Þessi grein er rúmlega 10 mánaða gömul.

Stjórn Sigmundar fullgilti umdeildan samning um vernd orkufjárfestinga

Með full­gild­ingu ECT-samn­ings­ins hafa ís­lensk stjórn­völd skuld­bund­ið sig til að liðka fyr­ir frjáls­um við­skipt­um með orku­auð­lind­ir og að beita sér fyr­ir sam­keppni, mark­aðsvæð­ingu og sam­vinnu á sviði orku­flutn­inga. Reynt gæti á ákvæði samn­ings­ins ef upp koma deil­ur um lagn­ingu sæ­strengs, en fjár­fest­ar hafa með­al ann­ars not­að samn­ing­inn sem vopn gegn stjórn­valds­að­gerð­um sem er ætl­að að halda niðri raf­orku­verði til al­menn­ings.

Stjórn Sigmundar fullgilti umdeildan samning um vernd orkufjárfestinga
Fullgiltu samninginn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson var forsætisráðherra og Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra þegar Ísland fullgilti ECT-samninginn svokallaða sem hefur að geyma ströng fjárfestaverndarákvæði. Sama ár sagði Ítalía upp samningnum. Mynd: Pressphotos.biz

Íslensk stjórnvöld fullgiltu ECT-samninginn um orkumál þann 7. júlí 2015 og sendu portúgölskum stjórnvöldum, vörsluaðila samningsins, bréf því til staðfestingar. 

Með þessu hefur Ísland meðal annars skuldbundið sig til að liðka fyrir frjálsum viðskiptum með orkuauðlindir og að beita sér fyrir samkeppni, markaðsvæðingu og samvinnu á sviði orkuflutninga.

Í samningnum (e. Energy Charter Treaty) er að finna ströng og gamaldags ákvæði um fjárfestavernd, úrlausn ágreiningsmála og skaðabótaábyrgð ríkja sem hafa sætt harðri gagnrýni víða um heim. Fullgildingin felur í sér að Ísland er nú skuldbundið að þjóðarétti til að virða og uppfylla ákvæði samningsins.

Samningur fullgilturGunnar Bragi Sveinsson undirritaði fullgildingarskjal sem utanríkisráðherra ásamt forseta.

Upplýsingar um fullgildingu Íslendinga á samningnum er að finna á vef alþjóðaskrifstofu orkusáttmálans, en eftir því sem Stundin kemst næst var aldrei tilkynnt um málið á vefsvæði íslenska stjórnarráðsins og fullgildingin ekki borin undir Alþingi. 

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi séð og athugað samning um orkusáttmála sem undirritaður var í Lissabon 17. desember 1994 og lýsi hér með yfir því að samningur þessi er með skjali þessu fullgiltur af Íslands hálfu, enda skal honum framfylgt í hvívetna,“ segir í fullgildingarskjali sem undirritað var af Ólafi Ragnari Grímssyni, þáverandi forseta, og Gunnari Braga Sveinssyni, sem var utanríkisráðherra á þessum tíma. Kom samningurinn til framkvæmda þann 18. október 2015.

Ítalía sagði upp samningnum 

Ítölsk stjórnvöld ákváðu að segja upp samningnum sama ár og Ísland fullgilti hann, en breska olíufyrirtækið Rockhopper hefur staðið í málaferlum gegn Ítalíu á grundvelli samningsins eftir að þarlend stjórnvöld synjuðu fyrirtækinu um nýtt leyfi til olíuvinnslu við strendur Abruzzo-héraðs.  

Alls hafa 122 þekkt gerðarmál gegn ríkjum verið höfðuð á grundvelli ECT-samningsins, þar af 40 gegn Spáni, 10 gegn Ítalíu og 6 gegn Tékklandi. Raunar hefur enginn alþjóðlegur viðskipta- eða fjárfestingarsamningur orðið grundvöllur eins margra gerðarmála fyrirtækja gegn ríkjum, en sum málanna í Evrópu eru viðbragð við aðgerðum sem stjórvöld hafa ráðist í til að lækka raforkuverð fyrir almenning. 

Bretar einnig aðili að ECT-samningnum

Sennilegt er að reyna myndi á ákvæði samningsins ef upp kæmu deilur um lagningu sæstrengs milli Íslands og Bretlands í framtíðinni, enda eru Bretar einnig aðilar að samningnum og hafa bresk fyrirtæki nýtt sér óspart þá réttarvernd sem í honum felst.

Athygli vekur að gengið var frá fullgildingu ECT-samningsins í ríkisstjórnartíð Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, þegar Gunnar Bragi Sveinsson var utanríkisráðherra. Sigmundur og Gunnar Bragi hafa undanfarna mánuði markað sér sess sem einhverjir háværustu andófsmenn þriðja orkupakka Evrópusambandsins og haldið því fram að innleiðing orkupakkans ógni fullveldi Íslands og muni torvelda íslenskum stjórnvöldum að standa gegn lagningu sæstrengs til landsins. 

