Þessi grein er rúmlega 9 mánaða gömul.

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stórbankinn DNB NOR hætti í fyrra viðskiptum við félög Samherja á Kýpur og skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafinu, sem útgerðin hefur notað um árabil til að greiða sjómönnum fyrirtækisins í Afríku laun. DNB NOR gerði þetta vegna þess að bankinn taldi að óvissa væri um raunverulegt eignarhald félaganna og þar af leiðandi  væri uppi grunur um að þau væru notuð til að stunda peningaþvætti. Þegar óvissa er um eignarhald slíkra fyrirtækja geta fjármálafyrirtæki metið það sem svo að hætta sé á að hægt sé að nota fyrirtækin til að stunda peningaþvætti og geta bankar þá ákveðið að loka á viðskipti sín við þau. DNB NOR er stærsti bankinn í Noregi og á norska ríkið rúmlega 34 prósenta hlut í fyrirtækinu.

Samherji hafði þetta félag, Cape Cod FS, í skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafi, til að greiða laun sjómanna sinna í Afríku allt frá árinu 2010. Samtals millifærðu félög Samherja 9,1 milljarð króna inn á reikninga Cape Cod FS á tímabilinu og sama upphæð var millifærð af reikningum félagsins á tímabilinu. Félögin sem millifærðu peningana inn á reikninginn voru aðallega önnur félög Samherja, eins og Esja Seafood Limited á Kýpur og Esja Fishing Ltd. í Namibíu, svo dæmi séu tekin. Með þessu móti gat Samherji komið fjármunum frá hinum ýmsu löndum, meðal annars Namibíu, algjörlega skattfrjálst. 

Millifærslurnar út af reikningunum voru aðallega launagreiðslur til Austur-Evrópubúa eða „Rússa“ eins og Samherjamenn kölluðu þá, samkvæmt bankayfirlitum frá hinum ýmsu fyrirtækjum Samherja. Um var að ræða fimm bankareikninga sem DNB NOR lokaði vegna hættu á peningaþvætti.  

Þetta kemur fram í gögnum um starfsemi Samherja í Afríku sem Stundin vinnur úr í samvinnu við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpssstöðina Al Jazeera. 

Samherji hefur um árabil verið viðskiptavinur DNB NOR og eru fjölmörg félög útgerðarfyrirtækisins með bankareikninga hjá bankanum, meðal annars Kýpurfélögin Esja Seafood Limited og Esja Shipping Limited. Félög tengd Samherja sem eru með bankareikninga í DNB NOR taka við millifærslum og greiða fjármuni til og frá fjölmörgum löndum, meðal annars til og frá Íslandi, mörgum löndum í Evrópu þar sem Samherji er með starfsemi og Namibíu, Máritaníu og annarra Afríkuríkja. Í gögnunum eru meðal annars fjölmargar millifærslubeiðnir frá útgerð Samherja í Namibíu til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum með millifærslubeiðnum upp á mörg hundruð þúsund dollara sem svo voru notaðir til að greiða laun starfsmanna Samherja í Afríkuríkinu. 

Kýpurfélög Samherja hjá DNB NOR bankanum eru miðpunktur Samherja og er peningaflæði samstæðunnar stjórnað í gegnum Miðjarðarhafseyjuna.

Engin skylda að greina frá eigandanum

Skattaskjólið Marshall-eyjar á Kyrrahafinu hefur í gegnum árin verið þekkt fyrir að bjóða fjárfestum upp á sérstaklega mikla leynd um viðskipti þeirra. Til að mynda þurftu aðilar sem stofnuðu eignarhaldsfélög á Marshall-eyjum ekki að gefa upp raunverulegt eignarhald á félaginu sem þeir stofnuðu, svokallaðan endanlegan eiganda (e. beneficial owner). Þetta kemur fram í upplýsingagögnum fyrirtækisins Rivkin árið 2011 en þetta fyrirtæki veitti slíka þjónustu. Þá þurftu erlendir aðilar, sem stofnuðu skúffufyrirtæki á Marshall-eyjum, ekki að greiða neina skatta þar í landi auk þess sem engin skilaskylda á ársreikningum er í landinu. Gagnsæi var því lítið sem ekkert.

