Þessi grein er meira en 4 ára gömul.

Hvað gerist ef WOW fer í þrot?

Ef flug­fé­lag­inu tekst ekki að fjár­magna sig með skulda­bréfa­út­boði gætu kröfu­haf­ar tek­ið það yf­ir eða rík­ið kom­ið til bjarg­ar. Þórólf­ur Matth­ías­son, hag­fræði­pró­fess­or seg­ir að gjald­þrot fé­lags­ins myndi ekki valda kerf­is­hruni en þó hafa í för með sér aukna verð­bólgu, at­vinnu­leysi og hærri hús­næð­is­lán.

Hvað gerist ef WOW fer í þrot?
Skúli bjartsýnn Skúli Mogensen, forstjóri og eini eigandi WOW air, segist bjartsýnn á að takast megi að ljúka skuldabréfaútboði til að tryggja fjármögnun flugfélagsins. Ef það hins vegar tekst ekki, og félagið fer í þrot, mun það hafa umtalsverðar afleiðingar í for með sér fyrir íslenskt efnahagslíf. Mynd: WOWAIR.IS

Færi flugfélagið WOW air í þrot þyrfti það ekki að hafa katastrófískar afleiðingar fyrir efnahagslífið. Það hefði hins vegar ýmis neikvæð áhrif. Ef vel er haldið á spilunum eru ýmis kort á hendi sem mætti nota til að koma í veg fyrir mikil áföll, til að mynda sterkur gjaldeyrisvarasjóður. Þrot WOW air myndi engu að síður valda samdrætti í ferðaþjónustu, samdrætti í gjaldeyristekjum, atvinnuleysi og aukinni verðbólgu. Með því myndu verðtryggð lán heimilanna hækka en ekki er hægt að fullyrða að Seðlabankinn myndi sjá sig knúinn til að hækka stýrivexti. Þá myndu forsendur fjárlagafrumvarps og fjármálaáætlanir bresta og gera þyrfti einhverjar lagfæringar í þeim efnum. 

Þórólfur MatthíassonHagfræðiprófessor segir að fall WOW air myndi hafa töluverð áhrif á íslenskt efnahagslíf en þau áhrif þurfi þó ekki að vera katastrófísk.

Þetta er mat Þórólfs Matthíassonar, hagfræðiprófessors við Háskóla Íslands, en Stundin fékk Þórólf til að kasta á loft sviðsmyndum um hvað gæti gerst ef flugfélaginu WOW air tekst ekki að fjármagna sig með skuldabréfaútboðinu sem nú stendur yfir. Áður hefur verið greint frá því að lausafjárstaða félagsins sé orðin verulega veik og það sé félaginu lífsspursmál að afla fjár til rekstrarins.

Upphaflega var stefnt að því að afla á bilinu sex til tólf milljarða króna með skuldabréfaútboðinu og átti það að gerast tiltölulega hratt, fjármögnuninni átti að ljúka öðru hvoru megin við síðustu helgi. Af því varð ekki og hafa borist fréttir af að erfiðar gangi að afla fjárins en von var á. Meðal annars af þeim sökum mun WOW air hafa leitað til íslensku bankana með þátttöku í fjármögnuninni en talið er nánast útilokað að þeir muni taka þátt í því.

Tekur ekki nema viku að drepa flugfélag

Skúli Mogensen, forstjóri og eini eigandi WOW air ber sig þrátt fyrir allt þetta vel. Í tölvupósti sem hann sendi starfsfólki WOW air kemur fram að hann hafi unnið dag og nótt við að klára útboðið og að hann sjái til lands í þeim efnum og hafi fulla trú á að það muni takast.

En hvað gerist ef Skúla tekst það ekki? Hvað gerist ef WOW air nær ekki að fjármagna sig?

Þórólfur segir að stóra spurningin þá sé hvort einhver taki félagið í fangið við slíkar aðstæður. „Það er mjög dýrt að láta flugfélag stoppa þannig að það er spurning um hvort að þeir sem eiga kröfur á félagið vilji koma í veg fyrir það og hvort að kröfuhafar taki stjórnina og yfirtaki félagið, hvort heldur sem er í samstarfi við núverandi stjórnendur eða með því að setja þá til hliðar. Ef félagið stoppar þá þarf að gera upp við fullt af kúnnum sem ekki fá þá þjónustu sem þeir voru búnir að kaupa og svo þýðir það trúnaðarbrest gagnvart sölukerfinu, sem er afar slæmt. Það er í rauninni hægt að drepa stórt flugfélag á viku, ef starfsemi þess stöðvast í viku, alveg sama af hvaða orsökum, þá fara allir kúnnarnir annað. Þú kaupir flugmiða til að vera á ákveðnum stað á ákveðnum tíma og ef það stenst ekki þá hættir þú viðskiptum við viðkomandi félag.“

Spurningin er hvort viðskipamódelið gangi upp

Þórólfur segir að í þessum efnum sé grunn forsendan sú hvort talið sé að viðskiptamódel WOW air geti gengið upp. „Ef menn telja vera eitthvað verðmæti í því viðskiptamódeli sem WOW air keyrir á, leiðakerfinu, viðskiptamannakerfinu, sölukerfinu og svo framvegis, þá er mjög sterkur hvati fyrir eigendur skulda WOW air að halda fyrirtækinu gangandi. Ef hins vegar viðskiptalíkanið gengur ekki upp, ef það er ástæðan fyrir því að fyrirtækið sé að rúlla, þá getur vel verið að bútar úr fyrirtækinu séu verðmeiri heldur en heildin, og þá fer félagið bara í þrot. Eigendur flugvélanna hirða þær til sín og svo framvegis.“

Ef WOW air fellur er ólíklegt að önnur flugfélög geti fyllt upp í tómarúmið sem myndast; að minnsta kosti gerist slíkt ekki á einni nóttu.

