Mest lesið

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
1

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
2

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti
3

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
4

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Íslenskt réttlæti 2020
5

Jón Trausti Reynisson

Íslenskt réttlæti 2020

Vinna tíu tíma á dag án þess að fá matarhlé
6

Vinna tíu tíma á dag án þess að fá matarhlé

Stundin #112
Febrúar 2020
#112 - Febrúar 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. mars.
Þessi grein er rúmlega 5 mánaða gömul.

Hefur unnið að sáttum fyrir hönd forsætisráðuneytisins en hafnar því að lögregla hafi beitt harðræði

Guðjóni Skarphéðinssyni, einum hinna sýknuðu í Guðmundar- og Geirfinnsmálum, er sjálfum kennt um rangan dóm Hæstaréttar yfir sér í greinargerð setts ríkislögmanns, Andra Árnasonar, sem hafnar því að rannsakendur hafi brotið með refsiverðum hætti gegn Guðjóni. Andri hafði samband við aðstandendur í vor „til að skoða tiltekna sáttamöguleika fyrir ráðuneytið“.

Hefur unnið að sáttum fyrir hönd forsætisráðuneytisins en hafnar því að lögregla hafi beitt harðræði
johannpall@stundin.is

„Af hálfu stefnda [íslenska ríkisins] er öllum ávirðingum gagnvart lögreglu og dómstólum, svo og ásökunum um meinta refsiverða háttsemi lögreglu, ákæruvalds og dómstóla [...] hafnað, enda ósannaðar með öllu.“

Þessi orð birtast í greinargerð sem lögð var fram fyrir hönd íslenska ríkisins í Héraðsdómi Reykjavíkur í gær vegna bótakrafna Guðjóns Skarphéðinssonar, eins sakborninganna í Guðmundar- og Geirfinnsmálum sem sýknaðir voru í Hæstarétti í fyrra og í kjölfarið beðnir afsökunar af forsætisráðherra á því ranglæti sem þeir máttu þola. 

Sá sami og ber ábyrgð á greinargerðinni og þeirri hörðu afstöðu sem þar er tekin gagnvart Guðjóni, Andri Árnason, hafði samband við hina sýknuðu og aðstandendur þeirra fyrir hönd forsætisráðuneytisins í vor „til að skoða tiltekna sáttamöguleika fyrir ráðuneytið“ eins og hann orðaði það í tölvupósti til eins þeirra.

„Andri vildi sem sagt hringja og „spjalla“ eitthvað. Já, nei takk. Ég bauð honum að senda mér bara formlega erindið sitt og ég hef ekki heyrt í honum eftir það. Þá lét ég ráðuneytið vita að mér hugnaðist slík samskipti ekki,“ segir Hafþór Sævarsson, sonur Sævars Ciesielski, eins hinna sýknuðu.  

Eins og fram kemur í ítarlegri umfjöllun Aðalheiðar Ámundadóttur í Fréttablaðinu í dag hefur settur ríkislögmaður skilað greinargerð þar sem málatilbúnaði Guðjóns er hafnað með öllu, þess krafist að ríkið verði sýknað af bótakröfunum og fullyrt að Guðjón hafi sjálfur stuðlað að þeim aðgerðum sem kröfurnar snúast um. Í greinargerðinni er vísað til málsatvika eins og þeim er lýst í sakfellingardómi Hæstaréttar frá 1980, en ríkislögmaður telur þann dóm hafa sönnunargildi um málsatvik í ljósi þess að sýknudómur Hæstaréttar frá því í fyrra fjallaði ekkert um þau. Þá hafnar ríkislögmaður því að Guðjón hafi verið beittur ólögmætri þvingun eða harðræði á sínum tíma og telur mat Gísla Guðjónssonar, réttarsálfræðings sem taldi játningar Guðjóns falskar og fengnar fram með þvingunum, ekki hafa vægi. Guðjón eigi sjálfur átt sök á því að hann var ranglega dæmdur.

„Öll merki falskrar játningar“

Þessar nýjustu vendingar í Guðmundar- og Geirfinnsmálum hafa vakið hörð viðbrögð í dag. Haft er eftir Ragnari Aðalsteinssyni, lögmanni Guðjóns, að ríkisstjórnin ætli sér að „komast upp með dómsmorðin án nokkurra afleiðinga fyrir ríkið og af fullkomnu ábyrgðarleysi“. 

Samkvæmt skýrslu starfshóps um Guðmundar- og Geirfinnsmál frá 2013 var Guðjón einangrunarvistaður í Síðumúlafangelsi árið 1976 samfellt í 420 daga og yfirheyrður minnst 75 sinnum í minnst 160 klukkustundir. Dæmi eru um að hann hafi verið yfirheyrður 10 til 11 klukkustundir á dag. „Eftir að hafa farið vandlega yfir gögn þau er liggja til grundvallar þessari skýrslu þá teljum við það hafið yfir allan skynsamlegan vafa, að framburðir Guðjóns í Geirfinnsmálinu, bæði hjá lögreglu og fyrir dómi, voru óáreiðanlegir. Í raun ber framburður Guðjóns í Geirfinnsmálinu og það að hann játaði þátttöku í málinu öll merki falskrar játningar,“ segir í skýrslunni, þess hluta hennar er byggir á ítarlegu sálfræðimati Gísla H. Guðjónssonar og Jóns Friðriks Sigurðssonar.

