Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Geta veirusýkingar ýtt undir þróun Alzheimer?

Rann­sókn sýn­ir að þeir sem fá lyfja­gjöf við herpes-veirunni eru ólík­legri en aðr­ir til að þróa með sér Alzheimer-sjúk­dóm­inn.

Geta veirusýkingar ýtt undir þróun Alzheimer?
Veirusýkingar gætu átt þátt í Alzheimer Rannsóknir renna stoðum undir kenninguna.

Lengi hefur því verið haldið fram að einhvers konar tenging geti legið á milli veirusýkingar og Alzheimer-sjúkdómsins. Til að skilgreina hvort og þá hvaða samband gæti verið þarna á milli liggja fyrir fjölmargar vísindagreinar sem styðja að minnsta kosti þá staðreynd að þarna á milli er fylgni.

Alzheimer’s er þó nokkuð algengur taugahrörnunarsjúkdómur. Aðaleinkenni sjúkdómsins eru minnistap og minnkuð geta fólks til að átta sig á aðstæðum. Þetta getur lýst sér þannig að fólk þekkir ekki lengur staði sem það er vant, áttar sig ekki á því hvort það er innan um ókunnuga eða fjölskyldumeðlimi og auk þessa geta orðið miklar skapgerðarbreytingar.

Helstu lífeðlisfræðilegu breytingar sem eiga sér stað í heilum Alzheimer-sjúklinga eru útfellingar prótíns sem kallast beta-amyloid og uppsöfnun flóka sem saman standa af tau prótíninu. Í heilbrigðum heila eru þessi prótín einnig til staðar, en vegna smávægilegra breytinga í prótínunum eða umhverfi þeirra hætta þau að virka sem skyldi. Um leið og þessar breytingar eiga sér stað fara prótínin að falla út, það er að segja mynda skellur og flækjur sem hindra eðlilega starfsemi heilans.  

Herpes-veiran

Herpes-veiran eða Herpes Simplex virus (HSV) er veira sem sýkir fólk og veldur meðal annars frunsu í munni og nálægri slímhúð. Til eru nokkrar týpur af veirunni, sem hafa fengið hlaupandi númer, þá er sú veira sem gjarnan veldur frunsu kölluð HSV-1 og svo framvegis. Einnig getur sama veira, þá týpa tvö, valdið sárum eða blöðrum á kynfærum. Smit af völdum herpes-veira, hvort sem er týpa eitt eða tvö, eru þónokkuð algeng, en talið er að nær allir komist í tæri við veiruna einhvern tímann á lífsleiðinni.

Allar herpes-veirur tilheyra þeim hópi veira sem kallast retróveirur. Aðrar þekktar retróveirur eru til dæmis Human immunodeficiency virus (HIV). Þessar veirur hafa þann eiginleika að innlima erfðaefni sitt inn á erfðaefni hýsilsins, sem þýðir að hafi veiran eitt sinn komið sér fyrir, þá er hún ekki á förum.

Við fyrsta smit losa veirurnar erfðaefnið sitt inn í frumur hýsilsins. Veirur eru mjög skilvirkar því þær nýta innviði hýsilfrumnanna til að tjá sitt eigið erfðaefni. Skilvirknin á kannski sérstaklega við um retróveirur, því þær troða sínu eigin erfðaefni inn á litning hýsilsins, sem gerir það að verkum að þær þurfa ekkert að hafa fyrir því að kalla til prótínin sem þarf að nota til að tjá erfðaefnið og búa til fleiri veirur.

Retróveirur gera vart við sig

Í tilfelli herpes-veirunnar kemur smitið fram sem frunsa, blöðrur eða sár en síðan liggur veiran yfirleitt í dvala. Ónæmiskerfið sér til þess að við erum ekki stanslaust með sýkingu, sem felst í því að veirurnar eru ekki til staðar þótt erfðaefni þeirra sé alltaf til staðar. Við sérstakar kringumstæður getur hýsilfruman þó sofnað á verðinum og þá tekur sýkingin sig upp. Þetta gerist oft þegar ónæmiskerfið er upptekið við að berjast á öðrum vígstöðvum, þegar mikil streita gerir vart við sig og sér í lagi þegar fólk fer að eldast og ónæmiskerfið verður slakara.

