor­björn send­ir kort af göngu­leið­inni.
Ísland með augum úkraínskrar flóttakonu
3
Viðtal

Ís­land með aug­um úkraínskr­ar flótta­konu

Tania Korolen­ko er ein þeirra rúm­lega þús­und ein­stak­linga sem kom­ið hafa til Ís­lands í leit að skjóli und­an sprengjuregni rúss­neska inn­rás­ar­hers­ins eft­ir inn­rás­ina í Úkraínu. Heima starf­rækti hún sum­ar­búð­ir fyr­ir úkraínsk börn, kenndi ensku og gaf fyr­ir ekki margt löngu út smá­sagna­safn. Hún hef­ur hald­ið dag­bók um komu sína og dvöl á Ís­landi og ætl­ar að leyfa les­end­um Stund­ar­inn­ar að fylgj­ast með kynn­um flótta­konu af landi og þjóð.
Sigmundur Davíð hættir við
4
Fréttir

Sig­mund­ur Dav­íð hætt­ir við

„Ég neydd­ist til að hætta við þátt­töku mína vegna þingstarfa á Ís­landi,“ seg­ir Sig­mund­ur Dav­íð Gunn­laugs­son við Dagens Nyheter um fyr­ir­hug­aða ræðu sína á ráð­stefnu sem skipu­lögð er af neti hægriöfga­manna.
Steindór Grétar Jónsson
5
Pistill

Steindór Grétar Jónsson

Þotu­lið­ið í skreppitúr

Stein­dór Grét­ar Jóns­son fær stund­um að leggja frítt eins og þotu­lið­ið á Reykja­vík­ur­flug­velli.
Hér er sérstakt hættusvæði hjá eldgosinu
6
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Hér er sér­stakt hættu­svæði hjá eld­gos­inu

Göngu­leið að eld­gos­inu ligg­ur yf­ir áætl­að­an kviku­gang þar sem þyk­ir mögu­legt að hraun geti kom­ið upp úr jörðu með litl­um fyr­ir­vara.
Illugi Jökulsson
7
Pistill

Illugi Jökulsson

Nýtt gos! En hvernig munu eld­gos leika Ís­land allt næstu 10 millj­ón ár­in?

Ill­ugi Jök­uls­son rifjar upp grein sem hann skrif­aði með hjálp fær­ustu manna um það hvernig Ís­landi muni líta út eft­ir ótelj­andi eld­gos, eft­ir nokkr­ar mikl­ar ís­ald­ir og ógur­lega haföldu í millj­ón­ir ára

Mest lesið í mánuðinum

Helgi Seljan
1
Leiðari

Helgi Seljan

Í landi hinna ótengdu að­ila

Á Ís­landi eru all­ir skyld­ir öll­um, nema Sam­herja.
„Rosalegt álag“ að vera einhverf úti í samfélaginu
2
ViðtalEin í heiminum

„Rosa­legt álag“ að vera ein­hverf úti í sam­fé­lag­inu

Elísa­bet Guð­rún­ar og Jóns­dótt­ir seg­ir að geð­ræn veik­indi sem hún hafi þjáðst af frá barnæsku séu af­leið­ing álags sem fylgi því að vera ein­hverf án þess að vita það. Stöð­ugt hafi ver­ið gert lít­ið úr upp­lif­un henn­ar og til­finn­ing­um. Hún hætti því al­far­ið að treysta eig­in dómgreind sem leiddi með­al ann­ars til þess að hún varð út­sett fyr­ir of­beldi.
Sigmundur Davíð á ráðstefnu með sænskum þjóðernisöfgamönnum
3
Afhjúpun

Sig­mund­ur Dav­íð á ráð­stefnu með sænsk­um þjóð­ernisöfga­mönn­um

Gyð­inga­hat­ar­ar, nýnas­ist­ar, stuðn­ings­menn við inn­rás Rússa í Úkraínu og Sig­mund­ur Dav­íð Gunn­laugs­son, fyrr­ver­andi for­sæt­is­ráð­herra, verða með­al ræðu­manna á ráð­stefnu í Sví­þjóð sem skipu­lögð er af neti hægriöfga­hópa.
Þetta er gönguleiðin að nýja eldgosinu
4
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Þetta er göngu­leið­in að nýja eld­gos­inu

Besta göngu­leið til að nálg­ast eld­gos­ið í Mera­döl­um ligg­ur vest­an meg­in hrauns­ins og eft­ir upp­haf­legu gos­göngu­leið­inni. Geng­ið er frá bíla­stæði við Suð­ur­strand­ar­veg. Björg­un­ar­sveit­in Þor­björn send­ir kort af göngu­leið­inni.
Ísland með augum úkraínskrar flóttakonu
5
Viðtal