„Icelandair mun væntanlega bæta við einhverjum ferðum, til að taka upp slakann. Það er hins vegar ólíklegt að þeir yfirtaki leigusamningana á flugvélum WOW air, þetta er öðru vísi flugfloti en þeir reka. Vandinn við það að önnur félög komi inn á það pláss sem myndi myndast við fall WOW er ekki endilega skortur á vilja, þekkingu eða getu, heldur vöntun á flugflota. Það er líka svo að það er eiginlega bara Icelandair sem gæti komið í staðinn, með því að bæta við sig, því að það og WOW eru einu félögin sem eru að nota Keflavík sem „hub“, tengiflugvöll, það er ekkert annað flugfélag sem er að því. Hin flugfélögin eru að fljúga hingað og héðan, en nota ekki Keflavík sem millilendingu. SAS er að flytja sína farþega vestur um haf í gegnum Kaupmannahöfn og gegnum Arlanda í Stokkhólmi. Lufthansa notar Frankfurt, og svo framvegis,“ segir Þórólfur.

Gæti fækkað ferðamönnum um 15 prósent í einu vetfangi

En hvaða áhrif mun það hafa á íslenskt efnahagslíf í heild sinni ef WOW fellur? Til þess að leggja mat á það þarf að gefa sér ýmsar forsendur bendir Þórólfur á, ekki sé unnt að vinna með harðar tölulegar staðreyndir í þeim efnum. „Gefum okkur að markaðshlutdeild WOW air í flutningum farþega hingað til lands sé um 30 prósent og að helmingur farþeganna séu tengifarþegar, þá er hægt að gera ráð fyrir fækkun ferðamanna til landsin um 15 prósent í einu vetfangi. Þetta eru tölur sem eru ekki ólíklegar, mögulega jafnvel aðeins vanáætlaðar. Það fyrsta sem þetta myndi þýða er að Keflavíkurflugvöllur yrði orðinn of stór, miðað við þörf. Fyrsta fyrirtækið sem myndi því lenda í vandræðum yrði Isavia. Ekki er nóg með að flugvöllurinn yrði þá orðinn talsvert of stór heldur er Isavia líka í stækkunarfasa sem þyrfti þá að stöðva. Það er hugsanlegt að Isavia væri þá komin með í fangið einhverjar fjárskuldbindingar sem þyrfti þá mögulega að taka frá ríkinu til að borga af, enda er fyrirtækið að fullu í eigu ríkisins. Þetta yrðu fyrstu áhrifin.“

Myndi fækka ferðamönnumEf WOW air myndi falla myndi ferðamönnum sem hingað koma fækka umtalsvert.

Ef spár um komur ferðamanna til landsins í ár ganga eftir gætu þeir orðið um 2,5 milljón manns. Færi WOW air í þrot gæti samdráttur í fjölda ferðamanna orðið allt að 375 þúsund manns ef fækkunin yrði 15 prósent. Þórólfur segir að þrátt fyrir að sú tala sé mjög há þá þýði slíkur samdráttur ekki endilega hrun. „Tíu til fimmtán prósenta samdráttur í fjölda ferðamanna þyrfti ekki að valda því að hér færi allt á hliðina. Það er hins vegar spurning hvaðan þeir ferðamenn væru að koma, hvort það væru lakar borgandi eða betur borgandi hlutinn. WOW hefur lagt töluverða áherslu á Bandaríkjaflugið þannig að það er mögulegt að þar myndi draga talsvert úr, og þetta væru því betur borgandi ferðamenn í meira mæli en annars. Þá hefði þessi samdráttur sannarlega einhver áhrif hér innanlands. Í staðinn fyrir að sjá verulega aukningu frá ári til árs myndi þetta þýða tíu til fimmtán prósent samdrátt í ferðamönnum sem koma inn til landsins.“

Aukið atvinnuleysi

Um þrettán prósent af þeim sem starfa á íslenskum vinnumarkaði starfa í ferðaþjónustu samkvæmt Hagstofu Íslands. Þá starfa um 1.100 manns hjá WOW air. Fall fyrirtækisins gæti því haft talsverð áhrif í ferðaþjónustunni. „Þetta gæti þýtt að einhver tvö til þrjú prósent þeirra sem vinna við ferðamennsku gætu misst vinnuna. Það er raunar svo að talsverður fjöldi þeirra sem vinna við ferðaþjónustuna eru erlent vinnuafl og ég myndi ætla að það væru einkum þeir sem fyrst myndu missa vinnuna. Af þeim sökum myndi þetta hafa minni áhrif í atvinnulegu tilliti hér á landi heldur en ætla mætti fljótt á litið. Við myndum sjá einhverja aukningu í atvinnuleysi við þetta,“ segir Þórólfur.

Rekja má talsverðan hluta hækkunar á húsnæðisverð síðustu ára til útleigu til ferðamanna í gegnum Airbnb, að því er kemur fram í gögnum Seðlabankans frá því snemma á þessu ári. Því gæti fall Wow Air haft áhrif á húsnæðismarkaðinn að mati Þórólfs. „Bæði vegna þess að ferðamönnum sem leigja húsnæði í gegnum AirBnb myndi fækka verulega en auk þess myndi erlenda starfsfólkinu sem vinnur í geiranum fækka. Hins vegar er ekki hægt að fullyrða að húsnæðisverð myndi falla, það er eftirspurnarþrýstingur á húsnæðismarkaði og það myndi því taka nokkurn tíma áður en eignaverð myndi falla, þar eð það markaðurinn gæti áfram tekið við eignum til sölu. Auðvitað eru einhverjir sem hafa verið að sanka að sér húsnæði til AirBnb leigu, og það er spurning um hversu hratt þeir myndu selja frá sér eignir.“

