Þessi grein er rúmlega 8 mánaða gömul.

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stórbankinn DNB NOR hætti í fyrra viðskiptum við félög Samherja á Kýpur og skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafinu, sem útgerðin hefur notað um árabil til að greiða sjómönnum fyrirtækisins í Afríku laun. DNB NOR gerði þetta vegna þess að bankinn taldi að óvissa væri um raunverulegt eignarhald félaganna og þar af leiðandi  væri uppi grunur um að þau væru notuð til að stunda peningaþvætti. Þegar óvissa er um eignarhald slíkra fyrirtækja geta fjármálafyrirtæki metið það sem svo að hætta sé á að hægt sé að nota fyrirtækin til að stunda peningaþvætti og geta bankar þá ákveðið að loka á viðskipti sín við þau. DNB NOR er stærsti bankinn í Noregi og á norska ríkið rúmlega 34 prósenta hlut í fyrirtækinu.

Samherji hafði þetta félag, Cape Cod FS, í skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafi, til að greiða laun sjómanna sinna í Afríku allt frá árinu 2010. Samtals millifærðu félög Samherja 9,1 milljarð króna inn á reikninga Cape Cod FS á tímabilinu og sama upphæð var millifærð af reikningum félagsins á tímabilinu. Félögin sem millifærðu peningana inn á reikninginn voru aðallega önnur félög Samherja, eins og Esja Seafood Limited á Kýpur og Esja Fishing Ltd. í Namibíu, svo dæmi séu tekin. Með þessu móti gat Samherji komið fjármunum frá hinum ýmsu löndum, meðal annars Namibíu, algjörlega skattfrjálst. 

Millifærslurnar út af reikningunum voru aðallega launagreiðslur til Austur-Evrópubúa eða „Rússa“ eins og Samherjamenn kölluðu þá, samkvæmt bankayfirlitum frá hinum ýmsu fyrirtækjum Samherja. Um var að ræða fimm bankareikninga sem DNB NOR lokaði vegna hættu á peningaþvætti.  

Þetta kemur fram í gögnum um starfsemi Samherja í Afríku sem Stundin vinnur úr í samvinnu við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpssstöðina Al Jazeera. 

Samherji hefur um árabil verið viðskiptavinur DNB NOR og eru fjölmörg félög útgerðarfyrirtækisins með bankareikninga hjá bankanum, meðal annars Kýpurfélögin Esja Seafood Limited og Esja Shipping Limited. Félög tengd Samherja sem eru með bankareikninga í DNB NOR taka við millifærslum og greiða fjármuni til og frá fjölmörgum löndum, meðal annars til og frá Íslandi, mörgum löndum í Evrópu þar sem Samherji er með starfsemi og Namibíu, Máritaníu og annarra Afríkuríkja. Í gögnunum eru meðal annars fjölmargar millifærslubeiðnir frá útgerð Samherja í Namibíu til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum með millifærslubeiðnum upp á mörg hundruð þúsund dollara sem svo voru notaðir til að greiða laun starfsmanna Samherja í Afríkuríkinu. 

Kýpurfélög Samherja hjá DNB NOR bankanum eru miðpunktur Samherja og er peningaflæði samstæðunnar stjórnað í gegnum Miðjarðarhafseyjuna.

Engin skylda að greina frá eigandanum

Skattaskjólið Marshall-eyjar á Kyrrahafinu hefur í gegnum árin verið þekkt fyrir að bjóða fjárfestum upp á sérstaklega mikla leynd um viðskipti þeirra. Til að mynda þurftu aðilar sem stofnuðu eignarhaldsfélög á Marshall-eyjum ekki að gefa upp raunverulegt eignarhald á félaginu sem þeir stofnuðu, svokallaðan endanlegan eiganda (e. beneficial owner). Þetta kemur fram í upplýsingagögnum fyrirtækisins Rivkin árið 2011 en þetta fyrirtæki veitti slíka þjónustu. Þá þurftu erlendir aðilar, sem stofnuðu skúffufyrirtæki á Marshall-eyjum, ekki að greiða neina skatta þar í landi auk þess sem engin skilaskylda á ársreikningum er í landinu. Gagnsæi var því lítið sem ekkert.