Ís­land með aug­um úkraínskr­ar flótta­konu

Tania Korolen­ko er ein þeirra rúm­lega þús­und ein­stak­linga sem kom­ið hafa til Ís­lands í leit að skjóli und­an sprengjuregni rúss­neska inn­rás­ar­hers­ins eft­ir inn­rás­ina í Úkraínu. Heima starf­rækti hún sum­ar­búð­ir fyr­ir úkraínsk börn, kenndi ensku og gaf fyr­ir ekki margt löngu út smá­sagna­safn. Hún hef­ur hald­ið dag­bók um komu sína og dvöl á Ís­landi og ætl­ar að leyfa les­end­um Stund­ar­inn­ar að fylgj­ast með kynn­um flótta­konu af landi og þjóð.
Verður þú með geranda mínum um verslunarmannahelgina?
6
Pistill

Þolandi 1639

Verð­ur þú með ger­anda mín­um um versl­un­ar­manna­helg­ina?

Rétt eins og þú er hann ef­laust að skipu­leggja versl­un­ar­manna­helg­ina sína, því hann er al­veg jafn frjáls og hann var áð­ur en hann var fund­inn sek­ur um eitt sví­virði­leg­asta brot­ið í mann­legu sam­fé­lagi.
Spyr hvort starfsfólk Moggans muni mótmæla eða beita vinnustöðvun
7
Fréttir

Spyr hvort starfs­fólk Mogg­ans muni mót­mæla eða beita vinnu­stöðv­un

Rit­höf­und­ur­inn Andri Snær Magna­son velt­ir fyr­ir sér hvort þol­in­mæði starfs­fólks Morg­un­blaðs­ins fyr­ir rit­stjórn­arp­istl­um sem af­neita lofts­lags­breyt­ing­um sé tak­marka­laus.

Nýtt á Stundinni

Vantar fleira fólk utan EES í ferðaþjónustuna
Fréttir

Vant­ar fleira fólk ut­an EES í ferða­þjón­ust­una

Víða í at­vinnu­líf­inu er skort­ur á starfs­fólki og helm­ing­ur stærstu fyr­ir­tækja seg­ir illa ganga að manna störf. Fram­kvæmda­stjóri Sam­taka ferða­þjón­ust­unn­ar seg­ir að auð­velda eigi grein­inni að byggja aft­ur upp tengsl við er­lent starfs­fólk sem glöt­uð­ust í far­aldr­in­um.
835. spurningaþraut: Hvar er ríkið Shqipëria?
ÞrautirSpurningaþrautin

835. spurn­inga­þraut: Hvar er rík­ið Shqipëria?

Fyrri auka­spurn­ing: Hvað heit­ir kon­an á mynd­inni hér að of­an? Skírn­ar­nafn henn­ar næg­ir í þetta sinn. * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvað er kall­að í dag­legu tali það tíma­bil sem hófst þeg­ar Ís­lend­ing­ar fengu ráð­herra í fyrsta sinn? 2.  En hver var ann­ars fyrsti ís­lenski ráð­herr­ann? 3.  Við hvaða fjörð stend­ur Búð­ar­dal­ur? 4.  Eng­lend­ing­ar urðu um dag­inn Evr­ópu­meist­ar­ar í fót­bolta í kvenna­flokki....
Panama-uppljóstrarinn John Doe: „Án ábyrgðar getur samfélag ekki virkað“
FréttirPanamaskjölin

Panama-upp­ljóstr­ar­inn John Doe: „Án ábyrgð­ar get­ur sam­fé­lag ekki virk­að“

Nafn­lausi upp­ljóstr­ar­inn sem hrinti af stað at­burða­rás­inni sem leiddi til af­sagn­ar Sig­mund­ar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar for­sæt­is­ráð­herra með lek­an­um á Pana­maskjöl­un­um veit­ir sitt fyrsta við­tal í Der Spieg­el. Hann lýs­ir von­brigð­um með stjórn­völd víða um heim og seg­ir Rússa vilja sig feig­an.
834. spurningaþraut: Hvar er fjallgarður 16.000 kílómetra langur?
ÞrautirSpurningaþrautin

834. spurn­inga­þraut: Hvar er fjall­garð­ur 16.000 kíló­metra lang­ur?

Fyrri auka­spurn­ing: Hvað heit­ir kon­an á mynd­inni hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hversu göm­ul er Elísa­bet Breta­drottn­ing síð­an 21. apríl í vor? Skekkju­mörk eru eitt ár til eða frá. 2.  Hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Bela­rús eða Hvíta­rússlandi? 3.  Hversu marg­ar gráð­ur er rétt horn? 4.  Hvað heit­ir sú 19. ald­ar skáld­saga þar sem að­al­per­són­an er Misjk­in fursti sem sum­ir telja...
Horfið til himins: Það er von á súpernóvu!
Flækjusagan

Horf­ið til him­ins: Það er von á súpernóvu!

En verð­ur hún hættu­leg?
Gerðu það, reyndu að vera eðlileg!
Gunnar Hersveinn
Pistill

Gunnar Hersveinn

Gerðu það, reyndu að vera eðli­leg!

