Samherjaskjölin

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Norski stórbankinn DNB NOR lét loka bankareikningum félagsins Cape Cod FS í skattaskjólinu Marshall-eyjum í fyrra. Samherji notaði félagið til að greiða laun sjómanna sinn í Namibíu. 9,1 milljarður fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokkurn tímann hver ætti fyrirtækið.
Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól
Í Hafnarfjarðarhöfn Þorsteinn Már Baldvinsson sést hér með þremenningunum James, Tamson og Sacky fyrir framan togarann Vilhelm Þorsteinsson í Hafnarfjarðarhöfn árið 2015. Á myndinni eru einnig João De Barros, sonur fyrrum sjávarútvegsráðherra Angóla, og ráðgjafi sjávarútvegsráðherrans, Antonio. 
ingi@stundin.is

Norski stórbankinn DNB NOR hætti í fyrra viðskiptum við félög Samherja á Kýpur og skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafinu, sem útgerðin hefur notað um árabil til að greiða sjómönnum fyrirtækisins í Afríku laun. DNB NOR gerði þetta vegna þess að bankinn taldi að óvissa væri um raunverulegt eignarhald félaganna og þar af leiðandi  væri uppi grunur um að þau væru notuð til að stunda peningaþvætti. Þegar óvissa er um eignarhald slíkra fyrirtækja geta fjármálafyrirtæki metið það sem svo að hætta sé á að hægt sé að nota fyrirtækin til að stunda peningaþvætti og geta bankar þá ákveðið að loka á viðskipti sín við þau. DNB NOR er stærsti bankinn í Noregi og á norska ríkið rúmlega 34 prósenta hlut í fyrirtækinu.

Samherji hafði þetta félag, Cape Cod FS, í skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafi, til að greiða laun sjómanna sinna í Afríku allt frá árinu 2010. Samtals millifærðu félög Samherja 9,1 milljarð króna inn á reikninga Cape Cod FS á tímabilinu og sama upphæð var millifærð af reikningum félagsins á tímabilinu. Félögin sem millifærðu peningana inn á reikninginn voru aðallega önnur félög Samherja, eins og Esja Seafood Limited á Kýpur og Esja Fishing Ltd. í Namibíu, svo dæmi séu tekin. Með þessu móti gat Samherji komið fjármunum frá hinum ýmsu löndum, meðal annars Namibíu, algjörlega skattfrjálst. 

Millifærslurnar út af reikningunum voru aðallega launagreiðslur til Austur-Evrópubúa eða „Rússa“ eins og Samherjamenn kölluðu þá, samkvæmt bankayfirlitum frá hinum ýmsu fyrirtækjum Samherja. Um var að ræða fimm bankareikninga sem DNB NOR lokaði vegna hættu á peningaþvætti.  

Þetta kemur fram í gögnum um starfsemi Samherja í Afríku sem Stundin vinnur úr í samvinnu við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpssstöðina Al Jazeera. 

Samherji hefur um árabil verið viðskiptavinur DNB NOR og eru fjölmörg félög útgerðarfyrirtækisins með bankareikninga hjá bankanum, meðal annars Kýpurfélögin Esja Seafood Limited og Esja Shipping Limited. Félög tengd Samherja sem eru með bankareikninga í DNB NOR taka við millifærslum og greiða fjármuni til og frá fjölmörgum löndum, meðal annars til og frá Íslandi, mörgum löndum í Evrópu þar sem Samherji er með starfsemi og Namibíu, Máritaníu og annarra Afríkuríkja. Í gögnunum eru meðal annars fjölmargar millifærslubeiðnir frá útgerð Samherja í Namibíu til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum með millifærslubeiðnum upp á mörg hundruð þúsund dollara sem svo voru notaðir til að greiða laun starfsmanna Samherja í Afríkuríkinu. 

Kýpurfélög Samherja hjá DNB NOR bankanum eru miðpunktur Samherja og er peningaflæði samstæðunnar stjórnað í gegnum Miðjarðarhafseyjuna.