Sökum þessa voru Marhshall-eyjar á svörtum lista Evrópusambandsins yfir skattaskjól heimsins þar til í byrjun október árið 2019 en þá kom fram í fjölmiðlum að sambandið hefði tekið þá ákvörðun að færa landið af listanum. Þessum svarta lista Evrópusambandsins var komið á fót árið 2017 með það fyrir augum að berjast gegn peningaþvætti í heiminum. Árið 2017 var Samherji enn þá að nota Cape Cod FS í gengum DNB NOR. 

Ein af ástæðunum fyrir því að Marshall-eyjar eru ekki lengur á þessum svarta lista er að í nóvember í fyrra tóku gildi nýjar reglur í skattaskjólinu sem fela í sér að gefa þarf upp endanlega eigendur allra fyrirtækja þar í landi. Samkvæmt þessu hefur endanlegur eigandi Cape Cod FS, mögulega Samherji sjálfur, væntanlega þurft að gefa upp eignarhald sitt á félaginu á Marshall-eyjum í fyrra.

Samkvæmt fyrirtækjaskránni á Marshall-eyjum er Cape Cod FS enn þá starfandi félag og hefur verið það frá 27. september árið 2010, nokkrum mánuðum áður en bankareikningar félags voru stofnaðir hjá DNB NOR. Félaginu er stýrt af eignastýringar- og sjóðsstýringarfyrirtæki sem heitir The Trust Company of the Marshall Islands. 

Fjármálastjórinn stýrði bankareikningunum

Eignarhaldið á Cape Cod var sagt vera hjá starfsmannaleigu á Kýpur sem heitir JPC Ship Management þegar félagið stofnaði bankareikninga hjá DNB NOR árið 2010. JPC var hins vegar aldrei raunuverulega eigandi Cape Cod FS heldur virðist félagið hafa verið frontur fyrir Samherja og í reynd leppað eignarhaldið á félaginu frá 2015 til 2018. Slík leppun er í peningaþvættisfræðum kölluð „rottuhola“ og var JPC því líklega rottuhola Samherja í málinu. 

Norski bankinn fékk aldrei neina staðfestingu á eignarhaldi félagsins þrátt fyrir að Samherji hafi notað það í 8 ár til að flytja tæpa 10 milljarða króna í gegnum það og greiða stafsmönnum sínum laun.

Viðskipti Samherja við Cape Cod FS og JPC Ship Management, sem sagt var vera móðurfélag Cape Cod frá árinu 2015, gengu þannig fyrir sig að Samherji gerði samninga við starfsmannaleiguna um að hún myndi sjá Afríkuútgerðum Samherja fyrir starfsfólki, „Rússum“, sjómönnum frá Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og Rússlandi aðallega. Samningsaðili Samherja var fyrirtækið Esja Fishing í Namibíu í þeim samningi sem gerður var sem gilti um Namibíu. Starfsmenn Samherja í Afríku gerðu svo verktakasamninga við Cape Cod FS á Marshall-eyjum sem greiddi þeim launin fyrir vinnuna. 

Sá sem stýrði bankareikningum Cape Cod FS, DNB NOR, var svo meðal annars fjármálastjóri Kötlu Seafood, dótturfélags Samherja á Kanaríeyjum, Brynjar Þórsson. Hann starfaði hjá Kötlu Seafood þegar Samherji átti fyrirtækið og hélt svo áfram hjá því eftir að rússneski útgerðarmaðurinn Vitali Orlov keypti útgerðina af Samherja árið 2013. Brynjar hætti svo hjá Kötlu Seafood um áramótin 2015 og 2016.

