Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Ný gögn úr ráðuneytinu sýna hvernig Sigríður Andersen hunsaði viðvaranir sérfræðinga

Stund­in birt­ir skjöl úr dóms­mála­ráðu­neyt­inu sem stað­festa að dóms­mála­ráð­herra virti lög­fræði­ráð­gjöf ráðu­neyt­is­starfs­manna að vett­ugi þeg­ar unn­ið var að til­lögu til Al­þing­is um skip­un dóm­ara við Lands­rétt.

Stund­in birt­ir skjöl úr dóms­mála­ráðu­neyt­inu sem stað­festa að dóms­mála­ráð­herra virti lög­fræði­ráð­gjöf ráðu­neyt­is­starfs­manna að vett­ugi þeg­ar unn­ið var að til­lögu til Al­þing­is um skip­un dóm­ara við Lands­rétt.

Sérfræðingar í dómsmálaráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu gerðu athugasemdir við rökstuðning Sigríðar Á. Andersen dómsmálaráðherra þegar unnið var að tillögu til Alþingis um skipun Landsréttardómara og bentu ítrekað á að málsmeðferðin væri ófullnægjandi með tilliti til meginreglna stjórnsýslulaga. 

Sigríður var upplýst um að ef hún hygðist víkja frá hæfnismati dómnefndar við skipun Landsréttardómara með lögmætum hætti þyrfti hún að gera sjálfstæðan samanburð á hæfni þeirra umsækjenda sem yrði gengið framhjá og hæfni hinna sem skipaðir yrðu í staðinn. 

Ráðherra hunsaði þessar athugasemdir og lét undir höfuð leggjast að framkvæma ítarlega rannsókn á hæfni umsækjenda. Eins og Hæstiréttur staðfesti þann 19. desember síðastliðinn braut ráðherra þannig lög og bakaði ríkinu miskabótaskyldu gagnvart umsækjendum sem gengið var framhjá. Aðfinnslur Hæstaréttar eru í fullkomnu samræmi við lögfræðiráðgjöf ráðuneytisstarfsmanna sem Sigríður hunsaði.

Áður hefur komið fram að sérfræðingar vöruðu Alþingi við því að samþykkja tillögu ráðherra um skipun Landsréttardómara og bentu á að málsmeðferð ráðherra stæðist ekki lög.

Gögn úr dómsmálaráðuneytinu sem Stundin birtir í dag sýna að Sigríður var líka sjálf vöruð við áður en málið fór fyrir Alþingi, þ.e. þegar tillaga um skipun Landsréttardómara var til meðferðar í ráðuneyti hennar í maí 2017.

Þá sýna skjölin sem Stundin hefur undir höndum að sú lagatúlkun sem Sigríður hefur ítrekað haldið á lofti í umfjöllun um málið, þess efnis að rannsóknarskylda ráðherra við mat á hæfni umsækjenda um dómarastöður sé takmarkaðri en t.d. dómafordæmi Hæstaréttar frá 2011 í máli nr. 412/2010 gefur til kynna, gengur í berhögg við lögfræðiráðgjöfina sem ráðuneytisstarfsmenn veittu henni við meðferð málsins samkvæmt þeim skriflegu gögnum sem til eru.

„Öll ábyrgðin er hjá henni“

Fyrsta bréfið sem varpar ljósi á afstöðu ráðuneytisstarfsmanna til lögbundinnar rannsóknarskyldu ráðherra í málinu er frá 16. maí 2017.

Þá sendir Helgi Valberg Jensson, sérfræðingur hjá kjara- og mannauðssýslu fjármálaráðuneytisins, þeim Ragnhildi Arnljótsdóttur, ráðuneytisstjóra forsætisráðuneytisins, Snædísi Ósk Sigurjónsdóttur, lögfræðingi hjá dómsmálaráðuneytinu og Ernu Sigríði Sigurðardóttur, lögfræðingi hjá forsætisráðuneytinu, tölvupóst um þau skref sem framundan eru vegna skipunar Landsréttardómara. Bendir hann á að hlutverk dómsmálaráðherra í málinu sé umtalsvert og „öll ábyrgðin […] hjá henni varðandi ákvörðunina“. Þess vegna sé mikilvægt að ráðherra fari vel yfir umsögn dómnefndarinnar um hæfni umsækjenda um stöðu Landsréttardómara og rannsaki málið sjálf.

