Þessi grein er rúmlega 4 mánaða gömul.

Horfið til himins: Það er von á súpernóvu!

En verð­ur hún hættu­leg?

Horfið til himins: Það er von á súpernóvu!
Krabbaþokan svokallaða, leifar af súpernóvu. Japanskir og kínverskir stjörnufræðingar tóku eftir þeim atburði þegar stjarnan, sem hér sjást leifar af, sprakk. Það gerðist 1054. Frumbyggjar í Norður-Ameríku veittu líka athygli „nýrri stjörnu“. Svæðið sem leifar stjörnunnar ná nú yfir er sem svarar sex ljósárum að þvermáli.

Jarðvísindamenn á Íslandi eru löngu farnir að gjóa augunum undrandi upp hlíðar Mýrdalsjökuls þegar þeir eiga leið framhjá fjallinu og aðgæta svo tæki sín vandlega þegar í vinnuna kemur.

Hvenær ætlar Katla að gjósa?

Samkvæmt öllum sólarmerkjum á eldstöðin mikla undir Mýrdalsjökli að gjósa á um það bil 60 ára fresti en nú eru komin meira en 100 ár síðan síðast gaus í fjallinu.

Stjarnvísindamenn úti í hinum stóra heimi eru líka farnir að klóra sér í höfðinu og píra á tæki sín í von um að greina atburð sem þeim finnst að ætti fyrir löngu að hafa borið fyrir augu þeirra.

Þegar sólin sundrast ...

Nema það sem þeir eru farnir að bíða eftir er óneitanlega töluvert ógnarlegri viðburður en jafnvel stórt eldgos í Kötlu.

Væntanlega verður heilmikil sprenging þegar Katla gýs næst eins og hér á mynd frá 1918.En sprengingin verður þó lítilfjörleg á við súpernóvu á himninum.

Þeir eru að bíða eftir súpernóvu. 

Þeir er að bíða eftir að sólstjarna sundrist í þúsund milljónir logandi agnir einhvers staðar í Vetrarbrautinni okkar og blossinn verði svo mikill allra fyrst að sprengingin verði bjartari en allar hinar 400.000.000.000 sólirnar í stjörnuþokunni okkar til samans.

Verði súpernóvan stór og einhvers staðar ekki í of mikilli fjarlægð, þá má svo búast við að í einhverja daga gæti hún lýst eins og tunglið að nóttu og verið sýnileg á daginn og vikum og mánuðum saman verði hún miklum mun bjartari en Venus, skærasta „stjarnan“ á næturhimni okkar.

Súpernóva verður þegar sólstjörnur af vissri tegund og stærð ljúka lífi sínu — ef svo má segja. Eldsneytið innan í sólum er auðvitað alls ekki óþrjótandi og þar kemur að það þrýtur og stjörnurnar „deyja“.

Það getur orðið með ýmsum hætti eftir stærð, þyngd og efnasamsetningu sólstjarnanna. Alls ekki allar stjörnur enda með því að springa í loft upp — verða súpernóva, sem sagt — en tvær leiðir liggja til þess.

Hvítir dvergar og rauðir risar

Í fyrsta lagi ef svonefndur „hvítur dvergur“ er annar hluti tvístirnis og byrjar að soga að sér efni úr hinni stjörnunni. Hvítur dvergur kallast leifar sólstjörnu sem lýkur ævi sinni með því að þenjast fyrst út — og verða þá „rauður risi“ — en falla svo saman.

Leifarnar af sprengistjörnu (súpernóvu) Keplers eins og hún lítur út nú.

Sólin okkar mun að lokum enda sem hvítur dvergur en þar sem hún er ekki partur af tvístirni er engin hætta á að hún endi sem súpernóva.

Það er nefnilega þegar kjarnorkusprenging verður við samruna hvíta dvergsins og hinnar stjörnunnar sem svona súpernóva — kölluð „gerð 1“ — á sér stað.

Gerð 2 á sér stað þegar ein stjarna af tiltekinni stærð og þyngd tekur að hrynja saman. Það getur endað með ýmsum hætti, stundum sem hvítur dvergur, nevtrónustjarna, svarthol — eða súpernóva af gerð 2.

(Hérna má lesa aðgengilegan pistil um þetta allt saman.)

Árið 1604 urðu menn síðast vitni að súpernóvu á himninum þegar þýski stjarnfræðingurinn Johannes Kepler og margir fleiri lýstu „nýrri stjörnu“ sem skyndilega hefði birst á himninum og var afar björt í þó nokkurn tíma.

Súpernóva í nágrannaþoku

Vísindamenn hafa síðar reiknað út að þessi nýja stjarna var í rauninni súpernóva af gerð 1 og hún leifar hennar sjást enn á himninum, að vísu ekki með berum augum.

Leifarnar af 1987A í Stóra Magellanskýinu

Síðan 1604 hafa menn ekki orðið vitni að súpernóvum í Vetrarbrautinni okkar. Og það er skaði vegna þess að súpernóvum, sér í lagi af gerð 2, fylgir gríðarleg útgeislun svonefndra fiseinda og jafnvel svolítill öldugangur í tímarúminu. Hvorttveggja væri mikill fengur í að fá að skoða.

Menn hafa uppgötvað margar súpernóvur í öðrum stjörnuþokum á undanförnum árum og áratugum en þær eru of fjarri til að koma rannsakendum að fullum notum. 

