Þessi grein er meira en 3 ára gömul.

Nýtt úrræði fyrir eldri borgara nýtist helst vel stæðum körlum

Tæp­lega 30% ein­stak­linga sem fá elli­líf­eyri í dag frá Trygg­inga­stofn­un rík­is­ins mæta skil­yrð­um um sveigj­an­lega töku elli­líf­eyr­is sem fé­lags- og jafn­rétt­is­ráð­herra sam­þykkti á síð­ustu dög­um síð­asta árs. Hags­muna­að­ill­ar eru ósátt­ir við kjör aldr­aðra og að ráð­ist sé í svona sér­tæk­ar að­gerð­ir á með­an að al­menn­ir elli­líf­eyr­is­þeg­ar geta ekki þeg­ið mik­il laun.

Tæp­lega 30% ein­stak­linga sem fá elli­líf­eyri í dag frá Trygg­inga­stofn­un rík­is­ins mæta skil­yrð­um um sveigj­an­lega töku elli­líf­eyr­is sem fé­lags- og jafn­rétt­is­ráð­herra sam­þykkti á síð­ustu dög­um síð­asta árs. Hags­muna­að­ill­ar eru ósátt­ir við kjör aldr­aðra og að ráð­ist sé í svona sér­tæk­ar að­gerð­ir á með­an að al­menn­ir elli­líf­eyr­is­þeg­ar geta ekki þeg­ið mik­il laun.

Nýtt úrræði sem leyfir ellilífeyrisþegum að þiggja hálfan lífeyri frá lífeyrissjóði sínum og hálfan frá Tryggingastofnun ríkisins, án skerðingar, nýtist aðeins 30 prósent ellilífeyrisþega, og helst þeim sem hafa haft hærri tekjur.

Frítekjumark ellilífeyrisþega var lækkað niður í 25.000 kr. í byrjun síðasta árs. Það þýðir að eldri borgarar geta aðeins fengið tekjur upp á 25 þúsund krónur á mánuði, áður en tekjurnar skerða ellilífeyri þeirra.

Á meðan eldri borgarar berjast fyrir því að hækka frítekjumarkið upp í 100.000 kr., eða afnema alfarið tekjuskerðingar, hefur nýtt úrræði verið tekið í notkun sem leyfir tæplega 30% af ellilífeyrisþegum að þiggja hálfan lífeyri frá lífeyrissjóði sínum og hálfan frá Tryggingastofnun ríkisins án nokkurrar tekjuskerðingar.

Framkvæmdastjórar Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni og Landssamtaka lífeyrissjóða fagna fleiri úrræðum fyrir ellilífeyrisþega, eins og umræddu úrræði sem birtast í nýrri reglugerð félags- og jafnréttisráðherra um sveigjanlega töku ellilífeyris. Þeir gagnrýna hins vegar jafnframt að úrræðið nýtist þröngum hópum og hygli heilsuhraustara hátekjufólki.

Skerðingarlaus lífeyrir sem stendur fáum til boða

Ásmundur Einar Daðason, félags- og jafnréttisráðherra, samþykkti reglugerðina 29. desember, en forveri hans og flokkssystir, Eygló Harðardóttir, lagði grunn að breytingunum með lögum sem voru sett 25. október 2016. Í reglugerðinni er að finna úrræði sem heimilar 65 ára einstaklingi að sækja um hálfan ellilífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins á móti hálfum lífeyri frá lífeyrissjóði sínum.

Þetta fyrirkomulag þekkist erlendis þar sem einstaklingur getur minnkað við sig vinnu og notið samhliða áunninna réttinda frá lífeyrissjóðum og ríkinu til að verða ekki fyrir of miklu tekjutapi. Í greinargerð með frumvarpi laganna er ýjað að þessari sýn, en þar er meðal annars talað um að „taka lífeyri af hálfu hjá lífeyrissjóðakerfinu með minnkuðu starfshlutfalli og að í tengslum við það verði heimilað að greiða hálfan lífeyri hjá almannatryggingum“, og að ríkið og sveitarfélög þurfi að sjá til þess að „atvinnutækifæri og hlutastörf séu til staðar fyrir þá úr hópi aldraðra sem vilja minnka við sig vinnu sem og að vinna lengur“.

Í útfærslu reglugerðarinnar er hins vegar ekki að finna neina kröfu um minnkað starfshlutfall, hvorki í fjölda stunda né upphæð launa; þvert á móti er engin tekjuskerðing innifalin í þessu úrræði. Eina krafan sem er sett á einstaklinginn er að samanlögð réttindi hans frá öllum lífeyrisjóðum og TR séu að lágmarki jöfn fullum ellilífeyri hjá TR og að allir lífeyrissjóðir sem einstaklingur hefur tilkall til hafi samþykkt þetta fyrirkomulag.

