Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Norski stór­bank­inn DNB NOR lét loka banka­reikn­ing­um fé­lags­ins Cape Cod FS í skatta­skjól­inu Mars­hall-eyj­um í fyrra. Sam­herji not­aði fé­lag­ið til að greiða laun sjó­manna sinn í Namib­íu. 9,1 millj­arð­ur fór í gegn án þess að DNB NOR vissi nokk­urn tím­ann hver ætti fyr­ir­tæk­ið.

Norski stórbankinn DNB NOR hætti í fyrra viðskiptum við félög Samherja á Kýpur og skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafinu, sem útgerðin hefur notað um árabil til að greiða sjómönnum fyrirtækisins í Afríku laun. DNB NOR gerði þetta vegna þess að bankinn taldi að óvissa væri um raunverulegt eignarhald félaganna og þar af leiðandi  væri uppi grunur um að þau væru notuð til að stunda peningaþvætti. Þegar óvissa er um eignarhald slíkra fyrirtækja geta fjármálafyrirtæki metið það sem svo að hætta sé á að hægt sé að nota fyrirtækin til að stunda peningaþvætti og geta bankar þá ákveðið að loka á viðskipti sín við þau. DNB NOR er stærsti bankinn í Noregi og á norska ríkið rúmlega 34 prósenta hlut í fyrirtækinu.

Samherji hafði þetta félag, Cape Cod FS, í skattaskjólinu Marshall-eyjum í Kyrrahafi, til að greiða laun sjómanna sinna í Afríku allt frá árinu 2010. Samtals millifærðu félög Samherja 9,1 milljarð króna inn á reikninga Cape Cod FS á tímabilinu og sama upphæð var millifærð af reikningum félagsins á tímabilinu. Félögin sem millifærðu peningana inn á reikninginn voru aðallega önnur félög Samherja, eins og Esja Seafood Limited á Kýpur og Esja Fishing Ltd. í Namibíu, svo dæmi séu tekin. Með þessu móti gat Samherji komið fjármunum frá hinum ýmsu löndum, meðal annars Namibíu, algjörlega skattfrjálst. 

Millifærslurnar út af reikningunum voru aðallega launagreiðslur til Austur-Evrópubúa eða „Rússa“ eins og Samherjamenn kölluðu þá, samkvæmt bankayfirlitum frá hinum ýmsu fyrirtækjum Samherja. Um var að ræða fimm bankareikninga sem DNB NOR lokaði vegna hættu á peningaþvætti.  

Þetta kemur fram í gögnum um starfsemi Samherja í Afríku sem Stundin vinnur úr í samvinnu við Wikileaks, fréttaskýringaþáttinn Kveik í Ríkissjónvarpinu og katörsku sjónvarpssstöðina Al Jazeera. 

Samherji hefur um árabil verið viðskiptavinur DNB NOR og eru fjölmörg félög útgerðarfyrirtækisins með bankareikninga hjá bankanum, meðal annars Kýpurfélögin Esja Seafood Limited og Esja Shipping Limited. Félög tengd Samherja sem eru með bankareikninga í DNB NOR taka við millifærslum og greiða fjármuni til og frá fjölmörgum löndum, meðal annars til og frá Íslandi, mörgum löndum í Evrópu þar sem Samherji er með starfsemi og Namibíu, Máritaníu og annarra Afríkuríkja. Í gögnunum eru meðal annars fjölmargar millifærslubeiðnir frá útgerð Samherja í Namibíu til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum með millifærslubeiðnum upp á mörg hundruð þúsund dollara sem svo voru notaðir til að greiða laun starfsmanna Samherja í Afríkuríkinu. 

Kýpurfélög Samherja hjá DNB NOR bankanum eru miðpunktur Samherja og er peningaflæði samstæðunnar stjórnað í gegnum Miðjarðarhafseyjuna.