Man ekki eftir félaginu

Brynjar Þórsson segir í samtali við Stundina að hann muni ekki eftir félaginu Cape Cod FS. „Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir þessu nafni,“ segir hann og vísar til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Lögmannsstofa Samherja reynir að fá Jóhannes í viðtal um Namibíumálið
FréttirSamherjaskjölin

Lög­manns­stofa Sam­herja reyn­ir að fá Jó­hann­es í við­tal um Namib­íu­mál­ið

Eva Joly, lög­mað­ur upp­ljóstr­ar­ans Jó­hann­ess­ar Stef­áns­son­ar, hef­ur hafn­að beiðni Wik­borg Rein um við­tal á þeim for­send­um að einka­fyr­ir­tæk­ið, sem vinn­ur fyr­ir Sam­herja sé ekki op­in­ber að­ili og hafi enga lög­sögu í mál­inu.
Meðferð Samherjamálsins tefst hjá  ákæruvaldinu út af COVID-faraldrinum
FréttirSamherjaskjölin

Með­ferð Sam­herja­máls­ins tefst hjá ákæru­vald­inu út af COVID-far­aldr­in­um

Ólaf­ur Þór Hauks­son hér­aðssak­sókn­ari seg­ir að með­ferð allra mála tefj­ist hjá embætt­inu út af COVID-far­aldr­in­um. Með­al þess­ara mála er Sam­herja­mál­ið, rann­sókn á mútu­greiðsl­um Sam­herja í Namib­íu upp á vel á ann­an millj­arð króna. Þor­steinn Már Bald­vins­son hef­ur ekki ver­ið yf­ir­heyrð­ur enn sem kom­ið er.
Samherji lokar skrifstofu sinni í Namibíu á þriðjudaginn í kjölfar mútumálsins
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji lok­ar skrif­stofu sinni í Namib­íu á þriðju­dag­inn í kjöl­far mútu­máls­ins

Sam­herji komst að sam­komu­lagi við verka­lýðs­fé­lag í Namib­íu og yf­ir­gef­ur land­ið í næstu viku. Ástæð­an er mútu­mál Sam­herja í Namib­íu sem nú er til rann­sókn­ar í að minnsta kosti þrem­ur lönd­um, Namib­íu, Ís­landi og Nor­egi.
Samherji hyggst yfirtaka Eimskip með félagi sem á Kýpurfélagið sem greiddi mútur
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji hyggst yf­ir­taka Eim­skip með fé­lagi sem á Kýp­ur­fé­lag­ið sem greiddi mút­ur

Út­gerð­ar­fé­lag­ið Sam­herji gæti orð­ið eini eig­andi Eim­skipa­fé­lags­ins ef aðr­ir hlut­haf­ar sam­þykkja lög­bund­ið yf­ir­töku­til­boð fé­lags­ins. Fyr­ir­tæk­ið sem Sam­herji not­ar til að halda ut­an um hluta­bréf­um í Eim­skip­um á einnig fé­lög á Kýp­ur sem halda ut­an um út­gerð Sam­herja í Namib­íu og sem greitt hafa mút­ur. Inn­lend og er­lend starf­semi Sam­herja teng­ist með bein­um hætti í gegn­um um­rætt fé­lag.
Samherji segir enga mótsögn felast í yfirlýsingum um rannsókn Wikborg Rein
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji seg­ir enga mót­sögn fel­ast í yf­ir­lýs­ing­um um rann­sókn Wik­borg Rein

Sam­herji sagði í nóv­em­ber að nið­ur­stöð­ur rann­sókn­ar Wik­borg Rein á starf­sem­inni í Namib­íu yrðu birt­ar op­in­ber­lega. Nú seg­ir for­stjóri Sam­herja að þetta liggi ekki fyr­ir en jafn­framt að þetta sé ekki í mót­sögn við fyrri yf­ir­lýs­ing­ar.
Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur
GreiningSamherjaskjölin