Elur á mismunun

Hefur ekkert af vinnu sinniValberg rak lítið fyrirtæki til margra ára, en eftir að frítekjumark var lækkað í 25.000 kr. 2016 sá hann ekki ástæðu til að vinna áfram þrátt fyrir að vera enn hraustur.

„Við fögnum öllu því sem víkkar aðeins út þá möguleika sem er innan þessa annars aðþrengda kerfis,“ segir Gísli Jafetsson, framkvæmdastjóri Félags eldri borgara í Reykjavík og nágrenni, um þetta úrræði. „En hvernig þetta birtist í framkvæmd getur verið umdeilt. Þetta ákvæði um hálfan lífeyri, þetta nýtist aðeins ákveðnum aðilum og það elur á einhverri mismunun.“

„Þetta ákvæði um hálfan lífeyri, þetta nýtist aðeins ákveðnum aðilum og það elur á einhverri mismunun.“

Í samtali við Stundina segir Gísli að það sé ljóst að þetta úrræði henti best fyrir einstaklinga sem hafa verið hraustir og efnameiri í gegnum líf sitt sem eiga hærri uppsafnaðan lífeyri, en feli ekki í sér neina réttarbót fyrir tekjulægri og berskjaldaðri einstaklinga, sem mæta ekki þessum grunnskilyrðum.

Til að nýta úrræðið þarf hærri tekjur

Til að geta nýtt úrræðið þarf einstaklingur í dag að hafa safnað lífeyrisréttindum upp á að minnsta kosti 239.484 kr. á mánuði. Samkvæmt tölum TR frá maí 2017 voru 70% af ellilífeyrisþegum aðeins með réttindi upp að 215.728 kr. á mánuð frá lífeyrissjóðum sínum. 10% lífeyrisþega voru með réttindi frá 215.729 kr. og í 285.000 kr, og 20% með hærri réttindi. 

Það eru því helst tekjuhærri sem geta nýtt sér úrræðið og í þeim hópi rúmast til dæmis ekki þær konur sem hafa gert hlé á þátttöku sinni á vinnumarkaði.

Einnig gagnrýnir Gísli hvernig birtingarmáti lífeyrismála er nú á fyrstu dögum nýrrar ríkisstjórnar. „Það kemur þessu félagi og öllum hugsandi eldri borgurum verulega á óvart að ekki skuli betur gefið í í þessum málaflokki í fjárlögum ársins 2018. Þessi ríkisstjórn er skipuð af flokkum sem hafa margoft talað um bág kjör eldri borgara og því kemur það á óvart að það sé aðeins 4,7% hækkun á lífeyri eldri borgara í fjárlögum. Þetta er það allægsta sem hægt var að setja fram samkvæmt lögum og er þá miðað við vísitölu neysluverðs en ekki þróun launa í landinu, hvað þá launahækkanir einstakra hópa; hvað þá að einhver tilraun sé gerð til að bæta lífeyrisþegum þær skerðingar sem þeir urðu fyrir á árunum eftir hrun sem þingmenn og ráðherrar hafa fjálglega talað um að bæta þurfi. Margir hópar hafa fengið sínar hækkanir afturvirkt sem rökstuddar eru með því að þessir hópar hafi sætt skerðingu eftir hrun og setið eftir með sínar hækkanir.“

Gísli telur að hækkunin upp á 4,7% sé óheiðarlega sett fram, þar sem áðurnefnd lög sem Eygló Harðardóttir setti 2016 kveði á um að samanlögð fjárhæð fulls ellilífeyris og heimilisuppbótar skuli verða 300.000 kr. í byrjun þessa árs. Þessi 4,7% hækkun er hluti af þessari áður samþykktu hækkun og bætist ekki aukalega við hana.

„Það sem við köllum nú sem fyrr eftir, eru stjórnmálamenn sem tryggi að kerfið þjóni fólkinu og komi með okkur í þá vegferð. Svo sé vitnað beint í nýleg orð núverandi forsætisráðherra: „Hér þarf stjórnvöld sem eru reiðubúin að taka pólitískar ákvarðanir til að útrýma fátækt og draga um leið úr misskiptingu.““

Lífeyrissjóðirnir líklega tilbúnir í vor

Í samtali við Stundina tekur Þórey S. Þórðardóttir, framkvæmdastjóri Landssamtaka lífeyrissjóða, undir orð Gísla, bæði varðandi hættuna á því að þetta nýja úrræði muni nýtast fáum útvöldum og að skerðingar á ellilífeyri séu of miklar. „Þessar tekjutryggingar fyrir almannatryggingar ganga allt of langt,“ segir hún.

