Þegar markaðir veðja gegn mannkyninu

Rekja má meira en helm­ing af út­blæstri gróð­ur­húsaloft­teg­unda vegna iðn­að­ar síð­ustu þrjá ára­tugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gas­fyr­ir­tækja heims. Fyr­ir­tæk­in ham­ast gegn að­gerð­um stjórn­valda í lofts­lags­mál­um – enda eru eign­ir og hluta­bréf fyr­ir­tækj­anna verð­met­in út frá mark­mið­um um að brenna marg­falt meira jarð­efna­eldsneyti held­ur en vist­kerfi jarð­ar þol­ir.

Rekja má meira en helm­ing af út­blæstri gróð­ur­húsaloft­teg­unda vegna iðn­að­ar síð­ustu þrjá ára­tugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gas­fyr­ir­tækja heims. Fyr­ir­tæk­in ham­ast gegn að­gerð­um stjórn­valda í lofts­lags­mál­um – enda eru eign­ir og hluta­bréf fyr­ir­tækj­anna verð­met­in út frá mark­mið­um um að brenna marg­falt meira jarð­efna­eldsneyti held­ur en vist­kerfi jarð­ar þol­ir.

Rekja má meira en helming af útblæstri gróðurhúsalofttegunda vegna iðnaðar síðustu þrjá áratugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gasfyrirtækja heims. Fimm þeirra hafa varið samtals um 600 milljónum bandaríkjadala, eða sem jafngildir 74 milljörðum íslenskra króna, í að grafa undan aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum frá því að Parísarsáttmálinn var samþykktur árið 2015.

Fjallað er með ítarlegum hætti um ábyrgð einstakra stórfyrirtækja á útblæstri gróðurhúsalofttegunda í úttekt sem samtökin Carbon Disclosure Project gáfu út árið 2017 í samstarfi við Climate Accountability Institute. Meðal helstu mengunarvalda heims eru kínversk, rússnesk og sádi-arabísk ríkisfyrirtæki og vestræn stórfyrirtæki á borð við ExxonMobil, Royal Dutch Shell, Chevron, BP og Total.

Fyrr á þessu ári birti svo bandaríska hugveitan InfluenceMap skýrslu um lobbýisma þessara fimm einkafyrirtækja. Þar er rakið hve gríðarlegu púðri þau verja í að hafa áhrif á umræðuna um loftslagsmál og sveigja hana að hagsmunum sínum. Fyrirtækin ganga hart fram gagnvart stjórnmálamönnum, þjóðþingum og alþjóðastofnunum, meðal annars gegnum þrýstisamtök á borð við American Petroleum Institute og FuelsEurope, og beita sér gegn umhverfisreglugerðum, grænum sköttum, rafvæðingu samgöngukerfa og öðrum stjórnvaldsaðgerðum á sviði loftslagsmála. Fram kemur í skýrslu InfluenceMap að á þessu ári verði aðeins þremur prósentum af nýjum fjárfestingum ExxonMobil, Shell, Chevron, BP og Total varið til lágkolefnistengdrar starfsemi, þvert á fagurgala olíufyrirtækjanna um að þau séu fullfær um að leysa loftslagsvandann upp á eigin spýtur og ríkisafskipti séu óþörf.

Gamblað með framtíð mannkynsMörgum varð brugðið þegar Donald Trump gerði framkvæmdastjóra ExxonMobil, Rex Tillerson, að utanríkisráðherra Bandaríkjanna árið 2017. Hér má sjá Tillerson ásamt Wang Yi, utanríkisráðherra Kína. Kína er það ríki sem dælir mestum gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið en Bandaríkin koma þar á eftir – og þar er ExxonMobil það fyrirtæki sem mengar mest.

