Blaðamannaverðlaun ársins: Bókin dregur upp skýra mynd af ósæmilegu háttalagi lykilbankamanna

Þórð­ur Snær Júlí­us­son var val­inn blaða­mað­ur árs­ins fyr­ir bók­ina Kaupt­hink­ing. Stund­in vann í flokki rann­sókn­ar­blaða­mennsku og fékk flest ljós­mynda­verð­laun. Hér má sjá yf­ir­lit yf­ir allt efn­ið sem til­nefnt var til verð­launa og verð­launa­mynd­ir.

Blaðamannaverðlaun ársins: Bókin dregur upp skýra mynd af ósæmilegu háttalagi lykilbankamanna
Mynd: Kjarninn

Þórður Snær Júlíusson, ritstjóri Kjarnans, var valinn blaðamaður ársins 2018 fyrir bók sína Kaupthinking: Bankinn sem átti sig sjálfur. Verðlaunin voru afhent um helgina, en veitt voru verðlaun í fjórum flokkum. Stundin vann í flokki rannsóknarblaðamennsku, þegar þeir Freyr Rögnvaldsson og Steindór Grétar Jónsson, fengu verðlaun fyrir umfjöllunina Landið sem auðmenn eiga.  

Blaðaljósmyndarafélag Íslands afhenti einnig verðlaun fyrir myndir ársins um helgina. Stundin vann þar til flestra verðlauna, en Heiða Helgadóttir átti mynd ársins, myndaröð ársins og portrett-mynd ársins. 

Rannsóknarvinna sem á sér fáar hliðstæður 

Blaðamannafélag Íslands veitti verðlaunin. Í rökstuðningi dómnefndar segir að umfjöllun Þórðar hafi dregið upp skýra mynd af ósæmilegu háttarlagi þeirra lykilbankamanna sem leiddu Kaupþing frá einkavæðingu og fram af bjargsbrúninni árið 2008. Bókin sé afrakstur áralangrar rannsóknarvinnu og víðtækrar heimildarvinnu sem eigi sér fáar hliðstæður.

 „... dregur upp skýra mynd af ósæmilegu háttarlagi þeirra lykilbankamanna sem leiddu Kaupþing frá einkavæðingu að falli“

Ítarlega umfjöllun Kjarnans um viðfangsefni bókarinnar má lesa hér

Kortið Eignarhalds auðmanna á jörðum má sjá hér á korti.
Rannsóknarblaðamenn ársinsFreyr Rögnvaldsson og Steindór Grétar Jónsson unnu til verðlauna í flokki rannsóknarblaðamennsku.

Umfjöllun Stundarinnar um Landið sem auðmenn eiga er sögð hafa veitt  „mikilvæga yfirsýn yfir umdeilt mál sem hefur verið mikið til umræðu í samfélaginu,“ í rökstuðningi dómnefndar.

„Í umfjölluninni birtist meðal annars eignarhald auðfólks á jörðum á Íslandskorti sem nær yfir heila opnu og veitir skýra yfirsýn yfir umfang fyrrum bújarða sem nú eru í eigu innlendra og erlendra auðmanna,“ en kortið var unnið í samstarfi við Davíð Þór Guðlaugsson, umbrotsmann og ljósmyndara á Stundinni.

Tilnefningar og rökstuðningur dómefndar

RÚV fékk flestar tilnefningar til blaðamannaverðlauna, eða fimm tilnefningar í þremur flokkum. Þar á eftir kom Stundin með þrjár tilnefningar. Aðrir miðlar, Morgunblaðið, Fréttablaðið, Kjarninn og Mannlíf, fengu eina tilnefningu hver. 

Yfirlit yfir allar tilnefningar og rökstuðning dómnefndar má lesa í heild sinni hér að neðan. Með því að ýta á linkana má sjá efnið sem var tilnefnt. 

Verðlaunaafhendingin Hér má sjá alla tilnefnda og verðlaunahafana á afhendingunni sem fram fór í húsnæði Blaðamannafélagsins. Steindór og Freyr voru staddir erlendis og því ekki viðstaddir athöfnina. 

