Þegar Sveinn Björnsson vildi fálkaorðu handa tengdasyni Mussolinis
Galeazzo Ciano, Sveinn Björnsson og Benito Mussolini Sveinn Björnsson taldi að það kæmi sér vel „fyrir framtíðina“ að tengdasonur Mussolinis fengi fálkaorðu. 

Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna
2

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna

Listin að verða sextugur
3

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
4

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
5

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
6

Segir að Landspítali myndi lamast

Stundin #112
Febrúar 2020
#112 - Febrúar 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. mars.
Þessi grein er rúmlega 10 mánaða gömul.

Illugi Jökulsson

Þegar Sveinn Björnsson vildi fálkaorðu handa tengdasyni Mussolinis

Árið 1936 átti að veita nokkrum ítölskum embættismönnum fálkaorðuna. Sveinn Björnsson sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn og síðar forseti Íslands stakk þá upp á því að Ciano greifi, utanríkisráðherra og tengdasonur einræðisherrans Mussolinis fengi líka orðu. Það gæti komið sér vel seinna.

Illugi Jökulsson

Árið 1936 átti að veita nokkrum ítölskum embættismönnum fálkaorðuna. Sveinn Björnsson sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn og síðar forseti Íslands stakk þá upp á því að Ciano greifi, utanríkisráðherra og tengdasonur einræðisherrans Mussolinis fengi líka orðu. Það gæti komið sér vel seinna.

Orðustúss er stundum skrýtið. Árið 1936 hafði íslenska ríkisstjórnin ákveðið að veita nokkrum ítölskum embættismönnum fálkaorðu íslenska ríkisins. Háttsettar silkihúfur í stjórnkerfinu voru og eru líklega enn áskrifendur að heiðursmerkjaglingri bæði í eigin löndum og annarra, því punt þykir að slíku í fínum veislum þar sem menn bera saman orður sínar.

Ég var í dag að skoða fálkaorðutilnefningar þessa tiltekna árs, en þá fengu orðu af ýmsum stigum til dæmis þeir Íslendingarnir Jón Helgason biskup, Friðrik Friðriksson stofnandi KFUM, Sigurður Magnússon yfirlæknir á Vífilsstöðum, Oddur Hjálmarsson prentsmiðjueigandi á Akureyri, vélstjórinn Guðbjartur Guðbjartsson, skipstjórinn Sighvatur Bjarnason, bændurnir Eggert Finnsson og Stefán Jónsson.

Tæplega þrír tugir íslenskra karlmanna fengu fálkaorðu og tvær konur, Halldóra Ólafs kaupkona og Þuríður Bárðardóttir ljósmóðir.

Þó nokkuð af útlendingum fékk líka orðu og höfðu sumir lítil eða engin tengsl haft við Ísland, heldur var einfaldlega fylgt siðvenjum um orðuveitingar til embættismanna. Þar á meðal hafði ríkisstjórn og/eða sú nefnd sem þá sá um orðuveitingar valið sex Ítali sem skyldu fá orðu.

En í bréfi sem Sveinn Björnsson sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn skrifaði Jóni Sveinbjörnssyni konungsritara snemma í september 1936 kom í ljós að ríkisstjórnin, undir forystu Hermanns Jónassonar var líka með sjöunda Ítalann í huga:

„Var jafnframt gert ráð fyrir því,“ skrifaði Sveinn til Jóns, „að núverandi utanríkisráðherra Ítalíu fengi stórkross, ef fram kæmi við rannsókn underhanden [svo lítið bæri á] að honum mundi þykja vænt um slíkt“.

Þetta var formlegt bréf sem sendiherrann Sveinn skrifaði konungsritaranum Jóni, en Kristján kóngur IX veitti fálkaorðuna þá formlega og því þurfti atbeina hans við orðuveitingar. Í persónulegra bréfi sem Sveinn hafði áður sent til Íslands hafði málinu fyrst verið hreyft. Þar voru nefndir embættismennirnir sem áttu að fá orðu og síðan sagði Sveinn:

„Aftur á móti gæti komið til mála að hentugt væri vegna framtíðarinnar að krossa núverandi utanríkisráðherra Ítalíu, [Galeazzo] Ciano. Hann er tengdasonur Mussolini, búist við að hann muni verða fastur í sessi sem utanríkisherra, hefir lítið af orðum fyrir og mundi því verða sérlega vinveittur, ef hann fengi íslenzkan kross. Var það að samkomulagi að Kruse [danski sendiherrann í Róm] þreyfaði [sic] fyrir sér með gætni, hvort við ætti og hentugt væri fyrir framtíðina að hann fengi nú stórkross Fálkaorðunnar. Ef íslenzka ríkisstjórnin getur fallist á þessa skoðun, þyrfti að liggja fyrir heimild til þess, áður en Kruse þreyfar fyrir sér.“

Mussolini, Hitler og Ciano greifi

Síðan kemur fram í bréfinu að það sé álit Sveins, Kruse og Jóns Krabbe, starfsmanns íslenska sendiráðsins í Kaupmannahöfn, að brýnt sé að orðuveitingarnar dragist ekki, og í fyrrnefndu bréfi Sveins til Jóns Sveinbjörnssonar kemur fram að ítalska ríkisstjórnin hafi svarað fyrirspurn Kruse sendiherra og gefið til kynna að hún vildi „mjög gjarnan“ að nefndir Ítalir, þar á meðal utanríkisráðherrann, fengju þá orðu frá Íslandi sem til boða stæði.

