Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Listin að verða sextugur
2

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
3

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
4

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
5

Segir að Landspítali myndi lamast

Furðar sig á umdeildum ræðumanni hjá Hæstarétti
6

Furðar sig á umdeildum ræðumanni hjá Hæstarétti

Stundin #112
Febrúar 2020
#112 - Febrúar 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. mars.
Þessi grein er rúmlega 8 mánaða gömul.

Illugi Jökulsson

Stríð og páfagaukar

Illugi Jökulsson heyrði merkilega örlagasögu í heita pottinum í morgun

Illugi Jökulsson

Illugi Jökulsson heyrði merkilega örlagasögu í heita pottinum í morgun

Stríð og páfagaukar
Þýskar stúlkur á Íslandi árið 1949. Örlög þeirra urðu mjög mismunandi eins og gengur. 

Árið 1949 stóðu íslensk bændasamtök fyrir því að til landsins voru fluttir rúmlega 300 Þjóðverjar til að starfa á íslenskum sveitabæjum. Þar af voru 240 konur, flestar kornungar. Íslensku bændurnir ætluðu sér með þessum innflutningi að sporna gegn fækkun vinnandi fólks á sveitabæjum og einnig - lá milli línanna - vaxandi kvenmannsleysi.

Konurnar sem komu höfðu nær allar lent í meiri eða minni hremmingum vegna heimsstyrjaldarinnar sem lauk 1945. Flestar þeirra höfðu upplifað hræðilega hluti.

Margar og kannski meirihluti þessara þýsku kvenna ílentust hér á landi, sumar áttu góða ævi, aðrar ekki. Í sjópottinum í Laugardalslauginni heyrði ég þessa sögu í morgun:

Barnung stúlka var í bílferð með föður sínum í Reykjavík. Faðirinn ók jeppa og leið þeirra lá meðal annars framhjá Tjörninni. Þar sá faðirinn unga stúlku á gangi og sýndist hún eitthvað í öngum sínum. Með því að hann var hjálpsamur maður nam hann staðar, skrúfaði niður bílrúðuna og kallaði til stúlkunnar hvort hún væri í einhverjum vandræðum.

Dótturinni í aftursæti jeppans er það enn í minni þegar faðir hennar hallaði sér út um bílgluggann og stúlkan kom gangandi upp að bílnum. Hún svaraði á erlendu tungumáli.

Faðir hennar svaraði á sama máli.

Þetta var þýska. Stúlkan spurði hvort hann kynni þýsku, hann sagðist geta bjargað sér á því máli.

Þá sagði stúlkan honum að hún væri ein hinna þýsku kvenna sem nýkomnar væru til Reykjavíkur. Þeim hefði verið smalað saman í bragga úti í Nauthólsvík en á morgun ætti að koma bíll og flytja þær til starfa upp í sveit.

Stúlkan hafði vissulega ráðist í Íslandsferðina undir því fororði að hún færi til starfa á sveitabæ.

En nú leist henni ekki á blikuna, hún þorði ekki í sveitina, hvort hann kynni nokkur ráð til að hún fengi að vera og vinna í Reykjavík?

Faðirinn bauð stúlkunni að setjast upp í bílinn. Dóttirin horfði forvitnislega á þessa framandlegu stúlku. Þau óku heim og faðirinn sagði við eiginkonu sína:

„Ég fann þessa stúlku. Eigum við ekki að reyna að hjálpa henni?“

„Auðvitað reynum við það,“ sagði konan hans.

Svo heppilega vildi til að faðirinn rak fyrirtæki þar sem þýska stúlkan gat fengið vinnu. Hann hringdi því í yfirvöldin og spurði hvort stúlkan mætti ekki bara hætta við að fara í sveitina, hún fengi vinnu hjá sér svo hún yrði ekki byrði á neinum og hann gæti leigt henni húsnæði líka.

Yfirvöldin sögðu nei.