Viðtal ársins

Tilnefnd voru:

Jóhann Páll Jóhannsson, Stundinni.  Fyrir viðtal við Báru Halldórsdóttur sem steig fram í kjölfar þess að hafa tekið upp hatursorðræðu þingmanna á Klausturbar og sent fjölmiðlum til úrvinnslu.

Viðtalið við Báru má lesa hér: Ég er fötluð hinsegin kona og mér blöskraði.

Milla Ósk Magnúsdóttir, RÚV.  Fyrir viðtal við hjónin Stefán Þór Gunnarsson og Elísu Rós Jónsdóttur sem misstu son sinn vegna ofneyslu fíkniefna. Hjónin lýsa eigin úrræðaleysi og áfallinu sem fylgdi andlátinu. 

Viðtalið við hjónin má lesa hér: Ofneysla ungs fólks.

Ragnheiður Linnet, Mannlífi. Fyrir viðtal við Merhawit Baryamikael Tesfaslase, ekkju plastbarkaþegans, Andemariam Beyene, um aðdraganda ígræðslunnar og hvernig líf fjölskyldunnar umturnaðist eftir þá örlagaríku aðgerð.

Viðtalið við Merhawit má lesa hér: Ekkja plastbarkaþegans rýfur þögnina

Vinningshafi og rökstuðningur dómnefndar:  Ragnheiður Linnet, Mannlífi, hlýtur verðlaunin fyrir viðtal sitt við Merhawit Baryamikael Tesfaslase Hún er ekkja plastbarkaþegans Andemariams Beyene sem var fyrsti maðurinn sem gervibarki var græddur í árið 2011.

„Merhawit lýsir aðdraganda aðgerðarinnar og því þegar hún missti mann sinn í einu stærsta svikamáli sem upp hefur komið í læknavísindum áratugum saman“

Í viðtalinu kynnist lesandinn harmleik fjölskyldunnar. Merhawit lýsir aðdraganda aðgerðarinnar og því þegar hún missti mann sinn í einu stærsta svikamáli sem upp hefur komið í læknavísindum áratugum saman. Málið tengist Íslandi með beinum hætti vegna þess að Andemariam var búsettur hér þegar hann veiktist og því sjúklingur íslenskra lækna.

Merhawit greinir frá því hvernig hún stóð upp réttindalaus með þrjú ung börn eftir andlát Andemariams árið 2014.

Viðtalið er vel skrifað og hjartnæmt. Auk þess að greina frá örlögum Merhawit og barnanna veitir það góða innsýn í málið og það sem aflaga fór bæði vísindalega og siðfræðilega.

Rannsóknarblaðamennska ársins

Tilnefndir voru:

Freyr Rögnvaldsson og Steindór Grétar Jónsson, Stundinni. Fyrir umfjöllunina Landið sem auðmenn eiga sem veitir ríka yfirsýn yfir umfang fyrrum bújarða sem nú eru í eigu innlendra og erlendra auðmanna og innsýn í hverjir þeir eru.

Umfjöllunina má lesa hér: Landið sem auðmenn eiga

Helgi Seljan, RÚV. Fyrir fréttaskýringu um stöðu erlendra verkamanna og sjálfboðaliða sem hingað koma, búa við bágar aðstæður og eru sviknir um laun.

Umfjöllunina má sjá hér: Svarta hliðin á íslenskum vinnumarkaði

Ingólfur Bjarni Sigfússon, RÚV. Fyrir fréttaskýringu um vopnaflutninga Air Atlanta og vanhöld Samgöngustofu á því að framfylgja sáttmálum um vopnaflutninga sem Ísland hefur fullgilt.

Umfjöllunina má sjá hér: Íslensk stjórnvöld hafa brugðist

Vinningshafar og rökstuðningur dómnefndar:  Verðlaun fyrir rannsóknarblaðamennsku ársins 2018 hljóta Freyr Rögnvaldsson og Steindór Grétar Jónsson, Stundinni, fyrir umfjöllun sína, Landið sem auðmenn eiga.

Í umfjölluninni birtist eignarhald auðfólks á jörðum á Íslandskorti sem nær yfir heila opnu og veitir skýra yfirsýn yfir umfang fyrrum bújarða sem nú eru í eigu innlendra og erlendra auðmanna. Sumir þeirra hafa safnað að sér fjölda jarða og jafnvel keypt upp jarðir á ákveðnum stöðum á landinu. Þá er eignarhald fjölda jarða í félögum sem stundum hvílir leynd yfir.

