Þessi grein er meira en ársgömul.

Þegar markaðir veðja gegn mannkyninu

Rekja má meira en helm­ing af út­blæstri gróð­ur­húsaloft­teg­unda vegna iðn­að­ar síð­ustu þrjá ára­tugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gas­fyr­ir­tækja heims. Fyr­ir­tæk­in ham­ast gegn að­gerð­um stjórn­valda í lofts­lags­mál­um – enda eru eign­ir og hluta­bréf fyr­ir­tækj­anna verð­met­in út frá mark­mið­um um að brenna marg­falt meira jarð­efna­eldsneyti held­ur en vist­kerfi jarð­ar þol­ir.

Rekja má meira en helm­ing af út­blæstri gróð­ur­húsaloft­teg­unda vegna iðn­að­ar síð­ustu þrjá ára­tugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gas­fyr­ir­tækja heims. Fyr­ir­tæk­in ham­ast gegn að­gerð­um stjórn­valda í lofts­lags­mál­um – enda eru eign­ir og hluta­bréf fyr­ir­tækj­anna verð­met­in út frá mark­mið­um um að brenna marg­falt meira jarð­efna­eldsneyti held­ur en vist­kerfi jarð­ar þol­ir.

Rekja má meira en helming af útblæstri gróðurhúsalofttegunda vegna iðnaðar síðustu þrjá áratugi til 25 stærstu kola-, olíu- og gasfyrirtækja heims. Fimm þeirra hafa varið samtals um 600 milljónum bandaríkjadala, eða sem jafngildir 74 milljörðum íslenskra króna, í að grafa undan aðgerðum stjórnvalda í loftslagsmálum frá því að Parísarsáttmálinn var samþykktur árið 2015.

Fjallað er með ítarlegum hætti um ábyrgð einstakra stórfyrirtækja á útblæstri gróðurhúsalofttegunda í úttekt sem samtökin Carbon Disclosure Project gáfu út árið 2017 í samstarfi við Climate Accountability Institute. Meðal helstu mengunarvalda heims eru kínversk, rússnesk og sádi-arabísk ríkisfyrirtæki og vestræn stórfyrirtæki á borð við ExxonMobil, Royal Dutch Shell, Chevron, BP og Total.

Fyrr á þessu ári birti svo bandaríska hugveitan InfluenceMap skýrslu um lobbýisma þessara fimm einkafyrirtækja. Þar er rakið hve gríðarlegu púðri þau verja í að hafa áhrif á umræðuna um loftslagsmál og sveigja hana að hagsmunum sínum. Fyrirtækin ganga hart fram gagnvart stjórnmálamönnum, þjóðþingum og alþjóðastofnunum, meðal annars gegnum þrýstisamtök á borð við American Petroleum Institute og FuelsEurope, og beita sér gegn umhverfisreglugerðum, grænum sköttum, rafvæðingu samgöngukerfa og öðrum stjórnvaldsaðgerðum á sviði loftslagsmála. Fram kemur í skýrslu InfluenceMap að á þessu ári verði aðeins þremur prósentum af nýjum fjárfestingum ExxonMobil, Shell, Chevron, BP og Total varið til lágkolefnistengdrar starfsemi, þvert á fagurgala olíufyrirtækjanna um að þau séu fullfær um að leysa loftslagsvandann upp á eigin spýtur og ríkisafskipti séu óþörf.

Gamblað með framtíð mannkynsMörgum varð brugðið þegar Donald Trump gerði framkvæmdastjóra ExxonMobil, Rex Tillerson, að utanríkisráðherra Bandaríkjanna árið 2017. Hér má sjá Tillerson ásamt Wang Yi, utanríkisráðherra Kína. Kína er það ríki sem dælir mestum gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið en Bandaríkin koma þar á eftir – og þar er ExxonMobil það fyrirtæki sem mengar mest.