Súpernóvan 1987A (af gerð 2) er sú nálægasta síðan Keplersstjarnan sprakk 1604 en hún varð í Stóra Magellanskýinu sem er lítil stjörnuþoka sem fylgir Vetrarbrautinni en jafnvel þótt hún hafi orðið í „aðeins“ 168.000 ljósára fjarlægð, þá var það heldur of langt í burtu.

1-3 súpernóvur á öld, ef rétt er reiknað

Svo vísindamenn eru farnir að bíða eftir nýrri súpernóvu, enda eiga þeir nú mun betri tæki en nokkru sinni fyrr til að rannsaka fyrirbærið — þegar stjarna springur.

Og þeir eru satt að segja orðnir nokkuð langeygir — rétt eins og þau sem bíða eftir Kötlugosi — því reiknað hefur verið út að í Vetrarbraut af okkar stærðargráðu ættum við að verða vitni að 1-3 þremur súpernóvum á hverri öld. En nú eru liðin 418 ár án þess að neitt hafi sést.

Vísindamenn gera því að vísu skóna að við gætum hafa misst af einhverjum sprengingum á þessum rúmu fjórum öldum af því þær hafi verið huldar rykskýjum eða einhverjum öðrum fyrirbærum, en við ættum samt að hafa séð flestar þeirra — ef þær hefðu orðið á þessum tíma.

Tala nú ekki um þessa síðustu öld sem við höfum líka beðið eftir Kötlugosi.

Flóð af fiseindum

Það sem gerir vísindamenn enn spenntari en ella er að súpernóva af gerð 2 er talin byrja af senda frá sér flóð af fiseindum skömmu áður en sprengingin sjálf verður. Fiseindaflóðið gæti byrjað nokkrum klukkustundum eða jafnvel dögum áður en súpernóvan brýst út.

Ef súpernóva verður nógu nærri til að unnt sé að greina fiseindirnar nægilega tímanlega, þá gætu vísindamenn því undirbúið sig, beint öllum sínum tólum að hinum væntanlega sprengistað og orðið vitni að allri dýrðinni frá upphafi til enda.

Og öðlast þar með mun betri skilning á — ja, allskonar!

Því nær okkur sem hin yfirvofandi súpernóva verður, þeim mun betra fyrir vísindamennina. 

Og þó er ekki gott að hún verði of nærri, því þá gæti hún baðað Jörðina okkar í svo miklu flóði af útfjólubláum geislum, gammageislum og Röntgengeislum að ysta lag ósonlagsins gæti tæst í sundur — með hörmulegum afleiðingum.

Fjöldaútrýming af völdum súpernóvu?

Vísindamenn hafa til dæmis sett fram þá kenningu að dularfull fjöldaútrýming lífvera á Jörðinni fyrir 360 milljónum ára kunni að hafa stafað af súpernóvu í nágrenninu.

Brynháfar á borð við þennan kunna að hafa dáið út af völdum súpernóvu

Sem betur hafa ekki fundist neinar stjörnur beinlínis hér í bakgarði okkar sem líklegar eru til að springa í fyrirsjáanlegri framtíð, svo ekki er ástæða til að óttast slíkt.

Og því bíða vísindamenn fyrst og fremst fullir af tilhlökkun eftir næstu súpernóvu.

Og athyglin hefur þá ekki síst beinst að Betelgeuse, rauðum risa sem er í „aðeins“ 500-600 ljósára fjarlægð. Betelgeuse er svo tröllsleg stjarna að umfangi að hún mundi ná út fyrir loftsteinabeltið milli Mars og Júpíters ef hún væri í miðju sólkerfis okkar en er þó aðeins 10-20 sinnum þyngri en sólin okkar.

Þetta tröll er tíunda bjartasta stjarnan á næturhimni okkar, séð með berum augum. Það tilheyrir stjörnumerkinu Óríón, nokkuð fyrir ofan það belti Óríóns sem við Íslendingar köllum Fjósakonurnar.

Betelgeuse mun springa

Fyrir nokkrum árum fór birtustig Betelgeuse að flökta undarlega og vísindamenn töldu um hríð að stjarnan væri að búa sig undir að springa. Og þeir hlökkuðu sannarlega til enda verður sjón að sjá þegar Betelgeuse tætist í sundur sem súpernóva.

Nýjustu rannsóknir virðast þó gefa til kynna að flöktið eigi sér aðrar ástæður. Svo vísindamenn eru í bili hættir að einbeita sér að Betelgeuse og búast fremur við súpernóvu einhvers staðar á óvæntum stað næturhiminsins.

Og bíða spenntir.

En þó er ljóst að Betelgeuse mun springa.

Einhvern tíma eftir svona 100 þúsund ár.

Þá mun næturhiminninn lýsast allur upp.

En spurning hverjir sjónarvottarnir verða.