Seðlabankinn í stöðu til að bregðast við

Spurður hvort að ekki megi gera ráð fyrir áhrifum á gengi krónunnar ef félagið færi í þrot segir Þórólfur að þau áhrif hafi í raun þegar komið fram, síðustu daga. „Sennilega er hluti af gengisfallinum þegar komið fram, þannig að það er ekki víst að við myndum horfa upp á frekari gengisbreytingar. Þó verðum við að hafa þann fyrir vara á að vegna þess að engar útflæðistakmarkanir eru til staðar á gjaldeyri þá gæti það gerst ef innlendir fjármagnseigendur misstu trúna á krónunni og flyttu fé út í stórum stíl, markaðsaðilar á gjaldeyrismarkaði hafa tilhneigingu til að bregðast við umfram tilefni, þá gæti reynt talsvert á vilja Seðlabankans til að synda gegn straumnum. Seðlabankinn mun hins vegar bregðast við, hann er í stöðu til þess og mun gera það, til dæmis með því að kaupa krónur. Hann gæti líka lagt á útflæðishöft, endurvakin gjaldeyrishöft, ef í óefni færi.“

Verðbólga ykist og verðtryggð lán myndu hækka

Verðbólga mun hins vegar örugglega aukast fari WOW air í þrot, eina spurningin er hversu mikið að mati Þórólfs, sem telur ekki endilega líklegt að Seðlabankinn muni hækka stýrivexti vegna þess. „Það er ekki alveg gefið að Seðlabankinn myndi þurfa að hækka stýrivexti við þetta, með aukinni verðbólgu. Ef hlutirnir færu á þennan veg myndi það skapa slaka í hagkerfinu sem gæti komið í stað þess. Verðbólga mun hins vegar áreiðanlega hækka þannig að vísitöluþátturinn í verðtryggðum lánum mun þyngjast. Ef verðbólga mun aukast mikið, ef hún fer að nálgast tveggja stafa tölu, þá mun bankinn þurfa að hækka nafnvexti, það er engin spurning. En ef aukningin yrði kannski tvöföldun, ef verðbólga færi í fjögur, fimm eða sex prósent mun það hafa í för með sér eitthvað atvinnuleysi og slaka í hagkerfinu. Að öllu jöfnu ættu það að vera viðbrögð Seðlabankans að lækka vexti við slíkar aðstæður en verðbólgan myndi hins vegar gera það fyrir bankann, í raun og veru.“

Myndi ekki kaupa flugmiða langt fram í tímann

En er þá eitthvað sem almenningur gæti gert til að verja sig ef illa fer? Þórólfur segir augljóst að óvissa sé til staðar og hvetur fólk til að staldra við þangað til úr henni greiðist. „Ég myndi alla vega ekki kaupa mér flugmiða langt fram í tímann hjá WOW air. Hvað varðar hvort skynsamlegt sé að gera einhverjar breytingar á til dæmis húsnæðislánum, þá er afar erfitt að segja til um það. Skilmálar lána eru svo mismunandi. Ef til dæmis fólk myndi vilja breyta úr verðtryggðu láni í óverðtryggt þarf að horfa til þess hvort uppgreiðsluákvæði séu á láninu. Það er algjörlega háð skilmálum lána. Ef fólk er hins vegar að taka ný lán, og nafnvaxtakjör eru ekki því lakari, má gera ráð fyrir því að næstu tvö til þrjú á komi óverðtryggð lán betur út en verðtryggð. Það eru hins vegar svo mörg ef í þessu að það er afar erfitt að segja til um nokkurn hlut. Það er óvissa núna en það mun koma í ljós hvernig fer með WOW á næstu dögum og ég myndi því bíða eftir því hvernig vinnst úr þeim málum áður en ég færi að stofna til langtíma skuldbindinga.

Í ljósi þess sem að framan er rakið má velta fyrir sér hvort WOW air sé svo kerfislega mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf að stjórnvöld ættu að stíga inn í ferlið. Er félagið of stórt til að falla? „Til að svara þessu þarf fyrst að svara spurningunni sem við veltum upp hér að framan, hvort viðskiptalíkanið gangi upp. Ef það gerir það ekki, þá er engin ástæða til að viðhalda því með ríkisstyrkjum, við gerum það nú þegar í landbúnaði og ættum nú ekki að fara að bæta ferðaþjónustunni við,“ segir Þórólfur.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Tíu ár af nýjum vitnisburðum um háttsemi Jóns Baldvins
1
Greining

Tíu ár af nýj­um vitn­is­burð­um um hátt­semi Jóns Bald­vins

Frá því að Guð­rún­ar Harð­ar­dótt­ir steig fram fyr­ir 10 ár­um síð­an og op­in­ber­aði bréf sem Jón Bald­vin Hanni­bals­son sendi þeg­ar hún var ung­ling­ur hafa tug­ir annarra frá­sagna um hátt­semi hans kom­ið fram. Jón Bald­vin hef­ur reynt að fá fólk til að skrifa und­ir stuðn­ings­yf­ir­lýs­ingu en á sama tíma eiga sér stað ný at­vik þar sem kon­ur upp­lifa hann sem ógn.
Stúlkan „hefur einlægan vilja til að verða aumingi og geðsjúk“
2
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Stúlk­an „hef­ur ein­læg­an vilja til að verða aum­ingi og geð­sjúk“

Börn á með­ferð­ar­heim­il­inu Varp­holti og Laugalandi voru beitt kerf­is­bundnu, and­legu of­beldi sam­kvæmt nið­ur­stöðu rann­sókn­ar­nefnd­ar. Slá­andi lýs­ing­ar er að finna í fund­ar­gerð­ar­bók­um starfs­manna. Þar er einnig að finna frá­sagn­ir af al­var­legu lík­am­legu of­beldi.
Stelpurnar af Laugalandi skila skömminni
3
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Stelp­urn­ar af Laugalandi skila skömm­inni

