Þessi grein er meira en 3 ára gömul.

Einelti og fantasía

Galdra-Dísa og Er ekki allt í lagi með þig?

Einelti og fantasía

Skólalóðir heimsins hafa löngum verið vígvellir og því ekki furða að unglingabækur heimsins séu fullar af sögum af einelti. Ef ég ætti að velja eina slíka til að mæla með þá væri það Saga af strák (e. About a Boy) eftir Nick Hornby (bókina, myndin gerir lykilmistök þegar kemur að því að birta eineltið), sem lýsir upplifun fórnarlambsins af fágætri næmni. En janvel hún kemur lítið inn á gerandann.

Gerandinn er oftast frekar dularfull persóna, sem virðist hafa hlotið vald sitt að ofan – og jafnvel þegar örlitlu ljósi er varpað á fortíð hans þá er það aðeins sem hluti af stóru sögunni. En af þessu leiðir að við lærum mest um hvað einelti er ömurlegt, ekki hvaðan það sprettur, því fyrir þolandanum er sjaldnast nein rót (þótt gerendunum takist stundum að sannfæra þá um að hún liggi hjá þeim), aðeins stigvaxandi ofbeldi. Ofbeldi sem flestir fara hægt og rólega að venjast, eineltið verður nánast eins og náttúrulögmál.

Þess vegna er nýjasta verðlaunabók Íslensku barnabókaverðlaunanna, Er ekki allt í lagi með þig? eftir Elísu Jóhannsdóttur, svona dýrmæt. Þar fáum við svipmynd af unglingabekk grunnskóla í gegnum tvær stelpur, þær Ragnheiði og Heklu, en þær eru til skiptis aðalpersónur kaflanna. Ragnheiður er nýflutt í smábæ nálægt Reykjavík eftir að hafa lent í alvarlegu einelti í Miami – og vingast þar við Heklu, fótboltastjörnu og spilafíkil.

Fljótlega kemur þó í ljós að þótt Ragnheiður sjálf sé laus við að vera lögð í einelti er einelti svo sannarlega til staðar í þessum skóla líka. Þótt það virki ólíkt lúmskara – en það er auðvitað aðallega út af því núna er hún ekki þolandinn.

Sagan er skrifuð á sannfærandi unglingamáli en hins vegar hef ég sjaldan eða aldrei rekist á jafn málglaða unglinga. Megnið af sögunni er í formi samræðna – og það litla sem birtist okkur aðeins sem hugsanir persónanna mun verða fært í töluð orð á endanum.

En máski er það til marks um það að þögnin, hún sé athvarf þolendanna? Gerendurnir eiga alltaf orðið, þetta er þeirra ríki og þeir geta leyft sér að samkjafta án þess að hafa áhyggjur af því að tala af sér. Það útskýrir til dæmis ágætlega af hverju helsti gerandinn verður hálfbrjáluð af minnstu einveru, jafnvel þótt það séu aðeins örfáir klukkutímar; það þarf alltaf einhver að vera að hlusta á hana eða dást að henni. Enda fær fórnarlamb eineltisins, Lilja, aðeins örfáar setningar í allri bókinni – þótt fyrrverandi fórnarlambið Ragnheiður geti talað alla í kaf, núna þegar hún er laus við eineltið.

En bókinni tekst að búa til ákaflega sannfærandi vinkvennahóp, skipaðan fjórum stelpum sem eru nógu ólíkar til að renna ekki saman í eitthvert karakterslaust stelpnager en þó nógu líkar til þess að maður trúi því að þær séu vinkonur. Henni tekst líka ágætlega að sýna hvernig einelti getur grasserað út af eitraðri blöndu af öfund, misskilningi, eigingirni og trúgirni. Það er vissulega bara einn kokteill af mörgum sem getur valdið einelti og vonandi eru fleiri bækur, annaðhvort óútkomnar eða sem ég á eftir ólesnar, sem segja okkur allar hinar sögurnar.

Raddir gerenda Elísa Jóhannsdóttir fékk Íslensku barnabókmenntaverðlaunin fyrir bókina Er ekki allt í lagi með þig? Þar dregur hún upp raunsanna mynd af einelti, þar sem raddir gerenda taka mikið pláss.

Eitt truflaði mig þó örlítið. Ragnheiður upplifir nánast allt betra hér á Íslandi heldur en í Ameríku. Sem er skiljanlegt, hafandi lent í hremmingum þar en ekki á Íslandi. Við skynjum í gegnum hana hvernig kerfið brást henni í Ameríku – en við vitum aldrei hvernig það brást Lilju heima á Íslandi. Kennararnir og fótboltaþjálfararnir virðast allir hin mestu ljúfmenni og námsráðgjafinn nánast dýrlingur – af hverju sáu þau þetta ekki og af hverju brugðust þau ekki við? Þau bregðast vissulega við annarri eineltistilraun seint í bókinni – og gera flest rétt þá, hvað veldur þá þessari kollektívu blindu?