Sólin okkar (neðst til vinstri) er ekki stór miðað við tröllið Betelgeuse
Betelgeuse (lengst til vinstri) er þó langt í frá stærsta stjarnan sem við höfum fundið.Lengst til hægri er VY Canis Majoris.
Ég gat svo ekki stillt mig um að birta að lokum mynd af rokkhljómsveitinni Supernova með söngvarann Lucas Rossi í broddi fylkingar.Ekki hefur spurst til þessarar hljómsveitar síðan 2007.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Flækjusagan

Íran: Stórveldi í bráðum 3.000 ár
Flækjusagan

Ír­an: Stór­veldi í bráð­um 3.000 ár

Mik­il mót­mæli ganga nú yf­ir Ír­an og von­andi hef­ur hug­rökk al­þýð­an, ekki síst kon­ur, þrek til að fella hina blóði drifnu klerka­stjórn frá völd­um. Ír­an á sér langa og merki­lega sögu sem hér verð­ur rak­in og Kýrus hinn mikli hefði til dæm­is getað kennt nú­ver­andi vald­höf­um margt um góða stjórn­ar­hætti og um­burð­ar­lyndi.
Ef Vestmannaeyjagosið hefði orðið 1773
Flækjusagan

Ef Vest­manna­eyjagos­ið hefði orð­ið 1773

Sagn­fræð­ing­ar eiga að halda sig við stað­reynd­ir, það vit­um við. Þeir eiga helst að grafa upp sín­ar eig­in, halda þeim til haga, þeir mega raða þeim upp á nýtt, stað­reynd­un­um, al­kunn­um sem ókunn­um, túlka þær og leggja út af þeim á hvern þann kant sem þeim þókn­ast, en eitt mega þeir alls ekki gera: Finna upp sín­ar eig­in stað­reynd­ir. Búa eitt­hvað til sem aldrei gerð­ist og aldrei var. Þá eru þeir ekki leng­ur sagn­fræð­ing­ar.
Síberíumaður Pútíns
Flækjusagan

Síberíu­mað­ur Pútíns

Mjög hef­ur bor­ið á Ser­gei Shoigu, varn­ar­mála­ráð­herra Rúss­lands, eft­ir að Vla­dimír Pútín sendi skrið­dreka hans af stað til að leggja und­ir sig Úkraínu. Shoigu er upp­runn­inn í Síberíu en Síberíu­bú­ar, bæði af rúss­nesk­um ætt­um og ætt­þjóð­um frum­byggja, hafa ver­ið mjög áber­andi í hern­um
Frá Gotlandi til Barcelona?
Flækjusagan

Frá Gotlandi til Barcelona?

Hvað­an eru Katalón­ar komn­ir? spurði Ill­ugi Jök­uls­son sjálf­an sig þeg­ar hann fór í heim­sókn á slóð­ir þeirra.
Djöfullinn með pípuhatt
Flækjusagan

Djöf­ull­inn með pípu­hatt

Það hefði aldrei hvarfl­að að Franz von Papen að hann ætti eft­ir að steypa yf­ir ver­öld­ina ein­hverri mestu illsku og morðæði sem hrjáð mann­kyn­ið hef­ur mátt þola. Hann var sann­færð­ur um að hann væri vit­ur og göf­ug­ur mað­ur sem ætti skil­ið að ráða ríkj­um. En í hé­góma sín­um og heimsku sleppti hann Ad­olf Hitler laus­um í Þýskalandi.
Hræddur einkaritari breytir gangi sögunnar
Flækjusagan

Hrædd­ur einka­rit­ari breyt­ir gangi sög­unn­ar

All­ir vita að það hefði getað breytt gangi sög­unn­ar ef Ad­olf Hitler hefði kom­ist inn í lista­skól­ann í Vín­ar­borg eða ef Lenín hefði ver­ið hand­tek­inn í Petrograd sumar­ið 1917 en get­ur ver­ið að það hefði orð­ið jafn af­drifa­ríkt ef lít­ils­meg­andi rit­ari við hirð Aurelí­anus­ar Rómar­keis­ara hefði til dæm­is fót­brotn­að sumar­ið 275 og því ekki kom­ist með í her­ferð gegn Pers­um?

Mest lesið

Kæra um heimilisofbeldi felld niður: Manninum vísað frá fæðingu í lögreglufylgd
1
Fréttir

Kæra um heim­il­isof­beldi felld nið­ur: Mann­in­um vís­að frá fæð­ingu í lög­reglu­fylgd

„Það voru svo rosa­lega áber­andi áverk­ar á mér,“ seg­ir Ólafía Gerð­ur. Hún hafi ver­ið svo log­andi hrædd að þeg­ar lög­regla spurði hana um glóð­ar­auga hafi hún sagt að litla dótt­ir henn­ar hefði óvart skall­að hana. Gögn sýna að lög­regla fjar­lægði mann­inn af spít­al­an­um með­an Ólafía var að fæða dótt­ur þeirra og ör­ygg­is­vörð­ur vakt­aði sæng­ur­legu­deild­ina. Ólafía Gerð­ur kærði mann­inn fyr­ir heim­il­isof­beldi en mál­ið var lát­ið nið­ur falla.
Óþolandi að fólk sitji undir ákúrum vegna beiðna um fjárhagsaðstoð
2
Fréttir

Óþol­andi að fólk sitji und­ir ákúr­um vegna beiðna um fjár­hags­að­stoð

Fólk þarf meira en nauð­þurft­ir til að lifa með sæmd, að mati Ingi­bjarg­ar Sæ­dís­ar, sem sjálf ólst upp í sára­fá­tækt. Eng­inn ætti að þurfa að sitja und­ir hæðn­is­leg­um at­huga­semd­um eða skömm­um fyr­ir að óska eft­ir stuðn­ingi.
Loftkastali kaupfélagsstjórans í Djúpinu
3
Rannsókn