Sökum þessa voru Marhshall-eyjar á svörtum lista Evrópusambandsins yfir skattaskjól heimsins þar til í byrjun október árið 2019 en þá kom fram í fjölmiðlum að sambandið hefði tekið þá ákvörðun að færa landið af listanum. Þessum svarta lista Evrópusambandsins var komið á fót árið 2017 með það fyrir augum að berjast gegn peningaþvætti í heiminum. Árið 2017 var Samherji enn þá að nota Cape Cod FS í gengum DNB NOR. 

Ein af ástæðunum fyrir því að Marshall-eyjar eru ekki lengur á þessum svarta lista er að í nóvember í fyrra tóku gildi nýjar reglur í skattaskjólinu sem fela í sér að gefa þarf upp endanlega eigendur allra fyrirtækja þar í landi. Samkvæmt þessu hefur endanlegur eigandi Cape Cod FS, mögulega Samherji sjálfur, væntanlega þurft að gefa upp eignarhald sitt á félaginu á Marshall-eyjum í fyrra.

Samkvæmt fyrirtækjaskránni á Marshall-eyjum er Cape Cod FS enn þá starfandi félag og hefur verið það frá 27. september árið 2010, nokkrum mánuðum áður en bankareikningar félags voru stofnaðir hjá DNB NOR. Félaginu er stýrt af eignastýringar- og sjóðsstýringarfyrirtæki sem heitir The Trust Company of the Marshall Islands. 

Fjármálastjórinn stýrði bankareikningunum

Eignarhaldið á Cape Cod var sagt vera hjá starfsmannaleigu á Kýpur sem heitir JPC Ship Management þegar félagið stofnaði bankareikninga hjá DNB NOR árið 2010. JPC var hins vegar aldrei raunuverulega eigandi Cape Cod FS heldur virðist félagið hafa verið frontur fyrir Samherja og í reynd leppað eignarhaldið á félaginu frá 2015 til 2018. Slík leppun er í peningaþvættisfræðum kölluð „rottuhola“ og var JPC því líklega rottuhola Samherja í málinu. 

Norski bankinn fékk aldrei neina staðfestingu á eignarhaldi félagsins þrátt fyrir að Samherji hafi notað það í 8 ár til að flytja tæpa 10 milljarða króna í gegnum það og greiða stafsmönnum sínum laun.

Viðskipti Samherja við Cape Cod FS og JPC Ship Management, sem sagt var vera móðurfélag Cape Cod frá árinu 2015, gengu þannig fyrir sig að Samherji gerði samninga við starfsmannaleiguna um að hún myndi sjá Afríkuútgerðum Samherja fyrir starfsfólki, „Rússum“, sjómönnum frá Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og Rússlandi aðallega. Samningsaðili Samherja var fyrirtækið Esja Fishing í Namibíu í þeim samningi sem gerður var sem gilti um Namibíu. Starfsmenn Samherja í Afríku gerðu svo verktakasamninga við Cape Cod FS á Marshall-eyjum sem greiddi þeim launin fyrir vinnuna. 

Sá sem stýrði bankareikningum Cape Cod FS, DNB NOR, var svo meðal annars fjármálastjóri Kötlu Seafood, dótturfélags Samherja á Kanaríeyjum, Brynjar Þórsson. Hann starfaði hjá Kötlu Seafood þegar Samherji átti fyrirtækið og hélt svo áfram hjá því eftir að rússneski útgerðarmaðurinn Vitali Orlov keypti útgerðina af Samherja árið 2013. Brynjar hætti svo hjá Kötlu Seafood um áramótin 2015 og 2016.

Man ekki eftir félaginu

Brynjar Þórsson segir í samtali við Stundina að hann muni ekki eftir félaginu Cape Cod FS. „Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir þessu nafni,“ segir hann og vísar til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Stundaði Samherji arðrán í Namibíu? Mútur og greiðslur í skattaskjól tvöfalt hærri en bókfært tap
GreiningSamherjaskjölin

Stund­aði Sam­herji arð­rán í Namib­íu? Mút­ur og greiðsl­ur í skatta­skjól tvö­falt hærri en bók­fært tap

