Þessi grein er meira en 2 ára gömul.

Einelti og fantasía

Galdra-Dísa og Er ekki allt í lagi með þig?

Mest lesið

Plastleyndarmál Íslands
1
RannsóknEndurvinnsla á Íslandi

Plast­leynd­ar­mál Ís­lands

Töl­ur um end­ur­vinnslu á plasti ís­lenskra neyt­enda eru sagð­ar eiga sér enga stoð í raun­veru­leik­an­um. Stór hluti þess er brennd­ur af um­deildu sænsku fyr­ir­tæki. Plast­meng­un er mik­il á strönd­um Ís­lands og vís­bend­ing­ar eru um að veið­ar­færi séu skil­in eft­ir í hafi eða urð­uð.
Steingrímur fékk 2,2 milljónir í biðlaun eftir tæpa tvo mánuði í stól forseta
2
Fréttir

Stein­grím­ur fékk 2,2 millj­ón­ir í bið­laun eft­ir tæpa tvo mán­uði í stól for­seta

Skamm­líf seta Stein­gríms J. Sig­fús­son­ar í stól for­seta Al­þing­is á með­an stjórn­ar­kreppa ríkti í árs­lok 2016 skil­aði hon­um bið­laun­um í þrjá mán­uði sam­hliða þing­setu. Þorri embætt­is­tím­ans var jóla­frí.
Heimilismenn á Ásbrú segja aðstæður þar óviðunandi
3
FréttirFlóttamenn

Heim­il­is­menn á Ás­brú segja að­stæð­ur þar óvið­un­andi

Flótta­menn og hæl­is­leit­end­ur sem dvelja á Ás­brú fá ekki að yf­ir­gefa her­bergi sín nema að vera með grímu. Vand­inn er hins­veg­ar sá að þeir sem þar dvelja fá að­eins eina einnota grímu á mann.
Umhverfisfyrirtæki ársins dreifði plastmengaðri moltu í Krýsuvík: „Öllum geta orðið á mistök“
4
Fréttir

Um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins dreifði plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík: „Öll­um geta orð­ið á mis­tök“

Sam­tök at­vinnu­lífs­ins út­nefndu Terra „um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“. Terra dreifði mörg­um tonn­um af plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík í sum­ar. Van­kunn­átta á eig­in ferl­um var ástæða þess. Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri SA, seg­ir Terra hafa gef­ið sér grein­ar­góð­ar skýr­ing­ar.
Áskorun að halda brúðkaup í COVID
5
Viðtal

Áskor­un að halda brúð­kaup í COVID

Ár­ið 2019 ákváðu Al­dís og Njörð­ur að ganga í hjóna­band. Þau völdu sér dag­setn­ing­una 10.10.20 og höfðu því næg­an tíma til að skipu­leggja. Það sem þau vissu ekki þá var að ári síð­ar myndi heims­far­ald­ur geisa og skipu­lag­ið myndi breyt­ast á nán­ast hverj­um degi.
Forseti Namibíu þakkaði forsætisráðherra Noregs fyrir aðstoðina við rannsókn Samherjamálsins
6
FréttirSamherjaskjölin

For­seti Namib­íu þakk­aði for­sæt­is­ráð­herra Nor­egs fyr­ir að­stoð­ina við rann­sókn Sam­herja­máls­ins

Hage Geingob þakk­aði Ernu Sol­berg fyr­ir að Nor­eg­ur hafi hjálp­að Namib­íu að rann­saka spill­ing­ar­mál Sam­herja í Namib­íu. Ís­land og Nor­eg­ur hafa veitt Namib­íu að­stoð en lönd eins og Angóla, Dubaí og Kýp­ur hafa ekki ver­ið eins vilj­ug til þess.
Samherji skiptir um endurskoðanda yfir Namibíufélaginu eftir þrettán ár hjá KPMG
7
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji skipt­ir um end­ur­skoð­anda yf­ir Namib­íu­fé­lag­inu eft­ir þrett­án ár hjá KP­MG

Eign­ar­halds­fé­lag­ið Sam­herji Hold­ing ehf. hef­ur skipt um end­ur­skoð­anda á Ís­landi. Fé­lag­ið held­ur ut­an um fé­lög sem eiga rekst­ur Sam­herja í Namib­íu auk þess að vera stærsti hlut­hafi Eim­skipa­fé­lags­ins. Nýi end­ur­skoð­anda Sam­herja er sagð­ur vera með þrjá starfs­menn, þar af er einn lög­gilt­ur end­ur­skoð­andi.
Stundin #126
Október 2020
#126 - Október 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 13. nóvember.
Einelti og fantasía

Skólalóðir heimsins hafa löngum verið vígvellir og því ekki furða að unglingabækur heimsins séu fullar af sögum af einelti. Ef ég ætti að velja eina slíka til að mæla með þá væri það Saga af strák (e. About a Boy) eftir Nick Hornby (bókina, myndin gerir lykilmistök þegar kemur að því að birta eineltið), sem lýsir upplifun fórnarlambsins af fágætri næmni. En janvel hún kemur lítið inn á gerandann.

Gerandinn er oftast frekar dularfull persóna, sem virðist hafa hlotið vald sitt að ofan – og jafnvel þegar örlitlu ljósi er varpað á fortíð hans þá er það aðeins sem hluti af stóru sögunni. En af þessu leiðir að við lærum mest um hvað einelti er ömurlegt, ekki hvaðan það sprettur, því fyrir þolandanum er sjaldnast nein rót (þótt gerendunum takist stundum að sannfæra þá um að hún liggi hjá þeim), aðeins stigvaxandi ofbeldi. Ofbeldi sem flestir fara hægt og rólega að venjast, eineltið verður nánast eins og náttúrulögmál.

