Þessi grein er meira en ársgömul.

Svona var ástandið við eldgosið

Fólk streymdi upp stik­aða stíg­inn að eld­gos­inu í gær eins og kvika upp gos­rás. Ástand­ið minnti meira á úti­há­tíð en nátt­úru­ham­far­ir.

„Er hún mökkuð?“ spyr maður félaga sinn þar sem þeir mæta ungri konu gangandi með sólstól og spilandi popptónlist með gosmökkinn frá gígnum í Geldingadölum í bakgrunni. Hún var ein þúsunda sem þrömmuðu frá Suðurstrandarvegi að eldgosinu í gær. Þetta var dagurinn þar sem áhyggjur almannavarna vegna gossins snerust frá gasmengun, skyndibráðnun og ofkólnun yfir í covid-smit tengd gosförum.

Ástandið við gosstöðvarnar minnir á þjóðhátíð. Hér eru allir mættir og hundarnir þeirra. Þrátt fyrir að umdeilt sé í hundasamfélaginu að koma með hunda á gosstöðvanar, þar sem þeir liggja lágt og eru ekki allir annálaðir fyrir skynsemi og varfærni, láta margir það ekki stoppa sig. Hundarnir sköpuðu mörg samskipti á svæðinu.

„Eigum við að snúa við núna?“ spyr kona á besta aldri smáhundinn sinn sem gengur á undan henni í löngum, strengdum taumi. Hann heldur áfram orðlaust og hún með. „Ekki fara of langt niður hlíðina. Það er gasmengun þarna við hraunið,“ aðvarar hún hundinn.

Allt í einu heyrist kallað. Laus hundur stefnir í áttina að mér niður hlíðina. Ég gríp hann og held honum þar til eigandinn kemur. „Takk fyrir! Það er tík á lóðaríi þarna niðri,“ segir eigandinn. „Það er líka logandi hraun,“ segi ég en sjóðheitt grínið storknar strax þegar það kemst í snertingu við stjórnsemi. Mér tókst ekki að vara við því að hann lenti á „glóðaríi“. 

Hér virðist endurborið gamla ferðamanna-Ísland. Minnst þriðji hver var útlendingur og tungumálin voru allt frá frönsku, dönsku og spönsku til rússnesku og pólsku.

„Allir hérna ættu að stofna til keppni: Að hlaupa yfir hraunið og sá sem er fljótastur fær verðlaun,“ segir sniðugur Bandaríkjamaður. „Ég hefði aldrei trúað því að ég myndi sjá eldgos,“ segir lítill tólf ára samlandi hans við pabba sinn, sem kom til Íslands fyrir sex vikna vinnutörn.

Hrauntunga flæðir lymskulega aftan að sjálfutakendum og brýtur ofan af sér storknaða bergskurn. Björgunarsveitarmaður með gasgrímu gengur hjá. Hann segir ekki „gas, gas, gas“, en gasmælirinn hans pípir látlaust. Kona kallar til barnsins síns á íslensku með hreim. „Bjallan er að hringja. Við verðum að færa okkur ofar. Komdu strax.“ Einn maður stekkur fram fyrir hraunið og krýpur til myndatöku. Alger gosi, eldgosi, sem óttast ekki neitt og á mynd til að sanna það. Eldfjallafræði- og náttúruvárhópur Háskóla Íslands átti þó eftir að vara við því um kvöldið að gasið væri sérstaklega hættulegt. „Nú er orðið ljóst að gasútstreymi frá eldstöðvunum er ekkert í líkingu við það sem við höfum séð áður. Þar er einstaklega hættuleg og sterk blanda CO2 og CO, sem eru lífshættuleg gös,“ segir í yfirlýsingu frá hópnum. Þar er tekið fram að ekki sé hægt að hjálpa þeim sem falla í ómegin. „Ef við förum til hjálpar, án súrefnis, förum við sömu leið.“ Það er þó ekki tilfinningin í mannmergðinni við gosstöðvarnar að nokkur yrði skilinn eftir. Hér takast á við tvenns konar samhengi, að þetta sé samfélag og að þarna sé óviðráðanleg, ótamin og öflug náttúra. Sem í þessu tilfelli er farin að þjóna tilgangi ofvaxinnar, tímavilltrar áramótabrennu.

