Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Nemendum haldið inni vegna loftmengunar

Svifryk hef­ur far­ið sex sinn­um yf­ir heilsu­vernd­ar­mörk í Reykja­vík það sem af er ári. Fram­bjóð­end­ur til borg­ar­stjórn­ar­kosn­inga eru sam­mála um að loft­meng­un sé vanda­mál og segja mik­il­vægt að leggja gjald á notk­un nagla­dekkja og efla al­menn­ings­sam­göng­ur.

Mest lesið

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir
1
Pistill

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir

Til varn­ar tíu ára stelp­um

Tíu ára stelp­ur eru fólk sem skil­ur sam­fé­lag­ið og eru að móta hug­mynd­ir sín­ar um eig­ið hlut­verk, skrif­ar Sæ­unn Ingi­björg Marínós­dótt­ir. Hún var sjálf tíu ára þeg­ar full­orð­inn karl­mað­ur káf­aði á henni. „Sam­fé­lag­ið kenndi mér að þekkja minn stað.“
Hvers á WHO að gjalda?
2
Fréttir

Hvers á WHO að gjalda?

Al­þjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­in (WHO) sæt­ir harðri gagn­rýni af hálfu banda­rískra stjórn­valda sem saka stjórn­end­ur henn­ar um að ganga er­inda Kín­verja og sýna slaka frammi­stöðu í bar­átt­unni við Covid. Aðr­ir segja far­ald­ur­inn hafa leitt í ljós alla helstu veik­leika stofn­un­ar­inn­ar og van­mátt henn­ar til að hafa raun­veru­leg áhrif á sótt­varna­stefnu að­ild­ar­ríkj­anna. Þrátt fyr­ir mikla ábyrgð hef­ur WHO eng­in raun­veru­leg völd og er háð fjár­veit­ing­um og duttl­ung­um nokk­urra stórra ríkja.
Ísland setur engin skilyrði um bann við skattaskjólum til að fá ríkisaðstoð vegna COVID
3
GreiningHlutabótaleiðin

Ís­land set­ur eng­in skil­yrði um bann við skatta­skjól­um til að fá rík­is­að­stoð vegna COVID

Ná­granna­ríki Ís­lands eins og Dan­mörk og Sví­þjóð hafa sett skil­yrði sem banna fyr­ir­tækj­um sem nýta sér skatta­skjól að fá rík­is­að­stoð vegna COVID. Indriði Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hef­ur bent á að setja ætti slík skil­yrði en Al­þingi hef­ur ekki tek­ið und­ir þetta.
Drífa: „Mér sýnist fyrirtækið þurfi að svara fyrir ýmislegt“
4
FréttirRéttindabrot á vinnumarkaði

Drífa: „Mér sýn­ist fyr­ir­tæk­ið þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt“

For­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands, Drífa Snæ­dal, seg­ir að veit­inga­stað­ur­inn Mess­inn þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt gagn­vart starfs­fólki sínu og hvet­ur starfs­menn til að leita eft­ir stuðn­ingi stétt­ar­fé­lags.
Uppþot í Bandaríkjunum: Fréttamaður CNN handtekinn
5
Fréttir

Upp­þot í Banda­ríkj­un­um: Frétta­mað­ur CNN hand­tek­inn

Mynd­band sýn­ir fylk­is­lög­reglu­menn í Minnesota hand­taka frétta­mann CNN á vett­vangi eft­ir mót­mæli vegna and­láts Geor­ge Floyd af völd­um lög­reglu­manns, sem feng­ið hef­ur á sig 18 kvart­an­ir.
Covid-samsærið mikla
6
Fréttir

Covid-sam­sær­ið mikla

Sam­særis­kenn­ing­ar um kór­óna­veiruna hafa náð fót­festu í um­ræðu á net­inu og breið­ast hratt út. Án allra vís­inda­legra sann­ana er því með­al ann­ars hald­ið fram að farsíma­möst­ur valdi sjúk­dómn­um, Bill Gates hafi hann­að veiruna á til­rauna­stofu eða jafn­vel að fjöl­miðl­ar hafi skáld­að far­ald­ur­inn upp og eng­inn sé í raun lát­inn af völd­um Covid. Ís­lensk­ur lækn­ir seg­ir al­gengt að sjúk­ling­ar fái rang­hug­mynd­ir um sjúk­dóma á net­inu og þær geti þvælst fyr­ir og gert lækn­um erfitt um vik.
Þingmaður VG: Ekki réttur tími né vettvangur til að krefja fyrirtæki um loftslagsbókhald
7
Fréttir

Þing­mað­ur VG: Ekki rétt­ur tími né vett­vang­ur til að krefja fyr­ir­tæki um lofts­lags­bók­hald

„Ég tel ekki að þetta sé rétti tíma­punkt­ur­inn,“ sagði Ólaf­ur Þór Gunn­ars­son þeg­ar rætt var um til­lögu Sam­fylk­ing­ar­inn­ar þess efn­is að fyr­ir­tæki sem fá upp­sagna­styrki verði lát­in skila los­un­ar­bók­haldi og gera lofts­lags­áætl­un.
Stundin #118
Maí 2020
#118 - Maí 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 5. júní.
Nemendum haldið inni vegna loftmengunar
Þurftu að vera inni Saga segir að henni og bekkjarsystkinum hennar hafi þótt skrítið þegar þau máttu ekki fara út í frímínútur vegna mengunar. Mynd: Hordur Sveinsson

Svifryk hefur farið sex sinnum yfir heilsuverndarmörk það sem af er ári í Reykjavík. Í fyrra fór svifryk 17 sinnum yfir mörkin. Mengunin er gjarnan verst við stórar umferðargötur og í Vesturbæjarskóla var brugðist við með því að halda börnum inni í frímínútum til að vernda þau fyrir menguninni á slæmum degi í mars.

