Þessi grein er meira en 3 ára gömul.

Fall íslenskra fjölmiðla og hjálpin frá hagsmunaaðilum

Erfitt rekstr­ar­um­hverfi fjöl­miðla ger­ir það að verk­um að til þess að halda úti fjöl­mennri rit­stjórn þurfa fjöl­miðl­ar að reiða sig á fjár­sterka að­ila til að nið­ur­greiða ta­prekst­ur fé­lags­ins. Ís­lensk stjórn­völd hafa ekki sýnt vilja til að styrkja sjálf­stæða blaða­mennsku, þrátt fyr­ir að for­sæt­is­ráð­herra hafi sagt fjöl­miðla lít­ið ann­að en skel vegna mann­eklu og fjár­skorts. Nefnd um rekstr­ar­um­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla hef­ur enn ekki skil­að inn til­lög­um til ráð­herra.

Erfitt rekstr­ar­um­hverfi fjöl­miðla ger­ir það að verk­um að til þess að halda úti fjöl­mennri rit­stjórn þurfa fjöl­miðl­ar að reiða sig á fjár­sterka að­ila til að nið­ur­greiða ta­prekst­ur fé­lags­ins. Ís­lensk stjórn­völd hafa ekki sýnt vilja til að styrkja sjálf­stæða blaða­mennsku, þrátt fyr­ir að for­sæt­is­ráð­herra hafi sagt fjöl­miðla lít­ið ann­að en skel vegna mann­eklu og fjár­skorts. Nefnd um rekstr­ar­um­hverfi einka­rek­inna fjöl­miðla hef­ur enn ekki skil­að inn til­lög­um til ráð­herra.

Helstu fjölmiðlar landsins eru ýmist í gríðarlegum rekstrarvanda, eða þegar farnir í þrot, og þurfa jafnvel niðurgreiðslur hagsmunaaðila til þess að lifa af.

Fjársterkir aðilar sjá hag sinn í því að niðurgreiða taprekstur Morgunblaðsins ár eftir ár, en fjárfestar sem ætluðu að reyna að snúa við stöðunni hjá Pressuveldinu snarhættu við þegar þeir fengu nánari upplýsingar um stöðu félagsins. Skuldir Pressunnar og tengdra miðla við Tollstjóra vegna vangoldinna opinberra gjalda nema um 300 milljónum króna og hefur Tollstjóri sent inn gjaldþrotabeiðni á hendur DV ehf. Fari svo að ekki verði staðið við greiðslur á staðgreiðsluskatti af starfsfólki eða virðisaukaskatti geta stjórnarmenn og framkvæmdastjóri félagsins skapað sér refsiábyrgð.

Íslenskir blaðamenn búa áfram við óstöðugleika og lítið starfsöryggi, en auk uppsagna hjá miðlum Pressunnar, vegna fjárhagserfiðleika fyrirtækisins, fór Fréttatíminn í gjaldþrot á þessu ári. Þá er ákveðin óvissa uppi um framtíð Fréttablaðsins eftir að Fjarskipti keypti alla miðla 365, fyrir utan Fréttablaðið og tískutímaritið Glamour.

Skortur á stuðningi til handa fjölmiðlum, tæknibreytingar, staða Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og aukin samkeppni við alþjóðleg stórfyrirtæki um auglýsingatekjur gera rekstrarumhverfi íslenskra fjölmiðla óhagstætt, enda eru flestir íslenskir fjölmiðlar reknir með tapi. Á sama tíma og Bjarni Benediktsson sagði íslenska fjölmiðla vera orðna svo veika að þeir gætu allt eins stofnað Facebook-síðu og leyft öllum að skrifa á vegginn, hækkaði hann hins vegar virðisaukaskatt á sölu dagblaða sem nú er með því hæsta sem gerist í Evrópu. Ísland er eina Norðurlandaþjóðin sem ekki veitir fjölmiðlum ríkisstyrki í þeim tilgangi að tryggja lýðræðislega umræðu. 