Gasmengun flúinFólk flýtti sér á brott frá hraunjaðrinum þegar gasmælir sýndi hættulega mengun.
HrauntungaÞar sem fólk hafði staðið í sjálfsmyndatökum kom hraunið hægt flæðandi ásamt gasmengun.
Hrauntungan sleikir grasiðEldur kviknar þegar hraunflæðið nær á ónumið land.
Daginn áðurFærri voru í brekkunni á þriðjudag, þegar þessi mynd var tekin úr flugvél.

„Það er svo heitt. Það er of heitt. Það er bara allt of heitt hérna,“ segir lítill íslenskur strákur.  Kona situr fyrir í hraunjaðrinum, þar sem gaslyktin er sterkust. Önnur stillir sér upp á fjólubláum brjóstahaldaranum og sveiflar slæðu í kringum sig í von um góða mynd. 

Einhver grýtir hraunið. Ungur maður kveikir í sígarettu á því. Annar maður grillar pylsur á hrauninu fyrir hundinn sinn sem liggur hreyfingarlaus líkt og gaseitraður þar til pylsan endurlífgar hann eins og töfrasproti. Enn annar grillar á pönnu með löngu skafti fyrir fjölskylduna. Þetta gæti verið fjölskylduhátíðin Ein með öllu. Eða árshátíð hundaræktarfélagsins. Eða bara opna í Hvar er Valli?

Í það minnsta hefur félagsleg vídd opnast við þennan jarðsögulega atburð. Ferðafólkið streymir eftir stikuðum stígnum, með óróagalsa þegar það stoppar, eins og hraunið eftir gosrásinni. Hátíðarblær er yfir hópnum. Gleðin skín úr andlitum samhliða sólinni. Eldgosið er orðið okkar nýja sameiningartákn. Hér er allt frá þeim alræmdu gallabuxnaklæddu til sérútbúinna fjallahlaupara sem skjótast fram úr slakri röðinni eins og leigubílar á forgangsakrein.

Enginn virðist hafa áhyggjur af logandi hrauni, eldspúandi gígum og eiturgasmengun. Sjálft sumarið er skyndilega komið þegar sólin brýst út og skín á fólkið sem hraunbakast í hlíðinni. Þetta er líklega stærsta útihátíðin á Íslandi frá því að heimsfaraldur kórónaveiru hófst fyrir meira en ári. Þannig átti eftir að fara síðar um kvöldið að hópur fólks tók sig saman og söng „Lífið er yndislegt“ í brekkunni við logandi hraunið og gengið var með hátalara spilandi lagið á leiðinni frá gosstöðvunum.

Grill og hundarFólk naut þess að grilla á hrauninu þar sem það var storknað að mestu.

Seinast þegar Ísland lenti í kreppu kom eldgos til bjargar. Líkt og leðurblakan í Kína stoppaði Eyjafjallajökull flugumferð. Í síðustu kreppu höfðum við étið leðurblökuna með því að sameinast um sérstaka viðskiptasnilld þjóðarinar. Núna er mátturinn og dýrðin landsins og náttúrunnar, sem ætti að geta fyllt okkur auðmýkt ef við stöndumst freistinguna að upphefja okkur aftur með því að stíga strax ofan á það ókulnað til að uppskera athygli.

Mitt í covid-kreppunni fær Reykjanesið, með sitt fjórðungs atvinnuleysi, fullkomið túristagos. Íslenskur leiðsögumaður varð fyrir svo mikilli geðshræringu við túristagosið á dögunum að hann fletti sig klæðum við logandi hraunið. Í ljós kom að hann hafði ætlað að auglýsa sólgleraugu, en í kommentakerfunum vakti annað á myndunum meiri athygli en varningurinn sem var til sölu.

Áætlað var að 300 manns væru enn við eldfjallið fyrir miðnætti. Þá gengu í gildi hertar sóttvarnaraðgerðir sem banna fjölmenn mannamót. Í dag er norðanátt og varað við gasmengun sem leggur yfir stikuðu gönguleiðina. Um leið er komin upp umræða um hvort takmarka þurfi aðgengi að eldgosinu af sóttvarnaástæðum. Ný bylgja er að koma. 

Þennan dag varð skýrara en nokkurn annan að við stöndum á flekaskilum öryggis og frelsis. Ábyrgðar og kæruleysis. Kvíða og lífsgleði. Allt eftir því hver eru spurð og hvorum megin þau standa. Skjálfta- og gosvirkni verður ekki umflúin þegar flekarnir skiljast að, það nötrar af sniðgengisskjálftum og eldheitur ágreiningur gýs upp. En fólkið sem breytti eldgosinu í sameiningartákn í gær var greinilega lífsgleðinnar megin.