„Mér fannst það skrítið og ósanngjarnt og dálítið leiðinlegt,“ segir Saga Evudóttir Eldarsdóttir, nemandi í 6. bekk í Vesturbæjarskóla. „Mér finnst leiðinlegt að bílarnir séu að menga svona mikið. Ég labba oft á æfingu hjá Hagaskóla og þarf oft að fara hjá Hringbraut. Það er oft mjög mikil mengun og stundum er mjög vond lykt. Maður þarf stundum að setja jakkann fyrir munninn. Ég mundi vilja að fleiri hjóluðu og löbbuðu eða notuðu strætó.“

Saga Evudóttir Eldarsdóttir

„Maður þarf stundum að setja jakkann fyrir munninn.“

Allir frambjóðendur til borgarstjórnarkosninga sem svöruðu fyrirspurn Stundarinnar telja svifryksmengun vera vandamál í Reykjavík. Nokkur samstaða er um aðgerðir, en þó áherslumunur á milli framboða, enda tengist loftmengun stórum málaflokkum sem snúa að almenningssamgöngum, borgarskipulagi, neyslustýringu og útgjöldum hins opinbera.

„Ég hef áhyggjur af því hvort að við séum að setja okkur í hættu með útiveru á þeim dögum sem mengunin er hvað mest,“ segir Fríða Rún Þórðardóttir, formaður Astma- og ofnæmisfélagsins. „Þá er ég að hugsa um langtímaáhrif á lungu og öndunarveg. Í samtali við minn lungnalækni núna fyrir stuttu sagði hann að það væri varla til astmasjúklingur sem ekki fyndi fyrir menguninni sem verið hefur undanfarið. “

„Börnin átta sig síður á lélegum loftgæðum en við hin fullorðnu gerum og kvarta síður,“ segir Fríða. „Öndunarfæri barna eru viðkvæm og enn að þroskast og því er mengun mjög skaðleg fyrir þau. Reykjavíkurborg og sveitarfélögin þurfa því að sinna þessu eftirliti sérlega vel og hafa virkt upplýsingaflæði til þeirra sem sinna börnunum og bera ábyrgð á þeim á skólatíma.“

Allt að 80 dauðsföll rekin til fínna agna

Svifryk er flokkað með tvennum hætti. Annars vegar eru agnir undir 2,5 μm að stærð (PM2,5) og hins vegar agnir á bilinu 2,5-10 μm að stærð (PM10). Síðarnefnda útgáfan er sú sem reglulega fer yfir heilsuverndarmörk í Reykjavík og er slit gatna ein helsta uppspretta þess að vetrarlagi og er þar helsti sökudólgurinn notkun nagladekkja. Fínni svifryksagnirnar eru að mestu tilkomnar vegna bruna eldsneytis, en samkvæmt árlegri loftgæðaskýrslu EEA metur stofnunin það svo að allt að 80 ótímabær dauðsföll megi rekja til útsetningar PM2,5 svifryks á Íslandi á hverju ári. 

PM10 er skráð sem krabbameinsvaldandi efni hjá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO). Agnirnar eru svo smáar að þær komast djúpt inn í lungun við innöndun og geta haft margvísleg heilsufarsáhrif. Innöndun í miklu magni getur leitt til öndunarerfiðleika og í alvarlegum tilfellum hás blóðþrýstings, hjartaáfalls, heilablóðfalls og jafnvel dauða. Aldraðir, börn og þeir sem eru með undirliggjandi öndunarfæra- eða hjartasjúkdóma eru viðkvæmastir. Tvær íslenskar rannsóknir hafa verið gerðar á sambandinu milli svifryksmengunar og notkunar astma- og hjartalyfja. Rannsóknirnar sýndu fram á aukningu í úttektum lyfja nokkrum dögum eftir að loftmengun vegna svifryks og brennisteinsvetnis jókst.

Svifryksmengun fer helst yfir heilsuverndarmörk þá daga sem loft er þurrt og stillt, einkum kalda vetrardaga. Þá getur mengunin safnast upp þar sem lítil hreyfing er á loftinu. Mengunin er mest við stórar umferðaræðar og nálægt verksmiðjum, en mælistöðvar eru einmitt staðsettar meðal annars við Hringbraut og Grensásveg.

 

Bílaumferð rót svifryksins

Heilsuverndarmörk PM10 svifryks eru 50 µg/m³ á sólahring og er leyfilegur fjöldi daga á ári yfir heilsuverndarmörkum 35 skipti. Sama viðmið var árin 2002-2005, en frá 2005 lækkuðu mörkin í þrepum og var frá 2010 heimilt að fara yfir mörkin sjö sinnum á ári. Eftir reglugerðarbreytingu í ráðherratíð Sigrúnar Magnúsdóttur árið 2016 var aftur heimilt að fara 35 sinnum yfir mörkin. Breytingin var í samræmi við viðmið Evrópusambandsins, en þau ganga skemur en ráðleggingar WHO. Í umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur var mælt með óbreyttum viðmiðunarmörkum, sjö daga hámarki á ári og því að hámark á almanaksári yrði 20 µg/m³ á sólahring, en ekki hækkað upp í 40 µg/m³. Við þeirri ósk var ekki orðið. Telur WHO að í Evrópusambandinu séu meðaltals lífslíkur 8,6 mánuðum minni en ella, sem rekja megi til svifryksmengunar af mannavöldum.

Frambjóðendur sammála um ógnina

Fulltrúar framboðanna til borgarstjórnarkosninga í vor eru sammála um að loftmengun vegna svifryks sé vandamál í Reykjavík. Stundin sendi fyrirspurn á framboðin í borginni um loftmengun vegna svifryks. Svör bárust frá fulltrúum Alþýðufylkingarinnar, Framsóknarflokks, Pírata, Samfylkingar, Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Vinstri grænna.