Einn fylgikvilli þess að eldast er að ónæmiskerfið hættir að vera jafn öflugt og það var. Því geta veirur sem herpes farið á kreik þegar aldurinn færist yfir og þá oft á öðrum stöðum eða af meiri krafti en áður. Í tilfellum margra retróveira getur þessi endursýking komið fram í taugakerfinu. Þá eru það ekki frumur í slímhúð (við munn eða kynfæri) sem fara að framleiða veirurnar heldur eru það frumur í taugakerfinu.

Herpes tengt við Alzheimer

Rannsóknir allt frá árinu 1991 hafa sýnt fram á tilvist herpes-veirunnar í heilavef eldri einstaklinga, hvort sem þeir látast eftir baráttu við Alzheimer eður ei. Sú staðreynd að veiran er til staðar í taugavef einstaklinga sem eru farnir að tapa minni var fyrsta vísbending vísindahópa til að skoða betur hvaða hlutverki hún gegnir.

Svo virðist sem ítrekaðar endurkomur veirunnar í taugavefnum valdi taugaskemmdum, ekki ósvipaðar þeim sem koma fram þegar um Alzheimer-sjúkdóminn er að ræða. Með vaxandi fjölda herpes-sýkinga í vefnum, fjölgar einnig beta amyloid skellunum sem eru svo einkennandi fyrir sjúkdóminn.

Nokkrar rannsóknir hafa verið birtar þar sem sýnt hefur verið fram á uppsöfnun herpes-veira nálægt eða við þessar prótínskellur. Þessar rannsóknir hafa flestar verið unnar annars vegar í frumuræktunum eða í músamódelum. Þær rannsóknir sem unnar hafa verið í mönnum snúa flestar að fylgni veirusýkinga og þróun Alzheimer-sjúkdómsins í stóru þýði.

Fyrirbyggjandi aðgerðir

Ein mjög áhugaverð rannsókn, sem unnin var af rannsóknarhópi í Taívan sýndi að einstaklingar sem fengu lyfjagjöf gegn herpes-veirunni, þegar á sýkingu stóð, voru ólíklegri til að þróa með sér Alzheimer. Þar sem Alzheimer-sjúkdómurinn er ekki algengur þarf þýðið að vera þó nokkuð stórt til að geta metið slík áhrif. En í þessari tilteknu rannsókn liggur einmitt nær öll þjóðin undir. Þegar öll þjóð Taívan liggur fyrir sem úrtak sést að ef veirusýkingin er mikil getur lyfjagjöf haft afgerandi áhrif á hvort sýkingin ýti undir þróun Alzheimer eða ekki. Þetta bendir til þess að lyfjagjöf við veirusýkingum sem þessum geti verið nauðsynlegt sem fyrirbyggjandi þáttur hjá eldra fólki.

Frekari rannsókna er þó þörf áður en farið er út í slíkar aðgerðir, þar sem þessi rannsókn nær einungis yfir eina þjóð og má einnig benda á að bólusetningar væru mögulega enn betri kostur, en slíkar bólusetningar eru því miður ekki mögulegar eins og staðan er í dag.  

Alzheimer er ekki alltaf herpes að kenna

Sé allt tekið saman má sjá að herpes-veiran getur stuðlað að myndun Alzheimer. Veiran ein og sér getur þó ekki talist ábyrg fyrir öllum Alzheimer-tilfellum heimsins. Alzheimer-sjúkdómurinn er mjög flókinn og fjölmargir utanaðkomandi þættir sem honum valda.

Sjúkdóminn má svo að einhverju leyti skýra með erfðum og þó retróveirur innlimist inn á erfðaefni hýsilsins þá erfist sýkingin ekki. Að öllum líkindum er um samspil erfða, veira og umhverfis að ræða. Auk þess sem Alzheimer getur verið birtingarmynd fjölmargra þátta. Þessar rannsóknir skýra þó að einhverjum hluta hvað það er sem gerist í taugakerfi Alzheimer-sjúklinga.  