Og þannig vildi það til að næstæðsti foringi ítalskra fasista - sem Ciano var óumdeilanlega - skartaði svo íslenskri orðu upp frá því, þótt reyndar viti ég ekki hvort hann tamdi sér að ganga með hana hvunndags.

Eins og fram kom í bréfi Sveins Björnssonar var Galeazzo Ciano tengdasonur Benito Mussolinis einræðisherra og fasistaleiðtoga Ítalíu. Hann var greifi að tign, rúmlega þrítugur og hafði verið viðloðandi fasistaflokk Mussolinis frá æskuárum. Faðir hans var einn af nánustu og fyrstu bandamönnum Mussolinis og Ciano sjálfur tók þátt í „göngunni til Róm“ sem tryggði fasistum völdin á Ítalíu 1922.

Árið 1930 gekk hann að eiga Eddu Mussolini dóttur einræðisherrans. Þau eignuðust þrjú börn.

Í júní 1936 skipaði Mussolini tengdason sinn utanríkisráðherra Ítalíu. Ciano var glaumgosi mikill en fylgdi fasisma tengdaföðurins út í æsar. Hann studdi dyggilega „ævintýri“ Mussolinis, eins og styrjöld í Eþíópíu og innrás í Albaníu, og studdi hann þegar Mussolini gerðist æ nánari Adolf Hitler foringja Þjóðverja.

Þegar Mussolini ákvað hins vegar að fylgja Hitler út í stríð 1940 lagðist Ciano gegn því af því hann gerði sér betri grein fyrir því en Mussolini að ítalski herinn var engan veginn tilbúinn í stríð. Eftir sem áður var hann í hópi stuðningsmanna Mussolinis lengi framan af stríðinu.

Þegar Mussolini var steypt af stóli haustið 1943 var Ciano hins vegar einn þeirra sem greiddu því atkvæði að víkja honum frá. Þjóðverjar komu Mussolini hins vegar aftur til valda í hluta landsins og Ciano var handtekinn. 

Edda MussoliniHún fæddist 1910, dó 1995

11. janúar 1944 var Ciano tekinn af lífi fyrir uppreisn gegn Mussolini tengdaföður sínum. Til að niðurlægja hann enn frekar var honum ekki stillt upp fyrir framan vanalega aftökusveit heldur bundinn niður í stól og svo skotinn aftan frá. Ein sögusögn hermir þó að hann hafi náð að vinda upp á sig svo höfuð hans sneri að böðlinum með skammbyssu sína í hendinni og hafi Ciano þá hrópað: „Lengi lifi Ítalía!“

Og var skotinn við svo búið.

Ekki veit ég til að aðrir handhafar hinnar íslensku fálkaorðu hafi verið í hópi helstu leiðtoga fasista í heiminum.

Hvað þá að einhver annar orðuhafi hafi verið tekinn af lífi.

Sennilega hafa erfingjar Cianos ekki hirt um að skila orðunni aftur til íslenska ríkisins eins og lög kveða þó á um að gera skuli við andlát orðuhafa.

Tengdar greinar

Flækjusagan

Vildu hvorki vera þrælar Rússa né Þjóðverja

Illugi Jökulsson

Vildu hvorki vera þrælar Rússa né Þjóðverja

Illugi Jökulsson

Eystrasaltslöndin Eistland, Lettland og Litháen notuðu eins og fleiri lönd (til dæmis Finnland) tækifærið þegar Rússland var í greipum borgarastyrjaldar til að lýsa yfir sjálfstæði. En það kostaði mikið stríð.

Heill her lögbrjóta

Illugi Jökulsson

Heill her lögbrjóta

Illugi Jökulsson

Hundrað ár eru liðin frá því lög sem bönnuðu áfengi tóku gildi í Bandaríkjunum. Ætlunin var að draga úr drykkju, glæpum og félagslegum hörmungum. Það mistókst – illilega.

Samfarir kóngs og drottningar

Illugi Jökulsson

Samfarir kóngs og drottningar

Illugi Jökulsson

Þegar Austurríkiskeisarinn Jósef II tók að sér kynlífsfræðslu fyrir Maríu Antonettu systur sína og Loðvík XVI eiginmann hennar

„Siðferðilegt drep“

Illugi Jökulsson

„Siðferðilegt drep“

Illugi Jökulsson

Ein öld er liðin frá því að úrslit réðust í borgarastyrjöldinni í Rússlandi, einum örlagaríkasta viðburði 20. aldar. Alexander Koltsjak virtist á tímabili þess albúinn að sigrast á kommúnistastjórn Leníns en það fór á annan veg og örlög Koltsjaks urðu hörmuleg.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna
2

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna

Listin að verða sextugur
3

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
4

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
5

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
6

Segir að Landspítali myndi lamast

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Nýtt á Stundinni

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

BSRB samþykkir verkfall

BSRB samþykkir verkfall

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Hinar funheitu norðurslóðir

Hinar funheitu norðurslóðir

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Valkyrja

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Kolbrún telur sig órétti beitta

Kolbrún telur sig órétti beitta

Reiknar með að Þorsteinn Már verði aftur forstjóri Samherja

Reiknar með að Þorsteinn Már verði aftur forstjóri Samherja