Þess vegna er nýjasta verðlaunabók Íslensku barnabókaverðlaunanna, Er ekki allt í lagi með þig? eftir Elísu Jóhannsdóttur, svona dýrmæt. Þar fáum við svipmynd af unglingabekk grunnskóla í gegnum tvær stelpur, þær Ragnheiði og Heklu, en þær eru til skiptis aðalpersónur kaflanna. Ragnheiður er nýflutt í smábæ nálægt Reykjavík eftir að hafa lent í alvarlegu einelti í Miami – og vingast þar við Heklu, fótboltastjörnu og spilafíkil.

Fljótlega kemur þó í ljós að þótt Ragnheiður sjálf sé laus við að vera lögð í einelti er einelti svo sannarlega til staðar í þessum skóla líka. Þótt það virki ólíkt lúmskara – en það er auðvitað aðallega út af því núna er hún ekki þolandinn.

Sagan er skrifuð á sannfærandi unglingamáli en hins vegar hef ég sjaldan eða aldrei rekist á jafn málglaða unglinga. Megnið af sögunni er í formi samræðna – og það litla sem birtist okkur aðeins sem hugsanir persónanna mun verða fært í töluð orð á endanum.

En máski er það til marks um það að þögnin, hún sé athvarf þolendanna? Gerendurnir eiga alltaf orðið, þetta er þeirra ríki og þeir geta leyft sér að samkjafta án þess að hafa áhyggjur af því að tala af sér. Það útskýrir til dæmis ágætlega af hverju helsti gerandinn verður hálfbrjáluð af minnstu einveru, jafnvel þótt það séu aðeins örfáir klukkutímar; það þarf alltaf einhver að vera að hlusta á hana eða dást að henni. Enda fær fórnarlamb eineltisins, Lilja, aðeins örfáar setningar í allri bókinni – þótt fyrrverandi fórnarlambið Ragnheiður geti talað alla í kaf, núna þegar hún er laus við eineltið.

En bókinni tekst að búa til ákaflega sannfærandi vinkvennahóp, skipaðan fjórum stelpum sem eru nógu ólíkar til að renna ekki saman í eitthvert karakterslaust stelpnager en þó nógu líkar til þess að maður trúi því að þær séu vinkonur. Henni tekst líka ágætlega að sýna hvernig einelti getur grasserað út af eitraðri blöndu af öfund, misskilningi, eigingirni og trúgirni. Það er vissulega bara einn kokteill af mörgum sem getur valdið einelti og vonandi eru fleiri bækur, annaðhvort óútkomnar eða sem ég á eftir ólesnar, sem segja okkur allar hinar sögurnar.

Raddir gerenda Elísa Jóhannsdóttir fékk Íslensku barnabókmenntaverðlaunin fyrir bókina Er ekki allt í lagi með þig? Þar dregur hún upp raunsanna mynd af einelti, þar sem raddir gerenda taka mikið pláss.

Eitt truflaði mig þó örlítið. Ragnheiður upplifir nánast allt betra hér á Íslandi heldur en í Ameríku. Sem er skiljanlegt, hafandi lent í hremmingum þar en ekki á Íslandi. Við skynjum í gegnum hana hvernig kerfið brást henni í Ameríku – en við vitum aldrei hvernig það brást Lilju heima á Íslandi. Kennararnir og fótboltaþjálfararnir virðast allir hin mestu ljúfmenni og námsráðgjafinn nánast dýrlingur – af hverju sáu þau þetta ekki og af hverju brugðust þau ekki við? Þau bregðast vissulega við annarri eineltistilraun seint í bókinni – og gera flest rétt þá, hvað veldur þá þessari kollektívu blindu?

Það er verðugt rannsóknarefni – því þótt stundum grasseri eineltiskúltúr í ákveðnum skólum og jafnvel í heilum sveitarfélögum þá virðist þetta nú samt eiga sér stað alls staðar. Það væri forvitnilegt að skoða betur af hverju.

Dísa bjargar málunum

Mögulega mætti smíða bókmenntakenningu í kringum það að fantasían sé leið okkar til að sleppa frá grimmum hversdagsleikanum – og sumar fantasíur hafa hreinlega gengið út á það. Bastían Baltasar Búx er á flótta undan hrekkjusvínum þegar hann hverfur í heim Sögunnar endalausu og Búi er að flýja erfiðar fjölsylduaðstæður þegar hann finnur anda í flösku sem færir hann alla leið til Hvergilands í Elsku Míó minn.

En við skulum þó til að byrja með láta okkur duga að fara til Reykjavíkur. Þar býr Dísa, sem við fyrstu sýn virðist eiga við álíka einelti að glíma og Lilja – og hún virðist bregðast við því á svipaðan hátt og Ragnheiður; báðar reyna þær að klæða eineltið af sér með einhverju pönkaralegu mér-er-sama lúkki, eitthvað sem hvorug sagan fer þó djúpt í, við fáum engar ævisögur Sid Viscious í þessum unglingabókum. Dísa er sumsé titilpersónan í bæði Drauga-Dísu og Galdra-Dísu og þótt sú síðari sé nýkomin út skulum við byrja aðeins á Drauga-Dísu.