Engin skylda að greina frá eigandanum

Skattaskjólið Marshall-eyjar á Kyrrahafinu hefur í gegnum árin verið þekkt fyrir að bjóða fjárfestum upp á sérstaklega mikla leynd um viðskipti þeirra. Til að mynda þurftu aðilar sem stofnuðu eignarhaldsfélög á Marshall-eyjum ekki að gefa upp raunverulegt eignarhald á félaginu sem þeir stofnuðu, svokallaðan endanlegan eiganda (e. beneficial owner). Þetta kemur fram í upplýsingagögnum fyrirtækisins Rivkin árið 2011 en þetta fyrirtæki veitti slíka þjónustu. Þá þurftu erlendir aðilar, sem stofnuðu skúffufyrirtæki á Marshall-eyjum, ekki að greiða neina skatta þar í landi auk þess sem engin skilaskylda á ársreikningum er í landinu. Gagnsæi var því lítið sem ekkert.

Sökum þessa voru Marhshall-eyjar á svörtum lista Evrópusambandsins yfir skattaskjól heimsins þar til í byrjun október árið 2019 en þá kom fram í fjölmiðlum að sambandið hefði tekið þá ákvörðun að færa landið af listanum. Þessum svarta lista Evrópusambandsins var komið á fót árið 2017 með það fyrir augum að berjast gegn peningaþvætti í heiminum. Árið 2017 var Samherji enn þá að nota Cape Cod FS í gengum DNB NOR. 

Ein af ástæðunum fyrir því að Marshall-eyjar eru ekki lengur á þessum svarta lista er að í nóvember í fyrra tóku gildi nýjar reglur í skattaskjólinu sem fela í sér að gefa þarf upp endanlega eigendur allra fyrirtækja þar í landi. Samkvæmt þessu hefur endanlegur eigandi Cape Cod FS, mögulega Samherji sjálfur, væntanlega þurft að gefa upp eignarhald sitt á félaginu á Marshall-eyjum í fyrra.

Samkvæmt fyrirtækjaskránni á Marshall-eyjum er Cape Cod FS enn þá starfandi félag og hefur verið það frá 27. september árið 2010, nokkrum mánuðum áður en bankareikningar félags voru stofnaðir hjá DNB NOR. Félaginu er stýrt af eignastýringar- og sjóðsstýringarfyrirtæki sem heitir The Trust Company of the Marshall Islands. 

Fjármálastjórinn stýrði bankareikningunum

Eignarhaldið á Cape Cod var sagt vera hjá starfsmannaleigu á Kýpur sem heitir JPC Ship Management þegar félagið stofnaði bankareikninga hjá DNB NOR árið 2010. JPC var hins vegar aldrei raunuverulega eigandi Cape Cod FS heldur virðist félagið hafa verið frontur fyrir Samherja og í reynd leppað eignarhaldið á félaginu frá 2015 til 2018. Slík leppun er í peningaþvættisfræðum kölluð „rottuhola“ og var JPC því líklega rottuhola Samherja í málinu. 

Norski bankinn fékk aldrei neina staðfestingu á eignarhaldi félagsins þrátt fyrir að Samherji hafi notað það í 8 ár til að flytja tæpa 10 milljarða króna í gegnum það og greiða stafsmönnum sínum laun.

Viðskipti Samherja við Cape Cod FS og JPC Ship Management, sem sagt var vera móðurfélag Cape Cod frá árinu 2015, gengu þannig fyrir sig að Samherji gerði samninga við starfsmannaleiguna um að hún myndi sjá Afríkuútgerðum Samherja fyrir starfsfólki, „Rússum“, sjómönnum frá Eystrasaltslöndunum, Úkraínu og Rússlandi aðallega. Samningsaðili Samherja var fyrirtækið Esja Fishing í Namibíu í þeim samningi sem gerður var sem gilti um Namibíu. Starfsmenn Samherja í Afríku gerðu svo verktakasamninga við Cape Cod FS á Marshall-eyjum sem greiddi þeim launin fyrir vinnuna. 

Sá sem stýrði bankareikningum Cape Cod FS, DNB NOR, var svo meðal annars fjármálastjóri Kötlu Seafood, dótturfélags Samherja á Kanaríeyjum, Brynjar Þórsson. Hann starfaði hjá Kötlu Seafood þegar Samherji átti fyrirtækið og hélt svo áfram hjá því eftir að rússneski útgerðarmaðurinn Vitali Orlov keypti útgerðina af Samherja árið 2013. Brynjar hætti svo hjá Kötlu Seafood um áramótin 2015 og 2016.