„Þetta mál verður ekki leyst með rifrildi um meint stríð gegn einkabílnum,“ segir í skriflegu svari frá framboði Pírata. „Við höfum trú á því að allir flokkar geti sameinast um lausnir sem virka. Það er þó áhyggjuefni að einstaka frambjóðendur virðast mjög uppteknir af því að skapa einhversskonar menningarstríð utan um þetta mál þrátt fyrir að þetta sé praktískt úrlausnarefni og þverpólitískt.“

Píratar nefna sem mögulegar lausnir gjaldtöku á notkun nagladekkja og aukin þrif á götum borgarinnar, en þó helst að almenningssamgöngur verði raunverulegur valkostur við einkabílinn. „Einnig eru vísbendingar um að bæta megi gæði malbiks þannig að það spænist síður upp en það þarf borgin að vinna með Vegagerðinni eins og rekstur gatnakerfsins er settur upp núna, svifrykið er mest í kringum þungar umferðaræðar sem Vegagerðin rekur,“ segir í svari Pírata. „Svo má skoða það að dreifa umferðarálaginu, til dæmis með því að stytta vinnuviku fólks og gefa því þannig meira svigrúm í því hvenær dags það fer í og úr vinnu.“

Hildur Björnsdóttir, sem skipar 2. sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í borginni, segir nauðsynlegt að horfast í augu við vandann. „Hann er augljós og hann er af mannanna völdum. Hegðun okkar í umferðinni má ekki bitna á lífsgæðum fólks og mannlífi í borginni. Rannsóknir hafa sýnt fram á marktæk tengsl milli mengunar frá bílaumferð og sjúkdóma á borð við astma, krabbamein, hjarta- og æðasjúkdóma. Mengunin hefur jafnvel verið talin hafa heftandi áhrif á lungnaþroska barna og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur dísilútblástur vera sambærilega alvarlegan áhættuþátt fyrir lungnakrabbamein, og tóbaksreykingar.“

Hildur segir að til skemmri tíma væri ódýrt en áhrifaríkt að efla götusópanir, en einnig mætti hægja tímabundið á umferð með skipulögðum aðgerðum og veita frían aðgang að almenningssamgöngum þá daga sem mengun fer yfir heilsuverndarmörk. „Langtímaverkefnið væri stórefldar almenningssamgöngur,“ segir Hildur. „Ef hluti bílaeigenda sæi almenningssamgöngur sem raunverulegan valkost væri stór sigur unninn. Fleiri gætu valið að ferðast án bíls. Þannig yrði dregið úr mengun og umferðarflæði myndi aukast. Þetta gerist þó ekki fyrr en þjónustan verður stórbætt. Fjölga þarf ferðum, reisa upphituð skýli og leggja óhindraðar sérakreinar fyrir vagnana.“

Loks nefnir hún möguleikann á að skapa jákvæða hvata fyrir fólk til að sameinast í bíla, sem þá mættu nota sérakreinar fyrir almenningssamgöngur í þeim tilgangi. Þær akreinar mundu þá nýtast að hluta eins og þær sem erlendis ganga undir heitinu „carpool lane“.

Framsókn vill frítt í strætó

Ingvar Jónsson, oddviti Framsóknarflokksins, segir lausnina vera að hvetja fólk til þess að nota vistvænar samgöngur og draga úr notkun nagladekkja. Einnig hefur flokkurinn það á stefnuskránni að bjóða frítt í strætó í 1 ár sem tilraunaverkefni og koma á samgöngustyrkjum til háskólanema fyrir að nota vistvænar samgöngur. Loks þurfi að sópa og þvo götur oftar og gróðursetja fleiri tré meðfram umferðarþungum stofnæðum.

Samkvæmt svari sem barst frá Viðreisn telur framboðið óásættanlegt að leikskólabörn sem og aðrir borgarbúar þurfi að sleppa útiveru vegna mengunar. Til þurfi að koma fleira en fyrirbyggjandi aðgerðir á borð við rykbindingu og eðlilegt viðhald gatnakerfisins. „Dæmi um þær aðgerðir gæti verið að fækka gömlum díselknúnum ökutækjum í borginni en útblástur þeirra er talin orsök vaxandi hlutfalls sóts í svifryki í Reykjavík, skoða takmarkanir á nagladekkjum eða álagningu,“ segir í svarinu frá Viðreisn. Almenningssamgöngur voru ekki nefndar sérstaklega.

Þorvaldur Þorvaldsson, formaður Alþýðufylkingarinnar, segir að uppbygging rafknúins lestakerfis sé á stefnuskrá flokksins, en slíkt kerfi gæti verið neðanjarðar að hluta. Þá muni flokkurinn beita sér fyrir því að almenningssamgöngur verði þegar í stað ókeypis til að gera notkun þeirra aðgengilegri.

Laugarvegurinn verði göngugata

Kristín Soffía Jónsdóttir, sem skipar 4. sæti á lista Samfylkingarinnar, segist vilja halda áfram að efla almenningssamgöngur og byggja upp Borgarlínu með það fyrir augum að draga úr bílaumferð. „Í nýjum umferðarlögum eru líka inni heimildir til að takmarka umferð sem er örþrifaráð sem er samt nauðsynlegt að geta gripið til,“ segir Kristín. „Þvottur á götum, rykbinding og sópun eru mikilvægar aðgerðir sem eru nýttar í dag en eru þó takmarkaðar við ákveðnar veðuraðstæður og duga skammt. Við viljum að borgarbúar geti notið þess þegar vind lægir og sólin brýst fram án þess að þurfa að hafa áhyggjur af loftgæðum. Svifryk fer yfir mörk á hverju ári en það þýðir ekki að það sé ástand sem við eigum að sætta okkur við.“

