Hagsmunaaðilar hamast gegn innflæðishöftum

„Í ljósi þess hve slæma reynslu við höf­um af óheftu inn­flæði er­lends skamm­tíma­fjár­magns þyk­ir mér nán­ast grát­legt að ein­ung­is tíu ár­um eft­ir hrun séu farn­ar að heyr­ast radd­ir sem vilja end­ur­taka leik­inn,“ seg­ir Gylfi Magnús­son, formað­ur banka­ráðs Seðla­bank­ans.

Hagsmunaaðilar hamast gegn innflæðishöftum
Tempra innstreymi fjármagns Seðlabankinn hefur sætt harðri gagnrýni vegna innflæðishafta sem kynnt voru til sögunnar sumarið 2016 til að sporna gegn vaxtamunarviðskiptum.

Fólk í fjármálageiranum og hagsmunaaðilar í viðskiptalífinu hafa beitt sér af krafti gegn innflæðishöftum Seðlabankans undanfarna mánuði. Þar hafa meðal annars stjórnendur GAMMA verið áberandi, en fyrirtækið fæst við rekstur verðbréfa- og fjárfestingarsjóða sem fjárfesta meðal annars í skuldabréfum, og hefur fjárhagslega hagsmuni af afnámi innflæðishafta. Jafnframt hafa talsmenn Samtaka atvinnulífsins og Viðskiptaráðs tekið eindregna afstöðu gegn höftunum og hvatt til þess að þeim verði aflétt sem fyrst.

Að mati Seðlabankans þjóna innflæðishöftin mikilvægu hlutverki og hafa spornað gegn vaxtamunarviðskiptum og kerfislægri áhættu í þjóðarbúskapnum en jafnframt bætt miðlun peningastefnunnar og komið í veg fyrir að aðhald hennar beinist um of í farveg gengisstyrkingar. 

Þórólfur Matthíasson, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, segir að við núverandi aðstæður væri óráð að afnema innflæðishöftin. Slíkt myndi á endanum bitna á lífskjörum almennings. 

Gylfi Magnússon, dósent í fjármálum við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, sem nýlega var kjörinn formaður bankaráðs Seðlabanka Íslands, er sama sinnis.

„Í ljósi þess hve slæma reynslu við höfum af óheftu innflæði erlends skammtímafjármagns þykir mér nánast grátlegt að einungis tíu árum eftir hrun séu farnar að heyrast raddir sem vilja endurtaka leikinn,“ segir Gylfi í samtali við Stundina. „Það bendir til þess að mjög hratt fenni yfir reynsluna frá fyrsta áratug aldarinnar.“

Innflæðishöft Seðlabankans, hin sérstaka bindiskylda, fela í sér að binda þarf 40% af nýju innflæði erlends gjaldeyris vegna fjárfestingar í rafrænt skráðum skuldabréfum og víxlum útgefnum í krónum auk hávaxtainnstæðna á vaxtalausum reikningi í Seðlabankanum í eitt ár. Þegar innflæðishöftin voru kynnt til sögunnar í júní 2016 höfðu vaxtamunarviðskipti aukist til muna í kjölfar kynningar stjórnvalda á aðgerðaáætlun til losunar fjármagnshafta. Með innflæðishöftunum vildi Seðlabankinn snúa þeirri þróun við, tempra innstreymi fjár erlendis frá og hafa áhrif á samsetningu þess, en jafnframt stuðla að skilvirkari miðlun peningastefnunnar. 

Hávær gagnrýni á innflæðishöftin

Ásdís Kristjánsdóttir, forstöðumaður efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins og varamaður í stjórn GAMMA, hefur birt tvær greinar undanfarna mánuði þar sem peningastefnunefnd Seðlabankans er gagnrýnd harðlega vegna innflæðishaftanna. Hún telur höftin leiða til lakari vaxtakjara, takmarka lánsfjáraðgengi og draga úr verðmætasköpun.

