Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Nýir tímar á Norðurslóðum?

Nýir tímar á Norðurslóðum?

Það hefur í raun mjög lítið verið fjallað um þetta, umræðan um 3ja orkupakkann er held ég ,,sökudólgurinn“, en á næstu misserum fara fram í raun mjög umfangsmiklar framkvæmdir á vegum bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli. Fyrir allt að 10 milljarða króna. Um er að ræða fyrstu alvöru framkvæmdirnar frá því að fór herinn fór héðan árið 2006. Þá ætlar NATO að framkvæma fyrir um 4,5 miljarða á næstunni. Ísland greiðir eitthvað lítið brot af þessu og fær hér því í raun ,,allt fyrir ekkert.“

Þetta gerist á vaktinni hjá VG, sem hefur haft það á stefnuskrá sinni að Ísland gangi úr NATO, en nú er formaður þess flokks forsætisráðherra. Í stefnuskrá VG segir orðrétt: „Ísland segi sig úr NATO og biðjist afsökunar á þátttöku sinni í hernaðaraðgerðum á þeirra vegum.“ Lítið heyrist hinsvegar innan úr VG um þetta mál, sem hlýtur að valda ólgu í grasrót flokksins. Hlýtur það að teljast nokkuð sérkennilegt. Einnig er ekkert að finna um NATO í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar og reyndar allur kaflinn um utanríkismálin mjög almennt orðaður.

Farþegaþotu breytt í kafbátaleitarvél

Framkvæmdirnarar sem á að ráðast í eru í raun mjög umfangsmiklar og miða meðal annars  að því að gera aðstöðu fyrir nýjustu gerð kafbátaleitarflugvéla, sem heitir P8-Poseidon, sem tekin var í notkun árið 2009.

Um er að ræða breytta útgáfu af Boeing 737 farþegaþotu, en þessi vél leysti af hólmi skrúfuþotuna Lockheed Orion, sem lengi hafði þjónað hlutverki kafbátaleitarvélar.

Nýja P8-Poseidon er um tvöfalt stærri heldur en Orion-vélin og getur borið vopn gegn kafbátum (tundurskeyti). Hún er því ekki bara kafbátaleitarflugvél.

Það er varla hægt að líta á þessar fyrirhuguðu framkvæmdir sem annað en viðbrögð bandarískra stjórnvalda við aukinni umferð og ,,virkni“ Rússa á Norðurslóðum á undanförnum árum. Eru þær í takti við aukin viðbrögð (og áhyggjur) bæði Noregs og Svíþjóðar við auknum umsvifum Rússa á N-Atlantshafi og í Eystrasaltinu. Þá hafa Bretar einnig fundið fyrir miklum breytingum í þessum efnum.

Svíar opnuðu aftur á Gotlandi

Til að mynda hafa Svíar aftur opnað herflugvöll á Gotlandi í Eystrasaltinu og Norðmenn hafa einnig nýlega tekið bandarískar F35 orrustuþotur í notkun, sem eru þær fullkomnustu í heimi. Þess má geta að leið fjölmargra kafbáta frá Rússlandi liggur frá Múrmansk á Kolaskaga og fram hjá Noregi og þaðan í suður, út á Atlantshaf, að Íslandi. Svæðið norður af Íslandi og við strendur Noregs er því eitt aðal ,,kafbátasvæði“ heimsins, ef þannig mætti að orðið komast.

Pútín hefur byggt upp herinn

Þessi aukna virkni Rússa hefur verið í gangi í nokkur ár hefur það í raun verið markmið Vladimírs Pútíns, forseta Rússlands, að efla og nútímavæða rússneska herinn (allar deildir hans). Hvati að því voru meðal annars brestir sem komu ljós í stuttu stríði við Georgíu sumarið 2008.