Líf Magneudóttir, oddviti Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs í Reykjavík, tekur undir mikilvægi þess að draga úr umferð og leggja Borgarlínu. „Það verður ekki undir neinum kringumstæðum unað við að loftgæði í Reykjavík séu yfir hættumörkum marga daga á ári og borgin verður að grípa til allra nauðsynlegra aðgerða til að svo sé ekki,“ segir Líf. „Við verðum því líka að vera tilbúin til að skoða róttækari lausnir á vandamálinu, eins og að takmarka umferð á dögum þegar svifryksmengun fer yfir hættumörk eða líkur eru til þess að hún geri það.“

Líf segir fjölgun reiðhjólastíga og lægri umferðarhraða í íbúðarhverfum vera meðal árangursríkustu aðgerða. „Við viljum gera Laugaveginn að göngugötu allt árið og skoða hvort fjölga megi sumargötum,“ segir hún. „Við ætlum einnig að spýta í lófana og fjölga hlöðum fyrir rafbíla í borgarlandinu og leggja meiri áherslu á að skipta út bílum borgarinnar sem nota jarðefnaeldsneyti fyrir vistvænni bíla.“

Ódýrt og hagkvæmt að draga úr umferð 

Í áætlun um loftgæði á Íslandi, sem umhverfisráðuneytið birti í nóvember 2017, kemur fram að undirmarkmið áætlunarinnar séu að fækka árlegum ótímabærum dauðsföllum af völdum loftmengunar á Íslandi úr 80 árið 2013 í færri en fimm fyrir 2029 og að fækka árlegum fjölda daga þar sem svifryk fer yfir skilgreind heilsufarsmörk af völdum umferðar úr 7-20 skiptum niður í núll skipti á sama tímabili. Heildarkostnaður Umhverfisstofnunar vegna áætlunarinnar er áætlaður tæpar 729 milljónir króna, en eftir er að fjármagna 290 milljón krónur af þeirri upphæð.

Í áætluninni koma fram ýmis markmið til að draga úr loftmengun, meðal annars auknar álögur á díselvélar og gjaldtaka á notkun nagladekkja fyrir 2022. Þá muni Samgöngustofa athuga gagnsemi takmarkana á hámarkshraða fyrir árið 2020. Efling göngu-, hjólreiða- og almenningssamgangna er þó talin vænlegur kostur sem skili ávinningi í loftslagsmálum og loftgæðamálum með því að draga úr umferðaraukningu og álagi á samgöngumannvirki í þéttbýli. „Einnig er aðgerðin tiltölulega ódýr og hagkvæm,“ segir í áætluninni. „Þetta mun leiða til minni loftmengunar af völdum umferðar og bættrar lýðheilsu þjóðarinnar vegna aukinnar hreyfingar. Í þessari aðgerð felst meðal annars að þétta byggð, stefna á samgöngumiðað skipulag sveitarfélaga, auka hlutfall almenningssamgangna í þéttbýli ásamt fleiru.“

Þá er nýtt aðalskipulag í Reykjavík nefnt sérstaklega í áætluninni. „Eitt megin markmið í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar er að þétta byggðina en sýnt hefur verið fram á að þétting byggðar hafi jákvæð umhverfisáhrif vegna minni loftmengunar og samdráttar við orkunotkun í bílsamgöngum.“

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir
1
Pistill

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir

Til varn­ar tíu ára stelp­um

Tíu ára stelp­ur eru fólk sem skil­ur sam­fé­lag­ið og eru að móta hug­mynd­ir sín­ar um eig­ið hlut­verk, skrif­ar Sæ­unn Ingi­björg Marínós­dótt­ir. Hún var sjálf tíu ára þeg­ar full­orð­inn karl­mað­ur káf­aði á henni. „Sam­fé­lag­ið kenndi mér að þekkja minn stað.“
Hvers á WHO að gjalda?
2
Fréttir

Hvers á WHO að gjalda?

Al­þjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­in (WHO) sæt­ir harðri gagn­rýni af hálfu banda­rískra stjórn­valda sem saka stjórn­end­ur henn­ar um að ganga er­inda Kín­verja og sýna slaka frammi­stöðu í bar­átt­unni við Covid. Aðr­ir segja far­ald­ur­inn hafa leitt í ljós alla helstu veik­leika stofn­un­ar­inn­ar og van­mátt henn­ar til að hafa raun­veru­leg áhrif á sótt­varna­stefnu að­ild­ar­ríkj­anna. Þrátt fyr­ir mikla ábyrgð hef­ur WHO eng­in raun­veru­leg völd og er háð fjár­veit­ing­um og duttl­ung­um nokk­urra stórra ríkja.
Ísland setur engin skilyrði um bann við skattaskjólum til að fá ríkisaðstoð vegna COVID
3
GreiningHlutabótaleiðin

Ís­land set­ur eng­in skil­yrði um bann við skatta­skjól­um til að fá rík­is­að­stoð vegna COVID

Ná­granna­ríki Ís­lands eins og Dan­mörk og Sví­þjóð hafa sett skil­yrði sem banna fyr­ir­tækj­um sem nýta sér skatta­skjól að fá rík­is­að­stoð vegna COVID. Indriði Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hef­ur bent á að setja ætti slík skil­yrði en Al­þingi hef­ur ekki tek­ið und­ir þetta.
Drífa: „Mér sýnist fyrirtækið þurfi að svara fyrir ýmislegt“
4
FréttirRéttindabrot á vinnumarkaði

Drífa: „Mér sýn­ist fyr­ir­tæk­ið þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt“

For­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands, Drífa Snæ­dal, seg­ir að veit­inga­stað­ur­inn Mess­inn þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt gagn­vart starfs­fólki sínu og hvet­ur starfs­menn til að leita eft­ir stuðn­ingi stétt­ar­fé­lags.
Uppþot í Bandaríkjunum: Fréttamaður CNN handtekinn
5
Fréttir