Man ekki eftir félaginu

Brynjar Þórsson segir í samtali við Stundina að hann muni ekki eftir félaginu Cape Cod FS. „Ég verð að segja eins og er að ég man ekki eftir þessu nafni,“ segir hann og vísar til félagsins Cape Cod á Marshall-eyjum. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Meðferð Samherjamálsins tefst hjá  ákæruvaldinu út af COVID-faraldrinum
FréttirSamherjaskjölin

Með­ferð Sam­herja­máls­ins tefst hjá ákæru­vald­inu út af COVID-far­aldr­in­um

Ólaf­ur Þór Hauks­son hér­aðssak­sókn­ari seg­ir að með­ferð allra mála tefj­ist hjá embætt­inu út af COVID-far­aldr­in­um. Með­al þess­ara mála er Sam­herja­mál­ið, rann­sókn á mútu­greiðsl­um Sam­herja í Namib­íu upp á vel á ann­an millj­arð króna. Þor­steinn Már Bald­vins­son hef­ur ekki ver­ið yf­ir­heyrð­ur enn sem kom­ið er.
Samherji lokar skrifstofu sinni í Namibíu á þriðjudaginn í kjölfar mútumálsins
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji lok­ar skrif­stofu sinni í Namib­íu á þriðju­dag­inn í kjöl­far mútu­máls­ins

Sam­herji komst að sam­komu­lagi við verka­lýðs­fé­lag í Namib­íu og yf­ir­gef­ur land­ið í næstu viku. Ástæð­an er mútu­mál Sam­herja í Namib­íu sem nú er til rann­sókn­ar í að minnsta kosti þrem­ur lönd­um, Namib­íu, Ís­landi og Nor­egi.
Samherji hyggst yfirtaka Eimskip með félagi sem á Kýpurfélagið sem greiddi mútur
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji hyggst yf­ir­taka Eim­skip með fé­lagi sem á Kýp­ur­fé­lag­ið sem greiddi mút­ur

Út­gerð­ar­fé­lag­ið Sam­herji gæti orð­ið eini eig­andi Eim­skipa­fé­lags­ins ef aðr­ir hlut­haf­ar sam­þykkja lög­bund­ið yf­ir­töku­til­boð fé­lags­ins. Fyr­ir­tæk­ið sem Sam­herji not­ar til að halda ut­an um hluta­bréf­um í Eim­skip­um á einnig fé­lög á Kýp­ur sem halda ut­an um út­gerð Sam­herja í Namib­íu og sem greitt hafa mút­ur. Inn­lend og er­lend starf­semi Sam­herja teng­ist með bein­um hætti í gegn­um um­rætt fé­lag.
Samherji segir enga mótsögn felast í yfirlýsingum um rannsókn Wikborg Rein
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji seg­ir enga mót­sögn fel­ast í yf­ir­lýs­ing­um um rann­sókn Wik­borg Rein

Sam­herji sagði í nóv­em­ber að nið­ur­stöð­ur rann­sókn­ar Wik­borg Rein á starf­sem­inni í Namib­íu yrðu birt­ar op­in­ber­lega. Nú seg­ir for­stjóri Sam­herja að þetta liggi ekki fyr­ir en jafn­framt að þetta sé ekki í mót­sögn við fyrri yf­ir­lýs­ing­ar.
Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur
GreiningSamherjaskjölin

Sam­herja­mál­ið: Ekki skil­yrði að menn séu dæmd­ir til að hægt sé að tala um mútu­greiðsl­ur

Björgólf­ur Jó­hanns­son, for­stjóri Sam­herja, held­ur því fram að ekki sé hægt að segja að Sam­herji hafi greitt mút­ur af því eng­inn starfs­mað­ur fyr­ir­tæk­is­ins hafi ver­ið ákærð­ur og dæmd­ur fyr­ir þetta. Sænsk­ur mút­u­sér­fræð­ing­ur, Na­tali Phá­len, seg­ir að oft sé það þannig í mútu­mál­um fyr­ir­tækja að eng­inn sé dæmd­ur fyr­ir mút­urn­ar en að þær telj­ist þó sann­að­ar.
Norski DNB bankinn segir upp viðskiptum við Samherja
FréttirSamherjaskjölin

Norski DNB bank­inn seg­ir upp við­skipt­um við Sam­herja

Norski bank­inn DNB hef­ur sagt upp við­skipta­sam­bandi sínu við ùt­gerð­ar­fé­lag­ið Sam­herja. Sam­herji hafði ver­ið við­skipta­vin­ur bank­ans frá ár­inu 2008.