Þar kynnumst við velmeinandi stelpu, sem er hörð af sér, en það er ekki nóg – eineltið heldur samt bara áfram. Þangað til galdrarnir láta á sér kræla og hún finnur galdrahlið inn í annan heim, tímahlið sem tekur hana 300 ár aftur í tímann. Þar kynnist Dísa jafnaldra sínum og unir sér ágætlega – en freistingin til þess að nota töfrahliðið til að hefna sín á kvölurum sínum verður þó heilbrigðri forvitninni yfirsterkari.

Þannig verður sagan meðal annars táknsaga fyrir kóping-mekanisma og töffaraheit, þar sem þú týnir sjálfum þér og hefndarþorstinn sem eineltið ól í brjóstinu verður góðmennskunni yfirsterkari. Eitthvað sem gæti alveg leitt út í nýja tegund af einelti í einhverri annarri sögu, en það hefði líklega leitt okkur of langt í burtu frá ævintýrinu sem höfundurinn, Gunnar Theódór Eggertsson, vill segja okkur.

Og það er heillandi ævintýri sem birtir okkur ljóslifandi mynd af horfnum tíma. Oft leiðist mér ósegjanlega þegar íslenskir höfundar nota sagnaarfinn og Íslandssöguna jafn mikið og Gunnar Theódór gerir í Drauga-Dísu, finnst maður kominn aftur í þurran sagnfræðitíma í grunnskóla, en Gunnar Theódór nær að glæða þennan forna heim slíku lífi að helst myndi maður vilja dvelja þar lengur.

En bækur taka alltaf enda, meira að segja Sagan endalausa gerði það, og þá er bara að bíða eftir framhaldinu. Sem kom út núna fyrir jólin. Dísa var rétt byrjuð að kynnast göldrum í fyrri bókinni en í millitíðinni (og í upphafi þeirrar nýju) hefur hún lært þvílík firn af galdraþulum að hún stendur svo sannarlega undir nafninu Galdra-Dísa.

Það er ein helsta freisting flestra framhaldsbóka að halda sig bara við formúluna og endurtaka gömlu söguna, en það á sannarlega ekki við um Galdra-Dísu. Galdrarnir voru að koma sterkir inn í lok fyrri bókarinnar og eru um margt í forgrunni hér, en að öðru leyti var fókus Drauga-Dísu á einelti, hefnd, tímaflakk og að birta svipmynd af Íslandi fyrri alda. Galdra-Dísa fjallar miklu frekar um fjarlæg stríðshrjáð lönd, flóttamenn, trúarbrögð og mannkynssöguna. Já, og ábyrgð. Þið munið mögulega þrástefið í sögunum um Köngulóarmanninn, þar sem Ben frændi segir Peter Parker í dauðateygjunum að miklu valdi fylgi mikil ábyrgð, mögulega meðvitaður um að þessi væskilslegi piltur hafi nýlega fengið mikið vald. Það er mikilvæg aukapersóna, einhvers konar vofa, sem gegnir hlutverki Bens frænda í þessari sögu og gerir Dísu ítrekað grein fyrir allri ábyrgðinni sem hvílir á herðum hennar.

Það voru þó önnur minni úr heimsbókmenntunum sem mér voru huglægari á meðan ég las bókina, nefnilega hinn mikli sagnabálkur um Söguna af Ísfólkinu. Fyrir því eru kannski helst tvær ástæður. Annars vegar sú að höfuðskúrkur sögunnar, seiðskrattinn Skafti, er merkilega líkur Þengli hinum illa, þeim mannsdjöfli sem Margit Sandemo gerði ódauðlegan. Bókstaflega. Báðir hafa þeir sopið af öllum þeim illskulindum sem þeir hafa komist í tæri við og breytt öllum göldrum sem þeir hafa lært í daunillsta svartagaldur. Báðir lifa þeir í gegnum aldirnar og bíða færis til hefnda og heimsyfirráða.

Takmarkalaust ímyndunaraflGunnar Theodór hefur nánast takmarkalaust ímyndunarafl sem fer á flug í bókunum um Dísu, sem hefur ofurnáttúrulegar tengingar.

Þetta segi ég Galdra-Dísu til hróss, enda Þengill hinn illi frábær karakter sem situr enn í mér, öllum þessum árum síðar. Skafti nær kannski ekki sömu hæðum – og einn af sárafáum göllum Drauga-Dísu var sá að upphaf illsku hans var ekki útskýrt alveg nógu sannfærandi. Þá eru liðin tæp 30 ár síðan ég las Ísfólks-bálkinn og hef heyrt á ýmsum að stílsnilli Margitar hafi verið ábótavant – sem á sannarlega ekki við um Gunnar Theodór, báðar bækurnar eru fantavel stílaðar. En hann deilir þó ákveðnum veikleikum með Sandemo (og jafnvel Stephen King, ef út í það er farið) – ímyndunaraflið virðist nánast óendanlegt, sem getur oft kostað ákveðið offlæði, sérstaklega þegar líður á. Þannig var Drauga-Dísa alltaf passlega jarðtengd en þótt Galdra-Dísa gerist mestöll í okkar heimi þá er dálítið eins og hún sé komin hættulega fjarri jarðkringlunni á köflum.

Offlæðið ber líka sögupersónurnar ofurliði að einhverju leyti. Ekki allar þó. Í þetta skiptið bætast við nokkrar stelpur frá stríðshrjáðu landi, Gambelíu (sem minnir mest á einhvern bræðing af Sýrlandi og einhverju Afríkulandi), og það er farið vel með þeirra sögu og þær reynast um margt eftirminnilegustu karakterar bókarinnar – sérstaklega ein sem kemur í ljós að á fortíð sem barnahermaður.

