Mest lesið

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik
2

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
3

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“
4

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“

Launin gera fólk háð maka sínum
5

Launin gera fólk háð maka sínum

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“
6

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“

Stundin #112
Febrúar 2020
#112 - Febrúar 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. mars.
Þessi grein er rúmlega 5 mánaða gömul.

Framkvæmd upplýsingalaga óviðunandi og lakari en í nágrannalöndunum

Umboðsmaður Alþingis segir þörf á hugarfarsbreytingu og aukinni þekkingu innan stjórnsýslunnar þegar kemur að beitingu reglna um aðgang almennings að upplýsingum.

Framkvæmd upplýsingalaga óviðunandi og lakari en í nágrannalöndunum
Upplýsingamál í ólagi Í nýrri ársskýrslu umboðsmanns fjallar hann meðal annars um hvernig stjórnvöldum eru mislagðar hendur við beitingu upplýsingalaga og vekur athygli á því að málsmeðferðartími úrskurðarnefndar um upplýsingamál sé mun lengri hérlendis en á hinum Norðurlöndunum. Þá kemur fram að menntamálaráðuneytið hafi vanrækt að svara fyrirspurnum umboðsmanns og fundað hafi verið um málið.  Mynd: Morgunblaðið/Eggert
johannpall@stundin.is

Íslensk stjórnvöld eiga langt í land með að beita reglum um aðgang að gögnum með viðunandi hætti og í anda þess sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum. Þörf er á viðhorfsbreytingu og aukinni þekkingu á upplýsingalögum hjá starfsmönnum stjórnsýslunnar. Þetta er mat umboðsmanns Alþingis, en hann fjallar um málið í ársskýrslu sinni fyrir 2018.

Nýlegar breytingar sem gerðar voru á reglum um málsmeðferðartíma úrskurðarnefndar um upplýsingamál eru fjarri sambærilegum viðmiðum sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum. Á Íslandi er miðað við 150 daga málsmeðferð hja úrskurðarnend um upplýsingamál meðan önnur norræn ríki miða að jafnaði við fáeina daga eða vikur.

„Sú áhersla tekur mið af mikilvægi og þörf þeirra sem óska eftir aðgangi að gögnum hjá stjórnvöldum, t.d. fjölmiðla og aðila sem þurfa á gögnunum að halda vegna sambærilegra mála, á að fá sem fyrst aðgang að umræddum gögnum eða geta fylgt eftir synjunum á slíkum aðgangi,“ skrifar umboðsmaður. 

„Innan stjórnsýslunnar er ekki til staðar nægileg þekking á þeim reglum sem gilda um aðgang að gögnum hjá stjórnvöldum“

Hann segist hafa velt því fyrir sér hvort sú leið löggjafans að fela sjálfstæðri úrskurðarnefnd að fjalla um þessi mál í stað æðra stjórnvalds á hverju sviði eigi hugsanlega þátt í hversu erfiðlega hefur gengið að koma framkvæmd þessara mála í viðunandi horf.

„Ég tel meginástæðu þess hversu hægt hefur gengið í að þoka málum í þá átt megi að minnsta kosti að hluta rekja til þess að innan stjórnsýslunnar er ekki til staðar nægileg þekking á þeim reglum sem gilda um aðgang að gögnum hjá stjórnvöldum. Við athuganir mínar á þessum málum tel ég mig merkja að þetta sé ekki bundið við lægra sett stjórnvöld heldur eigi þetta einnig við um til dæmis ráðuneyti og sveitarfélög.“

Ársskýrsla umboðsmanns er óvenju efnismikil í ár og kennir þar ýmissa grasa. Í kafla um ráðningarmál hjá hinu opinbera víkur umboðsmaður að því að hann hafi í auknum mæli orðið þess var að stjórnvöld sem fái einkaaðila til ráðgjafar í ráðningarmálum feli einkaaðilanum að svara beint beiðnum umsækjenda um aðgang að gögnum málsins. Hafa verði í huga að starfsmenn ráðningarfyrirtækja skorti oft þá þekkingu sem þarf til að leysa með réttum hætti úr stjórnsýslumálum auk þess sem þeir eru almennt ekki bærir til að taka ákvarðanir eða bera ábyrgð á slíkum málum. „Er mikilvægt að stjórnvöld sem fara með ráðningarvaldið tryggi að beiðnir um aðgang að gögnum séu settar í réttan lagalegan farveg og afgreiddar í samræmi við lög,“ segir hann. 

Umboðsmaður áréttar að í málum vegna ráðninga þurfi að hafa í huga að ráðgjöf utanaðkomandi aðila, svo sem einkafyrirtækja sem sérhæfa sig í ráðningarmálum, leysi ekki stjórnvaldið sjálft undan þeim skyldum sem á því hvíla við meðferð málsins á grundvelli laga og óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttar. Þrátt fyrir að umsóknir um opinber störf séu sendar til einkafyrirtækis sem aðstoðar við að leggja mat á umsækjendur beri stjórnvaldið áfram ábyrgð á að gætt sé að viðeigandi réttaröryggisreglum.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik
2

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
3

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“
4

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“

Launin gera fólk háð maka sínum
5

Launin gera fólk háð maka sínum

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“
6

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“

Mest lesið í vikunni

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
2

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle
3

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti
4

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik
5

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
6

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Mest lesið í vikunni

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi
2

Var ofsóttur á samfélagsmiðlum og beittur ofbeldi

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle
3

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfir­lýsingu vegna kvik­myndarinnar Elle

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti
4

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik
5

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu
6

Fer af stað klukkan fjögur að nóttu

Mest lesið í mánuðinum

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
2

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
3

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
4

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
5

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

„Svo er ég ekkert geðveikur!“
6

„Svo er ég ekkert geðveikur!“

Mest lesið í mánuðinum

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“
1

„Ég er hætt að vera mjó og sæt og meðvirk“

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
2

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
3

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
4

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
5

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

„Svo er ég ekkert geðveikur!“
6

„Svo er ég ekkert geðveikur!“

Nýtt á Stundinni

Kvótaerfingi sýnir skart, seðla og dýra bíla í nýju myndbandi

Kvótaerfingi sýnir skart, seðla og dýra bíla í nýju myndbandi

Höft, skömmtun, og spilling

Stefán Snævarr

Höft, skömmtun, og spilling

„And-Gréta“ komin fram í Þýskalandi og á leiðinni til Bandaríkjanna

„And-Gréta“ komin fram í Þýskalandi og á leiðinni til Bandaríkjanna

Sjávarútvegsráðherra hefur litlar skoðanir á máli sem er pólitískt stórmál í Noregi

Sjávarútvegsráðherra hefur litlar skoðanir á máli sem er pólitískt stórmál í Noregi

„Mitt er mitt, við semjum um hitt“

Þorvaldur Gylfason

„Mitt er mitt, við semjum um hitt“

Þýsk yfirvöld auka viðbúnað eftir hryðjuverkaárás hægri öfgamanns

Þýsk yfirvöld auka viðbúnað eftir hryðjuverkaárás hægri öfgamanns

Ráðherra hefur ekki heimild

Steindór Grétar Jónsson

Ráðherra hefur ekki heimild

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“

Samskipti ráðuneytisins við borgarana „ekki góð“

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Slæmar fréttir: Bernie á ekki breik

Baltasar febrúar: Everest

Baltasar febrúar: Everest

Hundar eru æði

Hundar eru æði

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“

„Ég er orðin 36 ára gömul og bý með móður minni“