Varðandi úrræðið segir hún að það komi engum sér illa og skerði engin réttindi, en: „Þetta nýtist ekki nema að því gefnu að þú náir ákveðnum lágmarksgreiðslum.“

Þórey segir að lífeyrissjóðirnir séu nú þegar byrjaðir að vinna að því að innleiða þetta nýja úrræði, en að það muni taka tíma. „Þetta kallar á samþykktarbreytingar og það er það sem við erum að rýna og vinna og kallar á útfærslu á tölvukerfum og þannig, og sú vinna er komin á fullt. Ég reikna með að þetta verði tekið fyrir á næstu aðalfundum hjá lífeyrissjóðunum, þannig að þetta ætti að liggja fyrir með vorinu.“

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Hvar eru múturnar?
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Hvar eru mút­urn­ar?

6Fyrst núna 2021 birt­ast fram­bjóð­end­ur til Al­þing­is sem vilja svipta hul­unni af meint­um mút­um til stjórn­mála­manna og annarra. Þetta ger­ist fyrst núna vegna þess að Sam­herji var ekki af­hjúp­að­ur í Namib­íu fyrr en 2019. Kristján Pét­urs­son toll­vörð­ur lýs­ir því und­ir rós í sjálfsævi­sögu sinni Marg­ir vildu hann feig­an (1990) hvernig reynt var að múta hon­um til að fella nið­ur rann­sókn...
Hvers vegna ertu ekki á pillunni?
Kristlín Dís
Pistill

Kristlín Dís

Hvers vegna ertu ekki á pill­unni?

Eins og all­ar vel þenkj­andi kon­ur verð­ur mér reglu­lega hugs­að til þess hve gott karl­ar hafa það í þess­um heimi. Sem ný­lega ein­hleyp kona hef­ur þessi hugs­un skot­ið mun oft­ar upp koll­in­um en ella. Fyr­ir ut­an það al­menna álag sem fylg­ir því að vera nærri þrí­tug og á lausu í smá­þorp­inu Reykja­vík þá krefst þetta nýja ástand þess að ég þarf að eiga mun fleiri sam­töl um getn­að­ar­varn­ir.
Saga sáttarstjórnar Katrínar Jakobsdóttur
Greining

Saga sátt­ar­stjórn­ar Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur

Rík­is­stjórn Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur er eina þriggja flokka rík­is­stjórn­in til þess að lifa af heilt kjör­tíma­bil. Rík­is­stjórn þessi varð til í stormi stjórn­mála og hún boð­aði stöð­ug­leika en spurn­ing­in er hvort henn­ar verð­ur minnst sem stjórn stöð­ug­leika eða sem stjórn mála­miðl­un­ar.
510. spurningar: Hér er spurt galdra í allskonar skilningi
Þrautir10 af öllu tagi

510. spurn­ing­ar: Hér er spurt galdra í allskon­ar skiln­ingi

Hér snú­ast all­ar spurn­ing­ar um galdra og töfra í víð­um skiln­ingi. Og fyrri auka­spurn­ing er svona: Hér að of­an má sjá fræga galdranorn. Hvað heit­ir hún? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvaða galdra­mað­ur er með ör á enni sem lík­ist helst eld­ingu? 2.  Ein besta mynd um galdra sem gerð hef­ur ver­ið á seinni ár­um fjall­aði um keppni tveggja töframanna sem Christian...
FréttirKosningastundin

Bjarni Bene­dikts­son sem for­sæt­is­ráð­herra er fyrsta til­boð Sjálf­stæð­is­flokks­ins

Birg­ir Árm­ans­son, þing­flokks­formað­ur Sjálf­stæð­is­flokks­ins, svar­ar fyr­ir stefnu og fer­il flokks­ins í Kosn­inga­stund­inni. Hann ver ráð­herra flokks­ins, heit­ir áherslu á skatta­lækk­an­ir og seg­ir kosn­ingalof­orð­in fjár­magn­ast með hag­vexti. Flokk­ur­inn mun gera upp­haf­lega kröfu um að formað­ur­inn Bjarni Bene­dikts­son verði for­sæt­is­ráð­herra í stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­um.
Að lækka skatta á suma en ekki aðra
Indriði Þorláksson
Pistill

Indriði Þorláksson

Að lækka skatta á suma en ekki aðra

Indriði Þor­láks­son, hag­fræð­ing­ur og fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóri, seg­ir að fyr­ir­heit yf­ir­valda um skatta­lækk­an­ir hafi ekki geng­ið eft­ir gagn­vart al­menn­um borg­ur­um á síð­ustu 27 ár­um. Hann seg­ir hins veg­ar að skatt­ar á tekju­hæsta fólk lands­ins hafi lækk­að á síð­ustu 10 ár­um.
Árangurstengingarviðmið
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Ár­ang­ur­s­teng­ing­ar­við­mið