Pútín hefur verið við völd og nánast einsráður í landinu í um 20 ár um þessar mundir og samkvæmt skipun hans var Krímskagi (sem tilheyrði Úkraínu) innlimaður í Rússland árið 2014. Álíka ,,taktík“ beitti Adolf Hitler seint á þriðja áratug síðustu aldar, þegar hann innlimaði Austurríki og svæði í Tékkóslóvakíu inn í sitt þýska ríki. Rússland á í stríði við Úkraínu á landamærum ríkjanna, meðal annars vegna innlimunar Krímskagans.

Árið 2016 eyddu Rússar um 4,5% af landsframleiðslu til hernaðarmála (þá um 60 milljarðar dollara) en það er það mesta síðan Pútín tók við árið 2000. Rússland er þó langt í frá það ríki sem eyðir mestu til hernaðarmála, þar tróna Bandaríkin á toppnum og eyða margfalt meira en næstu ríki. Árið 2015 eyddu Bandaríkin um 600 milljörðum dollara til hernaðarmála, árið 2018 var talan komin í um 650 milljarða dollara. Næstir á eftir þeim eru Kínverjar með um 250 milljarða dollara til hermála (heimild: SIPRI, Stokkhólmi)

Meiri viðvera á næstunni?

En hvað ætlast menn fyrir hér á landi? Um það er í raun lítil sem engin umræða. Verður meiri viðvera af erlendum her (og hertólum) hér á landi á næstu árum? Verður meiri loftrýmisgæsla? Verður hér t.d. stöðugt kafbátaeftirlit þegar framkvæmdum er lokið? Varla ætla menn að fara að byggja upp aðstöðu og svo nota hana ekkert. Eru að verða umskipti í varnarmálum Íslands – er að hefjast nýr kafli? Og ætlar VG að kyngja þessu öllu saman? Eða er þetta með andstöðuna við NATO bara meira til skrauts?

Í byrjun september kemur varaforseti Bandríkjanna í heimsókn til Íslands, en hann mun einnig heimsækja Írland og Bretland í sömu ferð. Í tilkynningu á vef Hvíta hússins segir að hér muni hann einmitt ræða þau mál sem þessi grein fjallar um, þ.e.a.s aukinn viðbúnað Bandaríkjanna og NATO hér á landi, sem og aukna ,,árásarhegðun“ Rússa (enska; agression). 

Pence ,,spottakippir“

Það er ekki á hverjum degi sem svo háttsettur valdamaður Bandaríkjanna kemur til Íslands og segja fréttaskýrendur og greinahöfundar að Mike Pence sé í raun mjög valdamikill varaforseti, sé virkilega duglegur við að ,,kippa í spottana“ á bakvið tjöldin. Minnir hann að því leytinu til á annars varaforseta, Dick Cheney, en hann þjónaði sem varaforseti á valdatíma George Bush yngri (2001-2009). Hann var einn af ,,arkitektum“ innrásarinnar Bandaríkjanna inn í Írak árið 2003, sem einmitt Ísland var aðili að.

Vart er annað hægt en að túlka heimsókn Pence öðruvísi en aukna áherslu á málefni Norðurslóða og N-Atlantshafsins af hálfu bandarískra yfirvalda. Og ekki er langt síðan utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Mike Pompeo, kom hingað.

Er að verða stefnubreyting og eru ráðamenn í Washington að vakna upp við vondan draum? Þýðir það aukna áherslu á uppbyggingu hér á landi? Verða það skilaboð Pence? Og hver verða áhrif alls þessa á innanlandsstjórnmálin? Það verður mjög fróðlegt að fylgjast með þessum málum á næstunni.

Mynd: Nýja P8 Poseidon og gamla Lockheed Orion.

(Fyrst birt í Kjarnanum, hér lítillega uppfærð.)

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum
1

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum

Hér þarf engar mútur
2

Hallgrímur Helgason

Hér þarf engar mútur

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna
3

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“
4

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“

Hver á Tortólafélagið sem félög Samherja greiddu meira en 700 milljónir?
5

Hver á Tortólafélagið sem félög Samherja greiddu meira en 700 milljónir?