Eins og margbent hefur verið á var lagður grunnur að innleiðingu orkupakkans í ráðherratíð Sigmundar og Gunnars Braga en auk þess átti ríkisstjórn Sigmundar frumkvæði að því árið 2014 að reglur úr þriðja orkupakkanum voru bundnar í íslensk lög áður en þær voru samþykktar í sameiginlegu EES-nefndinni og teknar upp í EES-samninginn. 

Möguleikinn á lagningu sæstrengs milli Íslands og Bretlands hefur verið til skoðunar á undanförnum árum og áratugum. Sem kunnugt er stefna Bretar að útgöngu úr Evrópusambandinu og vilja losna undan þeim reglum sem gilda um innri markað þess. Hins vegar bendir fátt ef nokkuð til þess að Bretar ætli að segja sig frá ECT-samningnum um orkumál. Bresk fyrirtæki hafa notið góðs af fjárfestaverndarákvæðum samningsins, samanber til dæmis mál breska fyrirtækisins gegn Ítalíu. Að minnsta kosti 14 önnur bresk fyrirtæki hafa höfðað mál á grundvelli samningsins og breskar lögmannsstofur haft vel upp úr því.

Hrina gerðarmálsókna undanfarna áratugi

Eins og Stundin fjallaði um í mars síðastliðnum hefur færst í vöxt að einkaaðilar höfði mál gegn ríkjum fyrir alþjóðlegum gerðardómum. Málsóknirnar valda ríkjum oft umtalsverðu fjártjóni, ekki aðeins vegna bótaskyldunnar þegar mál tapast heldur einnig vegna málskostnaðar og greiðslna sem inntar eru af hendi þegar málum lýkur með sátt. Þá hafa gerðarmálsóknir og hótanir um þær kælingaráhrif þegar kemur að stefnumótun, reglusetningu og lagaframkvæmd; hættan á því að fjárfestar fari í hart og dragi ríki fyrir gerðardóma fælir stjórnvöld frá því að beita þeim tækjum sem þau hafa til að standa vörð um almannahagsmuni. 

ECT-orkusamningurinn hefur að geyma gerðardómsákvæði sem teljast til eldri kynslóðar slíkra ákvæða. Samkvæmt samningnum kemur það í hlut þriggja lögfræðinga að leysa úr ágreiningi fjárfestis og ríkis og geta ríki verið dæmd til að greiða einkaaðilum skaðabætur vegna aðgerða sem taldar eru hafa skaðað fjárfestingar þeirra með beinum eða óbeinum hætti.

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

74. spurningaþraut: Reynistaðabræður? Risaeðlan?
Þrautir10 af öllu tagi

74. spurn­inga­þraut: Reyn­istaða­bræð­ur? Risa­eðl­an?

Auka­spurn­ing­ar: Hver mál­aði mál­verk­ið hér að of­an? Og hver er kon­an á neðri mynd­inni? 1.   Hvað heit­ir stærsta varð­skip Ís­lend­inga um þess­ar mund­ir? 2.   Hvað heit­ir stærsti fjörð­ur­inn sem geng­ur inn úr Breiða­firði? 3.   Hver leik­stýrði kvik­mynd­inni „Með allt á hreinu“? 4.   Hver hóf skáld­sagna­fer­il sinn með bók­inni Hella ár­ið 1990? 5.   Hvenær urðu Reyn­istaða­bræð­ur úti á Kili? Hér má...
Kjaradeilur sigla Herjólfi í strand
FréttirVerkalýðsmál

Kjara­deil­ur sigla Herjólfi í strand

Fé­lag vél­stjóra og málm­tækni­manna og Fé­lag skip­stjórn­ar­manna hafa gef­ið út að með­lim­ir þeirra muni ekki ganga í störf fé­lags­manna Sjó­manna­fé­lags­ins á Herjólfi á með­an að þeir eru í verk­falli. Herjólf­ur mun ekki sigla til Vest­manna­eyja á með­an að vinnu­stöðv­un er í gangi.
Sögufölsun felld af stalli
Úttekt

Sögu­föls­un felld af stalli

Mót­mæl­end­ur í Banda­ríkj­un­um krefjast upp­gjörs og vilja stytt­ur og minn­is­merki um suð­ur­rík­in burt. Sagn­fræð­ing­ur seg­ir það ekki í nein­um takti við mann­kyns­sög­una að lista­verk á op­in­ber­um stöð­um séu var­an­leg.
73. spurningaþraut: Hver var næstfyrsta konan í Biblíunni?
Þrautir10 af öllu tagi

73. spurn­inga­þraut: Hver var næst­fyrsta kon­an í Biblí­unni?