„Þetta var glatað. Engan veginn þess virði. Ég myndi bara snúa við,“ svarar stígfarandi spurður hvernig gosið hefði verið. „Nei djók þetta var flott,“ bætir hann við.

„Þetta var algjörlega stórtkostlegt. Maður finnur fyrir smæð sinni þegar maður stendur frammi fyrir svona náttúruöflum,“ segir meðalstór karlmaður á miðjum aldri sem seinast sá Heklugos en komst hvergi nærri. Þetta gos er milt og fornt, kemur djúpt að neðan, og gæti verið með okkur í mörg ár.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Páll Óskar Hjálmtýsson
Karlmennskan#100

Páll Ósk­ar Hjálm­týs­son

Braut­ryðj­and­inn, popp­goð­ið, homm­inn og hin ögr­andi þjóð­ar­ger­semi Páll Ósk­ar Hjálm­týs­son er heið­urs­gest­ur 100. hlað­varps­þátt­ar Karl­mennsk­unn­ar. Við kryfj­um karl­mennsk­una og kven­leik­ann, leik­rit­ið sem kyn­hlut­verk­in og karl­mennsk­an er, skápa­sög­una og kol­röngu við­brögð for­eldra Palla, karlremb­ur, and­spyrn­una og bak­slag í bar­áttu hinseg­in fólks. Um­sjón: Þor­steinn V. Ein­ars­son Tónlist: Mr. Silla - Nar­uto (án söngs) Veg­an­búð­in, Dom­in­os og bak­hjarl­ar Karl­mennsk­unn­ar bjóð­ar upp á þenn­an þátt.
Tugmilljóna barátta um toppsæti Sjálfstæðisfólks
Fréttir

Tug­millj­óna bar­átta um topp­sæti Sjálf­stæð­is­fólks

Hild­ur Björns­dótt­ir varði 9,3 millj­ón­um í bar­áttu sína fyr­ir odd­vita­sæti Sjálf­stæð­is­flokks­ins fyr­ir síð­ustu borg­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar. Keppi­naut­ur henn­ar um sæt­ið, Ragn­hild­ur Alda Vil­hjálms­dótt­ir, eyddi 8,8 millj­ón­um. Fram­boð odd­vit­ans skil­aði hagn­aði.
Hefur Taívan alltaf verið hluti Kína?
Flækjusagan#39

Hef­ur Taív­an alltaf ver­ið hluti Kína?

Eftirlitsmaður sendur um borð í hvalveiðiskipin
FréttirHvalveiðar

Eft­ir­lits­mað­ur send­ur um borð í hval­veiði­skip­in

Svandís Svavars­dótt­ir mat­væla­ráð­herra hef­ur sett reglu­gerð sem kveð­ur á um eft­ir­lit með hval­veið­um. Fiski­stofa mun senda starfs­mann um borð í hval­veiði­skip sem fylg­ist með og tek­ur upp mynd­bönd sem síð­an verða af­hent dýra­lækni Mat­væla­stofn­un­ar til skoð­un­ar.
Tölvuárás á Fréttablaðið sögð rússnesk hefnd
Fréttir

Tölvu­árás á Frétta­blað­ið sögð rúss­nesk hefnd

Vef­ur Frétta­blaðs­ins verð­ur tek­inn nið­ur í kvöld biðj­ist rit­stjórn ekki af­sök­un­ar á því að hafa birt frétta­mynd frá Úkraínu. Ónafn­greind­ir rúss­nesk­ir tölvu­hakk­ar­ar hófu skyndi­á­hlaup á vef blaðs­ins í morg­un. Rúss­neska sendi­ráð­ið krafð­ist á sama tíma af­sök­un­ar­beiðni og seg­ir blað­ið hafa brot­ið ís­lensk lög. Steinn Stein­arr og Þór­berg­ur Þórð­ar­son hlutu dóma fyr­ir brot á sömu laga­grein þeg­ar þeir þóttu hafa veg­ið að æru og heiðri Ad­olfs Hitler og Nas­ista.
Framtíð geimferða í uppnámi vegna Úkraínustríðsins
FréttirÚkraínustríðið