Nýtt á Stundinni

Samherjamálið í Namibíu: Fékk greitt með 28 milljóna framkvæmdum við hús sitt
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herja­mál­ið í Namib­íu: Fékk greitt með 28 millj­óna fram­kvæmd­um við hús sitt

Einn af sak­born­ing­un­um sex í Sam­herja­mál­inu í Namib­íu, Ricar­do Gusta­vo, fékk greitt fyr­ir þátt­töku sína í við­skipt­um namib­ísku ráða­mann­anna og Sam­herja með greiðslu á reikn­ing­um vegna fram­kvæmda við hús sitt. Gusta­vo reyn­ir nú að losna úr fang­elsi gegn tryggg­ingu á með­an beð­ið er eft­ir að rétt­ar­höld yf­ir sex­menn­ing­un­um hefj­ist.
Föst á Íslandi og fá ekki laun
RannsóknRéttindabrot á vinnumarkaði

Föst á Ís­landi og fá ekki laun

Nú­ver­andi og fyrr­ver­andi starfs­fólk Mess­ans upp­lif­ir sig svik­ið af eig­end­um fyr­ir­tæk­is­ins. Þau lýsa erf­ið­um starfs­að­stæð­um og eru sum hver föst á Ís­landi án launa. Starfs­fólk­ið seg­ist ekki hafa ver­ið lát­ið vita af Covid-smiti í hópn­um. Fram­kvæmda­stjóri seg­ist sjálf­ur ekki eiga pen­inga fyr­ir mat eða hús­næð­is­lán­um.
Spurningaþraut 31: Lúxusbílarnir Zil, hvaðan komu þeir?
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 31: Lúx­us­bíl­arn­ir Zil, hvað­an komu þeir?

Þá eru hér spurn­ing­arn­ar tíu, og auka­spurn­ing­arn­ar: Frá hvaða stað á Ís­landi er mynd­in hér að of­an? Og hver er karl­inn á mynd­inni að neð­an? 1.   Hér er spurt um banda­ríska tón­list­ar­konu, sem hét við fæð­ingu Ang­ela Trimble en var ætt­leidd að­eins þriggja mán­aða og fékk þá nýtt nafn. Hún er nú að verða hálf­átt­ræð, en slak­ar hvergi á í...
Svar við ásökunum Kvennablaðsins
Jón Trausti Reynisson
Pistill

Jón Trausti Reynisson

Svar við ásök­un­um Kvenna­blaðs­ins

Ástæð­ur þess að Stund­in birti ekki pist­il frá manni í for­ræð­is­deilu við barn­s­móð­ur sína, var að í pistl­in­um voru fjöldi að­ila ásk­að­ir um lög­brot og ann­að al­var­legt at­hæfi.
Fyrirtæki geta fengið uppsagnarstyrk en greitt út arð strax á næsta ári
Fréttir

Fyr­ir­tæki geta feng­ið upp­sagn­ar­styrk en greitt út arð strax á næsta ári

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hef­ur lagt fram laga­frum­varp sem Rík­is­skatt­sjóri seg­ir heim­ila arð­greiðsl­ur strax á næsta ári þrátt fyr­ir upp­sagn­ar­styrk.
Í neti narsissistans
Greining

Í neti nars­iss­ist­ans

Það er auð­velt að flækj­ast í net nars­iss­ist­ans óaf­vit­andi um hvað bíð­ur okk­ar, en átt­ir þú því á að þú ert fórn­ar­lamb slíks ein­stak­lings skaltu koma þér í burtu hið fyrsta.
Fyrrverandi skattstjóri vill að nýting skattaskjóla útiloki ríkisstuðning til fyrirtækja
Fréttir

