Mest lesið

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum
1

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum

Vináttan í Samherjamálinu
2

Illugi Jökulsson

Vináttan í Samherjamálinu

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars
3

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu
4

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja
5

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Nýjar og óvæntar fréttir: Sungið og drukkið í Perú fyrir 5.500 árum!
6

Illugi Jökulsson

Nýjar og óvæntar fréttir: Sungið og drukkið í Perú fyrir 5.500 árum!

Stundin #105
Nóvember 2019
#105 - Nóvember 2019
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 22. nóvember.

Þriðji orkupakkinn breytir engu um hvort þjóðin eigi auðlindirnar

Norðmenn brutu gegn EES-samningnum árið 2007 með því að hygla orkufyrirtækjum í opinberri eigu á kostnað einkafjárfesta og erlendra fyrirtækja. Íslendingar eru bundnir af sömu reglum um frjálst flæði fjármagns og stofnsetningarrétt og hafa þegar markaðsvætt raforkukerfið. Þriðji orkupakkinn breytir engu um þetta.

Þriðji orkupakkinn breytir engu um hvort þjóðin eigi auðlindirnar
Lítil breyting á regluverkinu Engin ákvæði í þriðja orkupakkanum hafa áhrif á eignarréttinn yfir orkuauðlindum og engin eðlisbreyting verður á því regluverki sem þegar er í gildi um viðskipti með raforku. 
johannpall@stundin.is

Í umræðum um þriðja orkupakkann hafa stjórnarliðar ítrekað vísað til 125. gr. EES-samningsins sem kveður á um að samningurinn hafi „engin áhrif á reglur samningsaðila um skipan eignarréttar“. 

Utanríkisráðuneytið leggur áherslu á þetta í fræðsluefni á vef sínum undir yfirskriftinni Spurningar og svör um þriðja orkupakkann. „Þetta kemur skýrt fram í 125. gr. samningsins. Af því leiðir að EES-samningurinn haggar ekki forræði íslenska ríkisins á náttúruauðlindum í þeim skilningi að Ísland hefur heimild til þess að ákveða hvort náttúruauðlindir skuli vera í eigu ríkisins eður ei.“

Óli Björn Kárason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, áréttaði þetta sérstaklega í umræðu um þriðja orkupakkann á Alþingi þann 8. apríl síðastliðinn. „Í 125. gr. EES-samningsins kemur skýrt fram að samningurinn hafi engin áhrif á reglur samningsaðila um skipan eignarréttar,“ sagði hann. 

En hversu áreiðanleg er 125. greinin þegar kemur að því að verja opinbert eignarhald og opinbera stýringu á orkuauðlindum og nýtingu þeirra? Á þetta hefur reynt fyrir EFTA-dómstólnum, meðal annars árið 2007 þegar kveðinn var upp dómur í máli ESA gegn Noregi er varðaði vatnsréttindamál og eignarhald raforkufyrirtækja.

Frjálst flæði fjármagns hafði betur

Norðmenn höfðu ráðist í lagabreytingar til að bregðast við sívaxandi áhuga erlendra fjárfesta á kaupum á vatnsföllum og sett reglur um að leyfi opinberra fyrirtækja í Noregi til kaupa á vatnsréttindum til raforkuframleiðslu væru ótímabundin en að slík leyfi væru tímabundin ef einkafyrirtæki og erlend fyrirtæki sæktust eftir þeim.

EFTA-dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu árið 2007 að þessar ráðstafanir Norðmanna til að koma á ákveðinni eignarréttarskipan yrði að meta með tilliti til reglna EES-samningsins um stofnsetningarrétt og frjálst flæði fjármagns. 

„Í dóminum segir að sá greinarmunur sem gerður er í norskri löggjöf á opinberum aðilum annars vegar og einkaaðilum og erlendum aðilum hins vegar, í tengslum við veitingu leyfa til kaupa á vatnsföllum til raforkuframleiðslu, hafi neikvæð áhrif á fjárfestingu síðarnefnda hópsins,“ segir í reifun EFTA-dómstólsins „Ástæðan sé sú að þessir aðilar hafi styttri tíma til að fá arð af fjárfestingu sinni en opinberir aðilar. Greinarmunurinn feli í sér óbeina mismunun gegn erlendum aðilum sem hindri bæði frjálst flæði fjármagns og réttinn til staðfestu.“

„Greinarmunurinn feli í sér óbeina mismunun gegn erlendum aðilum sem hindri bæði frjálst flæði fjármagns og réttinn til staðfestu“

EFTA-dómstóllinn taldi norska fyrirkomulagið fremur stefna að opinberri stýringu á vatnsaflsauðlindum en opinberu eignarhaldi og að norsk stjórnvöld hefðu ekki sýnt fram á að eignaryfirráð væru nauðsynleg til að ná yfirlýstum markmiðum um umhverfisvernd og almannaöryggi. Fyrir vikið hefði Noregur brotið gegn 31. og 40. gr. EES-samningsins um stofnsetningarrétt (réttinn til að stofna til ótímabundinnar atvinnustarfsemi í öðru aðildarríki) og frjálst flæði fjármagns. 