Í umfjölluninni eru viðtöl við nokkra þeirra sem hvað umsvifamestir hafa verið í jarðakaupum og veita viðtölin innsýn í margbreytilegar ástæður fólks fyrir því að vilja eignast jarðir á Íslandi.

Framlag þeirra Freys og Steindórs veitir mikilvæga yfirsýn yfir umdeilt mál sem hefur verið mikið til umræðu í samfélaginu.

Umfjöllun ársins

Tilnefnd voru:

Aðalheiður Ámundadóttir, Fréttablaðinu.  Fyrir umfjöllun með fréttum og fréttaskýringum um forsögu, endurupptöku og eftirmála Guðmundar- og Geirfinnsmála.

Guðrún Hálfdánardóttir, Morgunblaðinu/Mbl.is. Fyrir greinaflokkinn Gætt að geðheilbrigði um úrræði og úrræðaleysi þegar kemur að því að hjálpa fólki sem glímir við geðsjúkdóma og/eða fíkn.

Hér má sjá greinarflokkinn: Gætt að geðheilbrigði

Hólmfríður Helga Sigurðardóttir, Stundinni. Fyrir umfjöllun með frásögnum átta kvenna sem opinbera bitleysi nálgunarbanns sem úrræðis í heimilisofbeldismálum.

Umfjöllun Hólmfríðar má lesa hér: Kerfinu mistekst að vernda konur

Vinningshafi og rökstuðningur dómnefndar:  Verðlaun fyrir umfjöllun ársins hlýtur Aðalheiður Ámundadóttir, Fréttablaðinu, fyrir upplýsandi og greinargóð skrif um Guðmundar- og Geirfinnsmál.

Í umfjöllun sinni um endurupptöku og um leið forsögu Guðmundar- og Geirfinnsmála tekst Aðalheiði að fanga kjarna atburða hverju sinni og setja í samhengi.

Auk upplýsandi frétta af gangi dómsmálsins varpaði Aðalheiður í fréttaskýringum ljósi á sögu mannshvarfanna tveggja 1974, rannsókn þeirra á sínum tíma og aðdraganda þess að málin fengust endurupptekin á síðasta ári. Þá fylgdi hún málinu vel eftir þegar Hæstiréttur hafði fellt sinn dóm með umfjöllun um möguleg eftirmál og möguleikanum á því að mannshvörfin upplýsist á endanum.

Skrif Aðalheiðar einkennast af djúpri þekkingu á flókinni og langri sögu sem hún skilar lesendum á skýran og aðgengilegan máta.

Blaðamannaverðlaun ársins

Tilnefnd voru:

Sigríður Halldórsdóttir, RÚV. Fyrir umfjöllun um óábyrga notkun plasts, þar sem sýnt er með sláandi hætti hvernig það mengar umhverfið, neysluvatn okkar og matvæli.

Umfjöllun Sigríðar má sjá hér: Hafið er náttúrlega fullt af plasti.

Viktoría Hermannsdóttir og Þórhildur Ólafsdóttir, RÚV. Fyrir útvarpsþáttaröðina Kverkatak þar sem lýst er birtingarmyndum heimilisofbeldis frá sjónarhorni þolenda, aðstandenda þeirra og sérfræðinga.

Þættina má heyra hér: Kverkatak

Þórður Snær Júlíusson, Kjarnanum. Fyrir bókina Kaupthinking sem dregur fram skýra mynd af hugarfari og ólöglegum fjármálagjörningum innan Kaupþings í aðdraganda bankahrunsins og afleiðingum þeirra.

Vinningshafi og rökstuðningur dómnefndar:  Þórður Snær Júlíusson, Kjarnanum, hlýtur Blaðamannaverðlaun ársins 2018 fyrir heildstæða greiningu á hugarfari og ólöglegum fjármálagjörningum í bókinni Kaupthinking – Bankinn sem átti sig sjálfur.