 

 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Myndbönd sýna flóðið fossa í Háskóla Íslands
1
Myndband

Mynd­bönd sýna flóð­ið fossa í Há­skóla Ís­lands

„Sem bet­ur fer urðu eng­in slys á fólki,“ seg­ir upp­lýs­inga­full­trúi Veitna. Yf­ir tvö þús­und tonn af vatni flæddu um há­skóla­svæð­ið eft­ir að lögn brast. Mynd­band sýn­ir vatns­flæð­ið.
Illugi Jökulsson
2
Pistill

Illugi Jökulsson

Stöðvið prentvél­arn­ar! Nýr blár lit­ur er fund­inn!

Lit­ur­inn YIn­Mn fékk á síð­asta ári op­in­bert sam­þykki sem nýr lit­ur, fyrsti ólíf­ræni blái lit­ur­inn í meira en 200 ár!
Namibíski lögmaðurinn í Samherjamálinu: Tilraun „til að ráða mig af dögum“
3
FréttirSamherjamálið

Namib­íski lög­mað­ur­inn í Sam­herja­mál­inu: Til­raun „til að ráða mig af dög­um“

Namib­íski lög­mað­ur­inn Marén de Klerk býr að sögn yf­ir upp­lýs­ing­um sem sýna að for­seti Namib­íu hafi skipu­lagt greiðsl­ur frá fyr­ir­tækj­um eins og Sam­herja til Swapo-flokks­ins til að flokk­ur­inn gæti hald­ið völd­um. Hann seg­ir að líf sitt sé í rúst vegna mistaka og að hann vilji hjálpa til við rann­sókn Sam­herja­máls­ins.
Læknir gagnrýnir sóttvarnaraðgerðir eftir banaslys í Skötufirði
4
FréttirCovid-19

Lækn­ir gagn­rýn­ir sótt­varn­ar­að­gerð­ir eft­ir bana­slys í Skötu­firði

Jó­hann Sig­ur­jóns­son lækn­ir seg­ir að með því að etja ferða­löng­um í lang­ferð­ir milli lands­hluta eft­ir kom­una til lands­ins án til­lits til að­stæðna sé ver­ið að leggja fólk í hættu. Hann vill að fólk sé hvatt til að dvelja eina nótt á suð­vest­ur­horn­inu áð­ur en það legg­ur í lang­ferð­ir eft­ir kom­una til lands­ins.
Sérstakur frístundastyrkur fyrir efnalítil börn skilar sér ekki til þeirra
5
FréttirCovid-19

Sér­stak­ur frí­stunda­styrk­ur fyr­ir efna­lít­il börn skil­ar sér ekki til þeirra

Að­eins hafa borist um­sókn­ir fyr­ir níu pró­sent þeirra barna sem eiga rétt á sér­stök­um frí­stunda­styrk sök­um fá­tækt­ar for­elda þeirra. For­eldr­ar þurfa að greiða æf­inga­gjöld og sækja um end­ur­greiðslu. Tals­menn fólks í fá­tækt segja fá­tækt fólk ekki hafa tök á því að reiða fram gjöld­in og bíða end­ur­greiðslu.
270. spurningaþraut: Lögun landa og borgir tvær
6
Þrautir10 af öllu tagi

270. spurn­inga­þraut: Lög­un landa og borg­ir tvær

Þraut, þessi síð­an í gær. * Þessi þraut er öll um landa­fræði. Ég birti mynd­ir af út­lín­um tíu landa sem þið eig­ið að þekkja. En auka­spurn­ing­arn­ar eru um borg­ir. Sú fyrri á við mynd­ina hér að of­an. Í hvaða borg var þessi mynd tek­in? En þá eru það að­al­spurn­ing­arn­ar. 1.   Hvaða land er hér fyr­ir neð­an? ** 2.   Hvaða...
Ágúst Ólafur verður ekki á lista Samfylkingarinnar - Þáði ekki þriðja sæti
7
Fréttir

Ág­úst Ólaf­ur verð­ur ekki á lista Sam­fylk­ing­ar­inn­ar - Þáði ekki þriðja sæti

Ág­úst Ólaf­ur Ág­ústs­son mun ekki verða í fram­boði fyr­ir Sam­fylk­ing­una í Reykja­vík fyr­ir Al­þing­is­kosn­ing­ar í haust. Upp­still­ing­ar­nefnd bauð hon­um þriðja sæti en hann hafn­aði því.

