Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Samherji greiðir hundruð milljóna í mútur til að fá kvóta í Namibíu

Gögn sýna hvernig Sam­herji greiddi skipu­lega hundruð millj­óna króna í mút­ur til stjórn­mála­manna og tengdra að­ila í Namib­íu, til að fá kvóta sem lagði grunn að stór­um hluta hagn­aði fé­lags­ins und­an­far­in ár. Hagn­að­ur­inn og mútu­greiðsl­urn­ar runnu í gegn­um net skatta­skjóla.

Samherji greiðir hundruð milljóna í mútur til að fá kvóta í Namibíu
Á heimili tengdasonarins Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, og Bernhard Esau, sjávarútvegsráðherra Namibíu, hafa hist tvisvar. Í annað skiptið var á heimili Tamson „Fitty“ Hatuikulipi.

Félög í eigu Samherja hafa frá árinu 2012 greitt mörg hundruð milljónir króna í mútur til einstaklinga sem eru tengdir sjávarútvegsráðherra Namibíu, Bernhard Esau, til að tryggja fyrirtækinu aðgang að fiskveiðikvóta í landinu.

Í gögnum sem Stundin hefur undir höndum um útgerð Samherja í Namibíu koma fram stórfelldar greiðslur, á annan milljarð króna, til aðila sem taka ákvarðanir um sjávarútvegsmál fyrir hönd namibíska ríkisins. Stundin hefur unnið úr gögnunum í samstarfi við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpsstöðina Al Jazeera. Auk þess að greiða mútur hefur Samherji komið á fót vef aflandsfyrirtækja þar félagið stundar fjármagnsflutninga með litlu gagnsæi og óljósum skattgreiðslum, en Stundin fjallar um aflandsfléttu Samherja í annarri grein.

Rannsakað sem spilling

Einn af mönnunum sem þegið hafa greiðslurnar frá Samherja er James Hatuikulipi, stjórnarformaður ríkisfyrirtækis sem heitir Fishcor sem meðal annars úthlutar kvóta til útgerðarfélaga í landinu. Annar sem fengið hefur fengið greitt er frændi James og tengdasonur sjávarútvegsráðherrans, Tamson „Fitty“ Hatuikulipi. Þriðji maðurinn er núverandi dómsmálaráðherra Namibíu, Sacky Shangala, sem er einn af höfuðpaurunum í skipulagningu viðskiptanna en hann var meðal annars eigandi að einu fyrirtæki sem fékk greitt frá Samherja. Sá fjórði er svo Mike Nghipunya, forstjóri ríkisfyrirtækisins Fishcor, sem Jóhannes segir að hafi fengið greiðslur frá Samherja í gegnum milliliði.  

Stofnun í Namibíu sem rannsakar spillingu, ACC (Anti Corruption Committee), er nú með málið inni á borði hjá sér til rannsóknar en mútugreiðslur til ráða- og stjórnmálamanna eru ólöglegar þar í landi rétt eins og á Íslandi. Efhahagsbrotadeild lögreglunnar í Namibíu er einnig að rannsaka málið. Þá eru angar málsins til skoðunar í  fleiri löndum, meðal annars hjá efnahagsbrotadeildinni í Noregi, Ökokrim, þar sem grunur um peningaþvætti innan samstæðu Samherja er til athugunar, og einnig á Íslandi þar sem embætti héraðssaskóknara hefur fengið upplýsingar um málin. 

Milljarða tekjur Samherja í Namibíu

Samherji er langstærsta útgerðarfélag Íslands þegar tekið er tillit til innlendrar og erlendrar starfsemi og er með 110 milljarða króna í eigið fé - eignir mínus skuldir.  Útgerðarfélagið hefur hagnast um 112 milljarða króna á milli áranna 2011 og 2019 og hefur Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri félagsins, meðal annars byggt upp eignarhaldsfélag í kringum hlutabréfaeign sína í Samherja sem á 48 milljarða króna eignir og skuldar ekkert. Hluta þessa mikla hagnaðar má rekja til starfsemi Samherja í Afríku. 

Áður en Samherji hóf veiðar í Namibíu árið 2012 stundaði félagið veiðar við  Máritaníu og Marokkó frá árinu 2007 í gegnum Kötlu Seafood á Kanaríeyjum. Samherji hagnaðist verulega á þessum veiðum en um 1/3 hluta tekna Samherja mátti rekja til þeirra. Útgerð Samherja í Namibíu er minni en ætla má að um 10 prósent árstekna Samherjasamstæðunnar, tekna sem verið hafa á milli 70 og 90 milljarðar króna einstaka ár,  hafi komið frá henni eða fleiri milljarðar króna á hverju ári. 