Það er verðugt rannsóknarefni – því þótt stundum grasseri eineltiskúltúr í ákveðnum skólum og jafnvel í heilum sveitarfélögum þá virðist þetta nú samt eiga sér stað alls staðar. Það væri forvitnilegt að skoða betur af hverju.

Dísa bjargar málunum

Mögulega mætti smíða bókmenntakenningu í kringum það að fantasían sé leið okkar til að sleppa frá grimmum hversdagsleikanum – og sumar fantasíur hafa hreinlega gengið út á það. Bastían Baltasar Búx er á flótta undan hrekkjusvínum þegar hann hverfur í heim Sögunnar endalausu og Búi er að flýja erfiðar fjölsylduaðstæður þegar hann finnur anda í flösku sem færir hann alla leið til Hvergilands í Elsku Míó minn.

En við skulum þó til að byrja með láta okkur duga að fara til Reykjavíkur. Þar býr Dísa, sem við fyrstu sýn virðist eiga við álíka einelti að glíma og Lilja – og hún virðist bregðast við því á svipaðan hátt og Ragnheiður; báðar reyna þær að klæða eineltið af sér með einhverju pönkaralegu mér-er-sama lúkki, eitthvað sem hvorug sagan fer þó djúpt í, við fáum engar ævisögur Sid Viscious í þessum unglingabókum. Dísa er sumsé titilpersónan í bæði Drauga-Dísu og Galdra-Dísu og þótt sú síðari sé nýkomin út skulum við byrja aðeins á Drauga-Dísu.

Þar kynnumst við velmeinandi stelpu, sem er hörð af sér, en það er ekki nóg – eineltið heldur samt bara áfram. Þangað til galdrarnir láta á sér kræla og hún finnur galdrahlið inn í annan heim, tímahlið sem tekur hana 300 ár aftur í tímann. Þar kynnist Dísa jafnaldra sínum og unir sér ágætlega – en freistingin til þess að nota töfrahliðið til að hefna sín á kvölurum sínum verður þó heilbrigðri forvitninni yfirsterkari.

Þannig verður sagan meðal annars táknsaga fyrir kóping-mekanisma og töffaraheit, þar sem þú týnir sjálfum þér og hefndarþorstinn sem eineltið ól í brjóstinu verður góðmennskunni yfirsterkari. Eitthvað sem gæti alveg leitt út í nýja tegund af einelti í einhverri annarri sögu, en það hefði líklega leitt okkur of langt í burtu frá ævintýrinu sem höfundurinn, Gunnar Theódór Eggertsson, vill segja okkur.

Og það er heillandi ævintýri sem birtir okkur ljóslifandi mynd af horfnum tíma. Oft leiðist mér ósegjanlega þegar íslenskir höfundar nota sagnaarfinn og Íslandssöguna jafn mikið og Gunnar Theódór gerir í Drauga-Dísu, finnst maður kominn aftur í þurran sagnfræðitíma í grunnskóla, en Gunnar Theódór nær að glæða þennan forna heim slíku lífi að helst myndi maður vilja dvelja þar lengur.

En bækur taka alltaf enda, meira að segja Sagan endalausa gerði það, og þá er bara að bíða eftir framhaldinu. Sem kom út núna fyrir jólin. Dísa var rétt byrjuð að kynnast göldrum í fyrri bókinni en í millitíðinni (og í upphafi þeirrar nýju) hefur hún lært þvílík firn af galdraþulum að hún stendur svo sannarlega undir nafninu Galdra-Dísa.

Það er ein helsta freisting flestra framhaldsbóka að halda sig bara við formúluna og endurtaka gömlu söguna, en það á sannarlega ekki við um Galdra-Dísu. Galdrarnir voru að koma sterkir inn í lok fyrri bókarinnar og eru um margt í forgrunni hér, en að öðru leyti var fókus Drauga-Dísu á einelti, hefnd, tímaflakk og að birta svipmynd af Íslandi fyrri alda. Galdra-Dísa fjallar miklu frekar um fjarlæg stríðshrjáð lönd, flóttamenn, trúarbrögð og mannkynssöguna. Já, og ábyrgð. Þið munið mögulega þrástefið í sögunum um Köngulóarmanninn, þar sem Ben frændi segir Peter Parker í dauðateygjunum að miklu valdi fylgi mikil ábyrgð, mögulega meðvitaður um að þessi væskilslegi piltur hafi nýlega fengið mikið vald. Það er mikilvæg aukapersóna, einhvers konar vofa, sem gegnir hlutverki Bens frænda í þessari sögu og gerir Dísu ítrekað grein fyrir allri ábyrgðinni sem hvílir á herðum hennar.

Það voru þó önnur minni úr heimsbókmenntunum sem mér voru huglægari á meðan ég las bókina, nefnilega hinn mikli sagnabálkur um Söguna af Ísfólkinu. Fyrir því eru kannski helst tvær ástæður. Annars vegar sú að höfuðskúrkur sögunnar, seiðskrattinn Skafti, er merkilega líkur Þengli hinum illa, þeim mannsdjöfli sem Margit Sandemo gerði ódauðlegan. Bókstaflega. Báðir hafa þeir sopið af öllum þeim illskulindum sem þeir hafa komist í tæri við og breytt öllum göldrum sem þeir hafa lært í daunillsta svartagaldur. Báðir lifa þeir í gegnum aldirnar og bíða færis til hefnda og heimsyfirráða.