Eiginmaður hennar, Agnar Tómas Möller, framkvæmdastjóri sjóða hjá GAMMA, og Valdimar Ármann, forstjóri fyrirtækisins, hafa sett fram sams konar gagnrýni. Á vef fyrirtækisins er að finna þrjá pistla þar sem fundið er að innflæðishöftunum. „Við erum lítil þjóð sem þarf á frjálsum viðskiptum að halda og opnir en ekki lokaðir fjármagnsmarkaðir munu stuðla að lægra raunvaxtastigi, auka framleiðslugetu og skjóta styrkari stoðum undir innlenda verðmætasköpun,“ skrifaði Agnar Tómas síðla árs 2017. Um svipað leyti benti Valdimar Ármann á að með innflæðishöftunum væri Seðlabankinn að beina fjárfestingum erlendra aðila í einn fjármálagerning umfram annan, þ.e. í hlutabréf fremur en skuldabréf. „Fyrirtæki í leit að hlutafé geta leitað til erlendra fjárfesta en fyrirtæki í leit að lánsfjármögnun með skuldabréfaútgáfu eru takmörkuð við íslenska fjárfesta. Það er sérstaklega óheppilegt nú þegar fjármálamarkaðir reyna að ná jafnvægi eftir haftaafléttingu og talsverður skortur á fjármagni ríkir á fyrirtækjaskuldabréfamarkaði.“ 

Nýlega hvatti Viðskiptaráð til þess í úttekt um samkeppnishæfni Íslands að höftin yrðu losuð tafarlaust. Aðalhagfræðingur Íslandsbanka tók í sama streng í viðtali sem birtist í Viðskiptablaðinu nú í byrjun september. Þá hefur Hörður Ægisson, ritstjóri Viðskiptablaðs Fréttablaðsins, fært sams konar rök og Valdimar Ármann gegn innflæðishöftunum, sagt þau þurrka upp fjármagn á fyrirtækjaskuldabréfamarkaði þar sem lífeyrissjóðirnir sitji í raun uppi sem einu leikendurnir. „Seðlabankinn ætti að rýmka strax um höftin þannig að gerður yrði greinarmunur á raunverulegum vaxtamunarviðskiptum og langtímafjárfestingum í íslensku atvinnulífi. Að öðrum kosti munu fyrirtæki og heimili enn um sinn þurfa að búa við lakari vaxtakjör en ella,“ skrifaði hann nýlega í leiðara sem birtist í Fréttablaðinu.

Þingnefnd kallaði hagsmunaaðila á fund

Óli Björn Kárason, þingmaður Sjálfstæðisflokksins og formaður efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, hefur tekið undir áhyggjur af áhrifum innflæðishaftanna.

Í mars síðastliðnum fundaði þingnefndin um innflæðishöft með fjórum aðilum sem allir hafa kallað eftir afnámi þeirra; annars vegar með verkefnisstjórn um framtíð peningastefnu Íslands, þeim Illuga Gunnarssyni, fyrrverandi ráðherra, Ásdísi Kristjánsdóttur og Ásgeiri Jónssyni, hagfræðingi við HÍ, sem hefur starfað sem efnahagsráðgjafi hjá GAMMA og fyrir verðbréfafyrirtækið Virðingu, og hins vegar með Agnari Tómasi Möller og Steingrími Finnssyni, framkvæmdastjóra markaðsviðskipta hjá Fossa mörkuðum, sem þá höfðu báðir kallað eftir endurskoðun innflæðishaftanna. 

Óli Björn Kárasonþingmaður Sjálfstæðisflokksins

Þann 23. mars síðstliðinn fór fram sérstök umræða um innflæðishöftin á Alþingi að frumkvæði Óla Björns. „Höftin draga úr samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs, eru skaðleg íslenskum hagsmunum og er hlutfall erlendra fjárfestinga á íslenskum verðbréfamarkaði þar af leiðandi mjög lágt í alþjóðlegum samanburði,“ sagði hann.  „Höft, hvort heldur sem það eru innflæðishöft eða útflæðishöft, geta aldrei verið til lengri tíma hluti af einhverju hagstjórnartæki. Það er bara neyðin ein sem réttlætir að þeim sé beitt.“ 

Í þessu samhengi er rétt að benda á að fjármagnshöft af ýmsu tagi voru algeng og álitin mikilvægt hagstjórnartæki víðast hvar í hinum vestræna heimi á eftirstríðsárunum, enda gerði Bretton Woods-kerfið, hið alþjóðlega stofnanafyrirkomulag peninga- og gjaldmiðlamála sem komið var á fót eftir seinni heimsstyrjöld, ekki ráð fyrir óheftum fjármagnsflutningum. Það gerir þó EES-samningurinn sem Ísland er aðili að.

Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur ekki séð ástæðu til að bregðast við innflæðishöftunum. Hins vegar hefur Alþjóðagjaldeyris-sjóðurinn hvatt Íslendinga til að aflétta þeim og tekið þá afstöðu að almennt skuli einungis nota slík höft í neyð, í skamman tíma og með hnimiðuðum og gagnsæjum hætti. Í úttekt AGS um Ísland í júní 2017 er eindregið lagt til að bindiskylda verði færð niður í núll, enda fáist ekki séð að aðstæður hafi raunverulega kallað á beitingu haftanna. Sebastian Edwards og Kristin Forbes, erlendir sérfræðingar sem starfshópur Ásgeirs Jónssonar um endurskoðun á peningastefnu Íslands kallaði til liðs við sig við mat á íslenskri peningastefnu og beitingu fjármálastöðugleikatækja, hafa tekið undir sjónarmið AGS og telja rökin fyrir innflæðishöftum veik, enda hafi innflæði erlends fjármagns ekki verið af þeirri stærðargráðu fyrir tilkomu haftanna að það hefði vegið að fjármálastöðugleika. Slíkri hættu hefði mátt afstýra með annars konar þjóhagsvarúðartækjum.

Leiðrétting: Upphaflega kom fram að GAMMA fengist við verðbréfamiðlun. Hið rétta er að fyrirtækið rekur verðbréfasjóði og fæst við verðbréfafjárfestingar.

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Síðasta veiðiferðin
Bíó Tvíó#178

Síð­asta veiði­ferð­in

Andrea og Stein­dór ræða gam­an­mynd­ina Síð­ustu veiði­ferð­ina sem kom út í ár.
Skála fyrir íslensku smjöri
Uppskrift

Skála fyr­ir ís­lensku smjöri

Vin­irn­ir og bak­ar­arn­ir Kjart­an og Guð­mund­ur hafa opn­að nýtt bakarí á göml­um grunni á Sel­fossi en í hús­inu hef­ur ver­ið rek­ið bakarí í ein 40 ár. Smjör­deig er í miklu upp­á­haldi hjá þeim fé­lög­um og hafa þeir próf­að sig áfram með ýms­ar nýj­ar teg­und­ir af góm­sætu bakk­elsi úr slíku til að setja í ofn­inn.
Sjarmatröllin
Kristín I. Pálsdóttir
Blogg

Kristín I. Pálsdóttir

Sjarmatröll­in

Höf­und­ar: Guð­rún Ebba Ólafs­dótt­ir og Krist­ín I. Páls­dótt­ir Til sjarmatrölla telj­ast þau sem leyf­ist meira en venju­legu fólki af því að þau er sjarmer­andi, skemmti­leg, óút­reikn­an­leg og það sem skipt­ir mestu máli skipt­ir eru með völd. Til hag­ræð­ing­ar skul­um við tala um sjarmatröll í karl­kyni fleir­tölu. Þau fyr­ir­finn­ast vissu­lega í kven­kyni en ekki í sama mæli, kon­ur hafa nefni­lega ekki...
„Mitt líf hefur snúist um sauðfé og rekavið“
Myndir

„Mitt líf hef­ur snú­ist um sauð­fé og reka­við“

Siggi er með­al síð­ustu sauð­fjár­bænd­anna í Ár­nes­hreppi á Strönd­um. Hann er 81 árs og býr í hús­inu þar sem hann ólst upp. Hann hef­ur alltaf bú­ið þar, fyr­ir ut­an tvo vet­ur. Heiða Helga­dótt­ir ljós­mynd­ari fylgd­ist með sauð­burði hjá Sigga.
Bleikur himinn
Melkorka Ólafsdóttir
Pistill

Melkorka Ólafsdóttir

Bleik­ur him­inn

Mel­korka Ólafs­dótt­ir þræddi öld­ur­hús­in með vin­kon­um sín­um á lang­þráð­um laug­ar­degi eft­ir sam­komu­bann.
Vinstri róttæklingar og hægri öfgamenn mótmæla í sameiningu
Greining

Vinstri rót­tæk­ling­ar og hægri öfga­menn mót­mæla í sam­ein­ingu

Stuðn­ing­ur Þjóð­verja við sótt­varn­ar­að­gerð­ir stjórn­valda fer minnk­andi og mót­mæli fær­ast í vöxt. Marg­ir hafa áhyggj­ur af því að po­púl­ist­ar og hægri öfga­menn nýti sér ástand­ið til að afla hug­mynd­um sín­um fylg­is.
Spurningaþraut 35: Fyrsti tvinnbíllinn og hve lengi á leiðinni er ljósið?
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 35: Fyrsti tvinn­bíll­inn og hve lengi á leið­inni er ljós­ið?