65 börn voru vist­uð á með­ferð­ar­heim­il­inu í Varp­holti og á Laugalandi á ár­un­um 1997 til 2007. Þar voru þau beitt kerf­is­bundnu and­legu of­beldi auk þess sem fjöldi þeirra lýs­ir því að hafa ver­ið beitt lík­am­legu of­beldi. Sex­tán kon­ur sem vist­að­ar voru á með­ferð­ar­heim­il­inu stíga nú fram og skila skömm­inni þang­að sem hún á heima, til for­stöðu­hjóna heim­il­is­ins á þess­um tíma, starfs­fólks og barna­vernd­ar­yf­ir­valda sem brugð­ust þeim.
Illugi Jökulsson
4
Pistill

Illugi Jökulsson

Er Páleyju lög­reglu­stjóra treyst­andi fyr­ir „for­virk­um rann­sókn­ar­heim­ild­um“?

Hafi Páli Stein­gríms­syni skip­stóra á Ak­ur­eyri ver­ið eitt­hvert mein gert, þá er sjálfsagt að rann­saka það mál í þaula — og refsa svo mein­vætt­inni, ef rétt reyn­ist. Það er hins veg­ar löngu orð­ið ljóst að það er ekki það sem Páley Borg­þórs­dótt­ir lög­reglu­stjóri á Ak­ur­eyri og henn­ar fólk er að rann­saka. Held­ur hitt hvort og þá hvernig ein­hver gögn úr...
Jón Baldvin „hagar sér eins og rándýr“
5
Fréttir

Jón Bald­vin „hag­ar sér eins og rán­dýr“

Ingi­björg Sól­rún Gísla­dótt­ir, fyrr­ver­andi formað­ur Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, ráð­herra og borg­ar­stjóri, seg­ir ákveð­ið munst­ur birt­ast í frá­sögn­um af fram­ferði Jóns Bald­vins Hanni­bals­son­ar. Hann hafi aldrei við­ur­kennt mis­gjörð­ir sín­ar og enn sé hon­um hamp­að vegna af­reka sinna.
10 til 20 milljóna króna munur á lánunum í stöðugu árferði
6
FréttirHúsnæðismál

10 til 20 millj­óna króna mun­ur á lán­un­um í stöð­ugu ár­ferði

Þeg­ar heild­ar­kostn­að­ur verð­tryggðra og óverð­tryggðra lána eru reikn­uð út frá nú­ver­andi verð­bólgu og vöxt­um á Ís­landi er nið­ur­stað­an að þessi lán eru af­ar dýr. Stund­in hef­ur reikn­að út heild­ar­kostn­að verð­tryggðra og óverð­tryggðra lána upp á 50 millj­ón­ir til 40 ára mið­að við ákveðn­ar for­send­ur. Þeg­ar verð­bólga og vaxta­kostn­að­ur er færð­ur í raun­hæf­ari átt en nú er kem­ur í ljós að mun­ur­inn á kostn­aði við verð­tryggð og óverð­tryggð lán er ekki svo hróp­andi.
Gleymdust við vinnslu Laugalandsskýrslunnar
7
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Gleymd­ust við vinnslu Lauga­lands­skýrsl­unn­ar

„Ég beið bara og beið eft­ir að vera boð­uð í við­tal. Það gerð­ist aldrei,“ seg­ir Harpa Særós Magnús­dótt­ir, sem vist­uð var á Laugalandi ár­ið 2000. Að minnsta kosti þrír fengu aldrei boð um við­tal við rann­sókn­ar­nefnd­ina.

Mest deilt

Jón Baldvin við nemanda: „Viltu hitta mig eftir næsta tíma“
1
Rannsókn

Jón Bald­vin við nem­anda: „Viltu hitta mig eft­ir næsta tíma“

Fimmtán ára stúlka í Haga­skóla hélt dag­bók vor­ið 1970 þar sem hún lýs­ir kyn­ferð­is­leg­um sam­skipt­um við Jón Bald­vin Hanni­bals­son sem þá var 31 árs gam­all kenn­ari henn­ar. Í bréfi sem hann sendi stúlk­unni seg­ist hann vilja stinga af frá öllu og liggja í kjöltu henn­ar.
Svavar Pétur fallinn frá
2
Fréttir

Svavar Pét­ur fall­inn frá

Tón­list­ar­mað­ur­inn, hönn­uð­ur­inn og frum­kvöð­ull­inn Svavar Pét­ur Ey­steins­son er lát­inn, að­eins 45 ára gam­all, eft­ir bar­áttu við krabba­mein.
Varaþingkona Framsóknar spyr spurninga um laxeldi:  „Þetta er mín skoðun“
3
FréttirLaxeldi

Vara­þing­kona Fram­sókn­ar spyr spurn­inga um lax­eldi: „Þetta er mín skoð­un“

Brynja Dan Gunn­ars­dótt­ir, vara­þing­kona Fram­sókn­ar­flokks­ins, sett­ist tíma­bund­ið á þing nú í sept­em­ber og lagði þá fram fyr­ir­spurn til mat­væla­ráð­herra, Svandís­ar Svavars­dótt­ur, um lax­eldi. Hún seg­ir að Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hafi hing­að til kannski ekki ver­ið gagn­rýn­inn á lax­eldi en að það fal­lega við stjórn­mál sé að all­ir megi hafa sína skoð­un.
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir
4
Leiðari

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þeg­ar kon­ur eru stimpl­að­ar geð­veik­ar

„Þetta á ekk­ert er­indi við al­menn­ing, frek­ar en geð­veiki dótt­ur minn­ar,“ voru við­brögð Jóns Bald­vins við birt­ingu bréfa sem hann skrif­aði til ungr­ar stúlku í fjöl­skyld­unni. Í til­raun til að varpa at­hygl­inni frá sér benti hann á dótt­ur sína, sem svar­aði fyr­ir sig og var fyr­ir vik­ið dreg­in fyr­ir dóm af föð­ur sín­um. „Ég gat ekki sætt mig við að vera út­mál­uð geð­veik.“
Illugi Jökulsson
5
Pistill

Illugi Jökulsson

Er Páleyju lög­reglu­stjóra treyst­andi fyr­ir „for­virk­um rann­sókn­ar­heim­ild­um“?