Þó fjölmiðlar hafi margoft í gegnum tíðina fjallað um aflandsviðskipti Samherja á Kýpur þá hafa hafa skattaskjólin á Marshall-eyjum og Máritíus sem gögnin sýna fram á að Samherji notar í viðskiptum sínum hingað til ekki komið fram í umræðunni um útgerðarfyritækið. Enn síður hefur sú staðreynd komið fram að Samherji greiðir mútur til að fá aðgang að kvótum í Afríku, meðal annars með greiðslum til Dubaí í Sameinuðu arabísku furstadæmunum frá félagi sínu á Kýpur, Esju Seafood, sem kalla má miðpunkt alþjóðlegrar starfsemi akureyska útgerðarfélagsins.

LykilmennirnirSacky Shangala, dómsmálaráðherra Namibíu, Tamson Hakuikulipi, tengdasonur sjávarútvegsráðherra, og James Hakuikulipi, stjórnarformaður ríkisfyrirtækisins Fishcor, hafa komið nokkrum sinnum til Íslands í boði Samherja. Þeir sjást hér í snjósleðaferð í Eyjafirði á vegum Samherja.

Hálfur milljarður til félags í Dubaí

Samherji hefur meðal annars greitt rúmlega 4 milljónir dollara, nærri hálfan milljarð króna, til fyrirtækis í Dubaí, Tundavala Investment Limited, sem er í eigu stjórnarformanns ríkisfyriritækisins Fishcor í Namibíu, á árunum 2014 til 2019 til að liðka fyrir aðgengi fyrirtækis Samherja í Namibíu að fiskveiðikvóta í landinu og í Angóla. Þetta er áðurnefndur James Hatuikulipi og er hann náfrændi tengdasonar Bernhard Esau sjávarútvegsráðherra, Fitty Tamson Hatuikulipi. Eiginkona Fitty og dóttir Esau sjávarútvegsráðherra heitir Ndapandula.

Greiðslurnar fara meðal annars í gegnum Esju Seafood Limited, eignarhaldsfélag og fisksölufyrirtækis Samherja á Kýpur, og Noa Pelagic Limited, annars Samherjafélags á Kýpur. 

Þá eru greiðslur frá félögum Samherja til félaga þessara einstaklinga í Namibíu upp á meira en hálfan milljarð króna til viðbótar. 

Mútur frá byrjunJóhannes Stefánsson segir að Samherji hafi greitt mútur fyrir fyrsta kvótann sem útgerðarfélagið komst yfiir í Namibíu.

Uppljóstrari lýsir mútum og arðráni

Greiðslurnar eru kallaðar „ráðgjafagreiðslur“ hjá Samherja en fyrrverandi framkvæmdastjóri Samherja í Namibíu á árunum 2012 til 2016, Jóhannes Stefánsson, segir að um mútugreiðslur sé að ræða en í sambærilegum spillingarmálum þar sem mútur koma við sögu er algengt að greiðslurnar séu kallaðar öðrum nöfnum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 2.390 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Toppar ákæru- og lögregluvalds í Namibíu á Íslandi vegna Samherjamáls
FréttirSamherjaskjölin

Topp­ar ákæru- og lög­reglu­valds í Namib­íu á Ís­landi vegna Sam­herja­máls

Rík­is­sak­sókn­ari Namib­íu og yf­ir­mað­ur namib­ísku spill­ing­ar­lög­regl­unn­ar, hafa ver­ið á Ís­landi frá því fyr­ir helgi og fund­að með hér­lend­um rann­sak­end­um Sam­herja­máls­ins. Fyr­ir viku síð­an fund­uðu rann­sak­end­ur beggja landa sam­eig­in­lega í Haag í Hollandi og skipt­ust á upp­lýs­ing­um. Yf­ir­menn namib­ísku rann­sókn­ar­inn­ar hafa ver­ið í sendi­nefnd vara­for­set­ans namib­íska, sem fund­að hef­ur um framsals­mál Sam­herja­manna við ís­lenska ráð­herra.
Varpar ljósi á Namibíuævintýri íslenskra útgerðarrisa
FréttirSamherjaskjölin