Upp­þot í Banda­ríkj­un­um: Frétta­mað­ur CNN hand­tek­inn

Mynd­band sýn­ir fylk­is­lög­reglu­menn í Minnesota hand­taka frétta­mann CNN á vett­vangi eft­ir mót­mæli vegna and­láts Geor­ge Floyd af völd­um lög­reglu­manns, sem feng­ið hef­ur á sig 18 kvart­an­ir.
Covid-samsærið mikla
6
Fréttir

Covid-sam­sær­ið mikla

Sam­særis­kenn­ing­ar um kór­óna­veiruna hafa náð fót­festu í um­ræðu á net­inu og breið­ast hratt út. Án allra vís­inda­legra sann­ana er því með­al ann­ars hald­ið fram að farsíma­möst­ur valdi sjúk­dómn­um, Bill Gates hafi hann­að veiruna á til­rauna­stofu eða jafn­vel að fjöl­miðl­ar hafi skáld­að far­ald­ur­inn upp og eng­inn sé í raun lát­inn af völd­um Covid. Ís­lensk­ur lækn­ir seg­ir al­gengt að sjúk­ling­ar fái rang­hug­mynd­ir um sjúk­dóma á net­inu og þær geti þvælst fyr­ir og gert lækn­um erfitt um vik.
Þingmaður VG: Ekki réttur tími né vettvangur til að krefja fyrirtæki um loftslagsbókhald
7
Fréttir

Þing­mað­ur VG: Ekki rétt­ur tími né vett­vang­ur til að krefja fyr­ir­tæki um lofts­lags­bók­hald

„Ég tel ekki að þetta sé rétti tíma­punkt­ur­inn,“ sagði Ólaf­ur Þór Gunn­ars­son þeg­ar rætt var um til­lögu Sam­fylk­ing­ar­inn­ar þess efn­is að fyr­ir­tæki sem fá upp­sagna­styrki verði lát­in skila los­un­ar­bók­haldi og gera lofts­lags­áætl­un.

Mest deilt

Ísland setur engin skilyrði um bann við skattaskjólum til að fá ríkisaðstoð vegna COVID
1
GreiningHlutabótaleiðin

Ís­land set­ur eng­in skil­yrði um bann við skatta­skjól­um til að fá rík­is­að­stoð vegna COVID

Ná­granna­ríki Ís­lands eins og Dan­mörk og Sví­þjóð hafa sett skil­yrði sem banna fyr­ir­tækj­um sem nýta sér skatta­skjól að fá rík­is­að­stoð vegna COVID. Indriði Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hef­ur bent á að setja ætti slík skil­yrði en Al­þingi hef­ur ekki tek­ið und­ir þetta.
Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir
2
Pistill

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir

Til varn­ar tíu ára stelp­um

Tíu ára stelp­ur eru fólk sem skil­ur sam­fé­lag­ið og eru að móta hug­mynd­ir sín­ar um eig­ið hlut­verk, skrif­ar Sæ­unn Ingi­björg Marínós­dótt­ir. Hún var sjálf tíu ára þeg­ar full­orð­inn karl­mað­ur káf­aði á henni. „Sam­fé­lag­ið kenndi mér að þekkja minn stað.“
Hvers á WHO að gjalda?
3
Fréttir

Hvers á WHO að gjalda?

Al­þjóða­heil­brigð­is­mála­stofn­un­in (WHO) sæt­ir harðri gagn­rýni af hálfu banda­rískra stjórn­valda sem saka stjórn­end­ur henn­ar um að ganga er­inda Kín­verja og sýna slaka frammi­stöðu í bar­átt­unni við Covid. Aðr­ir segja far­ald­ur­inn hafa leitt í ljós alla helstu veik­leika stofn­un­ar­inn­ar og van­mátt henn­ar til að hafa raun­veru­leg áhrif á sótt­varna­stefnu að­ild­ar­ríkj­anna. Þrátt fyr­ir mikla ábyrgð hef­ur WHO eng­in raun­veru­leg völd og er háð fjár­veit­ing­um og duttl­ung­um nokk­urra stórra ríkja.
Drífa: „Mér sýnist fyrirtækið þurfi að svara fyrir ýmislegt“
4
FréttirRéttindabrot á vinnumarkaði

Drífa: „Mér sýn­ist fyr­ir­tæk­ið þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt“

For­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands, Drífa Snæ­dal, seg­ir að veit­inga­stað­ur­inn Mess­inn þurfi að svara fyr­ir ým­is­legt gagn­vart starfs­fólki sínu og hvet­ur starfs­menn til að leita eft­ir stuðn­ingi stétt­ar­fé­lags.
Lagabreyting girðir fyrir veika von: Börnin sem hefði verið vísað burt
5
Fréttir

Laga­breyt­ing girð­ir fyr­ir veika von: Börn­in sem hefði ver­ið vís­að burt

Mörg þeirra barna sem feng­ið hafa al­þjóð­lega vernd hér á landi á und­an­förn­um ár­um hefðu ekki feng­ið að setj­ast að hér, væri fyr­ir­hug­uð laga­breyt­ing orð­in að veru­leika. Rauði kross­inn á Ís­landi ótt­ast að með laga­breyt­ing­unni fjölgi rétt­inda­lausu fólki hér sem hef­ur ekki kenni­tölu, má ekki vinna og hef­ur tak­mark­að­an að­gang að heil­brigðis­kerf­inu.
Auður Axelsdóttir
6
Pistill

Auður Axelsdóttir

Sjúk­dóm­svæð­ing til­finn­inga

Ótti og sorg ættu ekki að vera stimpl­uð sem geð­sjúk­dóm­ar. Það að glíma við erf­ið­ar til­finn­ing­ar í heims­far­aldri er eðli­legt og hluti af því að vera mann­eskja.
Spurningaþraut 34: Hvað hét faðir Hitlers, og hver leikstýrði Bubba?
7
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 34: Hvað hét fað­ir Hitlers, og hver leik­stýrði Bubba?