Sam­herja­mál­ið: Ekki skil­yrði að menn séu dæmd­ir til að hægt sé að tala um mútu­greiðsl­ur

Björgólf­ur Jó­hanns­son, for­stjóri Sam­herja, held­ur því fram að ekki sé hægt að segja að Sam­herji hafi greitt mút­ur af því eng­inn starfs­mað­ur fyr­ir­tæk­is­ins hafi ver­ið ákærð­ur og dæmd­ur fyr­ir þetta. Sænsk­ur mút­u­sér­fræð­ing­ur, Na­tali Phá­len, seg­ir að oft sé það þannig í mútu­mál­um fyr­ir­tækja að eng­inn sé dæmd­ur fyr­ir mút­urn­ar en að þær telj­ist þó sann­að­ar.

Nýtt á Stundinni

Enginn vill kannast við rasisma
Úttekt

Eng­inn vill kann­ast við ras­isma

Ras­ismi er mik­ið í um­ræð­unni þessa dag­ana en jafn­vel hörð­ustu kyn­þátta­hat­ar­ar vilja oft­ast ekki kann­ast við ras­ista-stimp­il­inn og segja hug­tak­ið ekki eiga við sig. Orð­ið sjálft er þó tölu­vert yngra en marg­ir kynnu að halda og hef­ur skil­grein­ing­in tek­ið breyt­ing­um. Við skoð­um bæði sögu orðs­ins og sögu þeirr­ar kyn­þátta­hyggju sem það lýs­ir.
77. spurningaþraut: Eitt mesta hraungos sögunnar, hvar varð það?
Þrautir10 af öllu tagi

77. spurn­inga­þraut: Eitt mesta hraungos sög­unn­ar, hvar varð það?

Auka­spurn­ing­ar: Hver er reffi­legi ungi mað­ur­inn á efri mynd­inni? Og hver er stúlk­an á neðri mynd­inni? Hinar tíu af öllu tagi eru aft­ur á móti þess­ar: 1.   Í hvaða kjör­dæmi er Sig­urð­ur Ingi Jó­hanns­son formað­ur Fram­sókn­ar­flokks­ins formað­ur? 2.   Hvernig er fram­hald­ið á þess­um orð­um: „Baul­aðu nú Bú­kolla mín ...“ 3.   Hvað heit­ir þorp­ið í Pat­reks­firði? 4.   Hverj­ir urðu heims­meist­ar­ar í...
Sjáanlegt réttlæti
Illugi Jökulsson
Pistill

Illugi Jökulsson

Sjá­an­legt rétt­læti

Það er ekki nóg að mylla rétt­læt­is­ins mali, við þurf­um líka að sjá hana mala.
Söguhetjur og skúrkar í stjórnmálum
Símon Vestarr
Blogg

Símon Vestarr

Sögu­hetj­ur og skúrk­ar í stjórn­mál­um

Skáld­ið Muriel Ru­keyser skrif­aði eitt sinn að al­heim­ur­inn væri gerð­ur úr sög­um, ekki úr atóm­um. Þetta skilj­um við öll. Al­heim­ur­inn sem slík­ur er auð­vit­að sam­sett­ur úr frum­eind­um — eng­inn nema enda­tímaspá­menn með skegg nið­ur að hnjám og lög­heim­ili í Laug­ar­vatns­helli myndu and­mæla því — en hér er­um við ekki að tala um efn­is­heim­inn sjálf­an. Við er­um að tala um al­heim­inn...
Rasískt kynferðisofbeldi gegn konum af asískum uppruna
Úttekt