Varp­ar ljósi á Namib­íuæv­in­týri ís­lenskra út­gerð­arrisa

Þor­geir Páls­son fórn­aði sveit­ar­stjóra­starfi þeg­ar hon­um of­bauð sér­hags­muna­gæsla, hann vitn­aði gegn Sam­herja í Namib­íu­mál­inu og vann mála­ferli gegn Ís­fé­lag­inu í Vest­manna­eyj­um vegna Namib­íuæv­in­týr­is Eyja­manna sem far­ið hef­ur leynt.
Fjármálastjóri Samherja í Namibíu vissi ekkert um mútugreiðslurnar
FréttirSamherjaskjölin

Fjár­mála­stjóri Sam­herja í Namib­íu vissi ekk­ert um mútu­greiðsl­urn­ar

Adéll Pay, fjár­mála­stjóri Sam­herja í Namib­íu á ár­un­um 2016 til 2020, vissi að eig­in sögn ekki um mútu­greiðsl­ur fé­lags­ins til ráða­manna í land­inu. Pay gerð­ist upp­ljóstr­ari hjá ákæru­vald­inu í Namib­íu í mál­inu, með sams kon­ar hætti og Jó­hann­es Stef­áns­son'. Fjár­mála­stjóri Sam­herja á Spáni, Ingvar Júlí­us­son, seg­ir Pay hafa vit­að af greiðsl­un­um.
Afhjúpandi tölvupóstar um mútur í Samherjamálinu: ,,Honum hefur verið greitt, beint að utan"
FréttirSamherjaskjölin

Af­hjúp­andi tölvu­póst­ar um mút­ur í Sam­herja­mál­inu: ,,Hon­um hef­ur ver­ið greitt, beint að ut­an"

Tölvu­póst­ar milli starfs­manna Sam­herja, sem ekki hafa kom­ið fram áð­ur, sýna hvernig Að­al­steinn Helga­son stakk upp á því að ráða­mönn­um í Namib­íu yrði mútað í lok árs 2011. Póst­arn­ir sýna með­al ann­ars að Jó­hann­es Stef­áns­son get­ur ekki hafa ver­ið einn um að ákveða að greiða ráða­mönn­un­um mút­ur.
Mörg ár liðu þar til ákært var í málum sem líkjast Samherjamálinu í Namibíu
FréttirSamherjaskjölin

Mörg ár liðu þar til ákært var í mál­um sem líkj­ast Sam­herja­mál­inu í Namib­íu

Tvö af þekkt­ustu mál­um Sví­þjóð­ar þar sem mútu­greiðsl­ur í öðr­um lönd­um voru rann­sök­uð í fimm og átta ár áð­ur en. ákær­ur voru gefn­ar út í þeim. Í báð­um til­fell­um höfðu fyr­ir­tæk­in við­ur­kennt að hafa mútað áhrifa­mönn­um í Ús­bekist­an og Dji­bouti. Ólaf­ur Hauks­son hér­aðssak­sókn­ari seg­ir ómögu­legt að full­yrða hvenær rann­sókn Sam­herja­máls­ins í Namib­íu muni ljúka.
Ákæruvaldið í Namibíu vill fá tvo Samherjamenn framselda
FréttirSamherjaskjölin

Ákæru­vald­ið í Namib­íu vill fá tvo Sam­herja­menn fram­selda

Ákæru­vald­ið í Namib­íu sagð­ist fyr­ir dómi í morg­un vinna að því að fá Að­al­stein Helga­son og Eg­il Helga Árna­son fram­selda til Namib­íu. Embætti rík­is­sak­sókn­ara á Ís­landi hef­ur hins veg­ar sagt að Ís­land fram­selji ekki rík­is­borg­ara sína til Namib­íu. Rétt­ar­höld­un­um yf­ir sak­born­ing­un­um í Sam­herja­mál­inu hef­ur ver­ið frest­að til 20. maí.