Guðjón Skarphéðinsson

Í úrskurði endurupptökunefndar frá 2015 kemur fram að rannsóknarlögreglumaður hafi rætt við Guðjón löngum stundum og spurt leiðandi spurninga. Mikill þrýstingur hafi verið settur á hann að játa sök og ljóst sé að Hæstiréttur hafi á sínum tíma ekki látið hann njóta þess réttmæta vafa sem var til staðar um áreiðanleika játninga hans. Er þetta lagt til grundvallar í sýknudómi Hæstaréttar frá því í fyrra, en þar er þó ekki fjallað beint um málsatvik og það harðræði sem sakborningar voru beittir.

Framsetningin á forræði ríkislögmanns

Forsætisráðuneytið hefur sent frá sér yfirlýsingu þar sem er áréttað að málatilbúnaður ríkislögmanns sé á ábyrgð embættisins: „Ríkislögmaður annast vörn í einkamálum sem höfðuð eru gegn ríkinu og hefur almennt forræði á kröfugerð og framsetningu hennar.“ Þá kemur fram að settur ríkislögmaður, Andri Árnason, hafi „átt í viðræðum og leitað sátta við aðila máls“. 

Forsætisráðuneytið óskaði eftir því við Andra, með bréfi 26. október 2018, að hann hefði samband við hina sýknuðu og niðja þeirra og kannaði grundvöll sátta. Þar hefur hann gegnt hlutverki á vegum ráðuneytisins sjálfs en ekki ríkislögmanns. 

Hafþór Sævarsson, sonur Sævars Ciesielski, hefur gagnrýnt að þessi samskipti hafi farið fram með óformlegum hætti. Hann greinir frá því á Facebook að hann hafi afþakkað þau. „Ég bað um formleg samskipti við Andra í embættisstörfum sínum en fékk það aldrei í gegn,“ skrifar hann.

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra baðst afsökunar á ranglætinu sem sakborningar í Guðmundar- og Geirfinnsmálum máttu þola eftir að Hæstiréttur kvað upp sýknudóminn í fyrra.

„Ég hef aldrei fengið svar við spurningu minni um hvað var eiginlega forsætisráðherra að biðjast fyrirgefningar á. Veit það einhver? Ég held þau vilji ekki einu sinni hugsa þá hugsun til enda,“ skrifar Hafþór. 

„Málið er nú fyrst og fremst í höndum setts ríkislögmanns. Hann er að undirbúa greinargerð í máli sem Ragnar Aðalsteinsson lögmaður hefur höfðað fyrir hönd Guðjóns Skarphéðinssonar,“ segir í tilkynningu á vef forsætisráðuneytisins. „Af hálfu stjórnvalda hefur verið lögð áhersla á að ríkið væri tilbúið að semja um sanngjarnar bætur til þeirra sem sýknaðir voru og aðstandenda þeirra sem fallnir eru frá og afla til þess viðeigandi lagaheimildar. Ríkisstjórnin mun halda áfram athugun á slíkri lausn, sem aðilar gætu verið sáttir við.“

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
1

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
2

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti
3

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
4

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Íslenskt réttlæti 2020
5

Jón Trausti Reynisson

Íslenskt réttlæti 2020

Vinna tíu tíma á dag án þess að fá matarhlé
6

Vinna tíu tíma á dag án þess að fá matarhlé

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle
3

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
4

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
5

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
6

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle
3

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
4

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
5

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
6

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Mest lesið í mánuðinum

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
1

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
2

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
3

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
4

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
5

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

„Svo er ég ekkert geðveikur!“
6

„Svo er ég ekkert geðveikur!“

Mest lesið í mánuðinum

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
1

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
2

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
3

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
4

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
5

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

„Svo er ég ekkert geðveikur!“
6

„Svo er ég ekkert geðveikur!“

Nýtt á Stundinni

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Baltasar febrúar: Everest

Baltasar febrúar: Everest

Hundar eru æði

Hundar eru æði

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“

Bjóðum Assange vist hér

Illugi Jökulsson

Bjóðum Assange vist hér

Launin gera fólk háð maka sínum

Launin gera fólk háð maka sínum

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Asnalegt

Krass

Asnalegt

Bernie á toppnum

Bernie á toppnum

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Ófaglærðir leikskólastarfsmenn með lægst laun af öllum stéttum

Ófaglærðir leikskólastarfsmenn með lægst laun af öllum stéttum

„Nú verður réttlætið sótt“

„Nú verður réttlætið sótt“