Kolefnisbirgðirnar langt umfram „mengunarsvigrúm“ jarðar

Til að ná markmiðum Parísarsáttmálans um að halda hlýnun jarðar vel undir tveimur gráðum miðað við meðalhitastigið fyrir iðnbyltingu getur uppsafnaður útblástur koltvísýrings af manna völdum ekki orðið meiri en 1.170 gígatonn næstu þrjá áratugi. Svo mikil hlýnun hefði alvarlegar afleiðingar, myndi valda talsverðri hækkun sjávarmáls, flóðum, þurrkum, vatnsskorti, veðuröfgum og uppskerubresti víða um heim og bitna verst á þjóðum sem búa nú þegar við bág kjör. Afleiðingarnar af 1,5°C hlýnun yrðu skömminni skárri, en til þess þyrfti að halda útblæstri koltvísýrings undir 420 gígatonnum næstu áratugina að mati loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna

Þær skráðu kolefnisbirgðir heims (e. carbon reserves) sem ríki og fyrirtæki hafa yfir að ráða myndu hins vegar valda um 2800 gígatonna koltvísýringsútblæstri – miklu meiri mengun en vísindamenn telja óhætt að leysa út í andrúmsloftið án þess að afleiðingarnar fyrir vistkerfi jarðar og samfélög manna verði hamfarakenndar. 65 prósent af þessum 2.800 gígatonnum eru kol, 22 prósent eru olía og 13 prósent gas. 745 gígatonn tilheyra þeim 200 stærstu kola-, olíu- og gasfyrirtækjunum heims sem skráð eru á markað. Hlutabréf fyrirtækjanna eru verðmetin út frá því að hægt sé að vinna þetta eldsneyti, selja það og brenna. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Hamfarahlýnun

Stórt skref í rafvæðingu minnkar útblástur í Reykjavíkurhöfn um 20%
FréttirHamfarahlýnun

Stórt skref í raf­væð­ingu minnk­ar út­blást­ur í Reykja­vík­ur­höfn um 20%

Eft­ir raf­væð­ingu í Reykja­vík­ur­höfn verð­ur brennt 660 þús­und lítr­um minna af olíu, sem dreg­ur úr loft­meng­un og minnk­ar út­blást­ur gróð­ur­húsaloft­teg­unda á hafn­ar­svæð­inu um fimmt­ung.
Mikill meirihluti Íslendinga hefur áhyggjur af hlýnun jarðar
FréttirHamfarahlýnun

Mik­ill meiri­hluti Ís­lend­inga hef­ur áhyggj­ur af hlýn­un jarð­ar

Kon­ur, ungt fólk, líf­eyr­is­þeg­ar og íbú­ar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hafa mest­ar áhyggj­ur af hlýn­un jarð­ar, sam­kvæmt könn­un MMR. Stuðn­ings­fólk Mið­flokks­ins hef­ur ólík við­horf til máls­ins.
Framkvæmdastýra Landverndar: Draga þarf úr niðurgreiðslum til kjötframleiðslu
FréttirHamfarahlýnun

Fram­kvæmda­stýra Land­vernd­ar: Draga þarf úr nið­ur­greiðsl­um til kjöt­fram­leiðslu

Koma verð­ur á kerfi til að draga úr neyslu á kjöti, seg­ir Auð­ur Önnu Magnús­dótt­ir. Um­gengn­in við auð­lind­irn­ar verð­ur orð­inn tak­mark­andi þátt­ur í fæðu­fram­leiðslu löngu áð­ur en fólks­fjöld­inn verð­ur það.
Ríkið setur meira fjármagn í stækkun flugvallar heldur en í aðgerðir gegn loftslagsvandanum
FréttirHamfarahlýnun

Rík­ið set­ur meira fjár­magn í stækk­un flug­vall­ar held­ur en í að­gerð­ir gegn lofts­lags­vand­an­um

Rík­is­fyr­ir­tæk­ið Isa­via mun lík­lega trappa nið­ur upp­bygg­ingaráform á Kefla­vík­ur­flug­velli í ljósi sam­drátt­ar í ferða­þjón­ustu. Engu að síð­ur er út­lit fyr­ir að miklu meira fé verði var­ið til stækk­un­ar flug­vall­ar­ins, til að standa und­ir auk­inni flug­um­ferð til og frá Ís­landi, held­ur en í lofts­lags­áætl­un stjórn­valda og fram­kvæmd henn­ar.
Græni draumurinn: „Við höfum enga aðra valkosti“
FréttirHamfarahlýnun

Græni draum­ur­inn: „Við höf­um enga aðra val­kosti“

Sam­fé­lags­sátt­máli Al­exöndru Ocasio-Cortez um að­gerð­ir í lofts­lags­mál­um, að ráð­ist verði í að­gerð­ir gegn fá­tækt sam­hliða rót­tæk­um að­gerð­um gegn loft­lags­breyt­ing­um.
Fordæmalaus neyð: Hundruð milljóna gætu lent á vergangi vegna loftslagsvanda
ÚttektHamfarahlýnun

