100 ár í dag frá blóðbaðinu í Amritsar: „Gerði ég rétt?“
Fjöldamorðin í Amritsar. Myndin er úr kvikmynd um atburðina en gefur rétt mynd af því hvernig fjöldamorðin fóru fram.  Mynd: Blóðbað.

Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna
2

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna

Listin að verða sextugur
3

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
4

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
5

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
6

Segir að Landspítali myndi lamast

Stundin #112
Febrúar 2020
#112 - Febrúar 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. mars.
Þessi grein er rúmlega 11 mánaða gömul.

Illugi Jökulsson

100 ár í dag frá blóðbaðinu í Amritsar: „Gerði ég rétt?“

Reginald Dwyer ofursti gat ekki gert sér grein fyrir því hvort rétt hefði verið af sér að gefa vopnaðri hersveit sinni skipun um að skjóta á vopnlausan mannfjölda, þar á meðal börn. Fjöldamorðin áttu að bæla niður sjálfstæðisviðleitni Indverja en urðu þvert á móti til að efla hana

Illugi Jökulsson

Reginald Dwyer ofursti gat ekki gert sér grein fyrir því hvort rétt hefði verið af sér að gefa vopnaðri hersveit sinni skipun um að skjóta á vopnlausan mannfjölda, þar á meðal börn. Fjöldamorðin áttu að bæla niður sjálfstæðisviðleitni Indverja en urðu þvert á móti til að efla hana

Í dag eru 100 ár frá fjöldamorðinu í Amritsar á Indlandi. Það er sá einstaki atburður sem kannski varð frekar en nokkur annar til þess að reka nagla í líkkistu bresku stjórnarinnar á Indlandi, og eitt grimmilegasta ódæði breska heimsveldisins.

Deildu og drottnuðu 

Bretar höfðu smátt og smátt náð öllum yfirráðum á Indlandi. Sú saga er löng og einkar furðuleg, því svo seint sem í byrjun 18. aldar voru Indverjar á engan hátt eftirbátar Breta í hernaðartækni og –tólum, en hins vegar voru þeir tuttugu sinnum fjölmennari. Samt höfðu Bretar tryggt sér völd yfir öllu Indlandi á að giska um miðja 19. öld.

Þeir höfðu gengið á lagið þegar hið veldi Mógúla molnaði í sundur á 18. öld og sigruðu arftaka Mógúlanna, Maratharíkið, í byrjun 19. aldar. Svo beittu þeir óspart hinni gömlu taktík Rómverja að „deila og drottna“ og fengu marga valdamikla fursta í lið með sér með því að lofa þeim að sitja áfram á sínum praktuglegu valdastólum og njóta lífsins, en Bretar sæju um landstjórnina.

Sjálfstæðissinnum vex fiskur um hrygg 

Í byrjun 20. aldar var mörgum Indverjum farið að blöskra þetta ástand og sjálfstæðisbarátta var víða hafin. Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út sýndu milljónir Indverjar Bretum að vísu tryggð með því að ganga í breska herinn og aðstoða við stríðsreksturinn með öðrum hætti. En á sama tíma var sjálfstæðissinnum mjög að vaxa fiskur um hrygg.

Í borginni Amritsar í Punjab-héraði voru Síkhar til dæmis farnir að krefjast sjálfstæðis æ sterkari röddu. Bretar höfðu í raun sett herlög á Indlandi árið 1915 til að hindra að mótmæli og sjálfstæðisviðleitni trufluðu stríðsreksturinn. Þegar stríðinu lauk voru þær ströngu reglur hins vegar framlengdar, sem og strangar refsingar sem lágu við brotum á boðum og bönnum Breta.

Óeirðir í Amritsar 

Þann 10. apríl brutust út alvarlegar óeirðir í Amritsar þegar mannfjöldi mótmælti handtöku tveggja sjálfstæðissinna, sem reyndu aðhylltust kenningar Gandhis um friðsamleg mótmæli og borgaralega óhlýðni. Nokkrir mótmælendur voru drepnir en einnig nokkrir Bretar sem ráðist var á. Bretar settu ströng herlög í borginni til að bregðast við vaxandi óróa og fjöldafundir voru til dæmis bannaðir.