Kolefnisbirgðirnar langt umfram „mengunarsvigrúm“ jarðar

Til að ná markmiðum Parísarsáttmálans um að halda hlýnun jarðar vel undir tveimur gráðum miðað við meðalhitastigið fyrir iðnbyltingu getur uppsafnaður útblástur koltvísýrings af manna völdum ekki orðið meiri en 1.170 gígatonn næstu þrjá áratugi. Svo mikil hlýnun hefði alvarlegar afleiðingar, myndi valda talsverðri hækkun sjávarmáls, flóðum, þurrkum, vatnsskorti, veðuröfgum og uppskerubresti víða um heim og bitna verst á þjóðum sem búa nú þegar við bág kjör. Afleiðingarnar af 1,5°C hlýnun yrðu skömminni skárri, en til þess þyrfti að halda útblæstri koltvísýrings undir 420 gígatonnum næstu áratugina að mati loftslagsnefndar Sameinuðu þjóðanna

Þær skráðu kolefnisbirgðir heims (e. carbon reserves) sem ríki og fyrirtæki hafa yfir að ráða myndu hins vegar valda um 2800 gígatonna koltvísýringsútblæstri – miklu meiri mengun en vísindamenn telja óhætt að leysa út í andrúmsloftið án þess að afleiðingarnar fyrir vistkerfi jarðar og samfélög manna verði hamfarakenndar. 65 prósent af þessum 2.800 gígatonnum eru kol, 22 prósent eru olía og 13 prósent gas. 745 gígatonn tilheyra þeim 200 stærstu kola-, olíu- og gasfyrirtækjunum heims sem skráð eru á markað. Hlutabréf fyrirtækjanna eru verðmetin út frá því að hægt sé að vinna þetta eldsneyti, selja það og brenna. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Hamfarahlýnun

Aðgerðaáætlunin veik og stjórnsýslan með
ÚttektHamfarahlýnun

Að­gerða­áætl­un­in veik og stjórn­sýsl­an með

Um­hverf­is- og nátt­úru­vernd­ar­sam­tök segja að­gerða­áætl­un stjórn­valda ekki ganga nógu langt til að ná mark­mið­um sín­um um kol­efn­is­laust Ís­land 2040. Þá segja sam­tök­in lofts­lags­ráð ekki veita stjórn­völd­um nægt að­hald og að Græn­vang­ur hugi einna fremst að mark­aðs­mál­um frem­ur en sam­drætti í los­un.
Stórt skref í rafvæðingu minnkar útblástur í Reykjavíkurhöfn um 20%
FréttirHamfarahlýnun

Stórt skref í raf­væð­ingu minnk­ar út­blást­ur í Reykja­vík­ur­höfn um 20%

Eft­ir raf­væð­ingu í Reykja­vík­ur­höfn verð­ur brennt 660 þús­und lítr­um minna af olíu, sem dreg­ur úr loft­meng­un og minnk­ar út­blást­ur gróð­ur­húsaloft­teg­unda á hafn­ar­svæð­inu um fimmt­ung.
Mikill meirihluti Íslendinga hefur áhyggjur af hlýnun jarðar
FréttirHamfarahlýnun

Mik­ill meiri­hluti Ís­lend­inga hef­ur áhyggj­ur af hlýn­un jarð­ar

Kon­ur, ungt fólk, líf­eyr­is­þeg­ar og íbú­ar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu hafa mest­ar áhyggj­ur af hlýn­un jarð­ar, sam­kvæmt könn­un MMR. Stuðn­ings­fólk Mið­flokks­ins hef­ur ólík við­horf til máls­ins.
Framkvæmdastýra Landverndar: Draga þarf úr niðurgreiðslum til kjötframleiðslu
FréttirHamfarahlýnun

Fram­kvæmda­stýra Land­vernd­ar: Draga þarf úr nið­ur­greiðsl­um til kjöt­fram­leiðslu

Koma verð­ur á kerfi til að draga úr neyslu á kjöti, seg­ir Auð­ur Önnu Magnús­dótt­ir. Um­gengn­in við auð­lind­irn­ar verð­ur orð­inn tak­mark­andi þátt­ur í fæðu­fram­leiðslu löngu áð­ur en fólks­fjöld­inn verð­ur það.
Ríkið setur meira fjármagn í stækkun flugvallar heldur en í aðgerðir gegn loftslagsvandanum
FréttirHamfarahlýnun

Rík­ið set­ur meira fjár­magn í stækk­un flug­vall­ar held­ur en í að­gerð­ir gegn lofts­lags­vand­an­um

Rík­is­fyr­ir­tæk­ið Isa­via mun lík­lega trappa nið­ur upp­bygg­ingaráform á Kefla­vík­ur­flug­velli í ljósi sam­drátt­ar í ferða­þjón­ustu. Engu að síð­ur er út­lit fyr­ir að miklu meira fé verði var­ið til stækk­un­ar flug­vall­ar­ins, til að standa und­ir auk­inni flug­um­ferð til og frá Ís­landi, held­ur en í lofts­lags­áætl­un stjórn­valda og fram­kvæmd henn­ar.
Græni draumurinn: „Við höfum enga aðra valkosti“
FréttirHamfarahlýnun

Græni draum­ur­inn: „Við höf­um enga aðra val­kosti“

Sam­fé­lags­sátt­máli Al­exöndru Ocasio-Cortez um að­gerð­ir í lofts­lags­mál­um, að ráð­ist verði í að­gerð­ir gegn fá­tækt sam­hliða rót­tæk­um að­gerð­um gegn loft­lags­breyt­ing­um.