Takmarkalaust ímyndunaraflGunnar Theodór hefur nánast takmarkalaust ímyndunarafl sem fer á flug í bókunum um Dísu, sem hefur ofurnáttúrulegar tengingar.

Þetta segi ég Galdra-Dísu til hróss, enda Þengill hinn illi frábær karakter sem situr enn í mér, öllum þessum árum síðar. Skafti nær kannski ekki sömu hæðum – og einn af sárafáum göllum Drauga-Dísu var sá að upphaf illsku hans var ekki útskýrt alveg nógu sannfærandi. Þá eru liðin tæp 30 ár síðan ég las Ísfólks-bálkinn og hef heyrt á ýmsum að stílsnilli Margitar hafi verið ábótavant – sem á sannarlega ekki við um Gunnar Theodór, báðar bækurnar eru fantavel stílaðar. En hann deilir þó ákveðnum veikleikum með Sandemo (og jafnvel Stephen King, ef út í það er farið) – ímyndunaraflið virðist nánast óendanlegt, sem getur oft kostað ákveðið offlæði, sérstaklega þegar líður á. Þannig var Drauga-Dísa alltaf passlega jarðtengd en þótt Galdra-Dísa gerist mestöll í okkar heimi þá er dálítið eins og hún sé komin hættulega fjarri jarðkringlunni á köflum.

Offlæðið ber líka sögupersónurnar ofurliði að einhverju leyti. Ekki allar þó. Í þetta skiptið bætast við nokkrar stelpur frá stríðshrjáðu landi, Gambelíu (sem minnir mest á einhvern bræðing af Sýrlandi og einhverju Afríkulandi), og það er farið vel með þeirra sögu og þær reynast um margt eftirminnilegustu karakterar bókarinnar – sérstaklega ein sem kemur í ljós að á fortíð sem barnahermaður.

En aðalpersónurnar gömlu, Dísa og sautjándu aldar pilturinn Björn, sem villtist inn í nútímann, það er dálítið eins og þau hafi orðið eftir í fyrri bókinni. Þau þróast furðu lítið – sem er synd, vegna þess að næg eru tækifærin. Í fyrri bókinni voru þau afskiptir unglingar hvort frá sinni öldinni, ekkert óvenjulegir karakterar en vel smíðaðir. Núna er Björn tímavilltur í 21. öldinni á meðan Dísa glímir við mjög áhugaverðan misþroska, að hafa lifað í nokkrar aldir en vera samt bara táningur. En það er alltof lítið unnið með þetta, til þess er fantasían of frek til plássins. Það liggur við að maður hefði viljað eina hversdagslega sögu sem millispil, þar sem þau hefðu þvælst ráðvillt um Reykjavík okkar daga.

Annað sem truflaði mig dálítið í Galdra-Dísu var hvernig lausnin virðist afskaplega – hættulega – einföld. Það þurfi bara að losna við einn skúrk og þá sé öllu borgið. En þá er rétt að muna endalok fyrri bókarinnar. Ef þið eigið eftir að lesa Drauga-Dísu megið þið hætta að lesa hér ... en þar sendir hún Skafta og allan hans skrímslaher eins langt aftur í gráa forneskju og frekast er hægt. Þá pældi maður ekki mikið í því að það væri mögulega óráð (þótt eftirmálinn hafi kveikt ákveðinn grun) en hér komumst við að því hvernig sú lausn varð að lokum til ills. Hver veit nema lausn nýju bókarinnar fái sömu meðferð í næsta framhaldi?

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

„Loksins lesbía!“
1
Viðtal

„Loks­ins lesbía!“

Eva Jó­hanns­dótt­ir var ekki orð­in sjálf­ráða þeg­ar mað­ur beitti hana grimmi­legu of­beldi. Ann­ar mað­ur kom þar að en í stað þess að koma henni til bjarg­ar braut hann líka á henni. Hún vildi vera viss um að vera ekki mót­uð af þess­ari reynslu þeg­ar hún kom út úr skápn­um. „Loks­ins lesbía,“ hróp­aði afi henn­ar en homm­arn­ir í fjöl­skyld­unni eru svo marg­ir að á ætt­ar­mót­um er skellt í hóp­mynd af sam­kyn­hneigð­um. Af­inn bauðst líka til að splæsa í danskt sæði fyr­ir hana en hún valdi aðra leið, að eign­ast barn með homm­um.
Ríkið taki til sín Auðkenni eftir langvinnan taprekstur
2
Fréttir

Rík­ið taki til sín Auð­kenni eft­ir lang­vinn­an ta­prekst­ur

Bjarni Bene­dikts­son vill að rík­ið eign­ist fyr­ir­tæk­ið sem gef­ur út ra­f­ræn skil­ríki. Fram­kvæmda­stjóri Auð­kenn­is fór frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu til fyr­ir­tæk­is­ins eft­ir að hafa gert samn­ing þeirra á milli. Ta­prekst­ur Auð­kenn­is nam 911 millj­ón­um á ára­tug.
Leitar líffræðilegs föður síns og vonast til að græða fleira fólk í kringum sig
3
Fréttir