Umfjöllun Þórðar Snæs dregur upp skýra mynd af ósæmilegu háttarlagi þeirra lykilbankamanna sem leiddu Kaupþing frá einkavæðingu að falli árið 2008. Umfjöllunin er afrakstur áralangrar rannsóknar Þórðar á málinu og víðtækrar heimildavinnu úr bæði opinberum og óopinberum gögnum sem hann komst yfir. Vinna hans á sér fáar hliðstæður.

Bókin sýnir hvernig gera má yfirgripsmikla rannsóknarvinnu til margra ára bæði auðlæsilega og skiljanlega. Hún er áþreifanleg heimild um það traust sem blaðamaður getur áunnið sér og þá þekkingu sem myndast þegar hann helgar sig málefni.

Mynd ársins Adrían hefur gaman af því að sitja í strætó og fylgjast með umhverfinu.

Stundin fékk flest ljósmyndaverðlaun

Blaðaljósmyndaraverðlaun voru einnig veitt um helgina. Þar vann Heiða Helgadóttir, ljósmyndari Stundarinnar, til flestra verðlauna, eða fyrir mynd ársins, myndaröð ársins og portrett ársins. Haraldur Jónsson átti fréttamynd ársins af alelda húsi á Selfossi og Sigtryggur Ari ljósmyndari á Fréttablaðinu átti íþróttamynd ársins af stuðningsmönnum íslenska landsliðsins sem fylgdust með leiknum gegn Argentínu í úrhellisrigningu í Hljómskálagarðinum.  

Fréttamynd ársins Hús varð alelda á Selfossi. Slökkvilið Árnessýslu sinnir slökkvistarfi. Ljósmyndari Haraldur Jónasson.
Íþróttamynd ársins Stuðningmenn íslenska landsliðisins létu úrhellisrigningu ekki aftra sér frá því að fylgjast með leiknum við Argentínu í Hljómskálagarðinum. Ljósmynd Sigtryggur Ari.

Mynd ársins var hluti af myndaröð ársins, af tvíburaðbræðrunum Adrían Valentín og Adam Elífi sem eru ellefu ára og báðir með dæmigerða einhverfu. Bræðurnir hafa lítinn orðaforða en Adam er opnari og getur tjáð sig örlítið meira en Adrían - sem var viðfangsefni Heiðu á mynd ársins. Komst dómefndin að þeirri niðurstöðu að í þessari myndaröð hafi ljósmyndarinn fundið leið til að fanga andrúmsloftið af mýkt og samkennd og hafi nálgast viðfangsefnið á sannfærandi hátt.

„Myndin sýnir einhverfan dreng sem er í átökum við sjálfan sig. Hann er einn en gæti allt eins verið að horfa á eineggja tvíburabróður sinn“

Hvað varðar mynd ársins segir í rökstuðningi dómnefndar að það sé sterk og marglaga ljósmynd sem varpi fram áleitnum spurningum, æ fleiri börn fái greiningar sem séu vaxandi samfélagsvandamál á heimsvísu. „Myndin sýnir einhverfan dreng sem er í átökum við sjálfan sig. Hann er einn en gæti allt eins verið að horfa á eineggja tvíburabróður sinn. Á hvern er hann að horfa? Sjálfan sig eða bróður sinn? Er hann að horfa inn í framtíðina? Hann er í það minnsta í sínum eigin heimi að horfa út.“

Portrettmynd ársinsPortrett ársins var af Önnu Gílaphon Kjartansdóttur sem ólst upp hjá dæmdum barnaníðingi og ofbeldisfullri stjúpu, sem bæði voru dæmd fyrir ofbeldið sem þau beittu hana og systkini hennar.

Portrett ársins var af Önnu Gílaphon Kjartansdóttur sem ólst upp hjá dæmdum barnaníðingi og ofbeldisfullri stjúpu, sem bæði voru dæmd fyrir ofbeldið sem þau beittu hana og systkini hennar. „Eftir hvert einasta skipti sem pabbi var búinn að misnota mig sagði hann fyrirgefðu og lofaði að gera þetta aldrei aftur,“ sagði Anna í viðtali við Stundina.  

