Þessi grein er meira en ársgömul.

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stórbankinn DNB NOR hætti í fyrra viðskiptum við félög Samherja á Kýpur og skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafinu, sem útgerðin hefur notað um árabil til að greiða sjómönnum fyrirtækisins í Afríku laun. DNB NOR gerði þetta vegna þess að bankinn taldi að óvissa væri um raunverulegt eignarhald félaganna og þar af leiðandi  væri uppi grunur um að þau væru notuð til að stunda peningaþvætti. Þegar óvissa er um eignarhald slíkra fyrirtækja geta fjármálafyrirtæki metið það sem svo að hætta sé á að hægt sé að nota fyrirtækin til að stunda peningaþvætti og geta bankar þá ákveðið að loka á viðskipti sín við þau. DNB NOR er stærsti bankinn í Noregi og á norska ríkið rúmlega 34 prósenta hlut í fyrirtækinu.

Samherji hafði þetta félag, Cape Cod FS, í skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafi, til að greiða laun sjómanna sinna í Afríku allt frá árinu 2010. Samtals millifærðu félög Samherja 9,1 milljarð króna inn á reikninga Cape Cod FS á tímabilinu og sama upphæð var millifærð af reikningum félagsins á tímabilinu. Félögin sem millifærðu peningana inn á reikninginn voru aðallega önnur félög Samherja, eins og Esja Seafood Limited á Kýpur og Esja Fishing Ltd. í Namibíu, svo dæmi séu tekin. Með þessu móti gat Samherji komið fjármunum frá hinum ýmsu löndum, meðal annars Namibíu, algjörlega skattfrjálst. 

Millifærslurnar út af reikningunum voru aðallega launagreiðslur til Austur-Evrópubúa eða „Rússa“ eins og Samherjamenn kölluðu þá, samkvæmt bankayfirlitum frá hinum ýmsu fyrirtækjum Samherja. Um var að ræða fimm bankareikninga sem DNB NOR lokaði vegna hættu á peningaþvætti.  

Þetta kemur fram í gögnum um starfsemi Samherja í Afríku sem Stundin vinnur úr í samvinnu við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpssstöðina Al Jazeera. 

Samherji hefur um árabil verið viðskiptavinur DNB NOR og eru fjölmörg félög útgerðarfyrirtækisins með bankareikninga hjá bankanum, meðal annars Kýpurfélögin Esja Seafood Limited og Esja Shipping Limited. Félög tengd Samherja sem eru með bankareikninga í DNB NOR taka við millifærslum og greiða fjármuni til og frá fjölmörgum löndum, meðal annars til og frá Íslandi, mörgum löndum í Evrópu þar sem Samherji er með starfsemi og Namibíu, Máritaníu og annarra Afríkuríkja. Í gögnunum eru meðal annars fjölmargar millifærslubeiðnir frá útgerð Samherja í Namibíu til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum með millifærslubeiðnum upp á mörg hundruð þúsund dollara sem svo voru notaðir til að greiða laun starfsmanna Samherja í Afríkuríkinu. 

Kýpurfélög Samherja hjá DNB NOR bankanum eru miðpunktur Samherja og er peningaflæði samstæðunnar stjórnað í gegnum Miðjarðarhafseyjuna.

Engin skylda að greina frá eigandanum

Skattaskjólið Marshall-eyjar á Kyrrahafinu hefur í gegnum árin verið þekkt fyrir að bjóða fjárfestum upp á sérstaklega mikla leynd um viðskipti þeirra. Til að mynda þurftu aðilar sem stofnuðu eignarhaldsfélög á Marshall-eyjum ekki að gefa upp raunverulegt eignarhald á félaginu sem þeir stofnuðu, svokallaðan endanlegan eiganda (e. beneficial owner). Þetta kemur fram í upplýsingagögnum fyrirtækisins Rivkin árið 2011 en þetta fyrirtæki veitti slíka þjónustu. Þá þurftu erlendir aðilar, sem stofnuðu skúffufyrirtæki á Marshall-eyjum, ekki að greiða neina skatta þar í landi auk þess sem engin skilaskylda á ársreikningum er í landinu. Gagnsæi var því lítið sem ekkert.