„Ef ráðherra ætlar að leggja þetta breytt fyrir þingið, þá þarf ráðherra að leggja sjálfstætt mat á alla umsækjendur, út frá þeim sjónarmiðum sem hún leggur til grundvallar. Í því gæti falist að kalla eftir upplýsingum frá öllum umsækjendum, auk þess að upplýsa þá,“ skrifar Helgi.

Tíu dögum síðar, um hádegisleytið 26. maí, sendir Sigríður Andersen tölvupóst til Helga Valbergs og Snædísar Óskar með drögum að bréfi sínu um tillögu að skipun Landsréttardómara.

„Rennið yfir drög að bréfi til alþingis og setjið aths. í Tr/ch. ef einhverjar eru,“ skrifar hún. Skömmu seinna fær hún skjalið til baka með athugasemdum.

„Aðalábendingin lítur að því að ef það á að taka einhverja út af lista dómnefndar og setja aðra inn, þá þarf að rökstyðja það sérstaklega með vísan til hæfni þeirra og starfsferils,“ skrifar Snædís.

Hér að neðan má sjá athugasemd Snædísar og Helga, en þar er bent á að sýna þurfi fram á að hlutlægar og málefnalegar ástæður séu fyrir því að víkja frá tillögu dómnefndarinnar, enda sé um að ræða stjórnvaldsákvörðun og um hana gildi reglur stjórnsýsluréttarins:

Snædís og Helgi  bentu á að ráðherra þyrfti að „rökstyðja hverjir eru hæfastir ef ætlunin er að breyta“. Ráðherra brást ekki með neinum hætti við þessari ráðgjöf og sendi Alþingi bréfið án þess að bæta við það umfjöllun um rannsókn á hæfni einstakra umsækjenda – enda hafði engin slík rannsókn farið fram af hálfu ráðherra eða á hennar vegum, a.m.k. ekki rannsókn sem nein skrifleg gögn voru varðveitt um.

Sáu fram á „vandamál“ vegna málsmeðferðar ráðherra

Þann 28. maí, daginn áður en Sigríður Andersen leggur tillögu sína um skipun Landsréttardómara fyrir Alþingi, virðist þegar farið að bera á áhyggjum innan stjórnkerfisins af málsmeðferð ráðherra. Á þessu sunnudagskvöldi sendir Helgi Valberg Ragnhildi Arnljótsdóttur og Ernu Sigríði póst þar sem fjallað er um „þau vandamál sem við getum horft fram á“. 

Hann bendir á að ef ráðherra telur að annmarkar hafi verið á meðferð og hæfnismati dómnefndarinnar sé eðlilegast að málinu sé annaðhvort vísað aftur til nefndarinnar eða að ráðherra bæti úr annmörkunum með sjálfstæðu mati „sem þýðir að leggja þarf sama mat á alla umsækjendur út frá þeim málefnalegu og lögmætu forsendum sem ráðherra gefur sér“.

Segir hann eðlilegast, út frá stöðu og hlutverki dómnefndarinnar samkvæmt dómstólalögum, að óskað verði eftir því að hún leggi nýtt mat á umsækjendur út frá niðurstöðu ráðherra. Ef ráðherra ætli að leggja til önnur nöfn, á grundvelli nýs hæfnismats, þá vakni upp spurningar um rannsóknarskyldu og andmælarétt. „Ákvörðun ráðherra að skipa dómara og síðan að leggja til mögulega ný nöfn við Alþingi er stjórnvaldsákvörðun og því þarf að fylgja ákvæðum stjórnsýslulaga. Ef menn eru í vafa hvort umrædd ákvörðun sé stjórnvaldsákvörðun, þá ættum við að fara með ákvörðunina sem slíka.“

Þá segir hann að ef til vill sé eðlilegast að ráðherra upplýsi umsækjendur um breyttar áherslur sínar og gefi þeim kost á að koma með nýjar upplýsingar sem geti skipt máli við matið, svo sem rökstuðning um hvernig viðkomandi telji sig falla að áherslunum sem ráðherra vill byggja hið nýja mat á.

Seint á sunnudagskvöldinu eiga svo starfsmenn forsætisráðuneytisins í tölvupóstsamskiptum. Erna Sigríður bendir á að skjalið hafi lítið breyst frá því þau sáu það síðast og bent var á að rökstuðningurinn væri ófullnægjandi.