Myndir ársins, árleg sýning Blaðaljósmyndarafélags Íslands, stendur yfir til 4. apríl í Smáralindinni. Þar má sjá 106 myndir frá liðnu ári sem voru valdar af óháðri dómnefnd úr 840 innsendum myndum íslenskra blaðaljósmyndara. 

Myndaröð ársins Bræðurnir Adrían og Adam voru viðfangsefni ljósmyndarans í myndaröð ársins. Ljósmyndari Heiða Helgadóttir.
Umhverfismynd ársins Tveir hvalir strönduðu í Engey. Hópur fólks kom þangað til að reyna að bjarga þeim. Annar hvalurinn dó en það tókst að bjarga hinum. Ljósmyndari Eyþór Árnason. 
Daglegt líf mynd ársins Fæðing í heimahúsi. Ljósmyndari Aldís Pálsdóttir. 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Heimilisofbeldi eykst í faraldrinum - tvær látnar
Fréttir

Heim­il­isof­beldi eykst í far­aldr­in­um - tvær látn­ar

Flest bend­ir til þess að tvær kon­ur hafi ver­ið myrt­ar í heima­hús­um á Ís­landi eft­ir að kór­óna­veirufar­ald­ur­inn braust út. Fram­kvæmda­stýra Kvenna­at­hvarfs­ins, dóms­mála­ráð­herra og rík­is­lög­reglu­stjóri lýsa all­ar yf­ir áhyggj­um af auknu heim­il­isof­beldi.
Veitum öllum landvist
Illugi Jökulsson
Pistill

Illugi Jökulsson

Veit­um öll­um land­vist

Ill­ugi Jök­uls­son sting­ur upp á að við þess­ar for­dæma­lausu að­stæð­ur verði tek­in sú for­dæma­lausa ákvörð­un að öll­um hæl­is­leit­end­um og flótta­mönn­um sem hér eru nú stadd­ir verði veitt land­vist til fram­búð­ar.
Vorið er handan við hornið segir veðurfræðingur
Fréttir

Vor­ið er hand­an við horn­ið seg­ir veð­ur­fræð­ing­ur

Ei­rík­ur Örn Jó­hann­es­son veð­ur­fræð­ing­ur á Veð­ur­stofu Ís­lands seg­ir enga ástæðu til að ör­vænta þó að snjó­að hafi víða um land í morg­un; vor­ið sé rétt hand­an við horn­ið. Hann seg­ir að bú­ast megi við að frem­ur kalt verði í veðri um land allt fram á laug­ar­dag, en það taki að hlýna eft­ir það.
Opinn fyrirlestur: Ferðalagið innanhúss með Emilíu Borgþórsdóttur
Myndband

Op­inn fyr­ir­lest­ur: Ferða­lag­ið inn­an­húss með Em­il­íu Borg­þórs­dótt­ur

Stund­in send­ir í dag út fyr­ir­lest­ur á veg­um End­ur­mennt­un­ar HÍ þar sem Em­il­ía Borg­þórs­dótt­ir fjall­ar um hvernig hægt er að hagræða um­hverf­inu svo það svari kalli ým­issa og mjög svo ólíkra verk­efna.
Finnar opna birgðageymslurnar í fyrsta sinn
FréttirCovid-19

Finn­ar opna birgða­geymsl­urn­ar í fyrsta sinn

Þeir voru sagð­ir gam­aldags og of­sókn­aróð­ir en búa nú að því að eiga um­tals­verð­ar birgð­ir and­lits­gríma, lyfja og lækn­inga­tækja. Finn­ar hafa hald­ið áfram að safna í neyð­ar­birgða­geymsl­ur sín­ar, nokk­uð sem flest­ar þjóð­ir hættu að gera þeg­ar kalda stríð­ið leið und­ir lok.
Kallar eftir styrkjum til fjölmiðla vegna faraldursins
FréttirCovid-19

Kall­ar eft­ir styrkj­um til fjöl­miðla vegna far­ald­urs­ins

Helga Vala Helga­dótt­ir þing­mað­ur seg­ir fjöl­miðla ekki geta nýtt sér sum­ar af að­gerð­um rík­is­stjórn­ar­inn­ar á með­an aug­lýs­inga­tekj­ur þeirra drag­ast sam­an.
Segja nú að öllum beri að bera andlitsgrímur
FréttirCovid-19