Nýtt á Stundinni

Hundrað milljóna tap af útgáfu Moggans
Fréttir

Hundrað millj­óna tap af út­gáfu Mogg­ans

Rekst­ur Morg­un­blaðs­ins skil­aði 113 millj­óna króna tapi á síð­asta ári. Út­gáfu­fé­lag blaðs­ins, Ár­vak­ur, skil­aði þó um 110 millj­óna hagn­aði vegna hlut­deild­ar í hagn­aði prent­smiðju fé­lags­ins og Póst­dreif­ing­ar.
Greining

Botn­laust tap af hval­veið­um sem ótt­ast er að skaði ímynd lands­ins

Tólf hundruð millj­óna tap hef­ur ver­ið af hval­veið­um einu ís­lensku út­gerð­ar­inn­ar sem stund­ar lang­reyða­veið­ar á Ís­landi. Veið­arn­ar eru nið­ur­greidd­ar með hagn­aði af eign út­gerð­ar­inn­ar í öðr­um fyr­ir­tækj­um. Erfitt er að flytja af­urð­irn­ar út og hef­ur hrefnu­kjöt ver­ið flutt inn til lands­ins síð­ustu ár til að gefa ferða­mönn­um að smakka. Þar sem þeir sátu áð­ur í hlíð­inni of­an hval­stöðv­ar­inn­ar og fylgd­ust með er nú einna helst að finna að­gerð­arsinna sem vilja sýna heim­in­um hvernig far­ið er með ís­lenska hvali.
799. spurningaþraut: Glókollur og prímtölur, það er ljóst
ÞrautirSpurningaþrautin

799. spurn­inga­þraut: Gló­koll­ur og prím­töl­ur, það er ljóst

Fyrri auka­spurn­ing: Hvern má sjá hér mál­að­an sem Súper­mann? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvað kall­ast á ís­lensku sú sjón­varps­sería sem á ensku er nefnd Blackport? 2.  Gló­koll­ur heit­ir fugl af söngv­ara­ætt sem gerð­ist stað­fugl á Ís­landi laust fyr­ir alda­mót­in 2000. Og þar með hlaut gló­koll­ur ákveðna nafn­bót hér á landi. Hver er hún? 3.  Jail­hou­se Rock er lag eft­ir þá kunnu...
Krafan um uppgjör
Þorvaldur Gylfason
Pistill

Þorvaldur Gylfason

Kraf­an um upp­gjör

Fram­rás heims­ins geng­ur í bylgj­um eins og veðr­ið þar sem árs­tíð­irn­ar taka hver við af ann­arri. Öldu­gang­ur tím­ans tek­ur á sig ýms­ar mynd­ir.
Hin margklofna Moldóva á milli Rúmeníu og Rússlands
Vettvangur

Hin marg­klofna Moldóva á milli Rúm­en­íu og Rúss­lands

Yf­ir­völd í Transn­i­stríu ásök­uðu ný­lega yf­ir­völd í Úkraínu um að hafa gert árás­ir á skot­mörk þar í landi. Hvað er Transn­i­stría? kunna sum­ir að hafa spurt, enda er það ekki að finna á landa­kort­um. Það er að­skiln­að­ar­hér­að í Moldóvu, sem vissu­lega er að finna á kort­inu. En jafn­vel það ríki er okk­ur að mestu ókunn­ugt.
798. spurningaþraut: Betula betuloideae er víst að ná sér á strik aftur!
ÞrautirSpurningaþrautin

798. spurn­inga­þraut: Betula betu­loideae er víst að ná sér á strik aft­ur!

Fyrri auka­spurn­ing: Hér að of­an má sjá einn vin­sæl­asta rit­höf­und heims­ins um þess­ar mund­ir. Hvað heit­ir hún? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Fyr­ir all­nokkr­um ár­um reið gíf­ur­leg flóð­alda yf­ir strend­ur Ind­lands­hafs í kjöl­far jarð­skjálfta út af strönd­um indó­nes­ískr­ar eyju, sem heit­ir ... 2.  Um svona flóð­bylgju er not­að orð sem upp­haf­lega þýð­ir „hafn­ar­alda“. Hvaða orð er það? 3.  Og úr hvaða tungu­máli...
Landið sem felur sannleikann bak við lás og slá
Fréttir

Land­ið sem fel­ur sann­leik­ann bak við lás og slá

Am­nesty In­ternati­onal seg­ir að þátta­skil hafi orð­ið í mann­rétt­inda­mál­um í Er­itr­eu fyr­ir tutt­ugu ár­um þeg­ar hóp­ur stjórn­mála­manna og fjöl­miðla­fólks var fang­els­að­ur. Staða mann­rétt­inda hafi ver­ið slæm en versn­að til muna þeg­ar yf­ir­völd réð­ust með þess­um hætti gegn tján­ing­ar­frels­inu. Ekki er enn vit­að um af­drif fólks­ins. Sam­son Habte, frétta­stjóri sem flúði Er­itr­eu fyr­ir níu ár­um, seg­ir að heima­land­ið feli sann­leik­ann bak við lás og slá.
Við þurfum að tala um Eritreu
Viðtal