Daginn eftir kemur svo fram í samskiptum þeirra að Hafsteinn Þór Hauksson, dósent við lagadeild Háskóla Íslands – sérfræðingur í stjórnsýslu- og stjórnskipunarrétti sem nýtur talsverðrar virðingar meðal lögfræðinga og embættismanna á Íslandi – hafi „skrifað hluta bréfsins“. Þá benda tölvupóstsamskipti ráðherra og aðstoðarmanns hennar til þess að Hafsteinn Þór hafi verið fenginn til að lesa bréfið yfir að morgni 29. maí, rétt áður en það var sent forseta Alþingis. 

Fleiri vöruðu við

Þegar tillaga Sigríðar Andersen var lögð fyrir Alþingi komu strax fram varnaðarorð og gagnrýni á verklag ráðherra frá reyndum lögfræðingum. Einn þeirra, Jóhannes Karl Sveinsson hrl., sagðist hafa fengið áfall við að lesa rökstuðning ráðherra. Í uppsiglingu væri réttarfarshneyksli sem yrði íslensku samfélagi dýrt, ekki aðeins vegna mögulegs bótaréttar umsækjenda heldur einnig vegna þess vantrausts og langvarandi vandamála í réttarkerfinu sem framganga ráðherra kynni að hafa í för með sér.

Flestum sérfræðingum bar saman um að ef ráðherra ákvæði að víkja frá mati dómnefndar bæri henni, lögum samkvæmt, að framkvæma eigin rannsókn á hæfni umsækjenda þannig að enginn vafi léki á því að hæfustu einstaklingarnir væru skipaðir. Við meðferð málsins var vísað sérstaklega til dóms Hæstaréttar í máli nr. 412/2010, frá 14. apríl 2011, þar sem rétturinn komst að þeirri niðurstöðu að við skipun í embætti héraðsdómara hefði þáverandi ráðherra ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína, enda þyrfi til þess að liggja fyrir „fullnægjandi rökstuðningur fyrir því að þeir umsækjendur sem ráðherra leggur til séu a.m.k. jafnhæfir og þeir sem dómnefndin leggur til“. 

Þann 19. desember 2017 staðfesti Hæstiréttur Íslands að þau varnaðarorð sem fram komu við meðferð málsins á þinginu áttu sannarlega rétt á sér: málsmeðferð ráðherra við skipun Landsréttardómara stóðst ekki stjórnsýslulög, enda var rannsókn hennar á hæfni umsækjenda ófullnægjandi. Vísaði Hæstiréttur sérstaklega til dómafordæmisins frá 2011, rétt eins og sérfræðingar í lögum og þingmenn stjórnarandstöðunnar höfðu ítrekað gert í umfjöllun um málið. 

Niðurstaða Hæstaréttar í samræmi
við lögfræðiráðgjöfina sem Sigríður hunsaði

Niðurstaða Hæstaréttar er einnig í samræmi við aðfinnslurnar sem fram komu þegar unnið var að tillögu um skipun Landsréttardómara í dómsmálaráðuneytinu.

Eins og áður hefur komið fram bentu ráðuneytisstarfsmenn Sigríði á að hún þyrfti „með vísan til reglna stjórnsýsluréttarins að rökstyðja ákveðna umsækjendur út af listanum m.t.t. hæfni þeirra og svo rökstyðja aðra inn ef ætlunin er að breyta mati nefndarinnar“. 

Og hvað segir Hæstiréttur? Jú: 

[...] bar ráðherra í ljósi rannsóknarskyldu sinnar samkvæmt 10. gr. stjórnsýslulaga að lágmarki að gera samanburð á hæfni annars vegar þeirra fjögurra umsækjenda sem dómnefnd hafði metið meðal 15 hæfustu en ráðherra gerði ekki tillögu um, og hins vegar þeirra fjögurra sem ráðherra gerði tillögu um í stað hinna fyrrnefndu.

Hæstiréttur bendir einnig á að „gögn málsins bera ekki með sér, að fram hafi farið af hálfu ráðherra eða aðila á hennar vegum sérstök rannsókn sambærileg rannsókn dómnefndar á atriðum, sem vörðuðu veitingu umræddra fjögurra dómaraembætta við Landsrétt í undanfara þess að ráðherra ákvað að víkja frá dómnefndarálitinu“. 