Stúlkan hefði ráðið sig í vist í sveit og þar væri beðið eftir henni. Ef hún færi ekki þangað strax yrði henni umsvifalaust vísað úr landi.

Það varð að vera svo.

Daginn eftir kom bíllinn að sækja þýsku stúlkuna. Dótturinni á heimilinu þótti leiðinlegt að sjá á bak henni. Henni fannst stúlkan bæði spennandi og vingjarnleg.

Strax fyrstu nóttina á sveitabænum reyndi bóndinn að nauðga þýsku stúlkunni. Hann virtist telja að það væri sjálfsagður réttur sinn.

Morguninn eftir lagði stúlkan af stað gangandi til Reykjavíkur. Það var langt að fara en að lokum komst hún einhvern veginn á leiðarenda og leitaði til fjölskyldunnar sem hafði reynt að hjálpa henni áður.

Aftur talaði heimilisfaðirinn við yfirvöldin. Nú létu þau undan og féllust náðarsamlegast á að þýska stúlkan fengi að starfa við fyrirtæki föðurins.

Stúlkan batt mikla vináttu við fjölskylduna. Þau urðu hennar fjölskylda. Hún sagði engum frá því hvað hún hefði upplifað á lokamánuðum stríðsins en það hafði allavega ekki skemmt mannúð hennar. Móðirin á heimilinu átti við veikindi að stríða og líka einn af sonum hjónanna. Þýska stúlkan var einkar nærfarin og umhyggjusöm við þau bæði.

Þegar til lengdar lét hentaði vinnan í fyrirtæki föðurins ekki stúlkunni og hún fór að vinna í fiski. Þá voru yfirvöldin hætt að skipta sér af því hvað þýsku stúlkurnar höfðust að. Stúlkan giftist íslenskum sjómanni en hélt alltaf mjög góðum tengslum við fjölskylduna.

Þýska stúlkan og sjómaðurinn áttu ekki börn en hún átti hins vegar marga litfagra páfagauka í stóru búri. Sjómaðurinn var ekkert illmenni en hann drakk einhver reiðinnar býsn og þýska stúlkan gerðist að lokum mjög þreytt á heimilislífinu. Það var undirlagt af drykkjuskap eiginmannsins.

Einu sinni var hún svo örmagna á drykkjulátum eiginmannsins að hún fór að heiman. Réði sig norður á Raufarhöfn í vinnu heilan vetur.

Áður en hún fór kom hún á heimili íslensku fjölskyldunnar, vina sinna. Dóttirin, sem hafði setið í aftursæti jeppans við Tjörnina forðum, var nú á fermingaraldri. Þýska stúlkan var með búrið sitt með páfagaukunum.

Hún bað dótturina að gæta páfagaukanna meðan hún væri á Raufarhöfn.

Eftir veturinn kom hún aftur en sótti ekki páfagaukana sína. Hún reyndi að vera áfram gift drykkfellda sjómanninum. Það gekk svona og svona.

Árið 1961 hvíldi skuggi yfir heimili íslensku fjölskyldunnar. Veikindi móðurinnar höfðu ágerst. Tengslin við þýsku stúlkuna rofnuðu nokkuð meðan fjölskyldan tókst á við það. Að lokum dó móðirin langt fyrir aldur fram.

Þá fréttist að þýska stúlkan væri einnig veik. Krabbamein. Hún dó þetta sama ár suðrí Hafnarfirði, varla nema rétt rúmlega fertug.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Listin að verða sextugur
2

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
3

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
4

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
5

Segir að Landspítali myndi lamast

Furðar sig á umdeildum ræðumanni hjá Hæstarétti
6

Furðar sig á umdeildum ræðumanni hjá Hæstarétti

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Nýtt á Stundinni

Fjórði hver án samnings

Fjórði hver án samnings

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

BSRB samþykkir verkfall

BSRB samþykkir verkfall

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Hinar funheitu norðurslóðir

Hinar funheitu norðurslóðir

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Valkyrja

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Kolbrún telur sig órétti beitta

Kolbrún telur sig órétti beitta