En aðalpersónurnar gömlu, Dísa og sautjándu aldar pilturinn Björn, sem villtist inn í nútímann, það er dálítið eins og þau hafi orðið eftir í fyrri bókinni. Þau þróast furðu lítið – sem er synd, vegna þess að næg eru tækifærin. Í fyrri bókinni voru þau afskiptir unglingar hvort frá sinni öldinni, ekkert óvenjulegir karakterar en vel smíðaðir. Núna er Björn tímavilltur í 21. öldinni á meðan Dísa glímir við mjög áhugaverðan misþroska, að hafa lifað í nokkrar aldir en vera samt bara táningur. En það er alltof lítið unnið með þetta, til þess er fantasían of frek til plássins. Það liggur við að maður hefði viljað eina hversdagslega sögu sem millispil, þar sem þau hefðu þvælst ráðvillt um Reykjavík okkar daga.

Annað sem truflaði mig dálítið í Galdra-Dísu var hvernig lausnin virðist afskaplega – hættulega – einföld. Það þurfi bara að losna við einn skúrk og þá sé öllu borgið. En þá er rétt að muna endalok fyrri bókarinnar. Ef þið eigið eftir að lesa Drauga-Dísu megið þið hætta að lesa hér ... en þar sendir hún Skafta og allan hans skrímslaher eins langt aftur í gráa forneskju og frekast er hægt. Þá pældi maður ekki mikið í því að það væri mögulega óráð (þótt eftirmálinn hafi kveikt ákveðinn grun) en hér komumst við að því hvernig sú lausn varð að lokum til ills. Hver veit nema lausn nýju bókarinnar fái sömu meðferð í næsta framhaldi?

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Plastleyndarmál Íslands
1
RannsóknEndurvinnsla á Íslandi

Plast­leynd­ar­mál Ís­lands

Töl­ur um end­ur­vinnslu á plasti ís­lenskra neyt­enda eru sagð­ar eiga sér enga stoð í raun­veru­leik­an­um. Stór hluti þess er brennd­ur af um­deildu sænsku fyr­ir­tæki. Plast­meng­un er mik­il á strönd­um Ís­lands og vís­bend­ing­ar eru um að veið­ar­færi séu skil­in eft­ir í hafi eða urð­uð.
Steingrímur fékk 2,2 milljónir í biðlaun eftir tæpa tvo mánuði í stól forseta
2
Fréttir

Stein­grím­ur fékk 2,2 millj­ón­ir í bið­laun eft­ir tæpa tvo mán­uði í stól for­seta

Skamm­líf seta Stein­gríms J. Sig­fús­son­ar í stól for­seta Al­þing­is á með­an stjórn­ar­kreppa ríkti í árs­lok 2016 skil­aði hon­um bið­laun­um í þrjá mán­uði sam­hliða þing­setu. Þorri embætt­is­tím­ans var jóla­frí.
Heimilismenn á Ásbrú segja aðstæður þar óviðunandi
3
FréttirFlóttamenn

Heim­il­is­menn á Ás­brú segja að­stæð­ur þar óvið­un­andi

Flótta­menn og hæl­is­leit­end­ur sem dvelja á Ás­brú fá ekki að yf­ir­gefa her­bergi sín nema að vera með grímu. Vand­inn er hins­veg­ar sá að þeir sem þar dvelja fá að­eins eina einnota grímu á mann.
Umhverfisfyrirtæki ársins dreifði plastmengaðri moltu í Krýsuvík: „Öllum geta orðið á mistök“
4
Fréttir

Um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins dreifði plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík: „Öll­um geta orð­ið á mis­tök“

Sam­tök at­vinnu­lífs­ins út­nefndu Terra „um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“. Terra dreifði mörg­um tonn­um af plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík í sum­ar. Van­kunn­átta á eig­in ferl­um var ástæða þess. Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri SA, seg­ir Terra hafa gef­ið sér grein­ar­góð­ar skýr­ing­ar.
Áskorun að halda brúðkaup í COVID
5
Viðtal

Áskor­un að halda brúð­kaup í COVID

Ár­ið 2019 ákváðu Al­dís og Njörð­ur að ganga í hjóna­band. Þau völdu sér dag­setn­ing­una 10.10.20 og höfðu því næg­an tíma til að skipu­leggja. Það sem þau vissu ekki þá var að ári síð­ar myndi heims­far­ald­ur geisa og skipu­lag­ið myndi breyt­ast á nán­ast hverj­um degi.
Forseti Namibíu þakkaði forsætisráðherra Noregs fyrir aðstoðina við rannsókn Samherjamálsins
6
FréttirSamherjaskjölin

For­seti Namib­íu þakk­aði for­sæt­is­ráð­herra Nor­egs fyr­ir að­stoð­ina við rann­sókn Sam­herja­máls­ins

Hage Geingob þakk­aði Ernu Sol­berg fyr­ir að Nor­eg­ur hafi hjálp­að Namib­íu að rann­saka spill­ing­ar­mál Sam­herja í Namib­íu. Ís­land og Nor­eg­ur hafa veitt Namib­íu að­stoð en lönd eins og Angóla, Dubaí og Kýp­ur hafa ekki ver­ið eins vilj­ug til þess.
Samherji skiptir um endurskoðanda yfir Namibíufélaginu eftir þrettán ár hjá KPMG
7
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji skipt­ir um end­ur­skoð­anda yf­ir Namib­íu­fé­lag­inu eft­ir þrett­án ár hjá KP­MG

Eign­ar­halds­fé­lag­ið Sam­herji Hold­ing ehf. hef­ur skipt um end­ur­skoð­anda á Ís­landi. Fé­lag­ið held­ur ut­an um fé­lög sem eiga rekst­ur Sam­herja í Namib­íu auk þess að vera stærsti hlut­hafi Eim­skipa­fé­lags­ins. Nýi end­ur­skoð­anda Sam­herja er sagð­ur vera með þrjá starfs­menn, þar af er einn lög­gilt­ur end­ur­skoð­andi.