„Hvað er eðli­legt?“ skrif­ar Gunn­ar Her­sveinn. „Hent­ar það stjórn­end­um valda­kerfa best að flestall­ir séu venju­leg­ir í hátt­um og hugs­un? Hér er rýnt í völd og sam­fé­lags­gerð, með­al ann­ars út frá skáld­sög­unni Kjör­búð­ar­kon­an eft­ir jap­anska höf­und­inn Sayaka Murata sem varp­ar ljósi á marglaga valda­kerfi og kúg­un þess. Hvaða leið­ir eru fær­ar and­spæn­is yf­ir­þyrm­andi hópþrýst­ingi gagn­vart þeim sem virð­ast vera á skjön?“
Útivist og hreyfing í góðum hópi eykur lífsgleði
ViðtalHamingjan

Úti­vist og hreyf­ing í góð­um hópi eyk­ur lífs­gleði

Harpa Stef­áns­dótt­ir hef­ur þurft að rækta ham­ingj­una á nýj­an hátt síð­ustu ár. Þar hef­ur spil­að stærst­an þátt breyt­ing­ar á fjöl­skyldu­mynstri. Hún hef­ur auk þess um ára­bil bú­ið í tveim­ur lönd­um og seg­ir að sitt dag­lega líf hafi ein­kennst af að hafa þurft að hafa fyr­ir því að sækja sér fé­lags­skap og skapa ný tengsl fjarri sínu nán­asta fólki. Harpa tal­ar um mik­il­vægi hóp­a­starfs tengt úti­vist og hreyf­ingu en hún tel­ur að hreyf­ing í góð­um hópi stuðli að vellíð­an.
Stór, marglaga og víðfeðm samsýning
MenningHús & Hillbilly

Stór, marglaga og víð­feðm sam­sýn­ing

126 mynd­list­ar­manna sam­sýn­ing á Vest­fjörð­um, Strönd­um og Döl­um.
833. spurningaþraut: Hvað hétu þeir aftur, þessir gömlu tölvuleikir?
ÞrautirSpurningaþrautin

833. spurn­inga­þraut: Hvað hétu þeir aft­ur, þess­ir gömlu tölvu­leik­ir?

Fyrri auka­spurn­ing: Hver er hvít­klæddi karl­inn hér lengst til hægri? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Og í fram­haldi af auka­spurn­ing­unni: Hvaða ár var mynd­in tek­in? 2.  Carl Jung hét karl einn. Hvað fékkst hann við í líf­inu? 3.  Hvaða kona er gjarn­an sögð hafa ver­ið beint eða óbeint völd að Tróju­stríð­inu? 4.  Á list­um yf­ir rík­ustu kon­ur heims eru enn sem kom­ið...
Þrjár orrustur og 42 ár sem breyttu stefnu heimsins
Flækjusagan

Þrjár orr­ust­ur og 42 ár sem breyttu stefnu heims­ins

Um 5.400 kíló­metr­ar eru í nokk­urn veg­inn beinni loftlínu frá Zenta í Mið-Evr­ópu um smá­þorp­ið Gulna­bad í miðju Ír­an og til bæj­ar­ins Karnal norð­ur af Delí, höf­uð­borg Ind­lands. Ár­in 1697, 1722 og 1739 voru háð­ar á þess­um stöð­um orr­ust­ur þar sem þrjú tyrk­nesk-ætt­uð stór­veldi áttu í höggi við þrjá ólíka óvina­heri. Eigi að síð­ur eru þess­ar orr­ust­ur tengd­ar á ákveð­inn en óvænt­an hátt, að mati Ill­uga Jök­uls­son­ar.
Kína vaknað og Bandaríkin safna liði
Hilmar Þór Hilmarsson
Pistill

Hilmar Þór Hilmarsson

Kína vakn­að og Banda­rík­in safna liði

„Hags­mun­ir Kína og Rúss­lands munu ekki endi­lega fara sam­an í fram­tíð­inni,“ skrif­ar Hilm­ar Þór Hilm­ars­son.
Hnattvæðing og alþjóðaremba
Blogg

Stefán Snævarr

Hnatt­væð­ing og al­þjóðaremba

Ég hitti hann Jim frá Ástr­al­íu í Frakklandi ár­ið 2003. Greind­ur karl og geðs­leg­ur, ákveð­inn í skoð­un­um. Hann taldi inn­rás­ina í Ír­ak hið besta mál, Saddam hefði ör­ugg­lega átt gjör­eyð­ing­ar­vopn. Banda­rískt efna­hags­líf væri mjög traust og þar vestra væri eng­inn ras­ismi. Hnatt­væð­ing­in væri sig­ur­verk, í fram­tíð­inni myndu borg­ríki taka við af nú­tímaríkj­um í krafti þess­ar­ar væð­ing­ar. Og inn­an tutt­ugu ára...