Sökum þessa voru Marhshall-eyjar á svörtum lista Evrópusambandsins yfir skattaskjól heimsins þar til í byrjun október árið 2019 en þá kom fram í fjölmiðlum að sambandið hefði tekið þá ákvörðun að færa landið af listanum. Þessum svarta lista Evrópusambandsins var komið á fót árið 2017 með það fyrir augum að berjast gegn peningaþvætti í heiminum. Árið 2017 var Samherji enn þá að nota Cape Cod FS í gengum DNB NOR. 

Ein af ástæðunum fyrir því að Marshall-eyjar eru ekki lengur á þessum svarta lista er að í nóvember í fyrra tóku gildi nýjar reglur í skattaskjólinu sem fela í sér að gefa þarf upp endanlega eigendur allra fyrirtækja þar í landi. Samkvæmt þessu hefur endanlegur eigandi Cape Cod FS, mögulega Samherji sjálfur, væntanlega þurft að gefa upp eignarhald sitt á félaginu á Marshall-eyjum í fyrra.

Samkvæmt fyrirtækjaskránni á Marshall-eyjum er Cape Cod FS enn þá starfandi félag og hefur verið það frá 27. september árið 2010, nokkrum mánuðum áður en bankareikningar félags voru stofnaðir hjá DNB NOR. Félaginu er stýrt af eignastýringar- og sjóðsstýringarfyrirtæki sem heitir The Trust Company of the Marshall Islands. 

Fjármálastjórinn stýrði bankareikningunum

Eignarhaldið á Cape Cod var sagt vera hjá starfsmannaleigu á Kýpur sem heitir JPC Ship Management þegar félagið stofnaði bankareikninga hjá DNB NOR árið 2010. JPC var hins vegar aldrei raunuverulega eigandi Cape Cod FS heldur virðist félagið hafa verið frontur fyrir Samherja og í reynd leppað eignarhaldið á félaginu frá 2015 til 2018. Slík leppun er í peningaþvættisfræðum kölluð „rottuhola“ og var JPC því líklega rottuhola Samherja í málinu. 

Norski bankinn fékk aldrei neina staðfestingu á eignarhaldi félagsins þrátt fyrir að Samherji hafi notað það í 8 ár til að flytja tæpa 10 milljarða króna í gegnum það og greiða stafsmönnum sínum laun.

Viðskipti Samherja við Cape Cod FS og JPC Ship Management, sem sagt var vera móðurfélag Cape Cod frá árinu 2015, gengu þannig fyrir sig að Samherji gerði samninga við starfsmannaleiguna um að hún myndi sjá Afríkuútgerðum Samherja fyrir starfsfólki, „Rússum“, sjómönnum frá Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og Rússlandi aðallega. Samningsaðili Samherja var fyrirtækið Esja Fishing í Namibíu í þeim samningi sem gerður var sem gilti um Namibíu. Starfsmenn Samherja í Afríku gerðu svo verktakasamninga við Cape Cod FS á Marshall-eyjum sem greiddi þeim launin fyrir vinnuna. 

Sá sem stýrði bankareikningum Cape Cod FS, DNB NOR, var svo meðal annars fjármálastjóri Kötlu Seafood, dótturfélags Samherja á Kanaríeyjum, Brynjar Þórsson. Hann starfaði hjá Kötlu Seafood þegar Samherji átti fyrirtækið og hélt svo áfram hjá því eftir að rússneski útgerðarmaðurinn Vitali Orlov keypti útgerðina af Samherja árið 2013. Brynjar hætti svo hjá Kötlu Seafood um áramótin 2015 og 2016.

Man ekki eftir félaginu

Brynjar Þórsson segir í samtali við Stundina að hann muni ekki eftir félaginu Cape Cod FS. „Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir þessu nafni,“ segir hann og vísar til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Fjármálastjóri Samherja í Namibíu vissi ekkert um mútugreiðslurnar
FréttirSamherjaskjölin

Fjár­mála­stjóri Sam­herja í Namib­íu vissi ekk­ert um mútu­greiðsl­urn­ar

Adéll Pay, fjár­mála­stjóri Sam­herja í Namib­íu á ár­un­um 2016 til 2020, vissi að eig­in sögn ekki um mútu­greiðsl­ur fé­lags­ins til ráða­manna í land­inu. Pay gerð­ist upp­ljóstr­ari hjá ákæru­vald­inu í Namib­íu í mál­inu, með sams kon­ar hætti og Jó­hann­es Stef­áns­son'. Fjár­mála­stjóri Sam­herja á Spáni, Ingvar Júlí­us­son, seg­ir Pay hafa vit­að af greiðsl­un­um.
Afhjúpandi tölvupóstar um mútur í Samherjamálinu: ,,Honum hefur verið greitt, beint að utan"
FréttirSamherjaskjölin