Leit­ar líf­fræði­legs föð­ur síns og von­ast til að græða fleira fólk í kring­um sig

Ásta Krist­ín Guð­rún­ar­dótt­ir Páls­dótt­ir komst að því að fað­ir henn­ar væri ekki líf­fræði­leg­ur fað­ir henn­ar fyr­ir ára­tug. Hún leit­ar nú lífræði­legs föð­ur síns og von­ast til að fólk sem þekkti móð­ur henn­ar, Guð­rúnu Mar­gréti Þor­bergs­dótt­ur, geti orð­ið henni til að­stoð­ar í leit­inni.
Sigmar stefnir að því að stofna hagsmunasamtök fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki
4
Fréttir

Sig­mar stefn­ir að því að stofna hags­muna­sam­tök fyr­ir lít­il og með­al­stór fyr­ir­tæki

At­hafna­mað­ur­inn Sig­mar Vil­hjálms­son hyggst stofna sam­tök sem eiga að leysa af hólmi Sam­tök at­vinnu­lífs­ins þeg­ar kem­ur að kjara­við­ræð­um á milli lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja og stétt­ar­fé­laga. Hann seg­ir hag slíkra fyr­ir­tækja vera að hverfa frá þeirri lág­launa­stefnu sem SA hafa bar­ist fyr­ir.
Sómi Íslands
5
Vettvangur

Sómi Ís­lands

Björg­un­ar­sveitar­fólk úr björg­un­ar­sveit­inni Þor­birni í Grinda­vík hef­ur sumt hvert stað­ið sleitu­lít­ið vakt­ina frá því að eld­gos­ið hófst í Fagra­dals­fjalli. Þau hafa jafn­framt not­ið liðsinn­is hundruða koll­ega sinna sem hafa tryggt ör­yggi fólks og kom­ið hrökt­um og slös­uð­um ferða­löng­um til bjarg­ar. Allt í sjálf­boða­vinnu, án þess að skeyta um eig­in hag held­ur ein­beitt í að hjálpa sam­borg­ur­um sín­um. Það verð­ur seint of­met­ið.
347. spurningaþraut: Í hvaða landi er ræktað mest af kartöflum?
6
Þrautir10 af öllu tagi

347. spurn­inga­þraut: Í hvaða landi er rækt­að mest af kart­öfl­um?

Hérna er hann, hlekk­ur­inn á þraut­ina síð­an í gær. * Fyrri auka­spurn­ing: Á mynd­inni hér að of­an má sjá leik­kon­una Virg­iniu Cherrill. Hver er með henni á mynd­inni, þó hann eða hún sjá­ist ekki á þessu skjá­skoti? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Þeg­ar til­tek­in per­sóna ferð­ast um í flug­vél er sú flug­vél köll­uð Air Force One. Hver er þessi per­sóna? 2.   Grikki...
348. spurningaþraut: Hvaða Íslendingasaga er kennd við konu?
7
Þrautir10 af öllu tagi

348. spurn­inga­þraut: Hvaða Ís­lend­inga­saga er kennd við konu?

þraut, hér leyn­ist hún. * Auka­spurn­ing, fyrri: Hvaða hljóm­sveit treð­ur upp á skjá­skot­inu sem birt­ist hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Í hvaða landi fædd­ist mál­ar­inn Pablo Picasso? 2.   Bot­vinnik hét mað­ur, hann var heims­meist­ari í skák ár­um sam­an. Í hvaða ríki var hann lengst af heim­il­is­fast­ur? 3.   Í hvaða hljóm­sveit var söng­kon­an Ragn­hild­ur Gísla­dótt­ir þeg­ar hún sló fyrst...

Mest deilt

Sómi Íslands
1
Vettvangur

Sómi Ís­lands

Björg­un­ar­sveitar­fólk úr björg­un­ar­sveit­inni Þor­birni í Grinda­vík hef­ur sumt hvert stað­ið sleitu­lít­ið vakt­ina frá því að eld­gos­ið hófst í Fagra­dals­fjalli. Þau hafa jafn­framt not­ið liðsinn­is hundruða koll­ega sinna sem hafa tryggt ör­yggi fólks og kom­ið hrökt­um og slös­uð­um ferða­löng­um til bjarg­ar. Allt í sjálf­boða­vinnu, án þess að skeyta um eig­in hag held­ur ein­beitt í að hjálpa sam­borg­ur­um sín­um. Það verð­ur seint of­met­ið.
„Loksins lesbía!“
2
Viðtal