Fram­tíð geim­ferða í upp­námi vegna Úkraínu­stríðs­ins

Rúss­ar til­kynntu á dög­un­um að þeir myndu draga sig út úr al­þjóð­legu sam­starfi um geim­ferð­ir inn­an tveggja ára. Stór hluti af Al­þjóð­legu geim­stöð­inni, ISS, er í eigu Rússa og fram­tíð henn­ar er því skyndi­lega í upp­námi. Önn­ur sam­starfs­ríki töldu rekst­ur stöðv­ar­inn­ar tryggð­an til árs­ins 2030 en meira en ára­tug­ur er í að ný geim­stöð verði til­bú­in til notk­un­ar.
ReynslaEigin konur

Fékk sím­tal um barns­föð­ur sinn sem var upp­haf að ára­langri raun

Freyja Huld fékk sím­tal um nótt með upp­lýs­ing­um um að sam­býl­is­mað­ur henn­ar og barns­fað­ir væri að sækja í ung­lings­stúlk­ur. Síð­ar var hann hand­tek­inn fyr­ir skelfi­legt brot. Enn þarf hún að eiga í sam­skipt­um við hann sem barns­föð­ur og veita hon­um um­gengni.
Sólveig segir afsögn Drífu tímabæra
Fréttir

Sól­veig seg­ir af­sögn Drífu tíma­bæra

„Drífa veit sjálf að það er langt um lið­ið síð­an grafa fór und­an trú­verð­ug­leika henn­ar og stuðn­ingi í baklandi verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar,“ seg­ir Sól­veig Anna Jóns­dótt­ir, formað­ur Efl­ing­ar, um af­sögn for­seta ASÍ.
Drífa Snædal segir af sér sem forseti Alþýðusambands Íslands
Fréttir

Drífa Snæ­dal seg­ir af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands

Drífa Snæ­dal hef­ur sagt af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands. Sam­skipti við kjörna full­trúa inn­an verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar og blokka­mynd­un er ástæð­an. Í yf­ir­lýs­ingu seg­ir hún átök inn­an hreyf­ing­ar­inn­ar ver­ið óbæri­leg og dreg­ið úr vinn­ugleði og bar­áttu­anda.
Fasteignaskattur á lúxusíbúðir á skjön við kaupverð
Fréttir

Fast­eigna­skatt­ur á lúxus­í­búð­ir á skjön við kaup­verð

Kaup­verð lúxuseigna sem auð­menn­irn­ir Björgólf­ur Thor Björgólfs­son og Ró­bert Wessman hafa sýsl­að með end­ur­spegl­ast ekki í fast­eigna­mati á þeim. Fast­eigna­skatt­ar geta ver­ið hundruð­um þús­unda króna lægri en ef mið­að væri við kaup­verð þeirra.
Ísland, hér kem ég
Tania Korolenko
ReynslaDagbók flóttakonu

Tania Korolenko

Ís­land, hér kem ég

Tania Korolen­ko er ein þeirra hundruða Úkraínu­manna sem feng­ið hafa skjól á Ís­landi vegna inn­rás­ar Rússa. Hún hef­ur hald­ið dag­bók um komu sína hing­að til lands og líf­ið í nýju landi og ætl­ar að leyfa les­end­um Stund­ar­inn­ar að fá að fylgj­ast með.
Úkraína frysti eignir Moshensky-fjölskyldunnar
FréttirÓlígarkinn okkar

Úkraína frysti eign­ir Mos­hen­sky-fjöl­skyld­unn­ar

Úkraínsk yf­ir­völd eru sögð hafa kyrr­sett eig­ur og fryst banka­reikn­inga fyr­ir­tæk­is­ins Santa Kholod í Kænu­garði. Yf­ir­völd þar telja hví­trúss­nesk fyr­ir­tæki fjár­magna inn­rás Rússa með óbein­um hætti, vegna stuðn­ings ein­ræð­is­stjórn­ar Lukashen­ko. Santa Kholod er hluti af fyr­ir­tækja­keðju Al­eks­and­ers Mos­hen­sky, kjör­ræð­is­manns Ís­lands, fiskinn­flytj­anda og ólíg­arka í Hvíta-Rússlandi. Sagð­ur hafa skráð fyr­ir­tæki á dótt­ur sína til að verj­ast þving­un­um ESB.