Nýtt á Stundinni

305. spurningaþraut: Hvað gerðu þeir Viktor, Páll og Óli af sér?
Þrautir10 af öllu tagi

305. spurn­inga­þraut: Hvað gerðu þeir Vikt­or, Páll og Óli af sér?

Sko, hér er þraut­in frá í gær! * Fyrri auka­spurn­ing. Mynd­in hér að of­an er tek­in 17. júní 1939. Hvað ætli sé þarna að ger­ast? Hér þurf­iði sjálfsagt að giska en svar­ið verð­ur eigi að síð­ur að vera nokk­uð ná­kvæmt. * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Á hvaða reiki­stjörnu sól­kerf­is­ins er mest­ur hiti? Þá er átt við yf­ir­borðs­hita. 2.   Al Thani-fjöl­skyld­an er auð­ug...
Vá... loftlagsvá
Mynd dagsins

Vá... loft­lags­vá

Mál mál­anna í dag er auð­vit­að jarð­skjálft­arn­ir á Reykja­nesskag­an­um, þeirri vá get­um við ekki stjórn­að. En til lengri tíma eru það auð­vit­að loft­lags­mál­in sem taka þarf föst­um tök­um áð­ur en stefn­ir í óefni. Og þar get­um við haft bein áhrif. Ís­lensk stjórn­völd hafa sent frá sér upp­færð markmið í lofts­lags­mál­um. Þar kem­ur fram að Ís­land ætl­ar að minnka los­un um...
Samherji og líkindin við Kaupfélagið: Fólk óttast að tjá sig
ViðtalHeimavígi Samherja

Sam­herji og lík­ind­in við Kaup­fé­lag­ið: Fólk ótt­ast að tjá sig

Kvik­mynda­gerð­ar­mað­ur­inn Grím­ur Há­kon­ar­son kynnt­ist starfs­hátt­um Kaup­fé­lags Skag­firð­inga í gegn­um bæj­ar­búa þeg­ar hann dvaldi þar í mán­uð við rann­sókn­ir fyr­ir kvik­mynd­ina Hér­að­ið.
„Fólk óttast að tjá sig“
Myndband

„Fólk ótt­ast að tjá sig“

Kvik­mynda­gerð­ar­mað­ur­inn Grím­ur Há­kon­ar­son kynnt­ist starfs­hátt­um Kaup­fé­lags Skag­firð­inga í gegn­um bæj­ar­búa þeg­ar hann dvaldi þar í mán­uð við rann­sókn­ir fyr­ir kvik­mynd­ina Hér­að­ið.
Sendiráð Íslands í Washington dregst inn í  umræðu um bresti sonar Bandaríkjaforseta
Fréttir

Sendi­ráð Ís­lands í Washingt­on dregst inn í um­ræðu um bresti son­ar Banda­ríkja­for­seta

Sendi­ráð Ís­lands í Washingt­on er í húsi þar sem Hun­ter Biden. son­ur Banda­ríkja­for­seta, var með skrif­stofu. Hun­ter braut ör­ygg­is­regl­ur húss­ins ít­rek­að og fékk ákúr­ur vegna þeirra sendi­ráða sem eru í hús­inu. Geir H. Haar­de var sendi­herra Ís­lands í Washingt­on á þess­um tíma.
Óttast stóran Brennisteinsfjallaskjálfta í kjölfar skjálftahrinunnar
FréttirSkjálftahrina á Reykjanesi

Ótt­ast stór­an Brenni­steins­fjalla­skjálfta í kjöl­far skjálfta­hrin­unn­ar

Krist­ín Jóns­dótt­ir, hóp­stjóri nátt­úru­vökt­un­ar á Veð­ur­stofu Ís­lands, var­ar við því að enn stærri skjálfti, yf­ir 6, gæti kom­ið í kjöl­far­ið á skjálfta­hrin­unni á Reykja­nesi.
Stórir skjálftar ríða yfir Reykjanesið og höfuðborgarsvæðið
FréttirSkjálftahrina á Reykjanesi