Loft­kastali kaup­fé­lags­stjór­ans í Djúp­inu

Stein­steypta hús­ið í kast­al­astil sem stend­ur við veg­inn í Ísa­firði vek­ur bæði undr­un og hrifn­ingu margra ferða­langa sem keyra nið­ur í Djúp­ið. Hús­ið er ein­stakt í ís­lenskri sveit og á sér áhuga­verða sögu sem hverf­ist um Sig­urð Þórð­ar­son, stór­huga kaup­fé­lags­stjóra í fá­tæku byggð­ar­lagi á Vest­fjörð­um, sem reyndi að end­ur­skrifa sögu kast­al­ans og kaup­fé­lags­ins sem hann stýrði.
Jón Baldvin dæmdur fyrir kynferðislega áreitni
4
Fréttir

Jón Bald­vin dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­lega áreitni

Jón Bald­vin Hanni­bals­son hlaut tveggja mán­aða skil­orðs­bund­inn fang­els­is­dóm fyr­ir að hafa áreitt Car­men Jó­hanns­dóttt­ur kyn­ferð­is­lega ár­ið 2018. Car­men seg­ir dóm­inn sig­ur fyr­ir fjölda annarra kvenna. Jón Bald­vin hyggst sækja um áfrýj­un­ar­leyfi til Hæsta­rétt­ar.
Illugi Jökulsson
5
Pistill

Illugi Jökulsson

„... sem við höfð­um bara ein­fald­lega ekki séð fyr­ir“

Fyrsta nafn­ið sem all­ir blaða­menn leit­uðu að í kaup­endal­ista Ís­lands­banka var Bene­dikt Sveins­son. En Katrínu Jak­obs­dótt­ur hafði bara ekki dott­ið það í hug!
Ingibjörg Sædís: Ólst upp við sárafátækt
6
Eigin Konur#116

Ingi­björg Sæ­dís: Ólst upp við sára­fá­tækt

Ingi­björg Sæ­dís ólst upp við mikla fá­tækt þeg­ar hún var yngri. Hún bjó hjá for­eldri sem gat ekki unn­ið vegna and­legra og lík­am­legra veik­inda og var á sama tíma mót­fall­ið því að biðja um að­stoð. Hún seg­ist horfa að­dá­un­ar­aug­um á fólk sem bið­ur um að­stoð á in­ter­net­inu fyr­ir börn­in sín og vildi óska að fað­ir henn­ar hefði gert það sama.
Forstjóri Sjúkratrygginga segir upp vegna fjársveltis stofnunarinnar
7
Fréttir

For­stjóri Sjúkra­trygg­inga seg­ir upp vegna fjár­svelt­is stofn­un­ar­inn­ar

María Heim­is­dótt­ir hef­ur sagt upp sem for­stjóri Sjúkra­trygg­inga Ís­lands. Hún seg­ir sam­starfs­mönn­um í bréfi að hún vilji ekki vilja taka ábyrgð á van­fjár­magn­aðri stofn­un. Í um­sögn sem stofn­un­in sendi fjár­laga­nefnd seg­ir að fyr­ir­hug­að­ur nið­ur­skurð­ur muni leiða til stór­skerð­ing­ar á þjón­ustu við lands­menn.

Mest deilt

„Ég get ekki lifað við þessa lygi“
1
Viðtal

„Ég get ekki lif­að við þessa lygi“

Sig­ur­laug Hreins­dótt­ir seg­ir lög­regl­una hafa brugð­ist þeg­ar dótt­ir henn­ar hvarf fyr­ir fimm ár­um síð­an. Nefnd um eft­ir­lit með störf­um lög­reglu ger­ir fjöl­marg­ar at­huga­semd­ir við fram­göngu lög­reglu í mál­inu og bein­ir til­mæl­um um úr­bæt­ur til rík­is­lög­reglu­stjóra. „Ég biðst ein­lægr­ar af­sök­un­ar,“ skrif­ar Grím­ur Gríms­son, sem var hamp­að sem hetju og tók á móti við­ur­kenn­ingu sem mað­ur árs­ins. „Það var ótrú­lega sárt,“ seg­ir Sig­ur­laug. Sér hafi ver­ið fórn­að fyr­ir ímynd lög­regl­unn­ar.
Eigandi Mandi ákærður fyrir líkamsárás: „Hann sparkaði í magann á mér og sló mig í höfuðið, ítrekað“
2
Fréttir

Eig­andi Mandi ákærð­ur fyr­ir lík­ams­árás: „Hann spark­aði í mag­ann á mér og sló mig í höf­uð­ið, ít­rek­að“

Hlal Jarah, eig­andi veit­inga­stað­ar­ins Mandi hef­ur ver­ið ákærð­ur fyr­ir að ráð­ast með bar­smíð­um á Kefs­an Fatehi á ann­an dag jóla 2020. Upp­tök­ur sýna Hlal slá Kefs­an í höf­uð­ið og sparka í hana. Sjálf lýs­ir hún ógn­un­um, morð­hót­un­um og kyn­ferð­is­legri áreitni af hendi Hlal og manna hon­um tengd­um.
Fyrirtæki Kristjáns í Samherja gerir Áramótaskaupið
3
Fréttir

Fyr­ir­tæki Kristjáns í Sam­herja ger­ir Ára­móta­s­kaup­ið

Fyr­ir­tæk­ið sem á og bygg­ir nýj­an mið­bæ á Sel­fossi er fram­leið­andi Ára­móta­s­kaups­ins í ár. Kristján Vil­helms­son er stærsti eig­andi þess. Sig­tún þró­un­ar­fé­lag á fram­leiðslu­fyr­ir­tæk­ið á móti Sig­ur­jóni Kjart­ans­syni. Sam­herji hef­ur átt í ára­löngu stríði við RÚV. Dag­skrár­stjóri vissi ekki um eign­ar­hald Kristjáns þeg­ar samn­ing­ur var gerð­ur við fram­leiðslu­fyr­ir­tæk­ið.
Jón Baldvin dæmdur fyrir kynferðislega áreitni
4
Fréttir