Segja nú að öll­um beri að bera and­lits­grím­ur

Nokk­ur Evr­ópu­lönd skylda nú fólk til þess að bera and­lits­grím­ur. Yf­ir­völd í Banda­ríkj­un­um hafa snú­ið af­stöðu sinni og mæl­ast nú einnig til þess. Ólaf­ur S. Andrés­son, pró­fess­or í erfða­fræði við Líf- og um­hverf­is­vís­inda­deild Há­skóla Ís­lands, seg­ir að grím­ur veiti falskt ör­yggi. Sótt­varna­lækn­ir taldi „vafa­samt“ að láta al­menn­ing bera grím­ur.
Eins og geimfarar á gjörgæslu
FréttirCovid-19

Eins og geim­far­ar á gjör­gæslu

„Hjúkr­un­ar­fræð­ing­arn­ir á Covid-stof­unni okk­ar minna helst á geim­fara á leið til tungls­ins. Vír­net­ið í ör­ygg­is­rúð­unni teng­ir mig hins veg­ar við rimla í fang­elsi, enda taka hjúkr­un­ar­fræð­ing­arn­ir okk­ar 3-4 klst. tarn­ir þarna inni, tvisvar á vakt, án þess að nær­ast eða kom­ast á kló­sett.“ Á þenn­an hátt lýs­ir Tóm­as Guð­bjarts­son hjarta­lækn­ir ástand­inu á þeim hluta gjör­gæslu­deild­ar Land­spít­ala þar sem COVID-19 sjúk­ling­ar njóta með­höndl­un­ar.
Sævar Helgi og Stefán Ragnar ræða um heim veiranna
MenningKúltúr klukkan 13

Sæv­ar Helgi og Stefán Ragn­ar ræða um heim veir­anna

Stund­in send­ir út menn­ing­ar­við­burði á veg­um Menn­ing­ar­hús­anna í Kópa­vogi á með­an sam­komu­banni stend­ur. Í dag ræð­ir Sæv­ar Helgi Braga­son, jarð­fræð­ing­ur og vís­inda­miðl­ari, við Stefán Ragn­ar Jóns­son sam­einda­líf­fræð­ing um veir­ur í víðu sam­hengi. Út­send­ing­in hefst klukk­an 13.
Fastar á Kyrrahafseyju: „Lán í óláni“
FréttirCovid-19

Fast­ar á Kyrra­hafs­eyju: „Lán í óláni“

Þeg­ar vin­kon­urn­ar Ás­dís Embla Ásmunds­dótt­ir, Unn­ur Guð­munds­dótt­ir og Mar­grét Hlín Harð­ar­dótt­ir lögðu af stað í heims­reisu í fe­brú­ar ór­aði þær ekki fyr­ir því hvaða stefnu ferð­in myndi taka. Þær eru nú á Cook-eyj­um í Suð­ur-Kyrra­hafi, ætl­uðu að dvelja þar í viku, en hafa nú ver­ið þar í mán­uð, því nán­ast eng­ar flug­sam­göng­ur hafa ver­ið til og frá eyj­un­um und­an­farn­ar þrjár vik­ur vegna COVID-19 far­ald­urs­ins. Þær hafa ving­ast við heima­fólk sem hef­ur að­stoð­að þær á alla lund og segj­ast vart geta ver­ið á betri stað, fyrst að­stæð­ur eru með þess­um hætti.
Tveir í haldi vegna andláts konu í Hafnarfirði
Fréttir

Tveir í haldi vegna and­láts konu í Hafnar­firði

Kon­an fannst lát­in í heima­húsi eft­ir að til­kynnt var um mál­ið og lög­regla hélt á stað­inn. Menn­irn­ir voru hand­tekn­ir í þágu rann­sókn­ar­inn­ar.
Tígrisdýr í New York greinist með COVID-19: Mælt með varúð í umgengni við dýr
Fréttir

Tígr­is­dýr í New York grein­ist með COVID-19: Mælt með var­úð í um­gengni við dýr

Grein­ing á tígr­is­dýri í New York vek­ur upp spurn­ing­ar um smit kór­ónu­veirunn­ar úr mönn­um í dýr.