Mest deilt

Ísland styður ekki bann við kjarnorkuvopnum
1
Fréttir

Ís­land styð­ur ekki bann við kjarn­orku­vopn­um

Sátt­máli Sam­ein­uðu þjóð­anna um bann við kjarn­orku­vopn­um verð­ur full­gilt­ur á morg­un. Ís­land snið­gekk ráð­stefn­una þar sem hann var sam­inn og skip­ar sér á bekk með kjarn­orku­veld­un­um. Stein­unn Þóra Árna­dótt­ir, þing­kona VG, vill að Ís­land hafi kjark til að standa á eig­in fót­um og sam­þykki sátt­mál­ann.
Myndbönd sýna flóðið fossa í Háskóla Íslands
2
Myndband

Mynd­bönd sýna flóð­ið fossa í Há­skóla Ís­lands

„Sem bet­ur fer urðu eng­in slys á fólki,“ seg­ir upp­lýs­inga­full­trúi Veitna. Yf­ir tvö þús­und tonn af vatni flæddu um há­skóla­svæð­ið eft­ir að lögn brast. Mynd­band sýn­ir vatns­flæð­ið.
Trump ei meir: Biden er forseti
3
Fréttir

Trump ei meir: Biden er for­seti

Joe Biden er form­lega orð­inn for­seti Banda­ríkj­anna. Don­ald Trump er kom­inn til Flórída. Biden mun snúa mörg­um lyk­i­lákvörð­un­um Trumps strax á fyrstu klukku­stund­um for­seta­tíð­ar sinn­ar.
Læknir gagnrýnir sóttvarnaraðgerðir eftir banaslys í Skötufirði
4
FréttirCovid-19

Lækn­ir gagn­rýn­ir sótt­varn­ar­að­gerð­ir eft­ir bana­slys í Skötu­firði

Jó­hann Sig­ur­jóns­son lækn­ir seg­ir að með því að etja ferða­löng­um í lang­ferð­ir milli lands­hluta eft­ir kom­una til lands­ins án til­lits til að­stæðna sé ver­ið að leggja fólk í hættu. Hann vill að fólk sé hvatt til að dvelja eina nótt á suð­vest­ur­horn­inu áð­ur en það legg­ur í lang­ferð­ir eft­ir kom­una til lands­ins.
Illugi Jökulsson
5
Pistill

Illugi Jökulsson

Stöðvið prentvél­arn­ar! Nýr blár lit­ur er fund­inn!

Lit­ur­inn YIn­Mn fékk á síð­asta ári op­in­bert sam­þykki sem nýr lit­ur, fyrsti ólíf­ræni blái lit­ur­inn í meira en 200 ár!
Namibíski lögmaðurinn í Samherjamálinu: Tilraun „til að ráða mig af dögum“
6
FréttirSamherjamálið

Namib­íski lög­mað­ur­inn í Sam­herja­mál­inu: Til­raun „til að ráða mig af dög­um“

Namib­íski lög­mað­ur­inn Marén de Klerk býr að sögn yf­ir upp­lýs­ing­um sem sýna að for­seti Namib­íu hafi skipu­lagt greiðsl­ur frá fyr­ir­tækj­um eins og Sam­herja til Swapo-flokks­ins til að flokk­ur­inn gæti hald­ið völd­um. Hann seg­ir að líf sitt sé í rúst vegna mistaka og að hann vilji hjálpa til við rann­sókn Sam­herja­máls­ins.
Tveir plús tveir eru fimm
7
Mynd dagsins

Tveir plús tveir eru fimm

Í svona ár­ferði leggj­ast auð­vit­að nokkr­ar Lunda­búð­ir á Lauga­veg­in­um á hlið­ina, en það kem­ur líka auð­vit­að eitt­hvað ann­að í stað­inn - eins á og Lauga­vegi 48. Á föstu­dag­inn opn­aði þar nýtt galle­rí, MUTT Gallery, með stór­góðri sýn­ingu Úlfs Karls­son­ar (mynd) sem ber heit­ið: 2+2 = 5. Mið­bær­inn okk­ar er alltaf að breyt­ast, er best­ur þeg­ar þar verð­ur til áhuga­verð blanda af menn­ingu, veit­inga­stöð­um og fjöl­breytt­um versl­un­um sem ger­ir mið­bæ­inn bæði lif­andi og áhuga­verð­an fyr­ir gesti og gang­andi.