Sam­herji og Morg­un­blað­ið full­yrða að „ekk­ert arð­án“ hafi átt sér stað í rekstri Sam­herja í Namib­íu. Þetta er nið­ur­staða þess­ara að­ila þeg­ar ein­göngu er horft á rekst­ur dótt­ur­fé­laga Sam­herja í Namib­íu. Þeg­ar horft er rekst­ur­inn í stærra sam­hengi flæk­ist mynd­in.
Samherji gengst við „gagnrýniverðri“ háttsemi í Namibíu en varpar ábyrgðinni á millistjórnendur
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji gengst við „gagn­rýni­verðri“ hátt­semi í Namib­íu en varp­ar ábyrgð­inni á mill­i­stjórn­end­ur

Út­gerð­ar­fé­lag­ið Sam­herji varp­ar ábyrgð­inni á því „gagn­rýni­verða“ sem gerð­ist í rekstri fé­lags­ins í Namib­íu yf­ir á mill­i­stjórn­end­ur fyr­ir­tæk­is­ins í norsk­um fjöl­miðl­um. Vörn Sam­herja bygg­ir á því að yf­ir­stjórn fyr­ir­tæk­is­ins á Ís­landi hafi ekk­ert kom­ið að mútu­greiðsl­un­um í Namib­íu held­ur al­far­ið stjórn­end­urn­ir í Afr­íku.
Banki sagði Samherja tengjast félagi í skattaskjóli sem útgerðin sver af sér
GreiningSamherjaskjölin

Banki sagði Sam­herja tengj­ast fé­lagi í skatta­skjóli sem út­gerð­in sver af sér

Sam­herji sver af sér tengsl við eign­ar­halds­fé­lag í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um sem not­að var til að greiða laun starfs­manna út­gerð­ar­inn­ar í Afr­íku. Gögn frá DNB-bank­an­um sýna hins veg­ar að fjár­mála­stjóri hjá Sam­herja hafði rétt­indi til að stýra banka­reikn­ingi fé­lags­ins og að bank­inn taldi fé­lag­ið lúta stjórn Sam­herja.
Lögmannsstofa Samherja reynir að fá Jóhannes í viðtal um Namibíumálið
FréttirSamherjaskjölin

Lög­manns­stofa Sam­herja reyn­ir að fá Jó­hann­es í við­tal um Namib­íu­mál­ið

Eva Joly, lög­mað­ur upp­ljóstr­ar­ans Jó­hann­ess­ar Stef­áns­son­ar, hef­ur hafn­að beiðni Wik­borg Rein um við­tal á þeim for­send­um að einka­fyr­ir­tæk­ið, sem vinn­ur fyr­ir Sam­herja sé ekki op­in­ber að­ili og hafi enga lög­sögu í mál­inu.
Meðferð Samherjamálsins tefst hjá  ákæruvaldinu út af COVID-faraldrinum
FréttirSamherjaskjölin

Með­ferð Sam­herja­máls­ins tefst hjá ákæru­vald­inu út af COVID-far­aldr­in­um

Ólaf­ur Þór Hauks­son hér­aðssak­sókn­ari seg­ir að með­ferð allra mála tefj­ist hjá embætt­inu út af COVID-far­aldr­in­um. Með­al þess­ara mála er Sam­herja­mál­ið, rann­sókn á mútu­greiðsl­um Sam­herja í Namib­íu upp á vel á ann­an millj­arð króna. Þor­steinn Már Bald­vins­son hef­ur ekki ver­ið yf­ir­heyrð­ur enn sem kom­ið er.
Samherji lokar skrifstofu sinni í Namibíu á þriðjudaginn í kjölfar mútumálsins
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji lok­ar skrif­stofu sinni í Namib­íu á þriðju­dag­inn í kjöl­far mútu­máls­ins

Sam­herji komst að sam­komu­lagi við verka­lýðs­fé­lag í Namib­íu og yf­ir­gef­ur land­ið í næstu viku. Ástæð­an er mútu­mál Sam­herja í Namib­íu sem nú er til rann­sókn­ar í að minnsta kosti þrem­ur lönd­um, Namib­íu, Ís­landi og Nor­egi.

Nýtt á Stundinni

105. spurningaþraut: Hver réði tæplega helmingi af öllu gulli sögunnar á 14. öld?
Þrautir10 af öllu tagi

105. spurn­inga­þraut: Hver réði tæp­lega helm­ingi af öllu gulli sög­unn­ar á 14. öld?