Úr hvaða kvik­mynd er skjá­mynd­in hér að of­an? Og krakki er á mynd­inni hér ör­lít­ið neð­ar? Þetta eru auka­spurn­ing­arn­ar, en þær tíu venju­legu eru þess­ar: 1.   Rétt fyr­ir Covid-19 lok­un sam­fé­lags­ins hafði Borg­ar­leik­hús­ið náð að frum­sýna söng­leik um Bubba Mort­hens. Hver samdi og leik­stýrði þeim söng­leik? 2.   Ad­olf Hitler hét mað­ur. En hvað hét fað­ir hans - þá meina ég...

Mest lesið í vikunni

Í neti narsissistans
1
Greining

Í neti nars­iss­ist­ans

Það er auð­velt að flækj­ast í net nars­iss­ist­ans óaf­vit­andi um hvað bíð­ur okk­ar, en átt­ir þú því á að þú ert fórn­ar­lamb slíks ein­stak­lings skaltu koma þér í burtu hið fyrsta.
Hótelkeðja fjölskyldu Hreiðars Más sem fjármögnuð var úr skattaskjóli nýtir hlutabótaleiðina
2
FréttirHlutabótaleiðin

Hót­elkeðja fjöl­skyldu Hreið­ars Más sem fjár­mögn­uð var úr skatta­skjóli nýt­ir hluta­bóta­leið­ina

Hót­elkeðj­an Gisti­ver ehf. nýt­ir hluta­bóta­leið­ina eins og mörg önn­ur hót­el á Ís­landi hafa gert í kjöl­far COVID-19. Hreið­ar Már Sig­urðs­son og Anna Lísa Sig­ur­jóns­dótt­ir eiga hót­elkeðj­una og var hún fjár­mögn­uð í gegn­um Lúx­em­borg og Tor­tóla. Sjóð­ur Stefn­is hýsti eign­ar­hald­ið en þess­um sjóði hef­ur nú ver­ið slit­ið.
Föst á Íslandi og fá ekki laun
3
RannsóknRéttindabrot á vinnumarkaði

Föst á Ís­landi og fá ekki laun

Nú­ver­andi og fyrr­ver­andi starfs­fólk Mess­ans upp­lif­ir sig svik­ið af eig­end­um fyr­ir­tæk­is­ins. Þau lýsa erf­ið­um starfs­að­stæð­um og eru sum hver föst á Ís­landi án launa. Starfs­fólk­ið seg­ist ekki hafa ver­ið lát­ið vita af Covid-smiti í hópn­um. Fram­kvæmda­stjóri seg­ist sjálf­ur ekki eiga pen­inga fyr­ir mat eða hús­næð­is­lán­um.
Jón Trausti Reynisson
4
Pistill

Jón Trausti Reynisson

Svar við ásök­un­um Kvenna­blaðs­ins

Ástæð­ur þess að Stund­in birti ekki pist­il frá manni í for­ræð­is­deilu við barn­s­móð­ur sína, var að í pistl­in­um voru fjöldi að­ila ásk­að­ir um lög­brot og ann­að al­var­legt at­hæfi.
Fimm milljarða framkvæmdin sem enginn vill tala um
5
Úttekt

Fimm millj­arða fram­kvæmd­in sem eng­inn vill tala um

Kjörn­ir full­trú­ar í stjórn Sorpu vilja ekki tjá sig. Nýr fram­kvæmda­stjóri Sorpu vill ekki ræða for­tíð­ina, en spor­in hræða. Sorpa reis­ir nú gas- og jarð­gerð­ar­stöð á sama grunni og gert var í Nor­egi, þar sem stöð var lok­að vegna meng­un­ar og mis­heppn­aðr­ar mark­aðs­áætl­un­ar.
Benti á kjarasamningsbrot og var tekin af vaktaplani
6
ViðtalRéttindabrot á vinnumarkaði

Benti á kjara­samn­ings­brot og var tek­in af vaktaplani

Þeg­ar að yf­ir­menn Mess­ans komust að því að Anna Mar­jan­kowska væri að sinna starfi sínu sem trún­að­ar­mað­ur Efl­ing­ar og upp­lýsa starfs­fólk­ið um rétt­indi þeirra fór nafn henn­ar að hverfa af vaktaplani. Mál henn­ar og tveggja annarra starfs­manna var rek­ið af Efl­ingu alla leið í hér­aðs­dóm og end­aði með dómsátt.
Matvælafyrirtæki með eignarhaldi í skattaskjóli nýtti hlutabótaleiðina
7
FréttirHlutabótaleiðin

Mat­væla­fyr­ir­tæki með eign­ar­haldi í skatta­skjóli nýtti hluta­bóta­leið­ina

Mat­væla­fyr­ir­tæki­ið Mata, sem er eígu eign­ar­halds­fé­lags­fé­lags á lág­skatta­svæð­inu Möltu sem sagt er hafa öll ein­kenni skatta­skjóls, setti 20 starfs­menn á hluta­bóta­leið­ina. Fram­kvæmda­stjór­inn, Eggert Árni Gísla­son vill ekki ræða um eign­ar­hald­ið á Möltu en seg­ir að eng­in skil­yrði vegna eign­ar­halds hafi ver­ið á notk­un hluta­bóta­leið­ar­inn­ar.