Rasískt kyn­ferð­isof­beldi gegn kon­um af asísk­um upp­runa

Stund­in ræddi við fjór­ar ís­lensk­ar kon­ur af asísk­um upp­runa, Díönu Katrínu Þor­steins­dótt­ur, Donnu Cruz, Önnu Jia og Dýrfinnu Benitu, sem eiga það sam­eig­in­legt að hafa lent í rasísku kyn­ferð­isof­beldi og kyn­ferð­is­leg­um ras­isma frá því þær voru á grunn­skóla­aldri. Þær segja þol­in­mæð­ina að þrot­um komna og vilja skila skömm­inni þar sem hún á heima.
76. spurningaþraut: Við hvaða fljót stóðu hinar dularfullu menningarborgir?
Þrautir10 af öllu tagi

76. spurn­inga­þraut: Við hvaða fljót stóðu hinar dul­ar­fullu menn­ing­ar­borg­ir?

Auka­spurn­ing­ar: Hvað heit­ir skip­ið á efri mynd­inni? Hvað heit­ir kon­an á neðri mynd­inni? Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Fyr­ir nokkr­um ár­um kom út fyrsta hljóm­plata Vík­ings Heið­ars Ólafs­son­ar pí­anó­leik­ara á snær­um þýska út­gáf­uris­ans Deutsche Grammoph­o­ne. Þar lék hann ein­göngu verk eft­ir eitt og sama tón­skáld­ið. Hvað var það? 2.   Hvað heit­ir per­són­an sem Will Fer­rell leik­ur í mynd­inni um Eurovisi­on? 3.   Hvað er...
Vakning 2020
Þórdís Elva Þorvaldsdóttir
Pistill

Þórdís Elva Þorvaldsdóttir

Vakn­ing 2020

Hvað ef við gæt­um hætt við þetta ár?
Jörðin eftir endalok mannkynsins, formleysi og búrlesk
Stundarskráin

Jörð­in eft­ir enda­lok mann­kyns­ins, form­leysi og búr­lesk

Tón­leik­ar, við­burð­ir og sýn­ing­ar 10.-30. júlí.
Upplýsingastjóri Reykjavíkurborgar um eldsvoðann: „Við berum í raun og veru enga ábyrgð“
ÚttektBruninn á Bræðraborgarstíg

Upp­lýs­inga­stjóri Reykja­vík­ur­borg­ar um elds­voð­ann: „Við ber­um í raun og veru enga ábyrgð“

Um ábyrgð eft­ir brun­ann í Vest­ur­bæ Reykja­vík­ur benda mis­mun­andi að­il­ar inn­an borg­ar­yf­ir­valda hver á ann­an. Upp­lýs­inga­stjóri seg­ir borg­ina ekki bera neina ábyrgð gagn­vart leigj­end­um íbúð­ar­inn­ar, en vel­ferð­ar­svið seg­ir þvert á móti að borg­in beri rík­ar skyld­ur til að að­stoða þá.
Fyrir Ísland
Jón Trausti Reynisson
Leiðari

Jón Trausti Reynisson

Fyr­ir Ís­land

Þeg­ar út­lend­ing­arn­ir komu og björg­uðu ís­lensku efna­hags­lífi stóðu land­vætt­ir vakt­ina, vörðu sín vígi og vörn­uðu þeim upp­göngu.
Peningar tala sænsku
Hallgrímur Helgason
Pistill

Hallgrímur Helgason

Pen­ing­ar tala sænsku

Hall­grím­ur Helga­son skrif­ar um kaup Stor­ytel á For­laginu.
Jóhannes hafnar ásökunum fjölda kvenna: „Sannleikurinn kemur í ljós“
FréttirMeðhöndlari kærður

Jó­hann­es hafn­ar ásök­un­um fjölda kvenna: „Sann­leik­ur­inn kem­ur í ljós“

Jó­hann­es Tryggvi Svein­björns­son hafn­ar því að hafa fram­ið þau brot sem hann er ákærð­ur fyr­ir og seg­ir kon­urn­ar ljúga. Þeg­ar hann var innt­ur eft­ir því hvort hann hefði brot­ið á öðr­um kon­um skellti hann á.