Mest lesið

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
2

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
3

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær
4

Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær

·
Að eyðileggja málstað
5

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Að eyðileggja málstað

·
Páskalamb Hrefnu Sætran
6

Páskalamb Hrefnu Sætran

·
Stundin #92
Apríl 2019
#92 - Apríl 2019
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 10. maí.

Jóhannes Björn

Banki fólksins

„Látum ekki okurkerfið standa í vegi fyrir eðlilegri samkeppni á bankamarkaði,“ segir Jóhannes Björn í pistli en að hans mati er tímabært að stofna nýjan banka á Íslandi.

Jóhannes Björn

„Látum ekki okurkerfið standa í vegi fyrir eðlilegri samkeppni á bankamarkaði,“ segir Jóhannes Björn í pistli en að hans mati er tímabært að stofna nýjan banka á Íslandi.

Banki fólksins

Það verður aldrei hægt að reikna nákvæmlega út hvað íslenska bankahrunið kostaði. Verðmæti gufuðu ekki aðeins upp á methraða heldur var andlegri heilsu þúsunda einstaklinga stefnt í voða. Margir voru beygðir og sumir brotnuðu.

Mikilvægar stofnanir eins og sparisjóðir og tryggingafélög voru þurrausnar. Þjóðarframleiðsla glataðist þegar hagkerfið hægði á sér og gífurleg orka fór í deilur um hvernig bæri að leysa aðsteðjandi vanda á borð við Icesave og ofurskuldir heimilanna. Þúsundir fjölskyldna misstu húsnæði sitt og börn voru rifin upp með rótum. Sparifé fólks var hreinlega stolið þegar „sérfræðingar“ bankanna ráðlögðu því að færa peningana yfir á ótrygga reikninga. Þegar þessi sama flétta var framkvæmd hjá Lincoln Savings í Los Angeles, skömmu áður en bankinn fór á hausinn 1989, fóru yfirmenn í fangelsi. Eftir því sem best verður séð virðist þessi glæpur — sem lenti oft á gömlu eða auðtrúa fólki — ekki einu sinni hafa verið rannsakaður á Íslandi.

Gjaldþrot bankanna var heimssögulegt og miðað við höfðatölu sennilega alveg einstakt. Í ljósi þess að þúsundum milljarða var sturtað í botnlaust svarthol á mjög stuttum tíma — ef við miðum við tímasetninguna þegar bankarnir voru vinavæddir — þá er furðulegt hversu lítið kerfið hefur breyst. Sömu bankar (með smá kennitölubreytingum) og eyðilögðu hagkerfi þjóðarinnar virtust ekki eitt augnablik líta í eigin barm. Uppfærð eignasöfn keypt fyrir slikk blésu út bókhaldsgróða þeirra á meðan okurvextir og verðtrygging lána tryggðu að áfram var haldið að ganga í skrokk á almenningi. 

Hugsið aðeins út í málið. Bankar sem stunduðu taumlausa fjárglæfrastarfsemi, spiluðu með eigið hlutabréfaverð með lána­fyrirgreiðslum til hlutabréfakaupa, keyptu sér góðvild með kúlulánum, skuldsettu fiskinn í sjónum upp í rjáfur, borguðu stjórnendum ofurlaun, bröskuðu með innlend jafnt sem erlend fyrirtæki sem þeir greinilega kunnu ekki að stjórna, gerðu Seðlabankann gjaldþrota og stóðu loks yfir rjúkandi rústum hagkerfis heillar þjóðar … Þetta bákn byrjaði strax eftir hrun að græða á tá og fingri eða samtals yfir 370.000 milljónir síðan 2009! 

Félagslegir bankar

Fyrir nokkru kom sú hugmynd fram að Reykjavíkurborg ætti að stofna sinn eigin banka og nota ríkisbankann (fylkisbankann) í Norður-Dakota í Bandaríkjunum sem fyrirmynd. Bankinn í N-Dakota er mjög sérstakur og öflugur, stofnaður 1919, og starfar að mörgu leyti eins og staðbundinn seðlabanki. Bankinn hefur reynst gífurlega vel, reyndar svo vel að einkabankarnir hafa oftar­ en einu sinni reynt að fá dómstóla til þess að loka honum. Betri meðmæli eru vandfundin. Kreppur og efnahagslægðir hafa sniðgengið N-Dakota að mestu síðan bankinn hóf starfsemi sína. Staðbundin fyrirtæki fá örugga fyrirgreiðslu og náms- og húsnæðis­lán veita félagslegan stöðugleika. 

Það er alveg sama hvernig málið er skoðað, Reykjavík gæti hagnast mikið á að reka sinn eigin banka — og þá á alveg eftir að ræða félagslega þáttinn. Til þess að stofna banka þurfa nokkrir hlutir að vera til staðar:

Stofnfjármagn, veltufé, traust almennings og hæft starfsfólk. Allir þessir þættir eru innan seilingar. Borgin er gömul stofnun sem nýtur mikils trausts og hún sýslar með mikla fjármuni. Launagreiðslur og allar aðrar greiðslur tengdar borginni yrðu látnar renna í gegnum greiðslukerfi bankans. Reykjavík hefði líka aðgang að tryggum lánalínum og fjármagnskostnaður vegna innlendra lána hyrfi eins og dögg fyrir sólu, því gróði bankans rynni aftur beint til borgarinnar. 