Jón Bald­vin dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­lega áreitni

Jón Bald­vin Hanni­bals­son hlaut tveggja mán­aða skil­orðs­bund­inn fang­els­is­dóm fyr­ir að hafa áreitt Car­men Jó­hanns­dóttt­ur kyn­ferð­is­lega ár­ið 2018. Car­men seg­ir dóm­inn sig­ur fyr­ir fjölda annarra kvenna. Jón Bald­vin hyggst sækja um áfrýj­un­ar­leyfi til Hæsta­rétt­ar.
Alina fær alþjóðlega vernd á Íslandi
5
Fréttir

Al­ina fær al­þjóð­lega vernd á Ís­landi

Út­lend­inga­stofn­un hef­ur sam­þykkt að veita Al­inu Kaliuzhnaya, hvít- rúss­neskri flótta­konu al­þjóð­lega vernd á Ís­landi en Al­ina flúði heima­land sitt eft­ir að hafa ver­ið fang­els­uð og pynt­uð fyr­ir það eitt að mót­mæla stjórn­völd­um. Í sam­tali við Stund­ina seg­ist Al­ina upp­lifa gleði og létti.
Þar sem ósýnilega fólkið býr í borginni
6
Viðtal

Þar sem ósýni­lega fólk­ið býr í borg­inni

„Þetta var ör­ugg­asti stað­ur­inn minn,“ seg­ir Alma Lind Smára­dótt­ir þeg­ar hún opn­ar inn í ruslageymslu í bíla­kjall­ara í Reykja­vík. Þarna bjó hún hluta þeirra þriggja ára sem hún þvæld­ist um göt­ur bæj­ar­ins. Borg­in sést í öðru ljósi þeg­ar hún er séð með aug­um heim­il­is­lausra, ósýni­lega fólks­ins, þeirra sem flest­ir líta fram hjá eða hrekja burt. Ít­ar­legt og einlgæt við­tal við Ölmu Lind birt­ist í 162. tölu­blaði Stund­ar­inn­ar og má lesa í heild á slóð­inni: htt­ps://stund­in.is/grein/16051/
Óþolandi að fólk sitji undir ákúrum vegna beiðna um fjárhagsaðstoð
7
Fréttir

Óþol­andi að fólk sitji und­ir ákúr­um vegna beiðna um fjár­hags­að­stoð

Fólk þarf meira en nauð­þurft­ir til að lifa með sæmd, að mati Ingi­bjarg­ar Sæ­dís­ar, sem sjálf ólst upp í sára­fá­tækt. Eng­inn ætti að þurfa að sitja und­ir hæðn­is­leg­um at­huga­semd­um eða skömm­um fyr­ir að óska eft­ir stuðn­ingi.

Mest lesið í vikunni

Þar sem ósýnilega fólkið býr í borginni
1
Viðtal

Þar sem ósýni­lega fólk­ið býr í borg­inni

„Þetta var ör­ugg­asti stað­ur­inn minn,“ seg­ir Alma Lind Smára­dótt­ir þeg­ar hún opn­ar inn í ruslageymslu í bíla­kjall­ara í Reykja­vík. Þarna bjó hún hluta þeirra þriggja ára sem hún þvæld­ist um göt­ur bæj­ar­ins. Borg­in sést í öðru ljósi þeg­ar hún er séð með aug­um heim­il­is­lausra, ósýni­lega fólks­ins, þeirra sem flest­ir líta fram hjá eða hrekja burt. Ít­ar­legt og einlgæt við­tal við Ölmu Lind birt­ist í 162. tölu­blaði Stund­ar­inn­ar og má lesa í heild á slóð­inni: htt­ps://stund­in.is/grein/16051/
Kæra um heimilisofbeldi felld niður: Manninum vísað frá fæðingu í lögreglufylgd
2
Fréttir

Kæra um heim­il­isof­beldi felld nið­ur: Mann­in­um vís­að frá fæð­ingu í lög­reglu­fylgd

„Það voru svo rosa­lega áber­andi áverk­ar á mér,“ seg­ir Ólafía Gerð­ur. Hún hafi ver­ið svo log­andi hrædd að þeg­ar lög­regla spurði hana um glóð­ar­auga hafi hún sagt að litla dótt­ir henn­ar hefði óvart skall­að hana. Gögn sýna að lög­regla fjar­lægði mann­inn af spít­al­an­um með­an Ólafía var að fæða dótt­ur þeirra og ör­ygg­is­vörð­ur vakt­aði sæng­ur­legu­deild­ina. Ólafía Gerð­ur kærði mann­inn fyr­ir heim­il­isof­beldi en mál­ið var lát­ið nið­ur falla.
Eigandi laxeldisins á Austfjörðum einn af 27 auðmönnum sem flýr til Sviss vegna skatta
3
FréttirLaxeldi

Eig­andi lax­eld­is­ins á Aust­fjörð­um einn af 27 auð­mönn­um sem flýr til Sviss vegna skatta