„Loks­ins lesbía!“

Eva Jó­hanns­dótt­ir var ekki orð­in sjálf­ráða þeg­ar mað­ur beitti hana grimmi­legu of­beldi. Ann­ar mað­ur kom þar að en í stað þess að koma henni til bjarg­ar braut hann líka á henni. Hún vildi vera viss um að vera ekki mót­uð af þess­ari reynslu þeg­ar hún kom út úr skápn­um. „Loks­ins lesbía,“ hróp­aði afi henn­ar en homm­arn­ir í fjöl­skyld­unni eru svo marg­ir að á ætt­ar­mót­um er skellt í hóp­mynd af sam­kyn­hneigð­um. Af­inn bauðst líka til að splæsa í danskt sæði fyr­ir hana en hún valdi aðra leið, að eign­ast barn með homm­um.
Sigmar stefnir að því að stofna hagsmunasamtök fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki
3
Fréttir

Sig­mar stefn­ir að því að stofna hags­muna­sam­tök fyr­ir lít­il og með­al­stór fyr­ir­tæki

At­hafna­mað­ur­inn Sig­mar Vil­hjálms­son hyggst stofna sam­tök sem eiga að leysa af hólmi Sam­tök at­vinnu­lífs­ins þeg­ar kem­ur að kjara­við­ræð­um á milli lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja og stétt­ar­fé­laga. Hann seg­ir hag slíkra fyr­ir­tækja vera að hverfa frá þeirri lág­launa­stefnu sem SA hafa bar­ist fyr­ir.
Ríkið taki til sín Auðkenni eftir langvinnan taprekstur
4
Fréttir

Rík­ið taki til sín Auð­kenni eft­ir lang­vinn­an ta­prekst­ur

Bjarni Bene­dikts­son vill að rík­ið eign­ist fyr­ir­tæk­ið sem gef­ur út ra­f­ræn skil­ríki. Fram­kvæmda­stjóri Auð­kenn­is fór frá fjár­mála­ráðu­neyt­inu til fyr­ir­tæk­is­ins eft­ir að hafa gert samn­ing þeirra á milli. Ta­prekst­ur Auð­kenn­is nam 911 millj­ón­um á ára­tug.
348. spurningaþraut: Hvaða Íslendingasaga er kennd við konu?
5
Þrautir10 af öllu tagi

348. spurn­inga­þraut: Hvaða Ís­lend­inga­saga er kennd við konu?

þraut, hér leyn­ist hún. * Auka­spurn­ing, fyrri: Hvaða hljóm­sveit treð­ur upp á skjá­skot­inu sem birt­ist hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Í hvaða landi fædd­ist mál­ar­inn Pablo Picasso? 2.   Bot­vinnik hét mað­ur, hann var heims­meist­ari í skák ár­um sam­an. Í hvaða ríki var hann lengst af heim­il­is­fast­ur? 3.   Í hvaða hljóm­sveit var söng­kon­an Ragn­hild­ur Gísla­dótt­ir þeg­ar hún sló fyrst...
347. spurningaþraut: Í hvaða landi er ræktað mest af kartöflum?
6
Þrautir10 af öllu tagi

347. spurn­inga­þraut: Í hvaða landi er rækt­að mest af kart­öfl­um?

Hérna er hann, hlekk­ur­inn á þraut­ina síð­an í gær. * Fyrri auka­spurn­ing: Á mynd­inni hér að of­an má sjá leik­kon­una Virg­iniu Cherrill. Hver er með henni á mynd­inni, þó hann eða hún sjá­ist ekki á þessu skjá­skoti? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Þeg­ar til­tek­in per­sóna ferð­ast um í flug­vél er sú flug­vél köll­uð Air Force One. Hver er þessi per­sóna? 2.   Grikki...
Elísabet Jökulsdóttir
7
Pistill

Elísabet Jökulsdóttir

Litla stelp­an með von­ina

Kvíð­inn sem fylg­ir því að vera með fram­tíð­ina á bak­inu.

Mest lesið í vikunni

Rannsóknin á Namibíumáli Samherja  í Færeyjum: „Stundum er best að vita ekki“
1
FréttirSamherjaskjölin

Rann­sókn­in á Namib­íu­máli Sam­herja í Fær­eyj­um: „Stund­um er best að vita ekki“

Fær­eyska rík­is­sjón­varp­ið teikn­ar upp mynd af því hvernig Sam­herji stýr­ir í reynd starf­semi út­gerð­ar í Fær­eyj­um sem fé­lag­ið á bara fjórð­ungs­hlut í. Sam­starfs­menn Sam­herja í Fær­eyj­um, Ann­finn Ol­sen og Björn á Heyg­um, vissu ekki að fé­lög­in hefðu stund­að við­skipti við Kýp­ur­fé­lög Sam­herja.
Ráku hendurnar ofan í sprunguna sem síðan gaus upp úr
2
FréttirEldgos við Fagradalsfjall

Ráku hend­urn­ar of­an í sprung­una sem síð­an gaus upp úr

Mæðg­urn­ar Ásta Þor­leifs­dótt­ir og Lilja Stein­unn Jóns­dótt­ir stóðu of­an í sprung­unni sem byrj­aði að gjósa upp úr í nótt að­eins sól­ar­hring fyrr. Þær segja að jarð­fræði­mennt­un þeirra beggja hafi kom­ið að góð­um not­um þá en eft­ir upp­götv­un þeirra var svæð­ið rýmt.
Vansvefta stjórnarformenn
3
Greining