Rétt eins og ráðuneytisstarfsmennirnir höfðu reynt að koma ráðherra í skilning um, þá „fullnægði rökstuðningur ráðherra í fylgiskjali með bréfi til forseta Alþingis 29. maí 2017 og tillaga hennar til Alþingis, um skipun tilgreindra fjögurra umsækjenda í dómaraembætti í stað þeirra sem dómnefnd hafði lagt til, ekki þeim lágmarkskröfum sem að framan er lýst“, og fyrir vikið var málsmeðferðin andstæð 10. gr. stjórnsýslulaga um rannsóknarreglu stjórnvalda.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Vantreystir lögreglu vegna framgöngu eftir slys við forgangsakstur
Fréttir

Vantreyst­ir lög­reglu vegna fram­göngu eft­ir slys við for­gangsakst­ur

Krist­ín Geirs­dótt­ir má þakka fyr­ir að sleppa lif­andi eft­ir al­var­legt um­ferð­ar­lsys ár­ið 2016. Lög­reglu­bif­hjól í for­gangsakstri keyrði þá inn í hlið­ina á bíl Krist­ín­ar á ofsa­hraða. Nið­ur­staða hér­aðssak­sókn­ara var að hún bæri ábyrgð á slys­inu, þótt ákveð­ið hafi ver­ið að kæra hana ekki fyr­ir vik­ið. Nefnd um eft­ir­lit með lög­reglu hef­ur hins veg­ar gert marg­vís­leg­ar at­huga­semd­ir við rann­sókn máls­ins og sett spurn­ing­ar­merki við hvort þörf hafi ver­ið á for­gangsakstr­in­um.
104. spurningaþraut: „Þeir eru til sem telja að landsvæðið og þó einkum nágrenni þess sé einstaklega hættulegt.“
Þrautir10 af öllu tagi

104. spurn­inga­þraut: „Þeir eru til sem telja að land­svæð­ið og þó einkum ná­grenni þess sé ein­stak­lega hættu­legt.“

Hér er þraut­in frá í gær! Auka­spurn­ing­ar: Á efri mynd­inni má sjá svo­nefnt Is­ht­ar-hlið (eða Bláa hlið­ið) sem eitt sinn var í borg­ar­múr­un­um um­hverf­is kon­ungs­höll­ina í Babýlon, en var í upp­hafi 20. ald­ar flutt til annarr­ar borg­ar og er þar til sýn­is. Hvar? Og hver er mað­ur­inn á neðri mynd­inni? +++ 1.   Hvað heita fjöll­in með um­lykja rúm­ensk/ung­versku slétt­una í...
DÓMARINN OG ÞUMALLINN. Svar við svari Jóns Steinars.
Blogg

Stefán Snævarr

DÓM­AR­INN OG ÞUM­ALL­INN. Svar við svari Jóns Stein­ars.

Ég vil þakka Jóni Stein­ari Gunn­laugs­syni fyr­ir kurt­eis­legt og mál­efna­legt svar við færslu minni um laga­sýn hans („Margra kosta völ?“). Hann velt­ir því fyr­ir sér hvort hug­mynd­ir mín­ar um lög séu að ein­hverju leyti inn­blásn­ar af föð­ur mín­um en svo er ekki. Við rædd­um þessi mál aldrei svo ég muni. Upp­lýst dómgreind. Laga­sýn mín er mest­an part ætt­uð úr...
Stundaði Samherji arðrán í Namibíu? Mútur og greiðslur í skattaskjól tvöfalt hærri en bókfært tap
GreiningSamherjaskjölin

Stund­aði Sam­herji arð­rán í Namib­íu? Mút­ur og greiðsl­ur í skatta­skjól tvö­falt hærri en bók­fært tap

Sam­herji og Morg­un­blað­ið full­yrða að „ekk­ert arð­án“ hafi átt sér stað í rekstri Sam­herja í Namib­íu. Þetta er nið­ur­staða þess­ara að­ila þeg­ar ein­göngu er horft á rekst­ur dótt­ur­fé­laga Sam­herja í Namib­íu. Þeg­ar horft er rekst­ur­inn í stærra sam­hengi flæk­ist mynd­in.
Birtingur tapaði 236 milljónum í fyrra
Fréttir

Birt­ing­ur tap­aði 236 millj­ón­um í fyrra

Ta­prekst­ur út­gáfu­fé­lags­ins sem gef­ur út Mann­líf og fleiri blöð jókst milli ára. Hluta­fé fé­lags­ins hef­ur ver­ið auk­ið um rúm­lega hálf­an millj­arð króna til að fjár­magna tap­ið á þrem­ur ár­um.
Eyþór Arnalds gagnrýnir að borgin auglýsi störf kennara
Fréttir