Norsk­ir auð­menn flýja aukna skatt­heimtu í Nor­egi í hrönn­um og setj­ast að í Sviss. Með­al þess­ara auð­manna er And­ers Måsøval sem er einn stærsti eig­andi ís­lensks lax­eld­is í gegn­um fyr­ir­tæk­ið Laxa. Á sama tíma leið­ir auk­in skatt­heimta á lax­eld­is­fyr­ir­tæki í Nor­egi til þess að þau hætta við fjár­fest­ing­ar, með­al ann­ars fyr­ir­tæk­in sem eiga obb­ann í lax­eld­inu á Ís­landi.
Óþolandi að fólk sitji undir ákúrum vegna beiðna um fjárhagsaðstoð
4
Fréttir

Óþol­andi að fólk sitji und­ir ákúr­um vegna beiðna um fjár­hags­að­stoð

Fólk þarf meira en nauð­þurft­ir til að lifa með sæmd, að mati Ingi­bjarg­ar Sæ­dís­ar, sem sjálf ólst upp í sára­fá­tækt. Eng­inn ætti að þurfa að sitja und­ir hæðn­is­leg­um at­huga­semd­um eða skömm­um fyr­ir að óska eft­ir stuðn­ingi.
Loftkastali kaupfélagsstjórans í Djúpinu
5
Rannsókn

Loft­kastali kaup­fé­lags­stjór­ans í Djúp­inu

Stein­steypta hús­ið í kast­al­astil sem stend­ur við veg­inn í Ísa­firði vek­ur bæði undr­un og hrifn­ingu margra ferða­langa sem keyra nið­ur í Djúp­ið. Hús­ið er ein­stakt í ís­lenskri sveit og á sér áhuga­verða sögu sem hverf­ist um Sig­urð Þórð­ar­son, stór­huga kaup­fé­lags­stjóra í fá­tæku byggð­ar­lagi á Vest­fjörð­um, sem reyndi að end­ur­skrifa sögu kast­al­ans og kaup­fé­lags­ins sem hann stýrði.
KSÍ neitar að upplýsa um tuga milljóna greiðslur Sáda fyrir landsleik
6
Fréttir

KSÍ neit­ar að upp­lýsa um tuga millj­óna greiðsl­ur Sáda fyr­ir lands­leik

Knatt­spyrnu­sam­band Ís­lands (KSÍ) neit­ar að gefa upp hversu háa greiðslu sam­band­ið fékk fyr­ir að spila lands­leik­inn við Sádi-Ar­ab­íu í byrj­un nóv­em­ber. KSÍ fékk ekki grænt ljós hjá ís­lensk­um stjórn­völd­um fyr­ir við­skipt­un­um eða lands­leikn­um, ólíkt því sem formað­ur KSÍ hafði sagt.
Jón Baldvin dæmdur fyrir kynferðislega áreitni
7
Fréttir

Jón Bald­vin dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­lega áreitni

Jón Bald­vin Hanni­bals­son hlaut tveggja mán­aða skil­orðs­bund­inn fang­els­is­dóm fyr­ir að hafa áreitt Car­men Jó­hanns­dóttt­ur kyn­ferð­is­lega ár­ið 2018. Car­men seg­ir dóm­inn sig­ur fyr­ir fjölda annarra kvenna. Jón Bald­vin hyggst sækja um áfrýj­un­ar­leyfi til Hæsta­rétt­ar.

Mest lesið í mánuðinum

Lifði af þrjú ár á götunni
1
Viðtal

Lifði af þrjú ár á göt­unni

Alma Lind Smára­dótt­ir end­aði á göt­unni eft­ir að hún missti son sinn frá sér. Þar þvæld­ist hún um í þrjú ár með sár sem náðu aldrei að gróa. Þeg­ar hún varð barns­haf­andi á ný mætti barna­vernd á fæð­ing­ar­deild­ina og fór fram á að hún myndi af­sala sér barn­inu.
Þar sem ósýnilega fólkið býr í borginni
2
Viðtal

Þar sem ósýni­lega fólk­ið býr í borg­inni

„Þetta var ör­ugg­asti stað­ur­inn minn,“ seg­ir Alma Lind Smára­dótt­ir þeg­ar hún opn­ar inn í ruslageymslu í bíla­kjall­ara í Reykja­vík. Þarna bjó hún hluta þeirra þriggja ára sem hún þvæld­ist um göt­ur bæj­ar­ins. Borg­in sést í öðru ljósi þeg­ar hún er séð með aug­um heim­il­is­lausra, ósýni­lega fólks­ins, þeirra sem flest­ir líta fram hjá eða hrekja burt. Ít­ar­legt og einlgæt við­tal við Ölmu Lind birt­ist í 162. tölu­blaði Stund­ar­inn­ar og má lesa í heild á slóð­inni: htt­ps://stund­in.is/grein/16051/
„Ég get ekki lifað við þessa lygi“
3
Viðtal

„Ég get ekki lif­að við þessa lygi“

Sig­ur­laug Hreins­dótt­ir seg­ir lög­regl­una hafa brugð­ist þeg­ar dótt­ir henn­ar hvarf fyr­ir fimm ár­um síð­an. Nefnd um eft­ir­lit með störf­um lög­reglu ger­ir fjöl­marg­ar at­huga­semd­ir við fram­göngu lög­reglu í mál­inu og bein­ir til­mæl­um um úr­bæt­ur til rík­is­lög­reglu­stjóra. „Ég biðst ein­lægr­ar af­sök­un­ar,“ skrif­ar Grím­ur Gríms­son, sem var hamp­að sem hetju og tók á móti við­ur­kenn­ingu sem mað­ur árs­ins. „Það var ótrú­lega sárt,“ seg­ir Sig­ur­laug. Sér hafi ver­ið fórn­að fyr­ir ímynd lög­regl­unn­ar.
Eigandi Mandi ákærður fyrir líkamsárás: „Hann sparkaði í magann á mér og sló mig í höfuðið, ítrekað“
4
Fréttir