Af­hjúp­andi tölvu­póst­ar um mút­ur í Sam­herja­mál­inu: ,,Hon­um hef­ur ver­ið greitt, beint að ut­an"

Tölvu­póst­ar milli starfs­manna Sam­herja, sem ekki hafa kom­ið fram áð­ur, sýna hvernig Að­al­steinn Helga­son stakk upp á því að ráða­mönn­um í Namib­íu yrði mútað í lok árs 2011. Póst­arn­ir sýna með­al ann­ars að Jó­hann­es Stef­áns­son get­ur ekki hafa ver­ið einn um að ákveða að greiða ráða­mönn­un­um mút­ur.
Mörg ár liðu þar til ákært var í málum sem líkjast Samherjamálinu í Namibíu
FréttirSamherjaskjölin

Mörg ár liðu þar til ákært var í mál­um sem líkj­ast Sam­herja­mál­inu í Namib­íu

Tvö af þekkt­ustu mál­um Sví­þjóð­ar þar sem mútu­greiðsl­ur í öðr­um lönd­um voru rann­sök­uð í fimm og átta ár áð­ur en. ákær­ur voru gefn­ar út í þeim. Í báð­um til­fell­um höfðu fyr­ir­tæk­in við­ur­kennt að hafa mútað áhrifa­mönn­um í Ús­bekist­an og Dji­bouti. Ólaf­ur Hauks­son hér­aðssak­sókn­ari seg­ir ómögu­legt að full­yrða hvenær rann­sókn Sam­herja­máls­ins í Namib­íu muni ljúka.
Ákæruvaldið í Namibíu vill fá tvo Samherjamenn framselda
FréttirSamherjaskjölin

Ákæru­vald­ið í Namib­íu vill fá tvo Sam­herja­menn fram­selda

Ákæru­vald­ið í Namib­íu sagð­ist fyr­ir dómi í morg­un vinna að því að fá Að­al­stein Helga­son og Eg­il Helga Árna­son fram­selda til Namib­íu. Embætti rík­is­sak­sókn­ara á Ís­landi hef­ur hins veg­ar sagt að Ís­land fram­selji ekki rík­is­borg­ara sína til Namib­íu. Rétt­ar­höld­un­um yf­ir sak­born­ing­un­um í Sam­herja­mál­inu hef­ur ver­ið frest­að til 20. maí.
Peningar frá Samherja runnu til Swapo-flokksins sem fjárframlög
FréttirSamherjaskjölin

Pen­ing­ar frá Sam­herja runnu til Swapo-flokks­ins sem fjár­fram­lög

Út­gerð­ar­fé­lag­ið greiddi fé inn á reikn­ing namib­ískr­ar lög­manns­stofu sem svo rann til flokks­þings SWAPO-flokks­ins í Namib­íu. Um var að ræða ríf­lega 40 millj­ón­ir króna ár­ið 2017. Þetta kem­ur fram í yf­ir­lýs­ingu frá namib­ísk­um lög­manni sem var handlang­ari í við­skipt­un­um.
Félag Þorsteins Más lánaði börnum hans 29 milljarða til að kaupa hlut þess í Samherja
FréttirSamherjaskjölin

Fé­lag Þor­steins Más lán­aði börn­um hans 29 millj­arða til að kaupa hlut þess í Sam­herja

Eign­ar­halds­fé­lag­ið Steinn, í eigu Þor­steins Má Bald­vins­son­ar og Helgu S. Guð­munds­dótt­ir, lán­aði fé­lagi í eigu barna þeirra, Bald­vins og Kötlu, 29 millj­arða króna til að kaupa hluta­bréf í Sam­herja af þeim í fyrra. Fé­lag Bald­vins og Kötlu greið­ir rúm­ar 1100 millj­ón­ir króna á ári í af­borg­an­ir af lán­inu.

Nýtt á Stundinni

Hvers vegna ertu ekki á pillunni?
Kristlín Dís
Pistill

Kristlín Dís

Hvers vegna ertu ekki á pill­unni?