Reginald Dyer

Sunnudaginn 13. apríl komu þúsundir manna saman í Jallianvala Bagh garðinum til að mótmæla Bretum og ofríki þeirra. Tölur um fjölda mótmælenda eru á reikie en voru einhvers staðar á bilinu sex til tuttugu þúsund. Garðurinn er rúmlega tveir hektarar og afluktur af húsum og múrum á alla vegu.

Fyrirvaralaus skothríð 

Reginald Dyer ofursti stýrði hersveit sem umkringdi garðinn og átti að halda uppi lögum og reglu. Flestir hermannanna voru Indverjar. Nær fyrirvaralaust skipaði Dyer mönnum sínum að hefja skothríð á óvopnaða mótmælendur og var svo skotið samfellt í tíu mínútur. Þegar Bretar létu rannsaka málið eftir á var niðurstaða þeirra að rúmlega 300 manns hefðu fallið. Indverjar sögðu þá hafa verið að minnsta kosti þúsund og þar á meðal voru börn allt niður í nokkurra vikna gömul.

Þótt Bretar reyndu að bæla niður fregnir um fjöldamorðin í Amritsar bárust þær samt hratt út og vöktu mikla hneykslun. Segja má að eftir þetta hafi almenningur á Indlandi talað nær einum rómi um að Bretar yrðu að hafa sig á brott hið skjótasta. Bresk yfirvöld neyddust til að viðurkenna að fjöldamorðin hefðu verið hneyksli og Dyer var sendur heim með skömm. Flestir vissu þó að bak við tjöldin dáðust margir Bretar að Dyer fyrir að sýna Indverjum í tvo heimana.

„Nú langar mig að deyja“ 

Dyer missti heilsu nokkrum árum seinna og dó eftir mikil veikindi 1927, átta árum eftir að hann skipaði mönnum sínum að skjóta á mannfjöldann í Jallianvala Bagh.

Sagt er að á dánarbeði hafi Dyer sagt eitthvað á þessa leið: „Svo margir þeirra sem þekkja til á Indlandi segja að ég hafi breytt rétt. En aðrir segja að ég hafi haft rangt fyrir mér. Nú langar mig bara að deyja svo ég geti spurt skapara minn hvort ég gerði rétt eða rangt.“

Michael O'Dwyer

Hann gat sem sagt ekki gert sér grein fyrir því sjálfur, ekki einu sinni á dánarbeði.

Yfirforinginn myrtur 21 ári seinna 

Yfirmaður Dyers árið 1919 hafði verið landstjóri Breta í Punjab, Michael O’Dwyer. Hann hrósaði Dyer alla tíð fyrir framgöngu sína og sagði hann hafa brugðist rétt við. Margir telja að Dyer hafi fyrst og fremst verið að framfylgja skipunum O’Dwyers með skothríðinni á mannfjöldann og árið 1940 réðist indverskur sjálfstæðissinni, Udham Singh, að O’Dwyer á götu í London og skaut hann til bana. Sjálfur var Singh svo hálshöggvinn fyrir morð fjórum mánuðum síðar.

„Hugleiða“ að biðjast afsökunar 

Þótt Bretar hefðu ekki sýnt sitt ruddalegasta andlit í Amritsar fyrir réttum 100 árum hefði Indland nú hlotið sjálfstæði fyrr eða síðar samt. En líklegt má telja að blóðbaðið hafi þjappað Indverjum betur saman og þannig flýtt því að þeir kröfðust sjálfstæðis svo háum rómi að Bretar urðu að hlusta. Indland fékk loks sjálfstæði 18 árum eftir að Dyer hrópaði á menn sína að skjóta á mannfjöldann.

Núna, hundrað árum eftir þetta hrottalega fjöldamorð, segir talsmaður breska utanríkisráðuneytisins að bresk stjórnvöld séu að „hugleiða“ hvort þau eigi að biðjast formlega afsökunar á ódæðinu.