Hafi Páli Stein­gríms­syni skip­stóra á Ak­ur­eyri ver­ið eitt­hvert mein gert, þá er sjálfsagt að rann­saka það mál í þaula — og refsa svo mein­vætt­inni, ef rétt reyn­ist. Það er hins veg­ar löngu orð­ið ljóst að það er ekki það sem Páley Borg­þórs­dótt­ir lög­reglu­stjóri á Ak­ur­eyri og henn­ar fólk er að rann­saka. Held­ur hitt hvort og þá hvernig ein­hver gögn úr...
Jón Baldvin „hagar sér eins og rándýr“
6
Fréttir

Jón Bald­vin „hag­ar sér eins og rán­dýr“

Ingi­björg Sól­rún Gísla­dótt­ir, fyrr­ver­andi formað­ur Sam­fylk­ing­ar­inn­ar, ráð­herra og borg­ar­stjóri, seg­ir ákveð­ið munst­ur birt­ast í frá­sögn­um af fram­ferði Jóns Bald­vins Hanni­bals­son­ar. Hann hafi aldrei við­ur­kennt mis­gjörð­ir sín­ar og enn sé hon­um hamp­að vegna af­reka sinna.
Tíu ár af nýjum vitnisburðum um háttsemi Jóns Baldvins
7
Greining

Tíu ár af nýj­um vitn­is­burð­um um hátt­semi Jóns Bald­vins

Frá því að Guð­rún­ar Harð­ar­dótt­ir steig fram fyr­ir 10 ár­um síð­an og op­in­ber­aði bréf sem Jón Bald­vin Hanni­bals­son sendi þeg­ar hún var ung­ling­ur hafa tug­ir annarra frá­sagna um hátt­semi hans kom­ið fram. Jón Bald­vin hef­ur reynt að fá fólk til að skrifa und­ir stuðn­ings­yf­ir­lýs­ingu en á sama tíma eiga sér stað ný at­vik þar sem kon­ur upp­lifa hann sem ógn.

Mest lesið í vikunni

Jón Baldvin við nemanda: „Viltu hitta mig eftir næsta tíma“
1
Rannsókn

Jón Bald­vin við nem­anda: „Viltu hitta mig eft­ir næsta tíma“

Fimmtán ára stúlka í Haga­skóla hélt dag­bók vor­ið 1970 þar sem hún lýs­ir kyn­ferð­is­leg­um sam­skipt­um við Jón Bald­vin Hanni­bals­son sem þá var 31 árs gam­all kenn­ari henn­ar. Í bréfi sem hann sendi stúlk­unni seg­ist hann vilja stinga af frá öllu og liggja í kjöltu henn­ar.
Tíu ár af nýjum vitnisburðum um háttsemi Jóns Baldvins
2
Greining

Tíu ár af nýj­um vitn­is­burð­um um hátt­semi Jóns Bald­vins

Frá því að Guð­rún­ar Harð­ar­dótt­ir steig fram fyr­ir 10 ár­um síð­an og op­in­ber­aði bréf sem Jón Bald­vin Hanni­bals­son sendi þeg­ar hún var ung­ling­ur hafa tug­ir annarra frá­sagna um hátt­semi hans kom­ið fram. Jón Bald­vin hef­ur reynt að fá fólk til að skrifa und­ir stuðn­ings­yf­ir­lýs­ingu en á sama tíma eiga sér stað ný at­vik þar sem kon­ur upp­lifa hann sem ógn.
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir
3
Leiðari

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þeg­ar kon­ur eru stimpl­að­ar geð­veik­ar

„Þetta á ekk­ert er­indi við al­menn­ing, frek­ar en geð­veiki dótt­ur minn­ar,“ voru við­brögð Jóns Bald­vins við birt­ingu bréfa sem hann skrif­aði til ungr­ar stúlku í fjöl­skyld­unni. Í til­raun til að varpa at­hygl­inni frá sér benti hann á dótt­ur sína, sem svar­aði fyr­ir sig og var fyr­ir vik­ið dreg­in fyr­ir dóm af föð­ur sín­um. „Ég gat ekki sætt mig við að vera út­mál­uð geð­veik.“
Faðir Sigríðar Bjarkar sá sem veldur vanhæfinu
4
FréttirHryðjuverkaógn á Íslandi

Fað­ir Sig­ríð­ar Bjark­ar sá sem veld­ur van­hæf­inu

Sig­ríð­ur Björk Guð­jóns­dótt­ir rík­is­lög­reglu­stjóri er van­hæf til að fara fyr­ir rann­sókn yf­ir­valda á ætl­aðri skipu­lagn­ingu hryðju­verka á Ís­landi vegna föð­ur síns. Nafn hans hef­ur kom­ið upp í tengsl­um við rann­sókn máls­ins. Ekki ligg­ur fyr­ir hver tengsl hans við mál­ið eru.
Morðingi meðal tekjuhæstu Íslendinganna
5
Fréttir