Þorsteinn Már og Helga voru sektuð fyrir brot upp á 1,3 milljarða
6

Þorsteinn Már og Helga voru sektuð fyrir brot upp á 1,3 milljarða

Mest deilt

Gunnar Bragi segir Samherjamálið „æsifréttir“ og vill stöðva styrki til einkafjölmiðla
1

Gunnar Bragi segir Samherjamálið „æsifréttir“ og vill stöðva styrki til einkafjölmiðla

Efling kallar eftir lögfestingu nýrrar stjórnarskrár í ljósi Samherjamálsins
2

Efling kallar eftir lögfestingu nýrrar stjórnarskrár í ljósi Samherjamálsins

Hér þarf engar mútur
3

Hallgrímur Helgason

Hér þarf engar mútur

Tengja mútugreiðslur Samherja við töpuð störf í Namibíu
4

Tengja mútugreiðslur Samherja við töpuð störf í Namibíu

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum
5

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“
6

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“

Mest deilt

Gunnar Bragi segir Samherjamálið „æsifréttir“ og vill stöðva styrki til einkafjölmiðla
1

Gunnar Bragi segir Samherjamálið „æsifréttir“ og vill stöðva styrki til einkafjölmiðla

Efling kallar eftir lögfestingu nýrrar stjórnarskrár í ljósi Samherjamálsins
2

Efling kallar eftir lögfestingu nýrrar stjórnarskrár í ljósi Samherjamálsins

Hér þarf engar mútur
3

Hallgrímur Helgason

Hér þarf engar mútur

Tengja mútugreiðslur Samherja við töpuð störf í Namibíu
4

Tengja mútugreiðslur Samherja við töpuð störf í Namibíu

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum
5

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“
6

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“

Mest lesið í vikunni

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to  transfer 70 million dollars to a tax haven
1

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to transfer 70 million dollars to a tax haven

Sómakennd Samherja
2

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson

Sómakennd Samherja

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“
3

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól
4

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld
5

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld

Þorsteinn Már kynnti Kristján Þór fyrir Namibíumönnunum sem „sinn mann“
6

Þorsteinn Már kynnti Kristján Þór fyrir Namibíumönnunum sem „sinn mann“

Mest lesið í vikunni

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to  transfer 70 million dollars to a tax haven
1

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to transfer 70 million dollars to a tax haven

Sómakennd Samherja
2

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson

Sómakennd Samherja

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“
3

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól
4

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld
5

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld

Þorsteinn Már kynnti Kristján Þór fyrir Namibíumönnunum sem „sinn mann“
6

Þorsteinn Már kynnti Kristján Þór fyrir Namibíumönnunum sem „sinn mann“

Nýtt á Stundinni

Bækur gegn gleymsku

Bækur gegn gleymsku

Hamingja í frjálsu falli

Melkorka Ólafsdóttir

Hamingja í frjálsu falli

Málvörn nú, málbjörgunarsveit nú!

Stefán Snævarr

Málvörn nú, málbjörgunarsveit nú!

Þrír mánuðir í Mexíkó: Stjörnuskoðun og steinrunnið vatn

Þrír mánuðir í Mexíkó: Stjörnuskoðun og steinrunnið vatn

„Það getur verið hörkufjör í kringum fatlað fólk“

„Það getur verið hörkufjör í kringum fatlað fólk“

„Það voru alltaf einhverjir úr árgangnum sem höfðu flúið“

„Það voru alltaf einhverjir úr árgangnum sem höfðu flúið“

Þorsteinn Már: „Við höfum ekki verið neitt skattfælnir“

Þorsteinn Már: „Við höfum ekki verið neitt skattfælnir“

Stjórnmál með tapi

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Stjórnmál með tapi

Spilling í skjóli einræðis SWAPO-flokksins

Spilling í skjóli einræðis SWAPO-flokksins

Rappstjarnan Donald Trump

Rappstjarnan Donald Trump

Ljóð um ástina

Elísabet Jökulsdóttir

Ljóð um ástina

Þegar ég missti af falli Berlínarmúrsins

Illugi Jökulsson

Þegar ég missti af falli Berlínarmúrsins