Eig­andi Mandi ákærð­ur fyr­ir lík­ams­árás: „Hann spark­aði í mag­ann á mér og sló mig í höf­uð­ið, ít­rek­að“

Hlal Jarah, eig­andi veit­inga­stað­ar­ins Mandi hef­ur ver­ið ákærð­ur fyr­ir að ráð­ast með bar­smíð­um á Kefs­an Fatehi á ann­an dag jóla 2020. Upp­tök­ur sýna Hlal slá Kefs­an í höf­uð­ið og sparka í hana. Sjálf lýs­ir hún ógn­un­um, morð­hót­un­um og kyn­ferð­is­legri áreitni af hendi Hlal og manna hon­um tengd­um.
Soffía Karen - Kærði mann fyrir nauðgun sem hélt henni hjá sér í fimm tíma
5
Eigin Konur#114

Soffía Kar­en - Kærði mann fyr­ir nauðg­un sem hélt henni hjá sér í fimm tíma

Soffía Kar­en var átján ára þeg­ar hún fór heim með strák, sem hélt henni hjá sér í fimm tíma á með­an hann braut á henni kyn­ferð­is­lega. Hún leit­aði strax á bráð­ar­mót­töku og lagði fram kæru stuttu eft­ir brot­ið. Ger­and­inn bað Soffíu af­sök­un­ar á því að hafa ver­ið „ógeðs­leg­ur“ við hana, en þrátt fyr­ir áverka var mál­ið fellt nið­ur tveim­ur ár­um síð­ar.
Eiginkona fanga segir aðstöðu til heimsókna barna „ógeðslega“
6
Fréttir

Eig­in­kona fanga seg­ir að­stöðu til heim­sókna barna „ógeðs­lega“

Börn fanga á Litla-Hrauni geta ekki heim­sótt feð­ur sína í sér­staka að­stöðu fyr­ir börn um helg­ar þar sem hún er lok­uð þá. Fang­els­is­mála­stjóri seg­ir að fjár­muni skorti til að opna að­stöð­una. „Börn­in hafa ekk­ert gert af sér og þau eiga rétt á að um­gang­ast pabba sinn þó hann sé í fang­elsi,“ seg­ir Birna Ólafs­dótt­ir.
Kæra um heimilisofbeldi felld niður: Manninum vísað frá fæðingu í lögreglufylgd
7
Fréttir

Kæra um heim­il­isof­beldi felld nið­ur: Mann­in­um vís­að frá fæð­ingu í lög­reglu­fylgd

„Það voru svo rosa­lega áber­andi áverk­ar á mér,“ seg­ir Ólafía Gerð­ur. Hún hafi ver­ið svo log­andi hrædd að þeg­ar lög­regla spurði hana um glóð­ar­auga hafi hún sagt að litla dótt­ir henn­ar hefði óvart skall­að hana. Gögn sýna að lög­regla fjar­lægði mann­inn af spít­al­an­um með­an Ólafía var að fæða dótt­ur þeirra og ör­ygg­is­vörð­ur vakt­aði sæng­ur­legu­deild­ina. Ólafía Gerð­ur kærði mann­inn fyr­ir heim­il­isof­beldi en mál­ið var lát­ið nið­ur falla.

Nýtt á Stundinni

Forstjóri Sjúkratrygginga segir upp vegna fjársveltis stofnunarinnar
Fréttir

For­stjóri Sjúkra­trygg­inga seg­ir upp vegna fjár­svelt­is stofn­un­ar­inn­ar

María Heim­is­dótt­ir hef­ur sagt upp sem for­stjóri Sjúkra­trygg­inga Ís­lands. Hún seg­ir sam­starfs­mönn­um í bréfi að hún vilji ekki vilja taka ábyrgð á van­fjár­magn­aðri stofn­un. Í um­sögn sem stofn­un­in sendi fjár­laga­nefnd seg­ir að fyr­ir­hug­að­ur nið­ur­skurð­ur muni leiða til stór­skerð­ing­ar á þjón­ustu við lands­menn.
Íran: Stórveldi í bráðum 3.000 ár
Flækjusagan

Ír­an: Stór­veldi í bráð­um 3.000 ár

Mik­il mót­mæli ganga nú yf­ir Ír­an og von­andi hef­ur hug­rökk al­þýð­an, ekki síst kon­ur, þrek til að fella hina blóði drifnu klerka­stjórn frá völd­um. Ír­an á sér langa og merki­lega sögu sem hér verð­ur rak­in og Kýrus hinn mikli hefði til dæm­is getað kennt nú­ver­andi vald­höf­um margt um góða stjórn­ar­hætti og um­burð­ar­lyndi.
Bara halda áfram!
MenningHús & Hillbilly

Bara halda áfram!

Hill­billy ræð­ir við Sig­trygg Berg Sig­mars­son lista­mann um það hvernig það að halda bara áfram skipti öllu máli. List­ina sem felst í því að elska mánu­daga og hraðskiss­urn­ar hans.
Rithöfundar eru auðlind – en hvað með ágóðann?
Menning

Rit­höf­und­ar eru auð­lind – en hvað með ágóð­ann?