Morð­ingi með­al tekju­hæstu Ís­lend­ing­anna

Val­ur Lýðs­son, sem dæmd­ur var í fjór­tán ára fang­elsi fyr­ir að hafa ban­að Ragn­ari bróð­ur sín­um ár­ið 2018, hafði 70 millj­ón­ir króna í tekj­ur á síð­asta ári. Val­ur barð­ist harka­lega gegn því að þurfa að greiða börn­um bróð­ur síns bæt­ur við með­ferð dóms­máls­ins. „Það virð­ist marg­ur til­bú­inn til að standa upp og verja þá sem eru efn­að­ir í þessu sam­fé­lagi,“ seg­ir Ingi Rafn, son­ur Ragn­ars.
Stúlkan „hefur einlægan vilja til að verða aumingi og geðsjúk“
6
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Stúlk­an „hef­ur ein­læg­an vilja til að verða aum­ingi og geð­sjúk“

Börn á með­ferð­ar­heim­il­inu Varp­holti og Laugalandi voru beitt kerf­is­bundnu, and­legu of­beldi sam­kvæmt nið­ur­stöðu rann­sókn­ar­nefnd­ar. Slá­andi lýs­ing­ar er að finna í fund­ar­gerð­ar­bók­um starfs­manna. Þar er einnig að finna frá­sagn­ir af al­var­legu lík­am­legu of­beldi.
Varaþingkona Framsóknar spyr spurninga um laxeldi:  „Þetta er mín skoðun“
7
FréttirLaxeldi

Vara­þing­kona Fram­sókn­ar spyr spurn­inga um lax­eldi: „Þetta er mín skoð­un“

Brynja Dan Gunn­ars­dótt­ir, vara­þing­kona Fram­sókn­ar­flokks­ins, sett­ist tíma­bund­ið á þing nú í sept­em­ber og lagði þá fram fyr­ir­spurn til mat­væla­ráð­herra, Svandís­ar Svavars­dótt­ur, um lax­eldi. Hún seg­ir að Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn hafi hing­að til kannski ekki ver­ið gagn­rýn­inn á lax­eldi en að það fal­lega við stjórn­mál sé að all­ir megi hafa sína skoð­un.

Mest lesið í mánuðinum

Jón Baldvin við nemanda: „Viltu hitta mig eftir næsta tíma“
1
Rannsókn

Jón Bald­vin við nem­anda: „Viltu hitta mig eft­ir næsta tíma“

Fimmtán ára stúlka í Haga­skóla hélt dag­bók vor­ið 1970 þar sem hún lýs­ir kyn­ferð­is­leg­um sam­skipt­um við Jón Bald­vin Hanni­bals­son sem þá var 31 árs gam­all kenn­ari henn­ar. Í bréfi sem hann sendi stúlk­unni seg­ist hann vilja stinga af frá öllu og liggja í kjöltu henn­ar.
Lísbet Dögg - „Ég mun ekki eiga neitt líf eftir þetta“
2
Eigin Konur#107

Lís­bet Dögg - „Ég mun ekki eiga neitt líf eft­ir þetta“

Lís­bet varð ólétt 19 ára og eign­að­ist barn­ið fjór­um dög­um fyr­ir út­skrift en hún út­skrif­að­ist úr FSu. Hún seg­ir að hún hafi orð­ið fyr­ir kyn­ferð­isof­beldi sumar­ið fyr­ir frama­halds­skóla og var með meint­um ger­anda sín­um í skóla hálfa skóla­göng­una “Ég þurfti að setja fé­lags­líf­ið mitt á pásu af því að hann var þarna” seg­ir Lís­bet í þætt­in­um og seg­ir FSu ekki hafa tek­ið á mál­inu og hún hafi þurft að mæta mann­in­um á göng­un­um. Lís­bet var greind með þung­lyndi, kvíða og áfall­a­streiturösk­un og í kjöl­far­ið varð hún ólétt 19 ára. „Ég grét alla daga útaf van­líð­an og ég náði ekki að tengj­ast stelp­unni minn […] Mér fannst hún eig­in­lega bara fyr­ir,“ Seg­ir hún í þætt­in­um og bæt­ir við að henni hafi lið­ið eins og hún væri öm­ur­leg móð­ir. „Þeg­ar ég var bú­in að fæða að þá fékk ég ekki þessa til­finn­ingu að ég væri glöð að sjá barn­ið mitt, hún var lögð á bring­una á mér og ég hugs­aði bara: hvað nú?“
Geir Waage er ekki skráður eigandi að hitaveitunni
3
Fréttir

Geir Waage er ekki skráð­ur eig­andi að hita­veit­unni

Séra Geir Waage held­ur því fram að hann eigi Hita­veitu Reyk­holts­stað­ar að fullu. Sam­kvæmt árs­reikn­ing­um og öðr­um op­in­ber­um gögn­um er það rangt og er Geir ekki skráð­ur sem eig­andi að nein­um hlut í hita­veit­unni. Lok­un Geirs á heitu vatni á bæi í Reyk­holts­dal er „í óþökk kirkj­unn­ar“.
Martyna Ylfa - Fyrverandi kærasti beitti hana andlegu ofbeldi og lifði tvöföldu lífi
4
Eigin Konur#106

Martyna Ylfa - Fyr­ver­andi kær­asti beitti hana and­legu of­beldi og lifði tvö­földu lífi