Hér er þraut­in frá í gær. Auka­spurn­ing­ar: Í hvaða borg er mynd­in hér að of­an tek­in? En á neðri mynd­inni, hvert þess­ara ung­menna varð heims­frægt? En hér eru að­al­spurn­ing­arn­ar: 1.   Hvaða fót­boltalið hef­ur oft­ast unn­ið skoska meist­ara­titil­inn í karla­flokki? 2.   Man­sa Músa var kon­ung­ur í ríki einu í byrj­un 14. ald­ar. Hann er tal­inn hafa ver­ið einn rík­asti kóng­ur sög­unn­ar...
Generation Beta
Steindór Grétar Jónsson
Pistill

Steindór Grétar Jónsson

Generati­on Beta

Þús­ald­ar­barn­ið Stein­dór Grét­ar Jóns­son spá­ir í spil­in fyr­ir ár­ið 2375.
Þeirri þjóð er vorkunn
Greining

Þeirri þjóð er vorkunn

Líb­anska þjóð­in stend­ur á kross­göt­um en á litla von um að bjart­ari fram­tíð sé á næsta leyti að mati frétta­skýrenda. Hörm­ung­arn­ar í Beirút á dög­un­um und­ir­strika getu­leysi yf­ir­valda, sem hafa af veik­um mætti reynt að halda þjóð­inni sam­an eft­ir að borg­ara­styrj­öld­inni lauk. Mót­mæl­end­ur tak­ast nu á við óeirð­ar­lög­reglu í höf­uð­borg­inni eft­ir spreng­ing­una og krefjast rót­tækra breyt­inga á stjórn­kerf­inu.
Vantreystir lögreglu vegna framgöngu eftir slys við forgangsakstur
Fréttir

Vantreyst­ir lög­reglu vegna fram­göngu eft­ir slys við for­gangsakst­ur

Krist­ín Geirs­dótt­ir má þakka fyr­ir að sleppa lif­andi eft­ir al­var­legt um­ferð­ar­lsys ár­ið 2016. Lög­reglu­bif­hjól í for­gangsakstri keyrði þá inn í hlið­ina á bíl Krist­ín­ar á ofsa­hraða. Nið­ur­staða hér­aðssak­sókn­ara var að hún bæri ábyrgð á slys­inu, þótt ákveð­ið hafi ver­ið að kæra hana ekki fyr­ir vik­ið. Nefnd um eft­ir­lit með lög­reglu hef­ur hins veg­ar gert marg­vís­leg­ar at­huga­semd­ir við rann­sókn máls­ins og sett spurn­ing­ar­merki við hvort þörf hafi ver­ið á for­gangsakstr­in­um.
104. spurningaþraut: „Þeir eru til sem telja að landsvæðið og þó einkum nágrenni þess sé einstaklega hættulegt.“
Þrautir10 af öllu tagi

104. spurn­inga­þraut: „Þeir eru til sem telja að land­svæð­ið og þó einkum ná­grenni þess sé ein­stak­lega hættu­legt.“

Hér er þraut­in frá í gær! Auka­spurn­ing­ar: Á efri mynd­inni má sjá svo­nefnt Is­ht­ar-hlið (eða Bláa hlið­ið) sem eitt sinn var í borg­ar­múr­un­um um­hverf­is kon­ungs­höll­ina í Babýlon, en var í upp­hafi 20. ald­ar flutt til annarr­ar borg­ar og er þar til sýn­is. Hvar? Og hver er mað­ur­inn á neðri mynd­inni? +++ 1.   Hvað heita fjöll­in með um­lykja rúm­ensk/ung­versku slétt­una í...
DÓMARINN OG ÞUMALLINN. Svar við svari Jóns Steinars.
Blogg

Stefán Snævarr

DÓM­AR­INN OG ÞUM­ALL­INN. Svar við svari Jóns Stein­ars.