5  Skýrsla RNA (7. bindi, bls. 314-321) og skýrsla sér­stakr­ar þing­nefnd­ar lýsa ber­um orð­um van­rækslu í skiln­ingi laga af hálfu fjög­urra ráð­herra og fjög­urra emb­ætt­is­manna í að­drag­anda hruns­ins. Hvað varð um þessa átta hirðu­leys­ingja? Fjög­ur þeirra drógu sig í hlé og hreiðr­uðu um sig í út­lönd­um, hinn óskamm­feiln­asti í hópn­um lagð­ist í faðm út­vegs­manna á rit­stjórn Morg­un­blaðs­ins, einn...
509. spurningaþraut: Næstfjölmennasta ríki Evrópu þar sem kona hefur aldrei stjórnað?!
Þrautir10 af öllu tagi

509. spurn­inga­þraut: Næst­fjöl­menn­asta ríki Evr­ópu þar sem kona hef­ur aldrei stjórn­að?!

Fyrri auka­spurn­ing: Úr hvaða kvik­mynd er skjá­skot­ið hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Isaac de Portau, Armand de Sil­legue og Henri d'Aramitz voru fransk­ir að ætt (raun­ar frá Gas­kon­íu) og uppi á 17. öld. Þeir urðu fyr­ir­mynd­ir að per­són­um í frægri skáld­sögu. Hvað heit­ir sú skáld­saga? 2.  Apa­kett­ir lifa villt­ir á að­eins ein­um mjög af­mörk­uð­um stað í Evr­ópu. Hvaða stað­ur er það?...
FréttirKosningastundin

Þor­gerð­ur Katrín var­ar við íhalds-hægri stjórn

Við­reisn tel­ur að teng­ing krónu við evru sé besta og fljót­virk­asta tæk­ið sem hægt er að beita í hag­stjórn­ar­mál­um til að bæta hag al­menn­ings og fyr­ir­tækja. Þor­gerð­ur Katrín Gunn­ars­dótt­ir, formað­ur Við­reisn­ar, gagn­rýn­ir sitj­andi rík­is­stjórn fyr­ir kyrr­stöðu og vörð um sér­hags­muni. Hún vill færa stjórn­mál­in inn á hina frjáls­lyndu miðju.
Rekinn með hagnaði
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Rek­inn með hagn­aði

4Þeg­ar átta af níu lög­reglu­stjór­um í land­inu og Lands­sam­band lög­reglu­manna höfðu lýst yf­ir van­trausti á Har­ald Johann­essen rík­is­lög­reglu­stjóra var hann leyst­ur frá störf­um með starfs­loka­samn­ingi sem kostaði skatt­greið­end­ur 57 mkr. Á embætt­is­ferli hans hafði geng­ið á ýmsu. Hlið­stætt mál er nú til rann­sókn­ar í Finn­landi þar sem sak­sókn­ari íhug­ar að lok­inni lög­reglu­rann­sókn að höfða saka­mál...
508. spurningaþraut: Hvar eru algengustu nöfnin Junior, Blessing og svo Precious og Princess?
Þrautir10 af öllu tagi

508. spurn­inga­þraut: Hvar eru al­geng­ustu nöfn­in Juni­or, Bless­ing og svo Precious og Princess?

Fyrri auka­spurn­ing: Sjá­ið merk­ið hér að of­an. Þetta er vörumerki fyr­ir ... hvað? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Sam­kvæmt Wikipedíu voru þrjú al­geng­ustu skírn­ar­nöfn­in fyr­ir ný­fædda pilta í Afr­íku­ríki einu ár­ið 2015 nöfn­in Juni­or, Bless­ing og Gift. Þrjú al­geng­ustu stúlkna­nöfn­in voru hins veg­ar Precious, Princess og Ang­el. Hvaða land skyldi þetta vera? 2.  Hvaða reikistjarna kem­ur næst Jörð­inni á ferð­um sín­um um­hverf­is...
Hjólahýsafólkið sem vildi kaupa brunabíl
Vettvangur

Hjóla­hýsa­fólk­ið sem vildi kaupa bruna­bíl

Við Laug­ar­vatn hafa stað­ið hjól­hýsi í marga ára­tugi. Sam­fé­lag sem ið­ar af lífi á sumr­in en leggst svo í dvala yf­ir vet­ur­inn. Hjól­hýs­in eru í mis­jöfnu ásig­komu­lagi en flest­um virð­ist vel við hald­ið og skraut­leg­ir garð­ar og stór­ir pall­ar um­lykja þau flest. Þarna hef­ur fólk kom­ið sér fyr­ir, sum­ir kom­ið ár­lega lengi en aðr­ir til­tölu­lega ný­mætt­ir. Núna í sept­em­ber verð­ur hins veg­ar skrúf­að fyr­ir vatn­ið og nær öll­um gert að vera far­in fyr­ir ára­mót.