Martyna Ylfa er frá Póllandi en hef­ur bú­ið á Ís­landi í tíu ár. Martyna var sam­bandi með ís­lensk­um manni sem beitti hana of­beldi í lang­an tíma. Ein þekkt­asta að­ferð­in til að ná stjórn í of­beld­is­sam­bandi er að brjóta nið­ur mak­ann, þannig að hann treyst­ir ekki sjálf­um sér leng­ur og telji sig ekki verð­ug­an ham­ingju og heil­brigð­ari fram­komi. „Mér leið eins og ég hafi hitt sálu­fé­lag­ann minn. Þetta byrj­aði mjög hratt og hon­um fannst allt sem ég gerði flott, föt­in mín, allt sem ég sagði og gerði var svo æð­is­legt,” seg­ir hún í þætt­in­um og bæt­ir við að eft­ir smá tíma að þá breytt­ist það og hann fór að brjóta hana nið­ur. „Flót­lega hrundi sjálfs­traust­ið mitt og mér leið eins og ég mætti ekki segja neitt, ég mátti ekki spur­ja margra spurn­inga. Ég vissi al­veg þeg­ar hann var reið­ur og hann sýndi mér svona hvað hann gæti gert, að hann gæti meitt mig ef hann myndi vilja það”.
„Með þessu missti kirkjan að minnsta kosti eina sál“
5
Fréttir

„Með þessu missti kirkj­an að minnsta kosti eina sál“

Skrúf­að var fyr­ir heitt vatn á tveim­ur bæj­um í Reyk­holts­dal í Borg­ar­firði í byrj­un júlí. Bæ­irn­ir hafa ver­ið heita­vatns­laus­ir síð­an. Ábú­end­ur á bæn­um Skáney segja óbil­girni og yf­ir­gang fyrr­ver­andi prests í Reyk­holti, Geirs Waage, rót­ina að mál­inu. Í gildi sé samn­ing­ur við kirkju­mála­sjóð til næstu 37 ára um kaup og sölu á vatn­inu.
Sjómaður í leit að föður sínum
6
Viðtal

Sjómað­ur í leit að föð­ur sín­um

Mika­el Tam­ar Elías­son er 36 ára þriggja barna fað­ir, vél­stjóri og skáld í leit að blóð­föð­ur sín­um. Hann ólst upp hjá ömmu sinni fyr­ir vest­an, missti ætt­ingja sína í bruna 15 ára gam­all og týndi sjálf­um sér í vímu­efna­neyslu um tíma. Sjór­inn lokk­ar og lað­ar en hann lenti í hættu þeg­ar brot skall á bát­inn.
Grunur um tengsl við norræna hægri öfgahópa
7
FréttirHryðjuverkaógn á Íslandi

Grun­ur um tengsl við nor­ræna hægri öfga­hópa

Ís­lend­ing­arn­ir fjór­ir sem hand­tekn­ir voru í gær grun­að­ir um að skipu­leggja hryðju­verka­árás hér á landi eru tald­ir hafa tengsl við nor­ræna hægri öfga­hópa. Fjöldi hálf­sjálf­virkra skot­vopna voru gerð upp­tæk í að­gerð­um gær­dags­ins.

Nýtt á Stundinni

„Eitt glas af enska boltanum og þrjár teskeiðar af karlrembu“ - Dagur Hjartarson rithöfundur
Karlmennskan#104

„Eitt glas af enska bolt­an­um og þrjár te­skeið­ar af karlrembu“ - Dag­ur Hjart­ar­son rit­höf­und­ur

Dag­ur Hjart­ar­son er kenn­ari og rit­höf­und­ur sem hef­ur með­al ann­ars feng­ið hin virtu bók­mennta­verð­laun Tóm­as­ar Guð­munds­son­ar og Ljóð­staf Jóns úr Vör. Þá hef­ur Dag­ur einnig ver­ið til­nefnd­ur til bók­mennta­verð­launa Evr­ópu­sam­bands­ins og er einn af þeim út­völdu sem hafa feng­ið lista­manna­laun til að sinna ritstörf­un­um. Við Dag­ur rædd­um um fyr­ir­mynd­ir ungra drengja, hvað þurfi til svo skáld og rit­höf­und­ar taki við af fót­bolta- og popp­stjörn­um sem fyr­ir­mynd­ir, fjar­veru drengja og karla í um­ræðu um sam­fé­lags­lega knýj­andi mál­efni, karl­mennsku, karlrembu, prumpu­lykt og list­ina. Um­sjón: Þor­steinn V. Ein­ars­son Tónlist: Mr. Silla - Nar­uto (án söngs) Þátt­ur tek­inn upp 6. sept­em­ber 2022. Þátt­ur­inn er í boði: Veg­an­búð­in Anamma Bak­hjarl­ar Karl­mennsk­unn­ar
Samkeppniseftirlitið ætlar að kortleggja eignatengsl í sjávarútvegi
Fréttir

Sam­keppnis­eft­ir­lit­ið ætl­ar að kort­leggja eigna­tengsl í sjáv­ar­út­vegi

Sam­keppnis­eft­ir­lit­ið ætl­ar að kort­leggja bæði eign­ar- og stjórn­un­ar­tengsl í ís­lensk­um sjáv­ar­út­vegi. Mat­væla­eft­ir­lit­ið hef­ur gert sér­stak­an samn­ing við eft­ir­lit­ið um þessa kort­lagn­ingu. Rann­sókn­in er lið­ur í heild­ar­stefnu­mót­un í sjáv­ar­út­vegi.
Gleymdust við vinnslu Laugalandsskýrslunnar
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Gleymd­ust við vinnslu Lauga­lands­skýrsl­unn­ar

„Ég beið bara og beið eft­ir að vera boð­uð í við­tal. Það gerð­ist aldrei,“ seg­ir Harpa Særós Magnús­dótt­ir, sem vist­uð var á Laugalandi ár­ið 2000. Að minnsta kosti þrír fengu aldrei boð um við­tal við rann­sókn­ar­nefnd­ina.
Vaxtahækkanir Seðlabankans halda áfram
Fréttir