Mest deilt

Plastleyndarmál Íslands
1
RannsóknEndurvinnsla á Íslandi

Plast­leynd­ar­mál Ís­lands

Töl­ur um end­ur­vinnslu á plasti ís­lenskra neyt­enda eru sagð­ar eiga sér enga stoð í raun­veru­leik­an­um. Stór hluti þess er brennd­ur af um­deildu sænsku fyr­ir­tæki. Plast­meng­un er mik­il á strönd­um Ís­lands og vís­bend­ing­ar eru um að veið­ar­færi séu skil­in eft­ir í hafi eða urð­uð.
Steingrímur fékk 2,2 milljónir í biðlaun eftir tæpa tvo mánuði í stól forseta
2
Fréttir

Stein­grím­ur fékk 2,2 millj­ón­ir í bið­laun eft­ir tæpa tvo mán­uði í stól for­seta

Skamm­líf seta Stein­gríms J. Sig­fús­son­ar í stól for­seta Al­þing­is á með­an stjórn­ar­kreppa ríkti í árs­lok 2016 skil­aði hon­um bið­laun­um í þrjá mán­uði sam­hliða þing­setu. Þorri embætt­is­tím­ans var jóla­frí.
Heimilismenn á Ásbrú segja aðstæður þar óviðunandi
3
FréttirFlóttamenn

Heim­il­is­menn á Ás­brú segja að­stæð­ur þar óvið­un­andi

Flótta­menn og hæl­is­leit­end­ur sem dvelja á Ás­brú fá ekki að yf­ir­gefa her­bergi sín nema að vera með grímu. Vand­inn er hins­veg­ar sá að þeir sem þar dvelja fá að­eins eina einnota grímu á mann.
Umhverfisfyrirtæki ársins dreifði plastmengaðri moltu í Krýsuvík: „Öllum geta orðið á mistök“
4
Fréttir

Um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins dreifði plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík: „Öll­um geta orð­ið á mis­tök“

Sam­tök at­vinnu­lífs­ins út­nefndu Terra „um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“. Terra dreifði mörg­um tonn­um af plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík í sum­ar. Van­kunn­átta á eig­in ferl­um var ástæða þess. Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri SA, seg­ir Terra hafa gef­ið sér grein­ar­góð­ar skýr­ing­ar.
Leifur í morgunroða
5
Mynd dagsins

Leif­ur í morg­un­roða

Leif­ur í morg­un­roða, en það er göm­ul þjóð­trú að morg­un­roð­inn væti en kvöldröð­inn bæti, en þurrk­ur er tal­inn til bóta. En stytt­an af þess­um Dala­manni sem var fædd­ur um 980, var gef­in okk­ur af Banda­ríkja­mönn­um í til­efni Al­þing­is­há­tíð­ar­inn­ar fyr­ir 90 ár­um. Höf­und­ur stytt­un­ar er Al­ex­and­er Stir­ling Calder, sem vann sam­keppni um að end­ur­skapa Leif ár­ið 1929, til að gefa okk­ur ári síð­ar.
SFS munu ekki beita Hraðfrystihúsið Gunnvöru viðurlögum
6
Fréttir

SFS munu ekki beita Hrað­frysti­hús­ið Gunn­vöru við­ur­lög­um

Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi von­ast til að fram­ganga stjórn­enda hjá Hrað­frysti­hús­inu Gunn­vöru valdi því ekki að sam­fé­lags­stefna í sjáv­ar­út­vegi bíði hnekki af. Fyr­ir­tæki verði hins veg­ar að haga sér með for­svar­an­leg­um hætti gagn­vart starfs­fólki.
Forseti Namibíu þakkaði forsætisráðherra Noregs fyrir aðstoðina við rannsókn Samherjamálsins
7
FréttirSamherjaskjölin

For­seti Namib­íu þakk­aði for­sæt­is­ráð­herra Nor­egs fyr­ir að­stoð­ina við rann­sókn Sam­herja­máls­ins

Hage Geingob þakk­aði Ernu Sol­berg fyr­ir að Nor­eg­ur hafi hjálp­að Namib­íu að rann­saka spill­ing­ar­mál Sam­herja í Namib­íu. Ís­land og Nor­eg­ur hafa veitt Namib­íu að­stoð en lönd eins og Angóla, Dubaí og Kýp­ur hafa ekki ver­ið eins vilj­ug til þess.