Auka­spurn­ing­ar: Hvað er það sem sést á efri mynd­inni? Og hver er karl­inn á neðri mynd­inni? 1.   Getafix heit­ir öld­ung­ur einn, hann veit lengra nefi sínu, eins og sagt er, en er einkum vel að sér um jurta­fræði hvers kon­ar og kann öðr­um bet­ur að brugga ým­is lyf og kraftamixt­úr­ur um þeim. Til að ná sér í jurtir til að...
Einkafyrirtæki í sjálfboðastarfi andspænis ráðherraræði
Blogg

Þorbergur Þórsson

Einka­fyr­ir­tæki í sjálf­boð­a­starfi and­spæn­is ráð­herr­a­ræði

Mál Kára Stef­áns­son­ar, Ís­lenskr­ar erfða­grein­ing­ar og for­sæt­is­ráð­herra Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur er for­vitni­legt. Ís­lensk erfða­grein­ing hef­ur skim­að tug­þús­und­ir Ís­lend­inga ís­lenska rík­inu að kostn­að­ar­lausu, en for­sæt­is­ráð­herra læt­ur eins og það sé bara sjálfsagt mál að einka­fyr­ir­tæk­ið sinni þessu verk­efni áfram. En þar kom að þol­in­mæði einka­fyr­ir­tæk­is­ins brast. Kári sendi ráð­herr­an­um bréf þann 1. júlí sl. og hvatti til þess að rík­is­vald­ið tæki sig...
Umhverfisáhrif smávirkjunar sýna veikleika rammaáætlunar
FréttirVirkjanir

Um­hverf­isáhrif smá­virkj­un­ar sýna veik­leika ramm­a­áætl­un­ar

Skipu­lags­stofn­un seg­ir virkj­un í Hverf­is­fljóti munu raska merku svæði Skaft­árelda­hrauns. Meta ætti smá­virkj­an­ir inn í ramm­a­áætl­un þar sem þær geti haft nei­kvæð um­hverf­isáhrif.
Fleiri bíða eftir hjúkrunarrýmum og bíða lengur
Fréttir

Fleiri bíða eft­ir hjúkr­un­ar­rým­um og bíða leng­ur

Bið­list­ar eft­ir hjúkr­un­ar­rým­um hafa lengst und­an­far­inn ára­tug og markmið stjórn­valda um bið­tíma hafa ekki náðst. Opn­un nýrra hjúkr­un­ar­rýma á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hef­ur létt á stöð­unni.
72. spurningaþraut: Aldrei þessu vant þarf ekki hárnákvæmt svar við einni spurningunni
Þrautir10 af öllu tagi

72. spurn­inga­þraut: Aldrei þessu vant þarf ekki hár­ná­kvæmt svar við einni spurn­ing­unni

Auka­spurn­ing­ar: Á mynd­inni að of­an, hver er kon­an? Á mynd­inni að neð­an, hvað er þetta? Og að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hvað heit­ir for­seti Frakk­lands? 2.   Hvað hét for­set­inn sem hann leysti af hólmi? 3.   Í hvaða heims­álfu er rík­ið Bel­ize? 4.   Hvað eru phot­on og glu­on? Svar­ið þarf ekki að vera hár­ná­kvæmt. 5.   Empire State bygg­ing­in í New York-borg í Banda­ríkj­un­um er...
María Ósk Sigurðardóttir látin: „Hún heillaði alla sem hún hitti“
Fréttir

María Ósk Sig­urð­ar­dótt­ir lát­in: „Hún heill­aði alla sem hún hitti“

María Ósk Sig­urð­ar­dótt­ir lést 2. júlí og skil­ur eft­ir sig stóra fjöl­skyldu, með­al ann­ars fjög­ur börn og tvö barna­börn. Gest­ný Rós, syst­ir Maríu, ræð­ir við Stund­ina um syst­ur sína eins og hún var og eins og fjöl­skyld­an vill að henn­ar verði minnst, með virð­ingu og kær­leika.
Messanum lokað eftir mótmæli fyrrum starfsfólks
FréttirRéttindabrot á vinnumarkaði

Mess­an­um lok­að eft­ir mót­mæli fyrr­um starfs­fólks

Sjáv­ar­rétt­ar­stað­ur­inn Mess­inn opn­aði síð­ast­lið­inn föstu­dag eft­ir eig­enda­skipti. Fyrr­um starfs­fólk sem hef­ur ekki feng­ið borg­að laun í fjóra mán­uði mót­mælti fyr­ir ut­an degi síð­ar. Við­skipta­vin­ir létu sig hverfa og staðn­um var lok­að.
Erfðasynd er sjálfsuppfyllandi spádómur
Blogg

Símon Vestarr

Erfða­synd er sjálfs­upp­fyll­andi spá­dóm­ur

Hver sagði okk­ur að við vær­um grimm, sjálfs­elsk og drottn­un­ar­gjörn dýra­teg­und? Og af hverju trúð­um við því?   Í mínu til­felli er því auð­svar­að. Ég ólst upp við að taka bibl­í­una mjög al­var­lega og rauði þráð­ur­inn í gegn­um hana er hug­tak­ið erfða­synd; sú hug­mynd að Guð hafi mót­að okk­ur í sinni mynd en að eitt af hinum sköp­un­ar­verk­um hans hafi...
Fyrirtæki hafa neitað að taka við Ferðagjöf stjórnvalda
Fréttir

Fyr­ir­tæki hafa neit­að að taka við Ferða­gjöf stjórn­valda

Dæmi eru um það að fyr­ir­tæki í ferða­þjón­ustu neiti að taka við Ferða­gjöf. Oft er um mis­skiln­ing að ræða. „Fyr­ir­tæki skrá sig til leiks á eig­in ábyrgð,“ seg­ir Ferða­mála­stofa.