Vansvefta stjórn­ar­for­menn

Sér­hags­muna­að­il­ar beita sér af full­um þunga, bæði í þjóð­má­laum­ræð­unni og bak við tjöld­in, til að sveigja reglu­verk og starf­semi eft­ir­lits­stofn­ana þannig að það henti þeirra hags­mun­um.
Maðurinn sem fagnaði geðhvarfasýki og fangaði sjálfan sig
4
Mannlýsing

Mað­ur­inn sem fagn­aði geð­hvarfa­sýki og fang­aði sjálf­an sig

Sig­ur­steinn Más­son veikt­ist af geð­hvarfa­sýki þeg­ar hann fór að rann­saka órétt­læt­ið í Guð­mund­ar- og Geirfinns­mál­un­um sem frétta­mað­ur. Sjúk­dóm­ur­inn hef­ur opn­að hon­um nýj­ar vídd­ir.
Kaupfélagið gefur Skagaströnd fasteignir útgerðarfélagsins eftir að hafa hætt rekstri þar og fært kvótann í burtu
5
Fréttir

Kaup­fé­lag­ið gef­ur Skaga­strönd fast­eign­ir út­gerð­ar­fé­lags­ins eft­ir að hafa hætt rekstri þar og fært kvót­ann í burtu

Kaup­fé­lag Skag­firð­inga var gagn­rýnt fyr­ir að flytja út­gerð­ar­starf­semi sína frá Skaga­strönd. Út­gerð­ar­arm­ur kaup­fé­lags­ins hef­ur nú gef­ið Skaga­strönd þrjár fast­eign­ir sem voru í eigu út­gerð­ar­fé­lags­ins í þorp­inu. Þórólf­ur Gísla­son kaup­fé­lags­stjóri seg­ir að fé­lag­ið vilji láta gott af sér leiða á Skaga­strönd.
Hannes Hólmsteinn í ritdeilu við finnsk-íslenskan fræðimann: „Ísland er ekki spillt land“
6
FréttirSamherjaskjölin

Hann­es Hólm­steinn í rit­deilu við finnsk-ís­lensk­an fræðimann: „Ís­land er ekki spillt land“

Hann­es Hólm­steinn Giss­ur­ar­son stjórn­mála­fræði­pró­fess­or gagn­rýn­ir þrjá fræði­menn við ís­lenska há­skóla vegna orða þeirra um spill­ingu á Ís­landi. Þetta eru þeir Lars Lund­sten, Þor­vald­ur Gylfa­son og Grét­ar Þór Ey­þórs­son. Hann­es svar­ar þar með skrif­um Lars Lund­sten sem sagði fyr­ir skömmu að Ís­land væri spillt­ast Norð­ur­land­anna.
„Loksins lesbía!“
7
Viðtal

„Loks­ins lesbía!“

Eva Jó­hanns­dótt­ir var ekki orð­in sjálf­ráða þeg­ar mað­ur beitti hana grimmi­legu of­beldi. Ann­ar mað­ur kom þar að en í stað þess að koma henni til bjarg­ar braut hann líka á henni. Hún vildi vera viss um að vera ekki mót­uð af þess­ari reynslu þeg­ar hún kom út úr skápn­um. „Loks­ins lesbía,“ hróp­aði afi henn­ar en homm­arn­ir í fjöl­skyld­unni eru svo marg­ir að á ætt­ar­mót­um er skellt í hóp­mynd af sam­kyn­hneigð­um. Af­inn bauðst líka til að splæsa í danskt sæði fyr­ir hana en hún valdi aðra leið, að eign­ast barn með homm­um.

Mest lesið í mánuðinum

Svona var ástandið við eldgosið
1
VettvangurEldgos við Fagradalsfjall

Svona var ástand­ið við eld­gos­ið

Fólk streymdi upp stik­aða stíg­inn að eld­gos­inu í gær eins og kvika upp gos­rás. Ástand­ið minnti meira á úti­há­tíð en nátt­úru­ham­far­ir.
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir
2
Leiðari

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

Þú ert dauð­ur – gæsk­ur

Hvernig RÚV hef­ur brugð­ist hlut­verki sínu.
SMS Róberts til fyrrverandi samstarfsmanna sinna: „Þú ert dauður ég lofa“
3
FréttirRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

SMS Ró­berts til fyrr­ver­andi sam­starfs­manna sinna: „Þú ert dauð­ur ég lofa“

Ró­bert Wessman, for­stjóri Al­vo­gen, sendi rúm­lega 30 hat­urs­full og ógn­andi SMS-skila­boð til fyrr­ver­andi sam­starfs­manna sinna há Acta­vis. Ástæð­an var að ann­ar þeirra hafði bor­ið vitni í skaða­bóta­máli Björgólfs Thors Björgólfs­son­ar gegn hon­um ár­ið 2016. Al­vo­gen lét skoða mál­ið en seg­ir eng­in gögn hafa bent til þess að „eitt­hvað væri at­huga­vert við stjórn­un­ar­hætti Ró­berts.“ Stund­in birt­ir gögn­in.
Geldingagígur ekki lengur ræfill og kominn með félaga
4
MyndirEldgos við Fagradalsfjall