Mest lesið í vikunni

Lifir í nálægð við dauðann
1
ViðtalDauðans óvissa eykst

Lif­ir í ná­lægð við dauð­ann

Pét­ur Guð­mann Guð­manns­son rétt­ar­meina­fræð­ing­ur starfar í ná­vígi við dauð­ann alla daga en í kjall­ara gamla Blóð­bank­ans á Baróns­stíg kryf­ur hann dag­lega lík eða tvö.
Dauðinn veitir manni þolinmæði
2
ViðtalDauðans óvissa eykst

Dauð­inn veit­ir manni þol­in­mæði

Karólína Helga Sím­on­ar­dótt­ir var enn í sorg­ar­ferli vegna föð­ur­missis þeg­ar eig­in­mað­ur henn­ar varð bráð­kvadd­ur á sama ári. Sorg­in kenndi henni að taka líf­inu með æðru­leysi, enda ráði fólk ör­lög­um sín­um ekki sjálft.
Myndbönd sýna flóðið fossa í Háskóla Íslands
3
Myndband

Mynd­bönd sýna flóð­ið fossa í Há­skóla Ís­lands

„Sem bet­ur fer urðu eng­in slys á fólki,“ seg­ir upp­lýs­inga­full­trúi Veitna. Yf­ir tvö þús­und tonn af vatni flæddu um há­skóla­svæð­ið eft­ir að lögn brast. Mynd­band sýn­ir vatns­flæð­ið.
Namibískur lögmaður segir forsetann aðalmanninn í Samherjamálinu
4
FréttirSamherjaskjölin

Namib­ísk­ur lög­mað­ur seg­ir for­set­ann að­al­mann­inn í Sam­herja­mál­inu

Namib­íski lög­mað­ur­inn Mar­en de Klerk seg­ir að for­seti Namib­íu Hage Geingob hafi ver­ið aðal­mað­ur­inn í spill­ing­ar­mál­inu sem kall­að er Sam­herja­mál­ið á ís­lensku. Ef de Klerk seg­ir rétt frá er mál­ið, sem hófst með því að sagt var frá mútu­greiðsl­um Sam­herja í land­inu, dýpra og stærra en áð­ur hef­ur ver­ið tal­ið og snýst með­al ann­ars um æðsta ráða­mann þjóð­ar­inn­ar.
Einsemd og dauði á göngum Landspítalans á tímum Covid-19
5
ViðtalDauðans óvissa eykst

Ein­semd og dauði á göng­um Land­spít­al­ans á tím­um Covid-19

Ár­ið 2020 var merki­legt fyr­ir margra hluta sak­ir en ekki síst fyr­ir það hversu ná­læg­ur dauð­inn varð sam­fé­lag­inu í heild sinni. Aldrei áð­ur hafa borist jafn marg­ar til­kynn­ing­ar í sjón­varp­inu af dauðs­föll­um og hvað þá með svo stuttu milli­bili yf­ir svo lang­an tíma.
Rannsókn á Ásmundarsal líklega send ákærusviði í þessari viku
6
Fréttir

Rann­sókn á Ásmund­ar­sal lík­lega send ákæru­sviði í þess­ari viku

Rann­sókn lög­reglu á hugs­an­legu broti á sótt­varn­ar­lög­um í Ásmund­ar­sal á Þor­láks­messu er langt kom­in. Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra var með­al gesta í saln­um.
Illugi Jökulsson
7
Pistill

Illugi Jökulsson

Stöðvið prentvél­arn­ar! Nýr blár lit­ur er fund­inn!