Mest lesið í vikunni

„Ég heyri barnið mitt segja: „Mér líður svo illa í skólanum að mig langar að deyja““
1
Fréttir

„Ég heyri barn­ið mitt segja: „Mér líð­ur svo illa í skól­an­um að mig lang­ar að deyja““

Móð­ir 11 ára drengs í Sjá­lands­skóla í Garða­bæ lýs­ir einelti sem fær dreng­inn henn­ar til að vilja deyja.
Plastleyndarmál Íslands
2
RannsóknEndurvinnsla á Íslandi

Plast­leynd­ar­mál Ís­lands

Töl­ur um end­ur­vinnslu á plasti ís­lenskra neyt­enda eru sagð­ar eiga sér enga stoð í raun­veru­leik­an­um. Stór hluti þess er brennd­ur af um­deildu sænsku fyr­ir­tæki. Plast­meng­un er mik­il á strönd­um Ís­lands og vís­bend­ing­ar eru um að veið­ar­færi séu skil­in eft­ir í hafi eða urð­uð.
Illugi Jökulsson
3
Pistill

Illugi Jökulsson

Þeg­ar ég ákvað að skrifa pist­il um lögg­una

Ill­ugi Jök­uls­son varð vitni að at­burði sem mót­aði skoð­un hans á lög­regl­unni.
„Umhverfisfyrirtæki ársins“ dreifði plastdrasli um náttúruna
4
Fréttir

„Um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“ dreifði plast­drasli um nátt­úr­una

1.500 rúm­metr­ar af moltu sem fyr­ir­tæk­ið Terra dreifði til upp­græðslu í Krýsu­vík voru all­ir plast­meng­að­ir. Plast og rusl mátti sjá vítt og breitt um svæð­ið. Sam­tök at­vinnu­lífs­ins út­nefndu Terra „um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“ fyrr í mán­uð­in­um. Arn­grím­ur Sverris­son, rekstr­ar­stjóri Terra, seg­ist taka mál­ið mjög nærri sér.
Skipverji rýfur samskiptabann útgerðarinnar og segist hafa verið látinn vinna með Covid-19
5
FréttirCovid-19

Skip­verji rýf­ur sam­skipta­bann út­gerð­ar­inn­ar og seg­ist hafa ver­ið lát­inn vinna með Covid-19

Út­gerð­in Hrað­frysti­hús­ið Gunn­vör bann­aði skip­verj­um á Júlí­usi Geir­munds­syni að ræða veik­indi sín við fjöl­miðla. Ung­ur há­seti, Arn­ar Hilm­ars­son, hef­ur rof­ið bann­ið og seg­ir: „Tján­ing mín á mál­inu er óend­an­lega verð­mæt­ari en starf mitt þarna um borð.“
Starfsmaður ráðuneytisins lét seinka birtingu laga og varði hagsmuni laxeldisfyrirtækja
6
RannsóknLaxeldi

Starfs­mað­ur ráðu­neyt­is­ins lét seinka birt­ingu laga og varði hags­muni lax­eld­is­fyr­ir­tækja

Birt­ingu nýrra laga um lax­eldi var frest­að í fyrra­sum­ar að beiðni starfs­manns at­vinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins. Frest­un­in fól í sér að lax­eld­is­fyr­ir­tæk­in Arctic Fish, **Arn­ar­lax og Lax­eldi Aust­fjarða gátu skil­að inn gögn­um til Skipu­lags­stofn­un­ar áð­ur en nýju lög­in tóku gildi. Starfs­mað­ur­inn var send­ur í leyfi þeg­ar upp komst um mál­ið og starfar ekki leng­ur í ráðu­neyt­inu. Eng­in dæmi eru fyr­ir sam­bæri­leg­um af­skipt­um af birt­ingu laga.
Ellefu ára drengur brosir hringinn eftir að hafa fengið stuðning frá fjölda fólks vegna eineltisins
7
Fréttir

Ell­efu ára dreng­ur bros­ir hring­inn eft­ir að hafa feng­ið stuðn­ing frá fjölda fólks vegna einelt­is­ins

Björg­vin Páll Gúst­avs­son, Aron Ein­ar Gunn­ars­son, Ingó veð­ur­guð, Æv­ar vís­inda­mað­ur, Jón Daði Böðv­ars­son, Aron Pálm­ars­son og Lilja Al­freðs­dótt­ir höfðu öll sam­band til að stappa stál­inu í Óli­ver, ell­efu ára dreng, eft­ir að móð­ir hans sagði frá al­var­legu einelti í hans garð.

Mest lesið í mánuðinum

Vara við þvingaðri berskjöldun í kakóathöfnum
1
Afhjúpun

Vara við þving­aðri ber­skjöld­un í kakó­at­höfn­um

Fólk sem sæk­ir kakó­at­hvarf er feng­ið til að segja frá áföll­um sín­um í með­ferð­ar­skyni, án þess að stjórn­and­inn hafi reynslu eða mennt­un til þess að leiða úr­vinnslu. Sér­fræð­ing­ar vara við and­legri áhættu af slíku starfi og fólk sem sótt hef­ur við­burð­ina lýs­ir skað­legri reynslu.
„Ég var tilraunadýr foreldra minna“
2
Viðtal

„Ég var til­rauna­dýr for­eldra minna“

Lilja Car­dew ólst upp á óhefð­bundnu heim­ili þar sem sköp­un­ar­kraft­ur­inn var í for­grunni og börn­in höfðu jafn mik­il áhrif á um­hverfi sitt og for­eldr­arn­ir, voru hvött til þess að taka sjálf­stæð­ar ákvarð­an­ir og af­neita neyslu­hyggju. Fjöl­skyld­an hélt ekki upp á jól eða ferm­ing­ar, flutti oft og kom sér loks upp heim­ili í gam­alli tóm­atsósu­verk­smiðju þar sem all­ir hafa sitt rými til þess að skapa.
Íslenskt áhrifafólk kortlagt á kínverskum lista: „Mjög óþægilegt“
3
FréttirKínverski leynilistinn