Geld­ingagíg­ur ekki leng­ur ræf­ill og kom­inn með fé­laga

Gos­ið í Geld­inga­döl­um gæti ver­ið kom­ið til að vera til lengri tíma. Efna­sam­setn­ing bend­ir til þess að það komi úr möttli jarð­ar og lík­ist frem­ur dyngjugosi held­ur en öðr­um eld­gos­um á sögu­leg­um tíma.
Jón Trausti Reynisson
5
Leiðari

Jón Trausti Reynisson

Þess vegna þola þau ekki Pírata

Þau klæða sig ekki rétt, hegða sér ekki rétt, eru stefnu­laus og fylgja ekki hefð­um stjórn­mál­anna.
Útfararstjóri Íslands: Siggi hakkari játar að hafa svikið tugi milljóna króna úr íslenskum fyrirtækjum
6
Rannsókn

Út­far­ar­stjóri Ís­lands: Siggi hakk­ari ját­ar að hafa svik­ið tugi millj­óna króna úr ís­lensk­um fyr­ir­tækj­um

Sig­urð­ur Þórð­ar­son, eða Siggi hakk­ari eins og hann er kall­að­ur, hef­ur und­an­far­in ár náð að svíkja út tugi millj­óna úr ís­lensk­um fyr­ir­tækj­um. Sig­urð­ur er skráð­ur fyr­ir fjöld­ann af hluta­fé­lög­um og fé­laga­sam­tök­um sem hann not­ast við. Í við­tali við Stund­ina ját­ar hann svik og skjalafals­an­ir.
Finnskur fræðimaður um Samherjamálið á Akureyri: Á Íslandi ríkir „valdakerfi klansins“
7
FréttirHeimavígi Samherja

Finnsk­ur fræði­mað­ur um Sam­herja­mál­ið á Ak­ur­eyri: Á Ís­landi rík­ir „valda­kerfi klans­ins“

Lars Lund­sten, finnsk­ur fræði­mað­ur sem starfar við Há­skól­ann á Ak­ur­eyri, seg­ir að það sé ekki skrít­ið að Ís­land sé tal­ið vera spillt­asta land Norð­ur­land­anna. Hann seg­ir að á Ak­ur­eyri megi helst ekki tala um Sam­herja­mál­ið í Namib­íu.

Nýtt á Stundinni

Litla stelpan með vonina
Elísabet Jökulsdóttir
Pistill

Elísabet Jökulsdóttir

Litla stelp­an með von­ina

Kvíð­inn sem fylg­ir því að vera með fram­tíð­ina á bak­inu.
Það skiptir máli hvernig við tjáum okkur
Dagmar Kristinsdóttir
Pistill

Dagmar Kristinsdóttir

Það skipt­ir máli hvernig við tjá­um okk­ur

Við get­um haft áhrif með orð­um okk­ar, vak­ið til um­hugs­un­ar, feng­ið fólk til að skipta um skoð­un og jafn­vel breyta um hegð­un.
„Loksins lesbía!“
Viðtal

„Loks­ins lesbía!“

Eva Jó­hanns­dótt­ir var ekki orð­in sjálf­ráða þeg­ar mað­ur beitti hana grimmi­legu of­beldi. Ann­ar mað­ur kom þar að en í stað þess að koma henni til bjarg­ar braut hann líka á henni. Hún vildi vera viss um að vera ekki mót­uð af þess­ari reynslu þeg­ar hún kom út úr skápn­um. „Loks­ins lesbía,“ hróp­aði afi henn­ar en homm­arn­ir í fjöl­skyld­unni eru svo marg­ir að á ætt­ar­mót­um er skellt í hóp­mynd af sam­kyn­hneigð­um. Af­inn bauðst líka til að splæsa í danskt sæði fyr­ir hana en hún valdi aðra leið, að eign­ast barn með homm­um.
349. spurningaþraut: Tvær kvikmyndir, ein höfuðborg, einn stríðsleiðtogi, og það er bara byrjunin
Þrautir10 af öllu tagi

349. spurn­inga­þraut: Tvær kvik­mynd­ir, ein höf­uð­borg, einn stríðs­leið­togi, og það er bara byrj­un­in

Hæ. Hér er fyrst hlekk­ur á þraut­ina frá í gær. * Fyrri auka­spurn­ing: Á mynd­inni að of­an má sjá dýr­ið paracer­at­heri­um, stærsta land­spen­dýr sem vit­að er um í sög­unni, en dýr­ið var á dög­um fyr­ir 25-30 millj­ón­um ára. Hver er nán­asti ætt­ingi dýrs­ins sem enn skrimt­ir? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Í hvaða landi er höf­uð­borg­in Bu­enos Aires? 2.   Í ág­úst 1941...
Sjálfskipuð sóttkví
Páll Stefánsson
Mynd dagsins