Mest lesið í mánuðinum

1
Viðtal

Við segj­um okk­ar sögu sjálf­ar

Kolfinna og Katrín Arn­dís­ar­dæt­ur stíga hér fram í fyrsta sinn til þess að segja sögu sem er þeirra. Þær ætla ekki að sam­þykkja leng­ur að sag­an sé skrif­uð fyr­ir þær, af föð­ur sem þær slitu sam­skipt­um við vegna sam­skipta sem þær lýsa sem of­beldi og of­ríki.
Dofri nemur dóttur sína á brott
2
Fréttir

Dof­ri nem­ur dótt­ur sína á brott

Tíu ára göm­ul dótt­ir Dof­ra Her­manns­son­ar er horf­in móð­ur­fjöl­skyldu sinni. Stúlk­an er í jafnri for­sjá móð­ur og föð­ur og átti að snúa aft­ur til móð­ur sinn­ar fyr­ir fjór­um dög­um. Dof­ri er formað­ur Fé­lags um for­eldra­jafn­rétti, sem berst fyr­ir jafnri um­gengni for­eldra við börn sín.
Alvarleg staða og grafarþögn hjá Capacent
3
FréttirCovid-19

Al­var­leg staða og grafar­þögn hjá Capacent

Ekki hef­ur náðst í fram­kvæmda­stjóra, stjórn­ar­menn eða eig­end­ur fyr­ir­tæk­is­ins. Starfs­menn biðj­ast und­an því að tjá sig um mál­ið og vísa á fram­kvæmda­stjór­ann Hall­dór Þorkels­son.
Tekjuhæsti forstjórinn með 44-föld lágmarkslaun
4
ÚttektCovid-19

Tekju­hæsti for­stjór­inn með 44-föld lág­marks­laun

Með­al­laun tíu tekju­hæstu for­stjór­anna í Kaup­höll­inni eru um 6,5 millj­ón­ir á mán­uði. For­seti ASÍ seg­ir að rík­is­stuðn­ing­ur vegna COVID-19 far­ald­urs­ins eigi ekki að fara í að við­halda of­ur­laun­um for­stjóra.
Lögreglan kölluð til þar sem Dofri deildi við eiginkonu sína
5
Fréttir

Lög­regl­an köll­uð til þar sem Dof­ri deildi við eig­in­konu sína

Þá­ver­andi eig­in­kona ósk­aði eft­ir að­stoð lög­reglu vegna Dof­ra Her­manns­son­ar, for­manns Fé­lags um for­eldra­jafn­rétti, í mars. Tíu ára dótt­ir hans var við­stödd at­vik­ið, en Dof­ri held­ur henni nú frá barn­s­móð­ur sinni, ann­arri fyrr­ver­andi eig­in­konu, með þeim rök­um að fjór­ir ein­stak­ling­ar beiti hana of­beldi, þar á með­al dótt­ir hans og stjúp­dótt­ir.
Stór heildverslun setur 27 starfsmenn á hlutabætur: Eigandinn fékk tæpan hálfan milljarð í arð árin 2017 og 2018
6
FréttirCovid-19

Stór heild­versl­un set­ur 27 starfs­menn á hluta­bæt­ur: Eig­and­inn fékk tæp­an hálf­an millj­arð í arð ár­in 2017 og 2018

Ein stærsta heild­versl­un lands­ins, Innn­es, ákvað að nýta hluta­bóta­leið­ina til að forð­ast upp­sagn­ir. For­stjór­inn und­ir­strik­ar að fyr­ir­tæk­ið hafi ein­göngu nýtt sér til­mæli stjórn­valda. Innn­es og eig­andi þess, Dals­nes ehf., eru mjög sterk fjár­hags­lega.
Í neti narsissistans
7
Greining

Í neti nars­iss­ist­ans

Það er auð­velt að flækj­ast í net nars­iss­ist­ans óaf­vit­andi um hvað bíð­ur okk­ar, en átt­ir þú því á að þú ert fórn­ar­lamb slíks ein­stak­lings skaltu koma þér í burtu hið fyrsta.

Nýtt á Stundinni

Sjúkdómsvæðing tilfinninga
Auður Axelsdóttir
Pistill

Auður Axelsdóttir

Sjúk­dóm­svæð­ing til­finn­inga

Ótti og sorg ættu ekki að vera stimpl­uð sem geð­sjúk­dóm­ar. Það að glíma við erf­ið­ar til­finn­ing­ar í heims­far­aldri er eðli­legt og hluti af því að vera mann­eskja.
Milli skers og báru
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Milli skers og báru

Mong­ól­ía ligg­ur klemmd milli tveggja stór­velda, Kína og Rúss­lands, en er eigi að síð­ur lýð­ræð­is­ríki. Stund­um er sagt að dragi hver dám af sín­um sessu­nauti, en það á ekki við um Mong­ól­íu, strjál­býl­asta land heims ef Græn­land eitt er und­an­skil­ið. Komm­ún­ista­flokk­ur Kína sýn­ir þessa dag­ana sitt rétta and­lit með yf­ir­gangi sín­um gagn­vart íbú­um Hong Kong í blóra...
Covid-samsærið mikla
Fréttir

Covid-sam­sær­ið mikla

Sam­særis­kenn­ing­ar um kór­óna­veiruna hafa náð fót­festu í um­ræðu á net­inu og breið­ast hratt út. Án allra vís­inda­legra sann­ana er því með­al ann­ars hald­ið fram að farsíma­möst­ur valdi sjúk­dómn­um, Bill Gates hafi hann­að veiruna á til­rauna­stofu eða jafn­vel að fjöl­miðl­ar hafi skáld­að far­ald­ur­inn upp og eng­inn sé í raun lát­inn af völd­um Covid. Ís­lensk­ur lækn­ir seg­ir al­gengt að sjúk­ling­ar fái rang­hug­mynd­ir um sjúk­dóma á net­inu og þær geti þvælst fyr­ir og gert lækn­um erfitt um vik.
Píeta
Klikkið#77