Ís­lenskt áhrifa­fólk kort­lagt á kín­versk­um lista: „Mjög óþægi­legt“

Um 400 Ís­lend­ing­ar eru á nafna­lista kín­versks fyr­ir­tæk­is sem teng­ist hern­um í Kína. Stund­in hef­ur list­ann und­ir hönd­um. Um er að ræða stjórn­mála­menn, sendi­herra, emb­ætt­is­menn, rík­is­for­stjóra og ætt­ingja þeirra. Tveir þing­menn segja að þeim finn­ist af­ar óþægi­legt að vita af því að þær séu á slík­um lista. Er­lend­ir sér­fræð­ing­ar telja af­ar lík­legt að kín­verska rík­ið hafi að­gang að list­an­um.
Svandís Svavarsdóttir stígur til hliðar
4
Fréttir

Svandís Svavars­dótt­ir stíg­ur til hlið­ar

Veik­indi í fjöl­skyldu heil­brigð­is­ráð­herra valda því að hún stíg­ur tíma­bund­ið til hlið­ar úr ráð­herra­stóli.
Óhefðbundin fjölskylda leggur undir sig götu
5
Fréttir

Óhefð­bund­in fjöl­skylda legg­ur und­ir sig götu

Sama fjöl­skyld­an ým­ist býr, bygg­ir eða hef­ur keypt hús við Star­haga í Reykja­vík. Í miðj­unni bygg­ir ungt par yf­ir sig og ný­fædda dótt­ur sína en hvort sín­um meg­in við búa af­ar barns­ins ann­ars veg­ar og hins veg­ar amm­an sem fest hef­ur kaup á húsi þar.
„Ég heyri barnið mitt segja: „Mér líður svo illa í skólanum að mig langar að deyja““
6
Fréttir

„Ég heyri barn­ið mitt segja: „Mér líð­ur svo illa í skól­an­um að mig lang­ar að deyja““

Móð­ir 11 ára drengs í Sjá­lands­skóla í Garða­bæ lýs­ir einelti sem fær dreng­inn henn­ar til að vilja deyja.
Skuldauppgjör Skúla Mogensen: Selur pabba sínum sumarbústaðinn
7
Fréttir

Skulda­upp­gjör Skúla Mo­gensen: Sel­ur pabba sín­um sum­ar­bú­stað­inn

Ari­on banki heim­il­aði sölu á tveim­ur jörð­um og sum­ar­bú­stað sem voru veð­sett í til­raun­um Skúla til að bjarga WOW air. Bank­inn lán­ar fé­lagi Brynj­ólfs Mo­gensen fyr­ir kaup­un­um og held­ur eft­ir sem áð­ur veð­um í eign­un­um. Skúli Mo­gensen er ánægð­ur að sum­ar­bú­stað­ur­inn verð­ur áfram í fjöl­skyld­unni.

Nýtt á Stundinni

Útlendingastofnun kom í veg fyrir veitingu ríkisborgarréttar
Fréttir

Út­lend­inga­stofn­un kom í veg fyr­ir veit­ingu rík­is­borg­ar­rétt­ar

Út­lend­inga­stofn­un braut ár­um sam­an á er­lendri konu með því að stað­festa ekki að hún mætti dvelj­ast á Ís­landi án sér­staks dval­ar­leyf­is. Kon­an fékk af þeim sök­um ekki rík­is­borg­ara­rétt fyrr en rúm­um tveim­ur ár­um eft­ir að hún átti rétt þar á. Stofn­un­in sótti þá fjár­hags­upp­lýs­ing­ar maka kon­unn­ar úr kerf­um Rík­is­skatts­stjóra án þess að hann veitti heim­ild fyr­ir því eða væri upp­lýst­ur um það.
185. spurningaþraut: Pestó og postular, Guilietta Masina og Ardern
Þrautir10 af öllu tagi

185. spurn­inga­þraut: Pestó og postul­ar, Guilietta Masina og Ardern

Hér er gær­dags­ins þraut. * Auka­spurn­ing­ar: Á mynd­inni hér að of­an má sjá frægt augna­blik á ólymp­íu­leik­un­um í Mexí­kó 1968 þeg­ar banda­rísku íþrótta­menn­irn­ir Tommie Smith og John Car­los lyftu hnef­um við verð­launa­af­hend­ingu til stuðn­ings bar­áttu­hreyf­ingu svartra í Banda­ríkj­un­um. Þeir voru að taka við gull- og brons-verð­laun­um. En í hvaða ólymp­íu­grein höfðu þeir Smith og Car­los unn­ið til verð­launa sinna? *...
Samherji skiptir um endurskoðanda yfir Namibíufélaginu eftir þrettán ár hjá KPMG
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herji skipt­ir um end­ur­skoð­anda yf­ir Namib­íu­fé­lag­inu eft­ir þrett­án ár hjá KP­MG

Eign­ar­halds­fé­lag­ið Sam­herji Hold­ing ehf. hef­ur skipt um end­ur­skoð­anda á Ís­landi. Fé­lag­ið held­ur ut­an um fé­lög sem eiga rekst­ur Sam­herja í Namib­íu auk þess að vera stærsti hlut­hafi Eim­skipa­fé­lags­ins. Nýi end­ur­skoð­anda Sam­herja er sagð­ur vera með þrjá starfs­menn, þar af er einn lög­gilt­ur end­ur­skoð­andi.
Umhverfisstofnun skoðar umhverfisfyrirtæki ársins
Fréttir

Um­hverf­is­stofn­un skoð­ar um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins

Um­hverf­is­stofn­un mun taka dreif­ingu Terra á plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík til skoð­un­ar. Land­græðslu­stjóri seg­ir að Land­græðsl­an beri hluta af ábyrgð í mál­inu en það megi hins veg­ar ekki verða til þess að stoppa notk­un á moltu.
Leifur í morgunroða
Mynd dagsins