Páll Stefánsson

Sjálf­skip­uð sótt­kví

Þess­ar furðu­ver­ur á strönd­inni við Bala, neð­an við Hrafn­istu, vekja kátínu og undr­un. En út­vegs­bónd­inn eða lista­mað­ur­inn Jón Guð­munds­son sem á fiski­hjall­ann á Bala hef­ur ver­ið að hreinsa fjör­una og skap­að þess­ar fíg­úr­ur, sem flestall­ar virða sótt­varn­a­regl­ur Þórólfs og halda góðri tveggja metra fjar­lægð.
Varpa upp myndum af bólusetningu og sundi
Menning

Varpa upp mynd­um af bólu­setn­ingu og sundi

Hreyfi­mynda­há­tíð­in hefst á morg­un og verða mynd­bands­verk sýnd á völd­um stöð­um í mið­borg­inni.
Skráning opnar fyrir Músíktilraunir
Menning

Skrán­ing opn­ar fyr­ir Mús­íktilraun­ir

Enn er stefnt að því að halda Mús­íktilraun­ir á þessu ári. Há­tíð­in féll nið­ur í fyrra vegna Covid-19.
Sómi Íslands
Vettvangur

Sómi Ís­lands

Björg­un­ar­sveitar­fólk úr björg­un­ar­sveit­inni Þor­birni í Grinda­vík hef­ur sumt hvert stað­ið sleitu­lít­ið vakt­ina frá því að eld­gos­ið hófst í Fagra­dals­fjalli. Þau hafa jafn­framt not­ið liðsinn­is hundruða koll­ega sinna sem hafa tryggt ör­yggi fólks og kom­ið hrökt­um og slös­uð­um ferða­löng­um til bjarg­ar. Allt í sjálf­boða­vinnu, án þess að skeyta um eig­in hag held­ur ein­beitt í að hjálpa sam­borg­ur­um sín­um. Það verð­ur seint of­met­ið.
Sigmar stefnir að því að stofna hagsmunasamtök fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki
Fréttir

Sig­mar stefn­ir að því að stofna hags­muna­sam­tök fyr­ir lít­il og með­al­stór fyr­ir­tæki

At­hafna­mað­ur­inn Sig­mar Vil­hjálms­son hyggst stofna sam­tök sem eiga að leysa af hólmi Sam­tök at­vinnu­lífs­ins þeg­ar kem­ur að kjara­við­ræð­um á milli lít­illa og með­al­stórra fyr­ir­tækja og stétt­ar­fé­laga. Hann seg­ir hag slíkra fyr­ir­tækja vera að hverfa frá þeirri lág­launa­stefnu sem SA hafa bar­ist fyr­ir.
348. spurningaþraut: Hvaða Íslendingasaga er kennd við konu?
Þrautir10 af öllu tagi

348. spurn­inga­þraut: Hvaða Ís­lend­inga­saga er kennd við konu?

þraut, hér leyn­ist hún. * Auka­spurn­ing, fyrri: Hvaða hljóm­sveit treð­ur upp á skjá­skot­inu sem birt­ist hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Í hvaða landi fædd­ist mál­ar­inn Pablo Picasso? 2.   Bot­vinnik hét mað­ur, hann var heims­meist­ari í skák ár­um sam­an. Í hvaða ríki var hann lengst af heim­il­is­fast­ur? 3.   Í hvaða hljóm­sveit var söng­kon­an Ragn­hild­ur Gísla­dótt­ir þeg­ar hún sló fyrst...
Þrír eldar, fjórir eldhugar
Páll Stefánsson
Mynd dagsins

Páll Stefánsson

Þrír eld­ar, fjór­ir eld­hug­ar

Það var fátt upp við gos­stöðv­arn­ar í gær­kvöldi, enda var veð­ur og vindátt orð­in óhag­stæð. Klukk­an 19:33, hálf­tíma eft­ir að ég var kom­inn upp að eld­stöð­inni barst sms frá 112 um að yf­ir­gefa svæð­ið vegna gasmeng­un­ar. Skömmu síð­ar birt­ust sér­sveit­ar- og björg­un­ar­sveit­ar­menn líkt og gagna­menn að smala fé af fjalli. En því­lík breyt­ing á land­inu á inn­an við viku. Tveir ný­ir gíg­ar hafa bæst við og hraun­ið fyll­ir nú nán­ast Geld­ing­ar­dal­inn. Hraun­foss­inn nið­ur í Mer­ar­dal sá ég ekki... bara næst.
Almenningur í öðru sæti?
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Al­menn­ing­ur í öðru sæti?

Heim­ur­inn glím­ir við kóvid19 sem aldrei fyrr, hún er þraut­seig þessi fjand­ans veira (af­sak­ið orð­bragð­ið). Þeg­ar þessi orð eru skrif­uð bár­ust frétt­ir þess efn­is frá Bras­il­íu að um 4000 manns hefði lát­ist á ein­um degi. Það er álíka og all­ir íbú­ar Vest­manna­eyja. Á ein­um degi! En það er ólga í um­ræð­unni um kóvid hér á landi og nú þeg­ar...