Ey­þór Arn­alds gagn­rýn­ir að borg­in aug­lýsi störf kenn­ara

Borg­ar­full­trú­inn Ey­þór Arn­alds gagn­rýn­ir aug­lýs­ingu frá Reykja­vík­ur­borg sem birt­ist á vef CNN.
Huawei, „Kínaveiran“ og gula ógnin
Úttekt

Huawei, „Kína­veir­an“ og gula ógn­in

Banda­rísk­ir fjöl­miðl­ar á borð við New York Times tala um að nýtt kalt stríð sé haf­ið, í þetta sinn á milli Banda­ríkj­anna og Kína. Í því stríði sé bar­ist með há­tækni, í net­heim­um og með áróðri og við­skipta­höft­um. Eft­ir að hafa snú­ið baki sínu við al­þjóða­sam­fé­lag­inu í fjög­ur ár seg­ist Trump Banda­ríkja­for­seti nú reiðu­bú­inn að leiða Vest­ur­lönd í bar­átt­unni gegn heims­yf­ir­ráð­um Kín­verja en efa­semd­ir eru um að hann hafi til þess burði.
103. spurningaþraut: „Engin kona hefur hingað til getað orðið tónskáld. Því skyldi ég búast við að verða sú fyrsta?“
Þrautir10 af öllu tagi

103. spurn­inga­þraut: „Eng­in kona hef­ur hing­að til getað orð­ið tón­skáld. Því skyldi ég bú­ast við að verða sú fyrsta?“

Hér er þraut­in „10 af öllu tagi“ frá því í gær! Auka­spurn­ing­ar í dag eru þess­ar: Hvaða orr­ustu er lýst á þeirri út­saum­uðu mynd, sem sést hér að of­an? Hver er kon­an á neðri mynd­inni? Hér eru svo 10 af öllu tagi: 1.   Hvaða pest er tal­in hafa borist til Ís­lands ár­ið 1402? 2.   Banda­rísk­ur hers­höfð­ingi lét að sér kveða...
Almenningshlutafélagið Festi keypti fyrirtæki af félagi sem forstjórinn stýrði
Fréttir

Al­menn­ings­hluta­fé­lag­ið Festi keypti fyr­ir­tæki af fé­lagi sem for­stjór­inn stýrði

Bæði Eggert Þór Kristó­fers­son, for­stjóri al­menn­ings­hluta­fé­lags­ins Festi, og stjórn­ar­formað­ur­inn, Þórð­ur Már Jó­hann­es­son, tengj­ast Bjarna Ár­manns­syni fjár­festi nán­um bönd­um. Festi ákvað að kaupa orku­sölu­fyr­ir­tæki af Bjarna og með­fjár­fest­um hans fyr­ir rúm­lega 722 millj­ón­ir. Eggert Þór hef­ur ekki vilj­að svara spurn­ing­um um mál­ið.
Margra kosta völ?
Jón Steinar Gunnlaugsson
Aðsent

Jón Steinar Gunnlaugsson

Margra kosta völ?

Jón Stein­ar Gunn­laugs­son svar­ar skrif­um Stef­áns Snæv­arr í Stund­inni.
Kapítalisminn drepur lýðræðið um hábjartan dag
Andri Sigurðsson
Blogg

Andri Sigurðsson

Kapí­tal­ism­inn drep­ur lýð­ræð­ið um há­bjart­an dag

Á vafri mínu ný­lega datt ég nið­ur á svar frá Hall­grími Helga­syni sem vakti hjá mér áhuga. Á þræði um Sósí­al­ista­flokk­inn ákvað Hall­grím­ur að lýsa skoð­un sinni á sósí­al­isma og seg­ir: "Sósí­al­ismi hef­ur því mið­ur yf­ir­leitt end­að í ein­ræði, þar sem hann hef­ur ver­ið reynd­ur". Ég verð að við­ur­kenn að mér brá svo­lít­ið við að lesa þetta. Hvernig get­ur mað­ur...
Frásagnir mæðra af ofbeldi kerfisins
Fréttir

Frá­sagn­ir mæðra af of­beldi kerf­is­ins

Sam­tök­in Líf án of­beld­is birta sög­ur mæðra sem hafa yf­ir­gef­ið of­beld­is­sam­bönd, en upp­lifa hörku kerf­is­ins sem hygl­ir hags­mun­um of­beld­is­manna og lít­ur fram hjá frá­sögn fórmar­lamba þeirra.