Fyrr­ver­andi skatt­stjóri vill að nýt­ing skatta­skjóla úti­loki rík­is­stuðn­ing til fyr­ir­tækja

Indriði H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi skatt­stjóri, seg­ir ekk­ert koma í veg fyr­ir að fé­lög eða ein­stak­ling­ar sem hafa nýtt sér lág­skatta­svæði fái stuðn­ing til greiðslu á hluta launa­kostn­að­ur á upp­sagn­ar­fresti og legg­ur til leið­ir til að girða fyr­ir það.
Einkarekið lækningafyrirtæki nýtti hlutabótaleiðina eftir 450 milljóna arðgreiðslur
FréttirHlutabótaleiðin

Einka­rek­ið lækn­inga­fyr­ir­tæki nýtti hluta­bóta­leið­ina eft­ir 450 millj­óna arð­greiðsl­ur

Tekj­ur rönt­gen­lækna­fyr­ir­tæk­is­ins Ís­lenskr­ar mynd­grein­ing­ar dróg­ust nær al­veg sam­an í apríl í miðj­um COVID-19 far­aldr­in­um. Fram­kvæmda­stjór­inn seg­ir að tekju­fall og flutn­ing­ar hafi gert það að verk­um að fé­lag­ið hafi neyðst til að fara hluta­bóta­leið­ina. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur ver­ið of­ar­lega á lista yf­ir arð­söm­ustu fyr­ir­tæki lands­ins hjá Cred­it In­fo.
Auglýsa smálán með smáskilaboðum
Fréttir

Aug­lýsa smá­lán með smá­skila­boð­um

Per­sónu­vernd hef­ur borist kvört­un vegna mark­aðs­setn­ing­ar smá­lána­fyr­ir­tæk­is­ins NúNú sem áð­ur hét Kredia. Formað­ur Neyt­enda­sam­tak­anna gagn­rýn­ir inn­heimtu­að­ferð­ir fyr­ir­tækj­anna og seg­ir þau skipta reglu­lega um nafn og kenni­tölu.
Spurningaþraut 30: Höfuðborgarþáttur
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 30: Höf­uð­borg­ar­þátt­ur

Í til­efni af því að þetta er 30. spurn­inga­þraut­in verð­ur sér­stakt þema í þetta sinn, sem eru höf­uð­borg­ir. All­ar spurn­ing­arn­ar snerta höf­uð­borg­ir á einn eða ann­an hátt. Báð­ar auka­spurn­ing­arn­ar líka: Frá hvað höf­uð­borg­um eru mynd­irn­ar hér að of­an og líka sú að neð­an? En hinar venju­bundu spurn­ing­ar eru þess­ar tíu: 1.   Hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Arg­entínu? 2.   Eft­ir hverj­um heit­ir...
Píratar njóta næst mests stuðnings flokka
Fréttir

Pírat­ar njóta næst mests stuðn­ings flokka

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mæl­ist enn stærst­ur flokka. Fylgi Fram­sókn­ar­flokks­ins dal­ar markvert. Stuðn­ing­ur við rík­is­stjórn­ina minnk­ar um sjö pró­sentu­stig frá því í byrj­un mán­að­ar.
Hótelkeðja fjölskyldu Hreiðars Más sem fjármögnuð var úr skattaskjóli nýtir hlutabótaleiðina
FréttirHlutabótaleiðin

Hót­elkeðja fjöl­skyldu Hreið­ars Más sem fjár­mögn­uð var úr skatta­skjóli nýt­ir hluta­bóta­leið­ina

Hót­elkeðj­an Gisti­ver ehf. nýt­ir hluta­bóta­leið­ina eins og mörg önn­ur hót­el á Ís­landi hafa gert í kjöl­far COVID-19. Hreið­ar Már Sig­urðs­son og Anna Lísa Sig­ur­jóns­dótt­ir eiga hót­elkeðj­una og var hún fjár­mögn­uð í gegn­um Lúx­em­borg og Tor­tóla. Sjóð­ur Stefn­is hýsti eign­ar­hald­ið en þess­um sjóði hef­ur nú ver­ið slit­ið.