Öryggið sem er fólgið í því að eiga banka er líka ómetanlegt, því lánalínur geta gufað upp á erfiðum tímum. Að þessu leyti höfðu kreppurnar 1929 og 2008 lítil áhrif í Norður-Dakota. Lánasafn ríkisbankans var bundið í fyrirtækjum fylkisins, námslánum og landbúnaði — ekki fallvöltum skuldabréfavafningum eða öðrum pappírum sem spilavítið á Wall Street framleiðir á færibandi. 

Það er alveg sama hvernig málið er skoðað, Reykjavík gæti hagnast mikið á að reka sinn eigin banka — og þá á alveg eftir að ræða félagslega þáttinn.

Raddir efasemda

Hugmyndir um félagslega lánastarfsemi, Reykjavíkurbanka eða nýjan Alþýðubanka af einhverju tagi, mæta strax andstöðu þeirra sem vilja græða á daginn og grilla á kvöldin. Gerum okkur strax grein fyrir að þessir aðilar og launaðir talsmenn þeirra eru ekki að hugsa um velferð venjulegs fólks. Sjálftökuliðið hefur í áraraðir sýnt sitt innra eðli.

Allir hlutlausir aðilar sem velta fyrir sér íslenskri hagstjórn hljóta þó að sjá að núverandi ástand bankamála er óþolandi. Einhverjir huldumenn eiga 95% í Íslandsbanka og 87% í Arion banka. Og þótt ríkið eigi Landsbankann að mestu sýna menn þar á bæ fáa samfélagslega takta. Miðað við nágrannaþjóðir okkar eru þetta allt okurlánarar. Enginn banki vill afnema lénsskipulag verðtryggingarinnar, kerfi sem veltir allri ábyrgð yfir á lántakendur og heldur gróðamaskínunni á sjálfstýringu.  

Látum ekki okurkerfið standa í vegi fyrir eðlilegri samkeppni á bankamarkaði. Nýr banki sem byggir á sameignarstefnu, samfélagslegri ábyrgð og heiðarlegri samkeppni er þjóðinni lífsnauðsyn. Bankarnir þrír eru farnir að minna óþyrmilega á dönsku einokunarkaupmennina. Reykjavíkurbanki er frábær hugmynd og tímabær.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
2

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
3

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær
4

Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær

·
Að eyðileggja málstað
5

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Að eyðileggja málstað

·
Páskalamb Hrefnu Sætran
6

Páskalamb Hrefnu Sætran

·
Veðurfarsgremja og váfréttir af ferðamönnum
7

Ágústa Arna Sigurdórsdóttir

Veðurfarsgremja og váfréttir af ferðamönnum

·

Mest deilt

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær
2

Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
3

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
4

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“
5

Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“

·
Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir
6

Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir

·

Mest deilt

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær
2

Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs innleiddi reglur úr þriðja orkupakkanum áður en EES-nefndin samþykkti þær

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
3

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
4

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“
5

Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“

·
Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir
6

Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir

·

Mest lesið í vikunni

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Tugir fjölskyldna bíða í óvissu eftir íbúðum
2

Tugir fjölskyldna bíða í óvissu eftir íbúðum

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
3

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Samband sykurneyslu og krabbameinsvaxtar
4

Samband sykurneyslu og krabbameinsvaxtar

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
5

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Seðlabankinn telur það „meinta almannahagsmuni“  að upplýst verði um forsendur Samherjamálsins
6

Seðlabankinn telur það „meinta almannahagsmuni“ að upplýst verði um forsendur Samherjamálsins

·

Mest lesið í vikunni

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum
1

Samherji greiðir nær enga skatta á Kýpur af tugmilljarða eignum

·
Tugir fjölskyldna bíða í óvissu eftir íbúðum
2

Tugir fjölskyldna bíða í óvissu eftir íbúðum

·
Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum
3

Sigmar misskilur þriðja orkupakkann í grundvallaratriðum

·
Samband sykurneyslu og krabbameinsvaxtar
4

Samband sykurneyslu og krabbameinsvaxtar

·
Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina
5

Samherji flutti 2,4 milljarða frá lágskattasvæðinu Kýpur í gegnum fjárfestingarleiðina

·
Seðlabankinn telur það „meinta almannahagsmuni“  að upplýst verði um forsendur Samherjamálsins
6

Seðlabankinn telur það „meinta almannahagsmuni“ að upplýst verði um forsendur Samherjamálsins

·

Nýtt á Stundinni

Ræða við bandarískan fjárfestingasjóð um Finnafjarðarverkefnið

Ræða við bandarískan fjárfestingasjóð um Finnafjarðarverkefnið

·
Félagslega húsnæðiskerfið lagt af

Guðmundur

Félagslega húsnæðiskerfið lagt af

·
Samtök halda því ranglega fram að þriðji orkupakkinn veiti ACER vald til að knýja fram sæstreng

Samtök halda því ranglega fram að þriðji orkupakkinn veiti ACER vald til að knýja fram sæstreng

·
Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir

Vill ekki staðfesta hvort Ratcliffe hafi keypt fleiri jarðir

·
Óvænt samhengi hlutanna

Sverrir Norland

Óvænt samhengi hlutanna

·
Sorrý með mig

Sorrý með mig

·
Hvert millifæri ég??

Hvert millifæri ég??

·
Páskalamb Hrefnu Sætran

Páskalamb Hrefnu Sætran

·
Fjárorðræða

Stefán Snævarr

Fjárorðræða

·
Ný tegund af „risaljóni“ fannst í skúffu

Illugi Jökulsson

Ný tegund af „risaljóni“ fannst í skúffu

·
Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“

Björn sakar Frosta og Sigmund um „dæmalausa tækifærismennsku“

·
Að eyðileggja málstað

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Að eyðileggja málstað

·