Stór­ir skjálft­ar ríða yf­ir Reykja­nes­ið og höf­uð­borg­ar­svæð­ið

Skjálft­ar um og yf­ir 5 á Richter hafa rið­ið yf­ir Reykja­nes­ið. Stað­setn­ing­in er í kring­um Fagra­dals­fjall. Sá fyrsti mæld­ist 5,7 að stærð, 3,3 kíló­metr­um suðsuð­vest­ur af Keili. Skjálft­arn­ir teygja sig í átt að höf­uð­borg­ar­svæð­inu, sam­kvæmt frumnið­ur­stöð­um Veð­ur­stof­unn­ar.
Þorsteinn Már: „Hafi greiðslur átt sér stað sem eru ólögmætar þá voru þær á ábyrgð Jóhannesar Stefánssonar“
FréttirSamherjaskjölin

Þor­steinn Már: „Hafi greiðsl­ur átt sér stað sem eru ólög­mæt­ar þá voru þær á ábyrgð Jó­hann­es­ar Stef­áns­son­ar“

Þor­steinn Már Bald­vins­son, for­stjóri Sam­herja, held­ur áfram að kenna Jó­hann­esi Stef­áns­syni ein­um um ætl­að­ar „óeðli­leg­ar“ greiðsl­ur í Namib­íu. Sam­herji hef­ur aldrei út­skýrt hvernig það gat gerst að mútu­greiðsl­ur frá Sam­herja­fé­lög­um til „há­karl­anna“ svököll­uðu héldu áfram í þrjú ár eft­ir að Jó­hann­es hætti hjá Sam­herja.
Undanþága til hjúskapar barna verður felld úr gildi
Fréttir

Und­an­þága til hjú­skap­ar barna verð­ur felld úr gildi

Sam­kvæmt frum­varpi dóms­mála­ráð­herra verð­ur ekki leng­ur heim­ilt að veita und­an­þágu til barna und­ir 18 ára aldri til að ganga í hjú­skap.
304. spurningaþraut: „Heyrðu snöggvast Snati minn ... lof mér nú að leika að ...“
Þrautir10 af öllu tagi

304. spurn­inga­þraut: „Heyrðu snöggv­ast Snati minn ... lof mér nú að leika að ...“

Þraut núm­er 303 frá í gær. * Fyrri auka­spurn­ing: Hver er íþrótta­kon­an sem prýddi for­síðu janú­ar­heft­is Vogue? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Í hvaða landi er borg­in Luzern eða Lucer­ne? 2.   En hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Sýr­landi? 3.   Ís­lend­ing­ur einn sat ár­um sam­an í fanga­búð­um Þjóð­verja í Sach­sen­hausen í síð­ari heims­styrj­öld. Um hann skrif­aði Garð­ar Sverris­son magn­aða bók sem hét Býr Ís­lend­ing­ur...
Týndar tengingar
Halldór Auðar Svansson
Blogg

Halldór Auðar Svansson

Týnd­ar teng­ing­ar

Lost Conn­ecti­ons heit­ir bók eft­ir Johann Hari sem kom út ár­ið 2018. Ég kynnt­ist þess­um breska/sviss­neska blaða­manni þeg­ar hann kom hing­að til lands í nóv­em­ber 2019 í til­efni af út­gáfu ís­lenskr­ar þýð­ing­ar á ann­arri bók hans, Chasing the Scream eða Að hundelta óp­ið, sem fjall­ar um fá­rán­leika og skað­semi stríðs­ins gegn fíkni­efn­um.  Í Lost Conn­ecti­ons legg­ur hann í það metn­að­ar­fulla verk­efni að skoða áhrifa­þætti...
Horfði á sjónvarpsfréttir og fann sig knúna til að hefja undirskriftasöfnun
Fréttir

Horfði á sjón­varps­frétt­ir og fann sig knúna til að hefja und­ir­skrifta­söfn­un

„Stór­slys“, sem er í upp­sigl­ingu varð­andi heilsu ís­lenskra kvenna, er hvat­inn að und­ir­skrifta­söfn­un­inni „Stöðv­um að­för að heilsu kvenna“. Að­drag­and­inn er að grein­ing leg­háls­sýna á að fara fram í Dan­mörku í stað Ís­lands. Erna Bjarna­dótt­ir, forsprakki söfn­un­ar­inn­ar, seg­ir vanta upp á virð­ingu við not­end­ur krabba­meins­skim­ana.