Töldu valdaframsalið varasamtLögfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst lýstu efasemdum um hvort valdaframsalið sem fælist í innleiðingu þriðja orkupakkans stæðist stjórnarskrá.

Lögfræðingarnir Stefán Már Stefánsson og Friðrik Árni Friðriksson Hirst víkja að umræddu máli í álitsgerð sinni um stjórnskipuleg álitamál vegna þriðja orkupakkans. Benda þeir á að þrátt fyrir niðurstöðu EFTA-dómstólsins megi vel halda því fram að í norska fyrirkomulaginu hafi falist „tiltekin skipan eignarréttar sem gerði norska ríkinu kleift að halda auðlindinni innan vébanda þess“. Í sambandsrétti sé ekki „ljóst hvað felist í orðasambandinu skipan eignarréttar né hverrar verndar hann njóti“ og EFTA-dómstóllinn hafi skýrt orðasambandið afar þröngt. 

Þriðji orkupakkinn breytir engu um eignarréttinn

Mál ESA gegn Noregi er athyglisvert dæmi um árekstur milli hagsmuna einkafyrirtækja og sjónarmiða um þjóðareign og opinbera stýringu auðlinda. Með því að hygla eigin opinberu raforkufyrirtækjum voru Norðmenn taldir hafa brotið gegn ákvæðum EES-samningsins um frelsi fyrirtækja- og fjármagnseigenda. Eftir að dómurinn féll var lögum og lagaframkvæmd í Noregi breytt á þann veg að hætt var að veita einkafyrirtækjum leyfi til kaupa á vatnsréttindum til raforkuframleiðslu en um leið tryggt að einkafjárfestar fengju að eiga allt að þriðjungshlut í opinberum raforkufyrirtækjum. 

Í málinu reyndi á reglur sem Íslendingar eru nú þegar bundnir af sem aðilar að EES-samningnum. Þriðji orkupakkinn hefur hins vegar ekkert með eignarrétt á orkuauðlindum að gera og felur ekki sér neinar grundvallarbreytingar á því regluverki sem gildir nú þegar um viðskipti með raforku á Íslandi. Í gerðunum er ekki að finna eitt einasta ákvæði sem gengur gegn því að aðildarríki reki kerfi sem byggist á því að orkuauðlindir séu í þjóðareigu. 

Eins og Henrik Bjørnebye, prófessor í orkurétti við Oslóarháskóla, bendir á í nýlegri skýrslu fyrir Energi Norge, samtök norskra orkufyrirtækja, gilda allar meginreglur EES-samningsins áfram um orkugeirann óháð því hvort þriðji orkupakkinn verði tekinn upp í samninginn og öðlist gildi. Sem aðili að samningnum er Ísland þegar bundið af reglum um frjálst flæði vöru og fjármagns, samkeppni, neytendavernd, skorður við ríkisaðstoð og bann við magntakmörkunum á innflutningi og útflutningi. Sumar reglnanna hafa litla eða enga þýðingu fyrir orkugeirann meðan íslenska raforkukerfið er ótengt því evrópska en myndu öðlast verulega þýðingu við lagningu sæstrengs.

Ákvæðin eru hins vegar óviðkomandi þriðja orkupakkanum og hvergi í gerðum pakkans er að finna nein ákvæði sem skylda aðildarríki til að leggja sæstreng eða leyfa hann. Af álitsgerðum lögfræðinga um þriðja orkupakkann má ráða að ef svo sérkennilega vildi til einn daginn að EFTA-dómstóllinn kæmist að þeirri niðurstöðu að íslenskum stjórnvöldum bæri skylda til að leyfa einkaaðilum að leggja sæstreng, þá væri það ekki vegna ákvæða þriðja orkupakkans heldur vegna meginreglna EES-samningsins um frjálst flæði vöru. Þannig segir til að mynda Skúli Magnússon, dósent við lagadeild HÍ og héraðsdómari, að það sé „hafið yfir vafa að afleiddur réttur sambandsins, þ.á m. umræddrar gerðir þriðja orkapakkans, fela ekki í sér skyldu til slíkrar framkvæmdar eða til skyldu til að leyfa þær“ auk þess sem „heimildir Eftirlitsstofnunar EFTA/Samstarfsstofnunarinnar beinast ekki að ákvörðunum um slíkar framkvæmdir“. 

Henrik Bjørnebyeprófessor í orkurétti við Oslóarháskóla. 