Eins og all­ar vel þenkj­andi kon­ur verð­ur mér reglu­lega hugs­að til þess hve gott karl­ar hafa það í þess­um heimi. Sem ný­lega ein­hleyp kona hef­ur þessi hugs­un skot­ið mun oft­ar upp koll­in­um en ella. Fyr­ir ut­an það al­menna álag sem fylg­ir því að vera nærri þrí­tug og á lausu í smá­þorp­inu Reykja­vík þá krefst þetta nýja ástand þess að ég þarf að eiga mun fleiri sam­töl um getn­að­ar­varn­ir.
Saga sáttarstjórnar Katrínar Jakobsdóttur
Greining

Saga sátt­ar­stjórn­ar Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur

Rík­is­stjórn Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur er eina þriggja flokka rík­is­stjórn­in til þess að lifa af heilt kjör­tíma­bil. Rík­is­stjórn þessi varð til í stormi stjórn­mála og hún boð­aði stöð­ug­leika en spurn­ing­in er hvort henn­ar verð­ur minnst sem stjórn stöð­ug­leika eða sem stjórn mála­miðl­un­ar.
510. spurningar: Hér er spurt galdra í allskonar skilningi
Þrautir10 af öllu tagi

510. spurn­ing­ar: Hér er spurt galdra í allskon­ar skiln­ingi

Hér snú­ast all­ar spurn­ing­ar um galdra og töfra í víð­um skiln­ingi. Og fyrri auka­spurn­ing er svona: Hér að of­an má sjá fræga galdranorn. Hvað heit­ir hún? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvaða galdra­mað­ur er með ör á enni sem lík­ist helst eld­ingu? 2.  Ein besta mynd um galdra sem gerð hef­ur ver­ið á seinni ár­um fjall­aði um keppni tveggja töframanna sem Christian...
FréttirKosningastundin

Bjarni Bene­dikts­son sem for­sæt­is­ráð­herra er fyrsta til­boð Sjálf­stæð­is­flokks­ins

Birg­ir Árm­ans­son, þing­flokks­formað­ur Sjálf­stæð­is­flokks­ins, svar­ar fyr­ir stefnu og fer­il flokks­ins í Kosn­inga­stund­inni. Hann ver ráð­herra flokks­ins, heit­ir áherslu á skatta­lækk­an­ir og seg­ir kosn­ingalof­orð­in fjár­magn­ast með hag­vexti. Flokk­ur­inn mun gera upp­haf­lega kröfu um að formað­ur­inn Bjarni Bene­dikts­son verði for­sæt­is­ráð­herra í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­um.
Að lækka skatta á suma en ekki aðra
Indriði Þorláksson
Pistill

Indriði Þorláksson

Að lækka skatta á suma en ekki aðra

Indriði Þor­láks­son, hag­fræð­ing­ur og fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, seg­ir að fyr­ir­heit yf­ir­valda um skatta­lækk­an­ir hafi ekki geng­ið eft­ir gagn­vart al­menn­um borg­ur­um á síð­ustu 27 ár­um. Hann seg­ir hins veg­ar að skatt­ar á tekju­hæsta fólk lands­ins hafi lækk­að á síð­ustu 10 ár­um.
Árangurstengingarviðmið
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Ár­ang­ur­s­teng­ing­ar­við­mið

5  Skýrsla RNA (7. bindi, bls. 314-321) og skýrsla sér­stakr­ar þing­nefnd­ar lýsa ber­um orð­um van­rækslu í skiln­ingi laga af hálfu fjög­urra ráð­herra og fjög­urra emb­ætt­is­manna í að­drag­anda hruns­ins. Hvað varð um þessa átta hirðu­leys­ingja? Fjög­ur þeirra drógu sig í hlé og hreiðr­uðu um sig í út­lönd­um, hinn óskamm­feiln­asti í hópn­um lagð­ist í faðm út­vegs­manna á rit­stjórn Morg­un­blaðs­ins, einn...
509. spurningaþraut: Næstfjölmennasta ríki Evrópu þar sem kona hefur aldrei stjórnað?!
Þrautir10 af öllu tagi

509. spurn­inga­þraut: Næst­fjöl­menn­asta ríki Evr­ópu þar sem kona hef­ur aldrei stjórn­að?!