Píeta

Gest­ur okk­ar að þessu sinni er Krist­ín Ólafs­dótt­ir, formað­ur Píeta sam­tak­anna á Ís­landi. Píeta sam­tök­in sinna for­varn­ar­starfi gegn sjálfs­víg­um og sjálfsskaða og styðja við að­stand­end­ur. Sam­tök­in opn­uðu þjón­ustu sína vor­ið 2018 og eru með starf­sem­ina að Bald­urs­götu 7 í Reykja­vík. Til sam­tak­anna geta leit­að ein­stak­ling­ar og að­stand­end­ur sem vilja fá hjálp og við­tal hjá fag­fólki. Lagt er upp úr því að  bjóða upp á ró­legt og nota­legt um­hverfi fyr­ir skjól­stæð­inga. Starf­sem­in er rek­in að fyr­ir­mynd og eft­ir hug­mynda­fræði Pieta Hou­se á Ír­landi.
Covid hafði góð áhrif á listsköpunina
Fréttir

Covid hafði góð áhrif á list­sköp­un­ina

Mynd­lista­mað­ur­inn Hjálm­ar Vesterga­ard varð fyr­ir áhrif­um af frum­um og bakt­erí­um í verk­um á nýrri sýn­ingu.
Lagabreyting girðir fyrir veika von: Börnin sem hefði verið vísað burt
Fréttir

Laga­breyt­ing girð­ir fyr­ir veika von: Börn­in sem hefði ver­ið vís­að burt

Mörg þeirra barna sem feng­ið hafa al­þjóð­lega vernd hér á landi á und­an­förn­um ár­um hefðu ekki feng­ið að setj­ast að hér, væri fyr­ir­hug­uð laga­breyt­ing orð­in að veru­leika. Rauði kross­inn á Ís­landi ótt­ast að með laga­breyt­ing­unni fjölgi rétt­inda­lausu fólki hér sem hef­ur ekki kenni­tölu, má ekki vinna og hef­ur tak­mark­að­an að­gang að heil­brigðis­kerf­inu.
Spurningaþraut 34: Hvað hét faðir Hitlers, og hver leikstýrði Bubba?
Þrautir10 af öllu tagi

Spurn­inga­þraut 34: Hvað hét fað­ir Hitlers, og hver leik­stýrði Bubba?

Úr hvaða kvik­mynd er skjá­mynd­in hér að of­an? Og krakki er á mynd­inni hér ör­lít­ið neð­ar? Þetta eru auka­spurn­ing­arn­ar, en þær tíu venju­legu eru þess­ar: 1.   Rétt fyr­ir Covid-19 lok­un sam­fé­lags­ins hafði Borg­ar­leik­hús­ið náð að frum­sýna söng­leik um Bubba Mort­hens. Hver samdi og leik­stýrði þeim söng­leik? 2.   Ad­olf Hitler hét mað­ur. En hvað hét fað­ir hans - þá meina ég...
Þingmaður VG: Ekki réttur tími né vettvangur til að krefja fyrirtæki um loftslagsbókhald
Fréttir

Þing­mað­ur VG: Ekki rétt­ur tími né vett­vang­ur til að krefja fyr­ir­tæki um lofts­lags­bók­hald

„Ég tel ekki að þetta sé rétti tíma­punkt­ur­inn,“ sagði Ólaf­ur Þór Gunn­ars­son þeg­ar rætt var um til­lögu Sam­fylk­ing­ar­inn­ar þess efn­is að fyr­ir­tæki sem fá upp­sagna­styrki verði lát­in skila los­un­ar­bók­haldi og gera lofts­lags­áætl­un.
Múmínálfarnir í nýjum búningi
Menning

Múmí­nálfarn­ir í nýj­um bún­ingi

Sög­ur Tove Jans­son eru gefn­ar út á ný á ís­lensku.
Til varnar tíu ára stelpum
Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir
Pistill

Sæunn Ingibjörg Marínósdóttir

Til varn­ar tíu ára stelp­um

Tíu ára stelp­ur eru fólk sem skil­ur sam­fé­lag­ið og eru að móta hug­mynd­ir sín­ar um eig­ið hlut­verk, skrif­ar Sæ­unn Ingi­björg Marínós­dótt­ir. Hún var sjálf tíu ára þeg­ar full­orð­inn karl­mað­ur káf­aði á henni. „Sam­fé­lag­ið kenndi mér að þekkja minn stað.“
Norski auðmenn gefa þjóðinni listaverk o.fl. Hvað gefa íslenskir auðjöfrar?
Blogg

Stefán Snævarr

Norski auð­menn gefa þjóð­inni lista­verk o.fl. Hvað gefa ís­lensk­ir auðjöfr­ar?

Í Høvi­kodd­en fyr­ir ut­an Ósló get­ur að líta mik­ið safn nú­tíma­list­ar sem stofn­að var af skauta­drottn­ing­unni Sonja Henie og manni henn­ar, auð­kýf­ingn­um  Nils Onstad. Það ber heit­ið Henie-Onstad safn­ið. Hinn for­ríki út­gerð­ar­mað­ur And­ers Jahre var skattsvik­ari dauð­ans en gaf stór­fé til vís­inda­rann­sókna og fræði­mennsku. Ann­ar rík­is­bubbi, Christian Ring­nes, dældi stór­fé í högg­mynda­lysti­garð í Ósló. Í þeirri borg má finna Astrup-Fe­arnley...
Ísland setur engin skilyrði um bann við skattaskjólum til að fá ríkisaðstoð vegna COVID
GreiningHlutabótaleiðin

Ís­land set­ur eng­in skil­yrði um bann við skatta­skjól­um til að fá rík­is­að­stoð vegna COVID

Ná­granna­ríki Ís­lands eins og Dan­mörk og Sví­þjóð hafa sett skil­yrði sem banna fyr­ir­tækj­um sem nýta sér skatta­skjól að fá rík­is­að­stoð vegna COVID. Indriði Þor­láks­son, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, hef­ur bent á að setja ætti slík skil­yrði en Al­þingi hef­ur ekki tek­ið und­ir þetta.