For­dæma­laus neyð: Hundruð millj­óna gætu lent á ver­gangi vegna lofts­lags­vanda

Lofts­lags­breyt­ing­arn­ar munu koma verst nið­ur á íbú­um fá­tæk­ustu landa heims, fólki sem nú þeg­ar býr við ör­birgð, fólki sem þeg­ar er í af­ar við­kvæmri stöðu og býr í lönd­um þar sem inn­við­ir eru veik­ir og íbú­ar í meiri hættu vegna nátt­úru­ham­fara.

Nýtt á Stundinni

Föst á Íslandi og fá ekki laun
RannsóknRéttindabrot á vinnumarkaði

Föst á Ís­landi og fá ekki laun

Nú­ver­andi og fyrr­ver­andi starfs­fólk Mess­ans upp­lif­ir sig svik­ið af eig­end­um fyr­ir­tæk­is­ins. Þau lýsa erf­ið­um starfs­að­stæð­um og eru sum hver föst á Ís­landi án launa. Starfs­fólk­ið seg­ist ekki hafa ver­ið lát­ið vita af Covid-smiti í hópn­um. Fram­kvæmda­stjóri seg­ist sjálf­ur ekki eiga pen­inga fyr­ir mat eða hús­næð­is­lán­um.
Spurningaþraut 31: Lúxusbílarnir Zil, hvaðan komu þeir?
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 31: Lúx­us­bíl­arn­ir Zil, hvað­an komu þeir?

Þá eru hér spurn­ing­arn­ar tíu, og auka­spurn­ing­arn­ar: Frá hvaða stað á Ís­landi er mynd­in hér að of­an? Og hver er karl­inn á mynd­inni að neð­an? 1.   Hér er spurt um banda­ríska tón­list­ar­konu, sem hét við fæð­ingu Ang­ela Trimble en var ætt­leidd að­eins þriggja mán­aða og fékk þá nýtt nafn. Hún er nú að verða hálf­átt­ræð, en slak­ar hvergi á í...
Svar við ásökunum Kvennablaðsins
Jón Trausti Reynisson
Pistill

Jón Trausti Reynisson

Svar við ásök­un­um Kvenna­blaðs­ins

Ástæð­ur þess að Stund­in birti ekki pist­il frá manni í for­ræð­is­deilu við barn­s­móð­ur sína, var að í pistl­in­um voru fjöldi að­ila ásk­að­ir um lög­brot og ann­að al­var­legt at­hæfi.
Fyrirtæki geta fengið uppsagnarstyrk en greitt út arð strax á næsta ári
Fréttir

Fyr­ir­tæki geta feng­ið upp­sagn­ar­styrk en greitt út arð strax á næsta ári

Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra hef­ur lagt fram laga­frum­varp sem Rík­is­skatt­sjóri seg­ir heim­ila arð­greiðsl­ur strax á næsta ári þrátt fyr­ir upp­sagn­ar­styrk.
Í neti narsissistans
Greining

Í neti nars­iss­ist­ans

Það er auð­velt að flækj­ast í net nars­iss­ist­ans óaf­vit­andi um hvað bíð­ur okk­ar, en átt­ir þú því á að þú ert fórn­ar­lamb slíks ein­stak­lings skaltu koma þér í burtu hið fyrsta.
Fyrrverandi skattstjóri vill að nýting skattaskjóla útiloki ríkisstuðning til fyrirtækja
Fréttir

Fyrr­ver­andi skatt­stjóri vill að nýt­ing skatta­skjóla úti­loki rík­is­stuðn­ing til fyr­ir­tækja

Indriði H. Þor­láks­son, fyrr­ver­andi skatt­stjóri, seg­ir ekk­ert koma í veg fyr­ir að fé­lög eða ein­stak­ling­ar sem hafa nýtt sér lág­skatta­svæði fái stuðn­ing til greiðslu á hluta launa­kostn­að­ur á upp­sagn­ar­fresti og legg­ur til leið­ir til að girða fyr­ir það.
Einkarekið lækningafyrirtæki nýtti hlutabótaleiðina eftir 450 milljóna arðgreiðslur
FréttirHlutabótaleiðin