Fyrri auka­spurn­ing: Úr hvaða kvik­mynd er skjá­skot­ið hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Isaac de Portau, Armand de Sil­legue og Henri d'Aramitz voru fransk­ir að ætt (raun­ar frá Gas­kon­íu) og uppi á 17. öld. Þeir urðu fyr­ir­mynd­ir að per­són­um í frægri skáld­sögu. Hvað heit­ir sú skáld­saga? 2.  Apa­kett­ir lifa villt­ir á að­eins ein­um mjög af­mörk­uð­um stað í Evr­ópu. Hvaða stað­ur er það?...
FréttirKosningastundin

Þor­gerð­ur Katrín var­ar við íhalds-hægri stjórn

Við­reisn tel­ur að teng­ing krónu við evru sé besta og fljót­virk­asta tæk­ið sem hægt er að beita í hag­stjórn­ar­mál­um til að bæta hag al­menn­ings og fyr­ir­tækja. Þor­gerð­ur Katrín Gunn­ars­dótt­ir, formað­ur Við­reisn­ar, gagn­rýn­ir sitj­andi rík­is­stjórn fyr­ir kyrr­stöðu og vörð um sér­hags­muni. Hún vill færa stjórn­mál­in inn á hina frjáls­lyndu miðju.
Rekinn með hagnaði
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Rek­inn með hagn­aði

4Þeg­ar átta af níu lög­reglu­stjór­um í land­inu og Lands­sam­band lög­reglu­manna höfðu lýst yf­ir van­trausti á Har­ald Johann­essen rík­is­lög­reglu­stjóra var hann leyst­ur frá störf­um með starfs­loka­samn­ingi sem kostaði skatt­greið­end­ur 57 mkr. Á embætt­is­ferli hans hafði geng­ið á ýmsu. Hlið­stætt mál er nú til rann­sókn­ar í Finn­landi þar sem sak­sókn­ari íhug­ar að lok­inni lög­reglu­rann­sókn að höfða saka­mál...
508. spurningaþraut: Hvar eru algengustu nöfnin Junior, Blessing og svo Precious og Princess?
Þrautir10 af öllu tagi

508. spurn­inga­þraut: Hvar eru al­geng­ustu nöfn­in Juni­or, Bless­ing og svo Precious og Princess?

Fyrri auka­spurn­ing: Sjá­ið merk­ið hér að of­an. Þetta er vörumerki fyr­ir ... hvað? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Sam­kvæmt Wikipedíu voru þrjú al­geng­ustu skírn­ar­nöfn­in fyr­ir ný­fædda pilta í Afr­íku­ríki einu ár­ið 2015 nöfn­in Juni­or, Bless­ing og Gift. Þrjú al­geng­ustu stúlkna­nöfn­in voru hins veg­ar Precious, Princess og Ang­el. Hvaða land skyldi þetta vera? 2.  Hvaða reikistjarna kem­ur næst Jörð­inni á ferð­um sín­um um­hverf­is...
Hjólahýsafólkið sem vildi kaupa brunabíl
Vettvangur

Hjóla­hýsa­fólk­ið sem vildi kaupa bruna­bíl

Við Laug­ar­vatn hafa stað­ið hjól­hýsi í marga ára­tugi. Sam­fé­lag sem ið­ar af lífi á sumr­in en leggst svo í dvala yf­ir vet­ur­inn. Hjól­hýs­in eru í mis­jöfnu ásig­komu­lagi en flest­um virð­ist vel við hald­ið og skraut­leg­ir garð­ar og stór­ir pall­ar um­lykja þau flest. Þarna hef­ur fólk kom­ið sér fyr­ir, sum­ir kom­ið ár­lega lengi en aðr­ir til­tölu­lega ný­mætt­ir. Núna í sept­em­ber verð­ur hins veg­ar skrúf­að fyr­ir vatn­ið og nær öll­um gert að vera far­in fyr­ir ára­mót.
Leynilegar afskriftir
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Leyni­leg­ar af­skrift­ir

3 For­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins og Við­reisn­ar skuld­uðu bönk­un­um þeg­ar þeir hrundu sam­tals 1.857 mkr. Ekki hef­ur enn ver­ið greint frá því hvort eða hvernig skuld­ir Bjarna Bene­dikts­son­ar voru gerð­ar upp. Skuld­ir Þor­gerð­ar Katrín­ar Gunn­ars­dótt­ur og bónda henn­ar voru af­skrif­að­ar og skullu því af full­um þunga á sak­lausa veg­far­end­ur inn­an lands og ut­an. Þetta ligg­ur fyr­ir þar eð skuld­ir Þor­gerð­ar Katrín­ar...