 

Tengdar greinar

Flækjusagan

Vildu hvorki vera þrælar Rússa né Þjóðverja

Illugi Jökulsson

Vildu hvorki vera þrælar Rússa né Þjóðverja

Illugi Jökulsson

Eystrasaltslöndin Eistland, Lettland og Litháen notuðu eins og fleiri lönd (til dæmis Finnland) tækifærið þegar Rússland var í greipum borgarastyrjaldar til að lýsa yfir sjálfstæði. En það kostaði mikið stríð.

Heill her lögbrjóta

Illugi Jökulsson

Heill her lögbrjóta

Illugi Jökulsson

Hundrað ár eru liðin frá því lög sem bönnuðu áfengi tóku gildi í Bandaríkjunum. Ætlunin var að draga úr drykkju, glæpum og félagslegum hörmungum. Það mistókst – illilega.

Samfarir kóngs og drottningar

Illugi Jökulsson

Samfarir kóngs og drottningar

Illugi Jökulsson

Þegar Austurríkiskeisarinn Jósef II tók að sér kynlífsfræðslu fyrir Maríu Antonettu systur sína og Loðvík XVI eiginmann hennar

„Siðferðilegt drep“

Illugi Jökulsson

„Siðferðilegt drep“

Illugi Jökulsson

Ein öld er liðin frá því að úrslit réðust í borgarastyrjöldinni í Rússlandi, einum örlagaríkasta viðburði 20. aldar. Alexander Koltsjak virtist á tímabili þess albúinn að sigrast á kommúnistastjórn Leníns en það fór á annan veg og örlög Koltsjaks urðu hörmuleg.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
1

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna
2

Erfðabreyttu tvíburarnir - rúmlega ári seinna

Listin að verða sextugur
3

Listin að verða sextugur

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu
4

Samherji vonar að Ríkisútvarpið „dragi lærdóm“ eftir „ánægjulega“ leiðréttingu

Kolbrún telur sig órétti beitta
5

Kolbrún telur sig órétti beitta

Segir að Landspítali myndi lamast
6

Segir að Landspítali myndi lamast

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í vikunni

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
1

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV
2

Ritstjórn

Yfirlýsing: Vegsömun nauðgunarmenningar á RÚV

Þegar lögreglan er upptekin
3

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þegar lögreglan er upptekin

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun
4

Sorphirðufólk með 300 þúsund í grunnlaun

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám
5

Fasteignir félags Sturlu boðnar upp eftir fjárnám

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle
6

Árni Pétur Arnarsson

Svar við yfirlýsingu vegna kvikmyndarinnar Elle

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Mest lesið í mánuðinum

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista
1

Niðurbrotnar í kjölfar framkomu þerapista

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta
2

Ég varð aldrei sá sami eftir þetta

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar
3

Samherji boðsendir lögfræðibréf á tólf manns og vísar til fangelsisvistar

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi
4

Lögreglumenn sem starfa hjá sjálfsvarnarfyrirtæki sakaðir um ofbeldi

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra
5

Varasöm þerapía: Röng meðferð getur gert slæmt ástand verra

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista
6

Fleiri konur deila slæmri reynslu af þerapista

Nýtt á Stundinni

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Af hverju er Tyrkland Tyrkland?

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Eflingarfólk vinnur meira en aðrir fyrir lægri laun

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Þeir tekjulægstu eyða hlutfallslega mestu í húsnæði og mat

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Þóra Kristín Ásgeirsdóttir

Mamma þín vinnur ekki hér – hún er orðin popúlisti

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Samherjamálið: Ekki skilyrði að menn séu dæmdir til að hægt sé að tala um mútugreiðslur

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Styrmir Gunnarsson og "frelsun Breta” frá ESB

BSRB samþykkir verkfall

BSRB samþykkir verkfall

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Sigríður Andersen varar við útþenslu Mannréttindadómstóls Evrópu

Hinar funheitu norðurslóðir

Hinar funheitu norðurslóðir

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Valkyrja

Eru láglaunakonur ekki femínískar?

Kolbrún telur sig órétti beitta

Kolbrún telur sig órétti beitta

Reiknar með að Þorsteinn Már verði aftur forstjóri Samherja

Reiknar með að Þorsteinn Már verði aftur forstjóri Samherja