Engin skylda að greina frá eigandanum

Skattaskjólið Marshall-eyjar á Kyrrahafinu hefur í gegnum árin verið þekkt fyrir að bjóða fjárfestum upp á sérstaklega mikla leynd um viðskipti þeirra. Til að mynda þurftu aðilar sem stofnuðu eignarhaldsfélög á Marshall-eyjum ekki að gefa upp raunverulegt eignarhald á félaginu sem þeir stofnuðu, svokallaðan endanlegan eiganda (e. beneficial owner). Þetta kemur fram í upplýsingagögnum fyrirtækisins Rivkin árið 2011 en þetta fyrirtæki veitti slíka þjónustu. Þá þurftu erlendir aðilar, sem stofnuðu skúffufyrirtæki á Marshall-eyjum, ekki að greiða neina skatta þar í landi auk þess sem engin skilaskylda á ársreikningum er í landinu. Gagnsæi var því lítið sem ekkert.

Sökum þessa voru Marhshall-eyjar á svörtum lista Evrópusambandsins yfir skattaskjól heimsins þar til í byrjun október árið 2019 en þá kom fram í fjölmiðlum að sambandið hefði tekið þá ákvörðun að færa landið af listanum. Þessum svarta lista Evrópusambandsins var komið á fót árið 2017 með það fyrir augum að berjast gegn peningaþvætti í heiminum. Árið 2017 var Samherji enn þá að nota Cape Cod FS í gengum DNB NOR. 

Ein af ástæðunum fyrir því að Marshall-eyjar eru ekki lengur á þessum svarta lista er að í nóvember í fyrra tóku gildi nýjar reglur í skattaskjólinu sem fela í sér að gefa þarf upp endanlega eigendur allra fyrirtækja þar í landi. Samkvæmt þessu hefur endanlegur eigandi Cape Cod FS, mögulega Samherji sjálfur, væntanlega þurft að gefa upp eignarhald sitt á félaginu á Marshall-eyjum í fyrra.

Samkvæmt fyrirtækjaskránni á Marshall-eyjum er Cape Cod FS enn þá starfandi félag og hefur verið það frá 27. september árið 2010, nokkrum mánuðum áður en bankareikningar félags voru stofnaðir hjá DNB NOR. Félaginu er stýrt af eignastýringar- og sjóðsstýringarfyrirtæki sem heitir The Trust Company of the Marshall Islands. 

Fjármálastjórinn stýrði bankareikningunum

Eignarhaldið á Cape Cod var sagt vera hjá starfsmannaleigu á Kýpur sem heitir JPC Ship Management þegar félagið stofnaði bankareikninga hjá DNB NOR árið 2010. JPC var hins vegar aldrei raunuverulega eigandi Cape Cod FS heldur virðist félagið hafa verið frontur fyrir Samherja og í reynd leppað eignarhaldið á félaginu frá 2015 til 2018. Slík leppun er í peningaþvættisfræðum kölluð „rottuhola“ og var JPC því líklega rottuhola Samherja í málinu. 

Norski bankinn fékk aldrei neina staðfestingu á eignarhaldi félagsins þrátt fyrir að Samherji hafi notað það í 8 ár til að flytja tæpa 10 milljarða króna í gegnum það og greiða stafsmönnum sínum laun.

Viðskipti Samherja við Cape Cod FS og JPC Ship Management, sem sagt var vera móðurfélag Cape Cod frá árinu 2015, gengu þannig fyrir sig að Samherji gerði samninga við starfsmannaleiguna um að hún myndi sjá Afríkuútgerðum Samherja fyrir starfsfólki, „Rússum“, sjómönnum frá Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og Rússlandi aðallega. Samningsaðili Samherja var fyrirtækið Esja Fishing í Namibíu í þeim samningi sem gerður var sem gilti um Namibíu. Starfsmenn Samherja í Afríku gerðu svo verktakasamninga við Cape Cod FS á Marshall-eyjum sem greiddi þeim launin fyrir vinnuna. 