Einka­rek­ið lækn­inga­fyr­ir­tæki nýtti hluta­bóta­leið­ina eft­ir 450 millj­óna arð­greiðsl­ur

Tekj­ur rönt­gen­lækna­fyr­ir­tæk­is­ins Ís­lenskr­ar mynd­grein­ing­ar dróg­ust nær al­veg sam­an í apríl í miðj­um COVID-19 far­aldr­in­um. Fram­kvæmda­stjór­inn seg­ir að tekju­fall og flutn­ing­ar hafi gert það að verk­um að fé­lag­ið hafi neyðst til að fara hluta­bóta­leið­ina. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur ver­ið of­ar­lega á lista yf­ir arð­söm­ustu fyr­ir­tæki lands­ins hjá Cred­it In­fo.
Auglýsa smálán með smáskilaboðum
Fréttir

Aug­lýsa smá­lán með smá­skila­boð­um

Per­sónu­vernd hef­ur borist kvört­un vegna mark­aðs­setn­ing­ar smá­lána­fyr­ir­tæk­is­ins NúNú sem áð­ur hét Kredia. Formað­ur Neyt­enda­sam­tak­anna gagn­rýn­ir inn­heimtu­að­ferð­ir fyr­ir­tækj­anna og seg­ir þau skipta reglu­lega um nafn og kenni­tölu.
Spurningaþraut 30: Höfuðborgarþáttur
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 30: Höf­uð­borg­ar­þátt­ur

Í til­efni af því að þetta er 30. spurn­inga­þraut­in verð­ur sér­stakt þema í þetta sinn, sem eru höf­uð­borg­ir. All­ar spurn­ing­arn­ar snerta höf­uð­borg­ir á einn eða ann­an hátt. Báð­ar auka­spurn­ing­arn­ar líka: Frá hvað höf­uð­borg­um eru mynd­irn­ar hér að of­an og líka sú að neð­an? En hinar venju­bundu spurn­ing­ar eru þess­ar tíu: 1.   Hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Arg­entínu? 2.   Eft­ir hverj­um heit­ir...
Píratar njóta næst mests stuðnings flokka
Fréttir

Pírat­ar njóta næst mests stuðn­ings flokka

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn mæl­ist enn stærst­ur flokka. Fylgi Fram­sókn­ar­flokks­ins dal­ar markvert. Stuðn­ing­ur við rík­is­stjórn­ina minnk­ar um sjö pró­sentu­stig frá því í byrj­un mán­að­ar.
Hótelkeðja fjölskyldu Hreiðars Más sem fjármögnuð var úr skattaskjóli nýtir hlutabótaleiðina
FréttirHlutabótaleiðin

Hót­elkeðja fjöl­skyldu Hreið­ars Más sem fjár­mögn­uð var úr skatta­skjóli nýt­ir hluta­bóta­leið­ina

Hót­elkeðj­an Gisti­ver ehf. nýt­ir hluta­bóta­leið­ina eins og mörg önn­ur hót­el á Ís­landi hafa gert í kjöl­far COVID-19. Hreið­ar Már Sig­urðs­son og Anna Lísa Sig­ur­jóns­dótt­ir eiga hót­elkeðj­una og var hún fjár­mögn­uð í gegn­um Lúx­em­borg og Tor­tóla. Sjóð­ur Stefn­is hýsti eign­ar­hald­ið en þess­um sjóði hef­ur nú ver­ið slit­ið.
Meiri upplýsingar, betra aðgengi
Blogg

Aron Leví Beck

Meiri upp­lýs­ing­ar, betra að­gengi

Í heimi stjórn­mál­anna eru ótal at­riði sem þarf sí­fellt að end­ur­skoða, bæta, breyta eða laga. Verk­efn­in eru fjöl­breytt, eins mis­jöfn og þau eru mörg. Í skipu­lags- og sam­göngu­mál­un­um eru til að mynda ákvarð­an­ir tekn­ar frá því hvar rusl­astamp­ar eiga að vera yf­ir í hvar skuli byggja stór­hýsi, skóla eða jafn­vel ný hverfi. Um­fang­ið er mik­ið og allt er þetta mik­il­vægt....