Nefnd um rekstrarumhverfi einkarekinna fjölmiðla átti að ljúka störfum í febrúar síðastliðnum, en hefur enn ekki skilað tillögum til ráðherra. Enginn starfsmaður fjölmiðils, né Blaðamannafélag Íslands, fékk sæti í nefndinni en þess má geta að sambærileg nefnd í Noregi var fyrst og fremst skipuð fulltrúum fjölmiðla. 

Bjarni gagnrýnir fjölmiðla

Í ágúst í fyrra gagnrýndi Bjarni Benediktsson forsætisráðherra fjölmiðla harðlega og lýsti þeim sem „skel“. Tilefnið var ritstjórnarpistill í Fréttablaðinu þar sem úrræði ríkisstjórnarinnar, „fyrsta fasteign“, var gagnrýnt. Bjarni sagði það meðal annars undrunarefni hve margir fjölmiðlar hér á landi starfi án þess að nokkur ritstjórnarstefna sé sjáanleg. Þess ber að geta að ritstjórnarstefnu allra skráðra fjölmiðla hér á landi má finna á vef fjölmiðlanefndar.

„Hún gerist æ sterkari tilfinningin að vegna manneklu og fjárskorts séu viðkomandi miðlar orðnir lítið annað en skel, umgjörð um starfsemi þar sem hver fer fram á eigin forsendum. Engin stefna, markmið eða skilaboð og þar með nánast enginn tilgangur, annar en sá að vera til staðar fyrir þá sem þar vinna. Þeir skiptast síðan á að grípa gjallarhornið sem fjölmiðillinn er orðinn fyrir þá og dæla út skoðunum yfir samfélagið. Ein í dag – önnur á morgun. Borið út frítt. Hvers vegna ekki bara að opna Facebooksíðu og leyfa öllum að skrifa á vegginn?“ skrifaði Bjarni meðal annars á Facebook-síðu sína.

 

Umdeild ummæli um fjölmiðlaBjarni Benediktsson forsætisráðherra, þá fjármálaráðherra, var harðlega gagnrýndur þegar hann sagðist hafa það á tilfinningunni að vegna manneklu og fjárskort væru fjölmiðlar orðnir lítið annað en skel.

Harðlega gagnrýndur á þingi

Ummæli Bjarna vöktu gríðarleg viðbrögð og voru meðal annars tekin upp á Alþingi daginn eftir. Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, sagði orð hans bera vott um að hann geri ekki mikinn greinarmun á samfélagsmiðlum og faglegum fjölmiðlum. „Þetta eru ansi þung orð hjá formanni stærsta stjórnmálaflokks landsins, ekki síst í ljósi þeirrar stöðu sem fjölmiðlar á Íslandi og annars staðar í hinum vestræna heimi eiga í á tímum tæknibreytinga, á tímum samfélagsmiðla, þar sem tekjustofnar hefðbundinna fjölmiðla hafa veikst þannig að þeir ráða illa við að halda úti hlutverki sínu sem er að þjóna almenningi og gera almenningi kleift að gera mun á staðfestum upplýsingum og öðru því efni sem flýtur um samfélagsmiðla, til dæmis frá okkur stjórnmálamönnum sem öll höldum úti okkar Facebook-síðum,“ sagði Katrín. Þá benti hún á að Ísland væri eina Norðurlandaþjóðin sem væri ekki á topp tíu-lista yfir fjölmiðlafrelsi í heiminum og hefði hrapað um meira en tíu sæti á tveimur árum, ekki síst vegna umræðu stjórnmálamanna um fjölmiðla.

Bjarni sagðist telja ástæðu til að spyrja sig að því hvort eitthvað mætti gera í laga- eða skattaumhverfi til að treysta betur umgjörð fjölmiðla í landinu og þann mikilvæga tilgang sem þeir hefðu. Að öðru leyti gaf hann lítið fyrir umræðuna, um hafi verið að ræða „létta Facebook-færslu“ og þetta hafi bara verið einföld hugrenning um stöðu fjölmiðlanna í landinu og skort á öflugum, sterkum fjölmiðlum með skýr skilaboð þar sem einhver þráður væri frá degi til dags. „Menn geta alveg verið í fjölmiðlarekstri á Íslandi mín vegna og skipt um skoðun á hverjum degi og dælt út hvaða dellu sem er, gjörið svo vel. Þá verður það mín upplifun á viðkomandi fjölmiðli að hann sé ekki markverður, ekkert mark sé á því takandi sem þaðan streymir,“ sagði hann meðal annars.