„Þriðji orkupakkinn byggir á öðrum orkupakkanum sem þegar hefur verið felldur inn í EES-samninginn. Þar af leiðandi er ákvörðun um að innleiða þriðja orkupakkann ekki spurning um að gerast aðili að innri orkumarkaði ESB, heldur frekar spurning um að halda áfram og auka samvinnu sem þegar er komin á,“ segir í skýrslu Henriks Bjørnebye. „Samkvæmt 125. gr. EES-samningsins er hverjum samningsaðila heimilt að setja sér stefnu um að orkuauðlindir séu almannaeign svo framarlega sem stefnan brjóti ekki í bága við grundvallarreglur meginmáls EES-samningsins. 

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.690 krónum á mánuði. Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum
1

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum

Vináttan í Samherjamálinu
2

Illugi Jökulsson

Vináttan í Samherjamálinu

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars
3

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu
4

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja
5

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Nýjar og óvæntar fréttir: Sungið og drukkið í Perú fyrir 5.500 árum!
6

Illugi Jökulsson

Nýjar og óvæntar fréttir: Sungið og drukkið í Perú fyrir 5.500 árum!

Mest deilt

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja
1

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Siðlaust stjórnarfar
2

Kristín Gunnarsdóttir

Siðlaust stjórnarfar

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu
3

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum
4

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars
5

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars

Vináttan í Samherjamálinu
6

Illugi Jökulsson

Vináttan í Samherjamálinu

Mest deilt

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja
1

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Siðlaust stjórnarfar
2

Kristín Gunnarsdóttir

Siðlaust stjórnarfar

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu
3

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum
4

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars
5

Fékk leiðsögn Jóns Steinars við BA-ritgerð með málsvörn Jóns Steinars

Vináttan í Samherjamálinu
6

Illugi Jökulsson

Vináttan í Samherjamálinu

Mest lesið í vikunni

„Rannsóknarlögreglumaður Samherja“ sat fund með namibísku mútuþegunum
1

„Rannsóknarlögreglumaður Samherja“ sat fund með namibísku mútuþegunum

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum
2

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna
3

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna

Hér þarf engar mútur
4

Hallgrímur Helgason

Hér þarf engar mútur

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“
5

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“

Félag Samherja í Jónshúsi í Köben tók við peningum frá Kýpur
6

Félag Samherja í Jónshúsi í Köben tók við peningum frá Kýpur

Mest lesið í vikunni

„Rannsóknarlögreglumaður Samherja“ sat fund með namibísku mútuþegunum
1

„Rannsóknarlögreglumaður Samherja“ sat fund með namibísku mútuþegunum

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum
2

Yfirlögfræðingur Samherja er ræðismaður skattaparadísarinnar Kýpur og fundaði með mútuþegunum

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna
3

„Óskaplega gott ungt fólk“ berst fyrir lífi sínu eftir bruna

Hér þarf engar mútur
4

Hallgrímur Helgason

Hér þarf engar mútur

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“
5

Helgi Seljan um Moggann: „Föndra upp bjarghring utan um nýjan forstjóra Samherja“

Félag Samherja í Jónshúsi í Köben tók við peningum frá Kýpur
6

Félag Samherja í Jónshúsi í Köben tók við peningum frá Kýpur

Nýtt á Stundinni

Óendurnýjanleg auðlind í hættu

Óendurnýjanleg auðlind í hættu

Hálendisþjóðgarður færist nær veruleika

Hálendisþjóðgarður færist nær veruleika

Teymi þjóðkirkjunnar ekki hafið störf

Teymi þjóðkirkjunnar ekki hafið störf

Segir orð dómsmálaráðherra um aðskilnað ríkis og kirkju blekkingu

Segir orð dómsmálaráðherra um aðskilnað ríkis og kirkju blekkingu

Siðlaust stjórnarfar

Kristín Gunnarsdóttir

Siðlaust stjórnarfar

Stuðningsfólk Vinstri grænna ósammála þeim sem styðja Sjálfstæðisflokk og Framsókn

Stuðningsfólk Vinstri grænna ósammála þeim sem styðja Sjálfstæðisflokk og Framsókn

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Borgar­stjóri undrast þögn um „óskiljan­leg við­skipti“ Eyþórs við Samherja

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Búið að slíta skatta­skjóls­félaginu sem greiddi laun sjómanna Samherja í Namibíu

Vináttan í Samherjamálinu

Illugi Jökulsson

Vináttan í Samherjamálinu

Utan­ríkis­ráðu­neytið veit ekki hver kostnaður þess við öryggis­gæslu er

Utan­ríkis­ráðu­neytið veit ekki hver kostnaður þess við öryggis­gæslu er

Valdið til fólksins—Annars breytist ekkert

Andri Sigurðsson

Valdið til fólksins—Annars breytist ekkert

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum

Peningaþvættissérfræðingur DNB hætti í kyrrþey í bankanum