Við þurf­um að tala um Er­itr­eu

Sam­son Habte, frétta­stjóri fjöl­mið­ils­ins Er­isat, fékk skjól í Reykja­vík en hann neydd­ist til að flýja heima­land sitt, Er­itr­eu, vegna starfa sinna. Þar eru þús­und­ir í fang­els­um án dóms og laga, marg­ir vegna skoð­ana sinna, og frjáls­ir fjöl­miðl­ar eru bann­að­ir. Sam­son seg­ist vera rödd óvin­ar­ins í aug­um ein­ræð­is­stjórn­ar Er­itr­eu. Frétt­ir sem Sam­son og nokk­ur land­flótta er­itresk starfs­systkin hans víða um heim senda gegn­um gervi­hnött til Er­itr­eu ná til um 70 pró­sent þjóð­ar­inn­ar.
797. spurningaþraut: Konur í NATO, innrás Frakka á England og hæð Heklu
ÞrautirSpurningaþrautin

797. spurn­inga­þraut: Kon­ur í NATO, inn­rás Frakka á Eng­land og hæð Heklu

Fyrri auka­spurn­ing: Hvað heit­ir þessi eyja? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hver var sá hæst­setti sem þurfti að segja af sér vegna Waterga­te-hneyksl­is­ins? 2.  En hvers vegna nefn­ist Waterga­te-hneyksl­ið Waterga­te-hneyksli? 3.  Á NATO-fund­in­um sem lauk á dög­un­um mættu fjór­ar kon­ur sem leið­tog­ar ríkja sinna. Ein þeirra var vita­skuld Katrín Jak­obs­dótt­ir héð­an frá Ís­landi en hvað­an komu hinar kon­urn­ar þrjár? Þið þurf­ið að...
Bjarni furðar sig á dómurum og segir þá eiga að skila því sem ofgreitt var
Fréttir

Bjarni furð­ar sig á dómur­um og seg­ir þá eiga að skila því sem of­greitt var

„Fólk­ið í land­inu ætti ekki að þurfa að hlusta á að það sé flók­ið fyr­ir efsta lag rík­is­ins, æðstu emb­ætt­is­menn­ina, að skila því sem of­greitt var úr op­in­ber­um sjóð­um,“ skrif­ar Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, um mót­mæli dóm­ara við því að þurfa að end­ur­greiða of­greidd laun.
Dómarar mótmæla endurgreiðslukröfu vegna ofgreiddra launa
Fréttir

Dóm­ar­ar mót­mæla end­ur­greiðslu­kröfu vegna of­greiddra launa

Ákvörð­un fjár­mála­ráð­herra um að krefja 260 ein­stak­linga um end­ur­greiðslu á of­greidd­um laun­um síð­ast­lið­inna þriggja ára er harð­lega mót­mælt af dómur­um. „Að­gerð­irn­ar fela í sér at­lögu fram­kvæmda­valds­ins að dómsvald­inu sem ekki á sér hlið­stæðu í ís­lenskri rétt­ar­sögu,“ seg­ir í álykt­un Dóm­ara­fé­lags Ís­lands.
Furðulegt ferðalag íslenskrar síldar til Úkraínu um Panama
Rannsókn

Furðu­legt ferða­lag ís­lenskr­ar síld­ar til Úkraínu um Panama

Ís­lensk sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tæki seldu upp­sjáv­ar­fisk til Evr­ópu­lands­ins Úkraínu í gegn­um ríki í öðr­um heims­álf­um. Eitt af þess­um lönd­um var skatta­skjól­ið Panama sem varð al­ræmt eft­ir gagnalek­ann frá Mossack Fon­seca ár­ið 2016. Fisk­sölu­fyr­ir­tæk­in vilja ekki svara spurn­ing­um um við­skipt­in en þrír sér­fræð­ing­ar segja þau líta út fyr­ir að vera gerð af skatta­leg­um ástæð­um, gerð til þess eins að stýra því hvar hagn­að­ur mynd­ist.