Auka­spurn­ing­ar eru eins og venju­lega um mynd­irn­ar tvær. Í hvaða borg er mynd­in að of­an tek­in? Hvað heit­ir pasta­teg­und­in sem sést á neðri mynd­inni? 1.   Hver sér um við­tals­þátt­inn Segðu mér á Rík­is­út­varp­inu? 2.   Hvaða starfi gegndi Kristján Eld­járn áð­ur en hann varð for­seti Ís­lands 1968? 3.  Í hvaða landi voru Zóróa­ster-trú­ar­brögð­in upp­runn­in? 4.  Þýska bíla­fyr­ir­tæk­ið Porsche fram­leiddi fyrsta tvinn-bíl­inn,...
Í hverju felst hamingjan?
MyndbandHamingjan

Í hverju felst ham­ingj­an?

Katrín Ey­dís Hjör­leifs­dótt­ir Fyr­ir mér er ham­ingj­an ákvörð­un og hún verð­ur til innra með manni sjálf­um. Það er ekki hægt að ætl­ast til þess að aðr­ir beri ábyrgð á manns eig­in ham­ingju. Það er líka þannig að það sem veld­ur ham­ingju­til­finn­ing­unni er mis­mun­andi milli ein­stak­linga í tíma og rúmi. Ég sjálf horfi á litlu hlut­ina í líf­inu, það sem er...
Sjúkdómsvæðing tilfinninga
Auður Axelsdóttir
Pistill

Auður Axelsdóttir

Sjúk­dóm­svæð­ing til­finn­inga

Ótti og sorg ættu ekki að vera stimpl­uð sem geð­sjúk­dóm­ar. Það að glíma við erf­ið­ar til­finn­ing­ar í heims­far­aldri er eðli­legt og hluti af því að vera mann­eskja.
Milli skers og báru
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Milli skers og báru

Mong­ól­ía ligg­ur klemmd milli tveggja stór­velda, Kína og Rúss­lands, en er eigi að síð­ur lýð­ræð­is­ríki. Stund­um er sagt að dragi hver dám af sín­um sessu­nauti, en það á ekki við um Mong­ól­íu, strjál­býl­asta land heims ef Græn­land eitt er und­an­skil­ið. Komm­ún­ista­flokk­ur Kína sýn­ir þessa dag­ana sitt rétta and­lit með yf­ir­gangi sín­um gagn­vart íbú­um Hong Kong í blóra...
Covid-samsærið mikla
Fréttir

Covid-sam­sær­ið mikla

Sam­særis­kenn­ing­ar um kór­óna­veiruna hafa náð fót­festu í um­ræðu á net­inu og breið­ast hratt út. Án allra vís­inda­legra sann­ana er því með­al ann­ars hald­ið fram að farsíma­möst­ur valdi sjúk­dómn­um, Bill Gates hafi hann­að veiruna á til­rauna­stofu eða jafn­vel að fjöl­miðl­ar hafi skáld­að far­ald­ur­inn upp og eng­inn sé í raun lát­inn af völd­um Covid. Ís­lensk­ur lækn­ir seg­ir al­gengt að sjúk­ling­ar fái rang­hug­mynd­ir um sjúk­dóma á net­inu og þær geti þvælst fyr­ir og gert lækn­um erfitt um vik.
Píeta
Klikkið#77

Píeta

Gest­ur okk­ar að þessu sinni er Krist­ín Ólafs­dótt­ir, fram­kvæmda­stjóri Píeta sam­tak­anna á Ís­landi. Píeta sam­tök­in sinna for­varn­ar­starfi gegn sjálfs­víg­um og sjálfsskaða og styðja við að­stand­end­ur. Sam­tök­in opn­uðu þjón­ustu sína vor­ið 2018 og eru með starf­sem­ina að Bald­urs­götu 7 í Reykja­vík. Til sam­tak­anna geta leit­að ein­stak­ling­ar og að­stand­end­ur sem vilja fá hjálp og við­tal hjá fag­fólki. Lagt er upp úr því að  bjóða upp á ró­legt og nota­legt um­hverfi fyr­ir skjól­stæð­inga. Starf­sem­in er rek­in að fyr­ir­mynd og eft­ir hug­mynda­fræði Pieta Hou­se á Ír­landi.