Ég vil þakka Jóni Stein­ari Gunn­laugs­syni fyr­ir kurt­eis­legt og mál­efna­legt svar við færslu minni um laga­sýn hans („Margra kosta völ?“). Hann velt­ir því fyr­ir sér hvort hug­mynd­ir mín­ar um lög séu að ein­hverju leyti inn­blásn­ar af föð­ur mín­um en svo er ekki. Við rædd­um þessi mál aldrei svo ég muni. Upp­lýst dómgreind. Laga­sýn mín er mest­an part ætt­uð úr...
Stundaði Samherji arðrán í Namibíu? Mútur og greiðslur í skattaskjól tvöfalt hærri en bókfært tap
GreiningSamherjaskjölin

Stund­aði Sam­herji arð­rán í Namib­íu? Mút­ur og greiðsl­ur í skatta­skjól tvö­falt hærri en bók­fært tap

Sam­herji og Morg­un­blað­ið full­yrða að „ekk­ert arð­án“ hafi átt sér stað í rekstri Sam­herja í Namib­íu. Þetta er nið­ur­staða þess­ara að­ila þeg­ar ein­göngu er horft á rekst­ur dótt­ur­fé­laga Sam­herja í Namib­íu. Þeg­ar horft er rekst­ur­inn í stærra sam­hengi flæk­ist mynd­in.
Birtingur tapaði 236 milljónum í fyrra
Fréttir

Birt­ing­ur tap­aði 236 millj­ón­um í fyrra

Ta­prekst­ur út­gáfu­fé­lags­ins sem gef­ur út Mann­líf og fleiri blöð jókst milli ára. Hluta­fé fé­lags­ins hef­ur ver­ið auk­ið um rúm­lega hálf­an millj­arð króna til að fjár­magna tap­ið á þrem­ur ár­um.
Eyþór Arnalds gagnrýnir að borgin auglýsi störf kennara
Fréttir

Ey­þór Arn­alds gagn­rýn­ir að borg­in aug­lýsi störf kenn­ara

Borg­ar­full­trú­inn Ey­þór Arn­alds gagn­rýn­ir aug­lýs­ingu frá Reykja­vík­ur­borg sem birt­ist á vef CNN.
Huawei, „Kínaveiran“ og gula ógnin
Úttekt

Huawei, „Kína­veir­an“ og gula ógn­in

Banda­rísk­ir fjöl­miðl­ar á borð við New York Times tala um að nýtt kalt stríð sé haf­ið, í þetta sinn á milli Banda­ríkj­anna og Kína. Í því stríði sé bar­ist með há­tækni, í net­heim­um og með áróðri og við­skipta­höft­um. Eft­ir að hafa snú­ið baki sínu við al­þjóða­sam­fé­lag­inu í fjög­ur ár seg­ist Trump Banda­ríkja­for­seti nú reiðu­bú­inn að leiða Vest­ur­lönd í bar­átt­unni gegn heims­yf­ir­ráð­um Kín­verja en efa­semd­ir eru um að hann hafi til þess burði.
103. spurningaþraut: „Engin kona hefur hingað til getað orðið tónskáld. Því skyldi ég búast við að verða sú fyrsta?“
Þrautir10 af öllu tagi

103. spurn­inga­þraut: „Eng­in kona hef­ur hing­að til getað orð­ið tón­skáld. Því skyldi ég bú­ast við að verða sú fyrsta?“

Hér er þraut­in „10 af öllu tagi“ frá því í gær! Auka­spurn­ing­ar í dag eru þess­ar: Hvaða orr­ustu er lýst á þeirri út­saum­uðu mynd, sem sést hér að of­an? Hver er kon­an á neðri mynd­inni? Hér eru svo 10 af öllu tagi: 1.   Hvaða pest er tal­in hafa borist til Ís­lands ár­ið 1402? 2.   Banda­rísk­ur hers­höfð­ingi lét að sér kveða...
Almenningshlutafélagið Festi keypti fyrirtæki af félagi sem forstjórinn stýrði
Fréttir

Al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Festi keypti fyr­ir­tæki af fé­lagi sem for­stjór­inn stýrði

Bæði Eggert Þór Kristó­fers­son, for­stjóri al­menn­ings­hluta­fé­lags­ins Festi, og stjórn­ar­formað­ur­inn, Þórð­ur Már Jó­hann­es­son, tengj­ast Bjarna Ár­manns­syni fjár­festi nán­um bönd­um. Festi ákvað að kaupa orku­sölu­fyr­ir­tæki af Bjarna og með­fjár­fest­um hans fyr­ir rúm­lega 722 millj­ón­ir. Eggert Þór hef­ur ekki vilj­að svara spurn­ing­um um mál­ið.