Leif­ur í morg­un­roða

Leif­ur í morg­un­roða, en það er göm­ul þjóð­trú að morg­un­roð­inn væti en kvöldröð­inn bæti, en þurrk­ur er tal­inn til bóta. En stytt­an af þess­um Dala­manni sem var fædd­ur um 980, var gef­in okk­ur af Banda­ríkja­mönn­um í til­efni Al­þing­is­há­tíð­ar­inn­ar fyr­ir 90 ár­um. Höf­und­ur stytt­un­ar er Al­ex­and­er Stir­ling Calder, sem vann sam­keppni um að end­ur­skapa Leif ár­ið 1929, til að gefa okk­ur ári síð­ar.
SFS munu ekki beita Hraðfrystihúsið Gunnvöru viðurlögum
Fréttir

SFS munu ekki beita Hrað­frysti­hús­ið Gunn­vöru við­ur­lög­um

Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi von­ast til að fram­ganga stjórn­enda hjá Hrað­frysti­hús­inu Gunn­vöru valdi því ekki að sam­fé­lags­stefna í sjáv­ar­út­vegi bíði hnekki af. Fyr­ir­tæki verði hins veg­ar að haga sér með for­svar­an­leg­um hætti gagn­vart starfs­fólki.
Lögreglan í Namibíu gefur ekki upp hvort til standi að yfirheyra stjórnendur Samherja
FréttirSamherjaskjölin

Lög­regl­an í Namib­íu gef­ur ekki upp hvort til standi að yf­ir­heyra stjórn­end­ur Sam­herja

Rann­sókn­in á Sam­herja­mál­inu í Namib­íu er á loka­stigi og er lengra kom­in en rann­sókn­in á Ís­landi. Yf­ir­mað­ur namib­ísku spill­ing­ar­lög­regl­unn­ar, Paul­us Noa, seg­ir að namib­íska lög­regl­an hafi feng­ið upp­lýs­ing­ar frá Ís­landi og kann að vera að átt sé við yf­ir­heyrsl­urn­ar yf­ir starfs­mönn­um Sam­herja.
184. spurningaþraut: Kartöfluætur, spákona, hið ljósa man? og margt fleira
Þrautir10 af öllu tagi

184. spurn­inga­þraut: Kart­öfluæt­ur, spá­kona, hið ljósa man? og margt fleira

Spurn­inga­þraut­in í gær? Hún er hér. * Fyrri auka­spurn­ing: Þessi mynd hér að of­an var tek­in 1913. Bar­áttu­mað­ur gekk út á veð­hlaupa­braut til stuðn­ings mál­stað sín­um en varð fyr­ir hesti og dó sam­stund­is. Enn er ekki vit­að hvort bar­áttu­mað­ur­inn hafði hugs­að sér að fórna þannig líf­inu, eða hvort um fífldirfsku var að ræða. En hver var mál­stað­ur bar­áttu­manns­ins? * 1. ...
Heimilismenn á Ásbrú segja aðstæður þar óviðunandi
FréttirFlóttamenn

Heim­il­is­menn á Ás­brú segja að­stæð­ur þar óvið­un­andi

Flótta­menn og hæl­is­leit­end­ur sem dvelja á Ás­brú fá ekki að yf­ir­gefa her­bergi sín nema að vera með grímu. Vand­inn er hins­veg­ar sá að þeir sem þar dvelja fá að­eins eina einnota grímu á mann.
Aðeins 2 flug
Mynd dagsins

Að­eins 2 flug

Að­eins 2 flug fóru í dag frá Kefla­vík­ur­flug­velli. Icelanda­ir flaug snemma í morg­un til Kaup­manna­hafn­ar, en seinna flug­ið var und­ir há­degi til Lund­úna, með Brit­ish Airways. Flug­ferð­um til og frá land­inu á eft­ir að fækka enn meir, því bæði ea­syJet og Brit­ish Airways hætta að fljúga hing­að nú um mán­aða­mót­in. Í síð­asta mán­uði flugu 28.317 um Kefla­vík, sam­an­bor­ið við 646.415 far­þega í sama mán­uði í fyrra.
Umhverfisfyrirtæki ársins dreifði plastmengaðri moltu í Krýsuvík: „Öllum geta orðið á mistök“
Fréttir

Um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins dreifði plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík: „Öll­um geta orð­ið á mis­tök“

Sam­tök at­vinnu­lífs­ins út­nefndu Terra „um­hverf­is­fyr­ir­tæki árs­ins“. Terra dreifði mörg­um tonn­um af plast­meng­aðri moltu í Krýsu­vík í sum­ar. Van­kunn­átta á eig­in ferl­um var ástæða þess. Hall­dór Benja­mín Þor­bergs­son, fram­kvæmda­stjóri SA, seg­ir Terra hafa gef­ið sér grein­ar­góð­ar skýr­ing­ar.
Forseti Namibíu þakkaði forsætisráðherra Noregs fyrir aðstoðina við rannsókn Samherjamálsins
FréttirSamherjaskjölin

For­seti Namib­íu þakk­aði for­sæt­is­ráð­herra Nor­egs fyr­ir að­stoð­ina við rann­sókn Sam­herja­máls­ins

Hage Geingob þakk­aði Ernu Sol­berg fyr­ir að Nor­eg­ur hafi hjálp­að Namib­íu að rann­saka spill­ing­ar­mál Sam­herja í Namib­íu. Ís­land og Nor­eg­ur hafa veitt Namib­íu að­stoð en lönd eins og Angóla, Dubaí og Kýp­ur hafa ekki ver­ið eins vilj­ug til þess.