Ljóst að er lands­lag­ið í út­gáfu er sí­breyti­legt og jörð­in álíka óstöð­ug fyr­ir rit­höf­unda. Eitt er þó víst og það er gildi jóla­bóka­flóðs­ins, bæði fyr­ir höf­unda og út­gef­end­ur.
,,Hérna fæ ég frið“
Fólkið í borginni

,,Hérna fæ ég frið“

Omel Svavars sæk­ir í for­dóma­leys­ið og frið­inn á barn­um Mónakó við Lauga­veg.
Loftkastali kaupfélagsstjórans í Djúpinu
Rannsókn

Loft­kastali kaup­fé­lags­stjór­ans í Djúp­inu

Stein­steypta hús­ið í kast­al­astil sem stend­ur við veg­inn í Ísa­firði vek­ur bæði undr­un og hrifn­ingu margra ferða­langa sem keyra nið­ur í Djúp­ið. Hús­ið er ein­stakt í ís­lenskri sveit og á sér áhuga­verða sögu sem hverf­ist um Sig­urð Þórð­ar­son, stór­huga kaup­fé­lags­stjóra í fá­tæku byggð­ar­lagi á Vest­fjörð­um, sem reyndi að end­ur­skrifa sögu kast­al­ans og kaup­fé­lags­ins sem hann stýrði.
Hvenær byrjarðu að hugsa sjálfstætt?
Viðtal

Hvenær byrj­arðu að hugsa sjálf­stætt?

Natasha S. er al­in upp í Moskvu og mennt­að­ur blaða­mað­ur. Hún kom fyrst til Ís­lands fyr­ir tíu ár­um síð­an, dvaldi hér á landi um ára­bil og hélt því næst til Sví­þjóð­ar þar sem hún bjó um skeið. Hún rit­stýrði og átti verk í ljóða­safn­inu Póli­fón­ía af er­lend­um upp­runa, en ljóð­in voru eft­ir fjór­tán höf­unda af er­lend­um upp­runa, bú­setta á Ís­landi, og verk­ið þótti marka tíma­mót í ís­lensk­um bók­mennt­um. Þeg­ar stríð­ið braust út í Úkraínu byrj­aði Natasha að skrifa – á ís­lensku. Og hlaut bók­mennta­verðlun Tóm­as­ar Guð­munds­son­ar fyr­ir bók­ina Mál­taka á stríðs­tím­um.
Lítil en samt stór bók eftir Nóbelsverðlaunahafa ársins
GagnrýniStaðurinn

Lít­il en samt stór bók eft­ir Nó­bels­verð­launa­hafa árs­ins

Nú má vona að Nó­bels­verð­laun­in verði til þess að fleiri framúrsk­ar­andi verk Annie Ernaux reki á fjör­ur ís­lenskra les­enda.
Fréttaritari í jólabókaflóðinu
Menning

Frétta­rit­ari í jóla­bóka­flóð­inu

Bóka­blað­ið fékk Kamillu Ein­ars­dótt­ur, rit­höf­und og bóka­vörð á Þjóð­ar­bók­hlöð­unni, til að ger­ast sér­leg­ur frétta­rit­ari í jóla­bóka­flóð­inu og fara á stúf­ana. Hún skrif­ar um hinar og þess­ar bæk­ur sem verða á vegi henn­ar og slúðr­ar um bókapartí og höf­unda.
Tuddinn í búðinni
Illugi Jökulsson
Pistill

Illugi Jökulsson

Tudd­inn í búð­inni

Hve lengi munu stjórn­mála­menn, sem vilja láta taka sig há­tíð­lega sem þjóna al­menn­ings, halda áfram að þjóna und­ir rass­gat­ið á rudd­an­um svo hann verði ekki fúll?
Kæra um heimilisofbeldi felld niður: Manninum vísað frá fæðingu í lögreglufylgd
Fréttir

Kæra um heim­il­isof­beldi felld nið­ur: Mann­in­um vís­að frá fæð­ingu í lög­reglu­fylgd

„Það voru svo rosa­lega áber­andi áverk­ar á mér,“ seg­ir Ólafía Gerð­ur. Hún hafi ver­ið svo log­andi hrædd að þeg­ar lög­regla spurði hana um glóð­ar­auga hafi hún sagt að litla dótt­ir henn­ar hefði óvart skall­að hana. Gögn sýna að lög­regla fjar­lægði mann­inn af spít­al­an­um með­an Ólafía var að fæða dótt­ur þeirra og ör­ygg­is­vörð­ur vakt­aði sæng­ur­legu­deild­ina. Ólafía Gerð­ur kærði mann­inn fyr­ir heim­il­isof­beldi en mál­ið var lát­ið nið­ur falla.
Jón Baldvin dæmdur fyrir kynferðislega áreitni
Fréttir

Jón Bald­vin dæmd­ur fyr­ir kyn­ferð­is­lega áreitni

Jón Bald­vin Hanni­bals­son hlaut tveggja mán­aða skil­orðs­bund­inn fang­els­is­dóm fyr­ir að hafa áreitt Car­men Jó­hanns­dóttt­ur kyn­ferð­is­lega ár­ið 2018. Car­men seg­ir dóm­inn sig­ur fyr­ir fjölda annarra kvenna. Jón Bald­vin hyggst sækja um áfrýj­un­ar­leyfi til Hæsta­rétt­ar.