Lit­ur­inn YIn­Mn fékk á síð­asta ári op­in­bert sam­þykki sem nýr lit­ur, fyrsti ólíf­ræni blái lit­ur­inn í meira en 200 ár!

Mest lesið í mánuðinum

Bragi Páll Sigurðarson
1
Pistill

Bragi Páll Sigurðarson

Bjarna­bylgj­an

„Ég á rétt rúm­lega árs gaml­an strák sem hef­ur ekki hitt ömmu mína og afa síð­an í sum­ar,“ skrif­ar Bragi Páll Sig­urð­ar­son skáld um sótt­varna­brot fjár­mála­ráð­herra.
Sonur Þorsteins Más kemur  fram sem talsmaður Samherja
2
FréttirSamherjaskjölin

Son­ur Þor­steins Más kem­ur fram sem tals­mað­ur Sam­herja

Bald­vin Þor­steins­son, son­ur Þor­steins Más Bald­vins­son­ar, kem­ur fram sem tals­mað­ur fyr­ir­tæk­is­ins í grein þar sem rætt er um mark­aðs­setn­ingu á ís­lensk­um fiski. Fyrr á ár­inu, í kjöl­far Namib­íu­máls Sam­herja, var sagt frá því að Þor­steinn Már hefði selt hluta­bréf sín í Sam­herja til barna sinna.
Hallgrímur Helgason
3
PistillUppgjör 2020

Hallgrímur Helgason

Veir­an vill einka­rekst­ur

„Það þarf að kenna fólki að deyja,“ sagði deyj­andi fað­ir hans, á sama tíma og sam­fé­lag­ið lærði að ótt­ast dauð­ann meira en áð­ur. Hall­grím­ur Helg­son fjall­ar um lær­dóm árs­ins og þá von að rík­is­vald­ið læri að setja heil­brigðis­kerf­ið of­ar öllu.
Þau fá listamannalaun 2021
4
Fréttir

Þau fá lista­manna­laun 2021

2.150 mán­uð­um af lista­manna­laun­um var út­lhut­að til sam­tals 453 lista­manna í dag.
Lifir í nálægð við dauðann
5
ViðtalDauðans óvissa eykst

Lif­ir í ná­lægð við dauð­ann

Pét­ur Guð­mann Guð­manns­son rétt­ar­meina­fræð­ing­ur starfar í ná­vígi við dauð­ann alla daga en í kjall­ara gamla Blóð­bank­ans á Baróns­stíg kryf­ur hann dag­lega lík eða tvö.
Kvarta undan tapi og kaupa 150 milljóna króna aukaíbúð
6
Fréttir

Kvarta und­an tapi og kaupa 150 millj­óna króna auka­í­búð

Björn Leifs­son, eig­andi World Class, hef­ur hagn­ast veru­lega á rekstri lík­ams­rækt­ar­stöðv­anna, en vildi að fjár­mála­ráð­herra bætti sér upp tap vegna lok­ana í Covid-far­aldr­in­um. Um sama leyti keypti eig­in­kona hans og með­eig­andi 150 millj­óna króna auka­í­búð í Skugga­hverf­inu.
Deildarlæknir á Landspítalanum: „Téður ráðherra ætti að segja af sér - tafarlaust“
7
FréttirCovid-19

Deild­ar­lækn­ir á Land­spít­al­an­um: „Téð­ur ráð­herra ætti að segja af sér - taf­ar­laust“

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra braut sótt­varn­ar­regl­ur með við­veru í 40-50 manna sam­kvæmi í Ásmund­ar­sal í gær. Deild­ar­lækn­ir seg­ir að sam­kom­an gæti fræði­lega leitt til dauðs­falla. „Ég er ekki að ýkja hérna.“ Brot Bjarna varð­ar 50 þús­und króna sekt.