Sá sem stýrði bankareikningum Cape Cod FS, DNB NOR, var svo meðal annars fjármálastjóri Kötlu Seafood, dótturfélags Samherja á Kanaríeyjum, Brynjar Þórsson. Hann starfaði hjá Kötlu Seafood þegar Samherji átti fyrirtækið og hélt svo áfram hjá því eftir að rússneski útgerðarmaðurinn Vitali Orlov keypti útgerðina af Samherja árið 2013. Brynjar hætti svo hjá Kötlu Seafood um áramótin 2015 og 2016.

Man ekki eftir félaginu

Brynjar Þórsson segir í samtali við Stundina að hann muni ekki eftir félaginu Cape Cod FS. „Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir þessu nafni,“ segir hann og vísar til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.690 krónum á mánuði. Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Samherji keypti kvóta á hernumdu svæði í Marokkó í gegnum fyrirtæki þingmanna

Samherji keypti kvóta á hernumdu svæði í Marokkó í gegnum fyrirtæki þingmanna

Samherjaskjölin

Samherji stundaði arðbærar veiðar í Marokkó og Máritaníu á árunum 2007 til 2013. Útgerðarfélagið keypti kvóta af fyrirtækjum sem tengdust þingmönnum í Marokkó og fundað var með syni hershöfðingja sem sagður er hafa stórefnast á sjávarútvegi. Gert var ráð fyrir mútugreiðslum sem „öðrum kostnaði“ í rekstraráætlunum.

Félag Samherja sem greiddi hálfan milljarð í mútur er ennþá viðskiptavinur DNB í Noregi

Félag Samherja sem greiddi hálfan milljarð í mútur er ennþá viðskiptavinur DNB í Noregi

Samherjaskjölin

Í svörum Samherja hf. er ljóst að félagið reynir að fjarlægja sig frá erlendri starfsemi útgerðarinnar sem rekin er í sérstöku eignarhaldsfélagi. Svo virðist sem engum bankareikningum Samherja hf. og tengdra félaga hafi verið lokað í DNB bankanum norska.

Namibískir sjómenn mótmæla og ákærðu verða áfram í gæsluvarðhaldi

Namibískir sjómenn mótmæla og ákærðu verða áfram í gæsluvarðhaldi

Samherjaskjölin

Sexmenningarnir sem ákærðir eru í Namibíu vegna upplýsinga úr Samherjaskjölunum verða í gæsluvarðhaldi fram í febrúar. Mótmæli brutust út við dómshúsið og sjómenn sem misst hafa vinnuna sungu lög.

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Samherjaskjölin

Guðni Th. Jóhannesson, núverandi forseti og sagnfræðingur, ræddi Afríkuveiðar Íslendinga, meðal annars Samherja, og setti þær í sögulegt samhengi í viðtali við DV árið 2012. Hann benti á tvískinnunginn í því að Íslendingar væru nú orðnir úthafsveiðiþjóð.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Samherji keypti kvóta á hernumdu svæði í Marokkó í gegnum fyrirtæki þingmanna

Samherji keypti kvóta á hernumdu svæði í Marokkó í gegnum fyrirtæki þingmanna

Saklausasta fólk í heimi

Jón Trausti Reynisson

Saklausasta fólk í heimi

Spillingarsögur Björns Levís birtar

Spillingarsögur Björns Levís birtar

„Ég vissi ekki að ég ætti mín mörk og réði þeim“

Róberta Michelle Hall

„Ég vissi ekki að ég ætti mín mörk og réði þeim“

Loftgæði í Reykjavík á gamlárskvöld verri en við skógarelda Kaliforníu

Loftgæði í Reykjavík á gamlárskvöld verri en við skógarelda Kaliforníu

Flokkur fólksins vill stöðva samþjöppun á kvóta

Flokkur fólksins vill stöðva samþjöppun á kvóta

Bein tengsl á milli svefnleysis og kvíða

Bein tengsl á milli svefnleysis og kvíða

Sjávarútvegsráðherra er vanhæfur

Guðmundur Hörður

Sjávarútvegsráðherra er vanhæfur

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Áhrif mislinga á ónæmiskerfið

Áhrif mislinga á ónæmiskerfið

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