Vaxta­hækk­an­ir Seðla­bank­ans halda áfram

Vext­ir Seðla­bank­ans hækka um 0,25 pró­sentu­stig í dag og verða 5,75 pró­sent. Þetta er enn ein vaxta­hækk­un­in sem pen­inga­stefnu­nefnd bank­ans kynn­ir í bar­áttu við verð­bólgu. Hún hef­ur þó hjaðn­að að und­an­förnu.
Líkir afleiðingum af skattheimtunni á eldislaxi í Noregi við upphaf Íslandsbyggðar
FréttirLaxeldi

Lík­ir af­leið­ing­um af skatt­heimt­unni á eld­islaxi í Nor­egi við upp­haf Ís­lands­byggð­ar

Kjart­an Ólafs­son, stjórn­ar­formað­ur Arn­ar­lax, seg­ir að saga end­ur­taki sig kannski nú þeg­ar norsk lax­eld­is­fyr­ir­tæki flýi skatt­heimt­una þar í landi og komi til Ís­lands í leit að hag­stæð­ara skattaum­hverfi fyri iðn­að­inn.
„Sérkennileg blanda af hefðarsinna og róttæklingi“
Menning

„Sér­kenni­leg blanda af hefð­arsinna og rót­tæk­lingi“

Spænski rit­höf­und­ur­inn Javier Marías lést nú í sept­em­ber. Hann er af mörg­um tal­inn vera einn fremsti rit­höf­und­ur Spán­ar á síð­ustu ára­tug­um. Ís­lensk­ir rit­höf­und­ar eins og Jón Kalm­an Stef­áns­son, Her­mann Stef­áns­son og Ei­rík­ur Guð­munds­son höfðu dá­læti á hon­um og Guð­berg­ur Bergs­son var vin­ur hans. Ís­lensk­ur þýð­andi Marías, Sigrún Á. Ei­ríks­dótt­ir, seg­ist ætla að þýða meira eft­ir hann.
Gufuvél Rómaveldis
Flækjusagan#52

Gufu­vél Róma­veld­is

Ill­ugi Jök­uls­son býr hér til sögu um það sem hefði getað gerst ef vís­inda­menn á tím­um Róma­veld­is hefðu fylgt eft­ir upp­finn­ingu sem bú­ið var að gera– en eng­inn vissi til hvers átti að nota.
Matvælaráðherra lítur slysasleppingar í laxeldi alvarlegum augum
FréttirLaxeldi

Mat­væla­ráð­herra lít­ur slysaslepp­ing­ar í lax­eldi al­var­leg­um aug­um

Svandís Svavars­dótt­ir mat­væla­ráð­herra seg­ir að nú standi yf­ir vinna sem geng­ur út á að end­ur­skoða laga- og reglu­verk með lax­eldi í sjókví­um á Ís­landi. Hún seg­ir að einnig sé til skoð­un­ar hvort heppi­legt sé að mik­ill meiri­hluti hluta­bréfa í ís­lensk­um lax­eld­is­fyr­ir­tækj­um sé í eigu er­lendra að­ila. Svandís seg­ir að lax­eldi hafi haft já­kvæð áhrif á byggða­þró­un á Ís­landi en að vanda þurfi til verka.
Rússneska sendiherranum stefnt í utanríkisráðuneytið til að taka við skömmum
Fréttir

Rúss­neska sendi­herr­an­um stefnt í ut­an­rík­is­ráðu­neyt­ið til að taka við skömm­um

Ís­lenska ut­an­rík­is­ráðu­neyt­ið kall­aði rúss­neska sendi­herr­ann hér á landi á fund í dag þar sem hon­um var sagt að ís­lenska rík­ið for­dæmi harð­lega til­raun­ir til að inn­lima úkraínsk land­svæði í Rúss­land.
Grunur um manndráp í Ólafsfirði
Fréttir

Grun­ur um mann­dráp í Ól­afs­firði

Lög­regl­an á Noð­ur­landi eystra rann­sak­ar nú hugs­an­legt mann­dráp í Ól­afs­firði og eru fjór­ir menn sem sitja í haldi vegna máls­ins. Grun­ur er að mað­ur­inn hafi lát­ist í kjöl­far þess að vera stung­inn með eggvopni.
Vilja fá allt ofbeldið viðurkennt
FréttirVarnarlaus börn á vistheimili

Vilja fá allt of­beld­ið við­ur­kennt

Kon­ur sem vist­að­ar voru á með­ferð­ar­heim­il­inu Varp­holti og Laugalandi eru ósátt­ar við þá nið­ur­stöðu að ekki séu vís­bend­ing­ar um að þar hafi ver­ið beitt al­var­legu eða kerf­is­bundnu lík­am­legu of­beldi. Vitn­is­burð­ur á þriðja tug kvenna um að svo hafi ver­ið sé að engu hafð­ur í skýrslu um rekst­ur með­ferð­ar­heim­il­is­ins.
10 til 20 milljóna króna munur á lánunum í stöðugu árferði
FréttirHúsnæðismál

10 til 20 millj­óna króna mun­ur á lán­un­um í stöð­ugu ár­ferði

Þeg­ar heild­ar­kostn­að­ur verð­tryggðra og óverð­tryggðra lána eru reikn­uð út frá nú­ver­andi verð­bólgu og vöxt­um á Ís­landi er nið­ur­stað­an að þessi lán eru af­ar dýr. Stund­in hef­ur reikn­að út heild­ar­kostn­að verð­tryggðra og óverð­tryggðra lána upp á 50 millj­ón­ir til 40 ára mið­að við ákveðn­ar for­send­ur. Þeg­ar verð­bólga og vaxta­kostn­að­ur er færð­ur í raun­hæf­ari átt en nú er kem­ur í ljós að mun­ur­inn á kostn­aði við verð­tryggð og óverð­tryggð lán er ekki svo hróp­andi.