Nýtt á Stundinni

Aldraðir mótmæla opnun mötuneytis og óttast Covid-19 smit
FréttirCovid-19

Aldr­að­ir mót­mæla opn­un mötu­neyt­is og ótt­ast Covid-19 smit

Íbú­ar á öldruna­heim­il­inu Selja­hlíð eru mjög ósátt­ir við fyr­ir­hug­aða opn­un mötu­neyt­is þar fyr­ir fólk ut­an heim­il­is­ins. Þau telja að með því sé ver­ið að setja þau í hættu. For­stöðu­kona seg­ir að um nauð­syn­lega þjón­ustu sé að ræða fyr­ir skjól­stæð­inga Selja­hlíð­ar.
Hvít forréttindi, rasismi og fordómar - Sara Mansour
Karlmennskan - Hlaðvarp#15

Hvít for­rétt­indi, ras­ismi og for­dóm­ar - Sara Man­sour

„Ég held að rót allra vanda­mála sé skort­ur á gagn­rýnni hugs­un. Að geta lit­ið í eig­in barm og séð sam­fé­lag­ið og ósýni­leg­ar hindr­an­ir sem liggja ekki í aug­um uppi. Það er ekk­ert nema gagn­rýn­in hugs­un.“ seg­ir Sara Man­sour laga­nemi og aktív­isti fyr­ir mann­rétt­ind­um og auk­inni lýð­ræðis­vit­und. Sara hef­ur tal­að fyr­ir mann­rétt­ind­um, mál­efn­um flótta­fólks og femín­isma frá 13 ára aldri. Í þess­um 15. podcast þætti Karl­mennsk­unn­ar ræð­um við um hvít for­rétt­indi, ras­isma, valda­tengsl og for­dóma sem sann­ar­lega fyr­ir­finn­ast á Ís­landi eins og víða.
271. spurningaþraut: Hvað heitir eyjan á Kollafirði þar sem lundar verpa í stórum stíl, og fleiri spurningar
Þrautir10 af öllu tagi

271. spurn­inga­þraut: Hvað heit­ir eyj­an á Kolla­firði þar sem lund­ar verpa í stór­um stíl, og fleiri spurn­ing­ar

Landa­fræði­þraut­in frá í gær. * Auka­spurn­ing fyrri: Á mynd­inni hér að of­an má sjá (til vinstri) banda­rísk­an for­seta sem sat í embætti á stríðs­tím­um. Lengi eft­ir hans dag virtu menn hann mik­ils fyr­ir hug­mynd­ir hans um sam­vinnu þjóða eft­ir stríð­ið. Nú á seinni ár­um hef­ur hann fall­ið í áliti því kast­ljós­inu hef­ur ver­ið beint að því að hann var í...
Ísland styður ekki bann við kjarnorkuvopnum
Fréttir

Ís­land styð­ur ekki bann við kjarn­orku­vopn­um

Sátt­máli Sam­ein­uðu þjóð­anna um bann við kjarn­orku­vopn­um verð­ur full­gilt­ur á morg­un. Ís­land snið­gekk ráð­stefn­una þar sem hann var sam­inn og skip­ar sér á bekk með kjarn­orku­veld­un­um. Stein­unn Þóra Árna­dótt­ir, þing­kona VG, vill að Ís­land hafi kjark til að standa á eig­in fót­um og sam­þykki sátt­mál­ann.
Tvö þúsund tonn af vatni
Mynd dagsins

Tvö þús­und tonn af vatni

Það streymdu inn 500 lítr­ar á sek­úndu af köldu vatni inn í bygg­ing­ar Há­skóla Ís­lands snemma í morg­un, eft­ir að rof varð á að­al­kalda­vatns­æð Veitna við Suð­ur­götu í nótt. Lang­mesta tjón­ið varð á Há­skóla­torgi og Gimli, þar sem raf­magn fór af öllu hús­inu eft­ir að vatn flæddi upp í raf­magn­stöflu húss­ins. Hand­rit­in á Árna­stofn­un eru óskemmd. Há­skóli Ís­lands er ekki tryggð­ur fyr­ir þessu mikla tjóni.
Myndband

Mynd­bönd sýna flóð­ið fossa í Há­skóla Ís­lands

„Sem bet­ur fer urðu eng­in slys á fólki,“ seg­ir upp­lýs­inga­full­trúi Veitna. Yf­ir tvö þús­und tonn af vatni flæddu um há­skóla­svæð­ið eft­ir að lögn brast. Mynd­band sýn­ir vatns­flæð­ið.
270. spurningaþraut: Lögun landa og borgir tvær
Þrautir10 af öllu tagi

270. spurn­inga­þraut: Lög­un landa og borg­ir tvær

Þraut, þessi síð­an í gær. * Þessi þraut er öll um landa­fræði. Ég birti mynd­ir af út­lín­um tíu landa sem þið eig­ið að þekkja. En auka­spurn­ing­arn­ar eru um borg­ir. Sú fyrri á við mynd­ina hér að of­an. Í hvaða borg var þessi mynd tek­in? En þá eru það að­al­spurn­ing­arn­ar. 1.   Hvaða land er hér fyr­ir neð­an? ** 2.   Hvaða...
Trump ei meir: Biden er forseti
Fréttir

Trump ei meir: Biden er for­seti

Joe Biden er form­lega orð­inn for­seti Banda­ríkj­anna. Don­ald Trump er kom­inn til Flórída. Biden mun snúa mörg­um lyk­i­lákvörð­un­um Trumps strax á fyrstu klukku­stund­um for­seta­tíð­ar sinn­ar.
Bóndi fyrir Bóndadaginn
Mynd dagsins

Bóndi fyr­ir Bónda­dag­inn

Á fjár- og kúa­bú­inu Butru búa bænd­urn­ir Ág­úst Jens­son og Odd­ný Steina Vals­dótt­ir (mynd). „Það sem er brýn­ast nú fyr­ir bænd­ur er að hér sé hægt að stunda land­bún­að og hafa ein­hverj­ar tekj­ur af. Raun­tekj­ur sauð­fjár­bænda hafa rýrn­að um tugi pró­senta á und­an­förn­um ár­um. Það er líka mik­il­vægt að gera okk­ar góðu af­urð­ir bet­ur rekj­an­leg­ar,“ seg­ir Odd­ný Steina, sem sit­ur í stjórn Bænda­sam­tak­anna. Nú á föstu­dag­inn er Bónda­dag­ur­inn. Til ham­ingju all­ir bænd­ur, líka all­ir þeir sem eru á möl­inni.
Ágúst Ólafur verður ekki á lista Samfylkingarinnar - Þáði ekki þriðja sæti
Fréttir

Ág­úst Ólaf­ur verð­ur ekki á lista Sam­fylk­ing­ar­inn­ar - Þáði ekki þriðja sæti

Ág­úst Ólaf­ur Ág­ústs­son mun ekki verða í fram­boði fyr­ir Sam­fylk­ing­una í Reykja­vík fyr­ir Al­þing­is­kosn­ing­ar í haust. Upp­still­ing­ar­nefnd bauð hon­um þriðja sæti en hann hafn­aði því.
Namibíski lögmaðurinn í Samherjamálinu: Tilraun „til að ráða mig af dögum“
FréttirSamherjamálið

Namib­íski lög­mað­ur­inn í Sam­herja­mál­inu: Til­raun „til að ráða mig af dög­um“

Namib­íski lög­mað­ur­inn Marén de Klerk býr að sögn yf­ir upp­lýs­ing­um sem sýna að for­seti Namib­íu hafi skipu­lagt greiðsl­ur frá fyr­ir­tækj­um eins og Sam­herja til Swapo-flokks­ins til að flokk­ur­inn gæti hald­ið völd­um. Hann seg­ir að líf sitt sé í rúst vegna mistaka og að hann vilji hjálpa til við rann­sókn Sam­herja­máls­ins.
Töffari kann að taka L-inu
Símon Vestarr
Blogg

Símon Vestarr

Töffari kann að taka L-inu

Fyr­ir fjór­um ár­um flaug mér fjar­læg­ur mögu­leiki í hug í tengsl­um við inn­vígslu­dag­inn í Am­er­íku. Ég sá fyr­ir mér hinn ný­kjörna, ný­fasíska auð­kýf­ings­son stíga fram í pontu og halda ræðu sem væri eitt­hvað á þessa leið:   Ég þakka öll­um sem komu.    Við alla sem buðu sig fram gegn mér vil ég segja: hvernig líst ykk­ur á mig núna?...