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Erum við fullvalda þjóð?
Guðmundur
Blogg

Guðmundur

Er­um við full­valda þjóð?

Allt frá lýð­veld­is­stofn­un hef­ur stjórn­mála­flokk­un­um tek­ist að koma í veg fyr­ir end­ur­skoð­un lýð­veld­is­stjórn­ar­skrár­inn­ar. All­marg­ar nefnd­ir hafa ver­ið skip­að­ar af hálfu Al­þing­is til þess að tak­ast á við þetta verk­efni, en ráð­andi öfl hafa jafn­an grip­ið inn í það ferli með full­yrð­ing­um um að ástæðu­laust sé að um­bylta stjórn­ar­skránni. Hún sé „listi­leg smíð“ og jafn­vel geng­ið svo langt að full­yrða að...
Lömun á farþegaflugi getur ógnað starfsemi Landspítala
FréttirCovid-19

Löm­un á far­þega­flugi get­ur ógn­að starf­semi Land­spít­ala

Flók­ið hef­ur reynst að koma til lands­ins tækni­mönn­um og af­leys­inga­lækn­um. Auk þess gætu skap­ast vanda­mál við að koma íhlut­um í lækn­inga­tæki hratt til lands­ins í bráða­til­fell­um. Þá er far­ald­ur­inn einnig far­inn að hafa veru­leg áhrif á dag­lega starf­semi. 22 að­gerð­um var frest­að í síð­ustu viku.
Gera stólpagrín að lögreglunni og flykkjast Khedr-fjölskyldunni til varnar
Fréttir

Gera stólpa­grín að lög­regl­unni og flykkj­ast Khedr-fjöl­skyld­unni til varn­ar

Fjöldi fólks hef­ur sent stoð­deild rík­is­lög­reglu­stjóra upp­dikt­að­ar ábend­ing­ar um dval­ar­stað og ferð­ir egypsku fjöl­skyld­unn­ar sem nú er í fel­um. „Mér skilst að þau séu tek­in við rekstri Shell-skál­ans“
Til þess er málið varðar
María Einarsdóttir
Aðsent

María Einarsdóttir

Til þess er mál­ið varð­ar

Ég veit ekki hver þú ert, en mig lang­ar að tala við þig. Mig lang­ar að spyrja þig út í nokkra hluti.
Útvarp Saga hagnaðist um tvær milljónir
Fréttir

Út­varp Saga hagn­að­ist um tvær millj­ón­ir

Launa­kostn­að­ur dróst veru­lega sam­an hjá rekstr­ar­fé­lagi Út­varps Sögu í fyrra. Í nýj­um árs­reikn­ingi seg­ir að fé­lag­ið hafi ver­ið rek­ið með tapi ár­ið 2018, en ekki hagn­aði eins og áð­ur hafði kom­ið fram.
149. spurningaþraut: Hér er meðal annars spurt um jafnöldrur tvær frá Frakklandi
Þrautir10 af öllu tagi

149. spurn­inga­þraut: Hér er með­al ann­ars spurt um jafn­öldr­ur tvær frá Frakklandi

Góð­an dag! Hér er þraut gær­dags­ins. * Auka­spurn­ing sú hin fyrri: Á mynd­inni hér að of­an má sjá stærsta orr­ustu­skip sem smíð­að hef­ur ver­ið, 70.000 tonna tröll, sem var á ferð­inni í síð­ari heims­styrj­öld. Það bar níu 46 senti­metra hlaupvíð­ar byss­ur að að­al­vopn­um. Hvaða ríki lét smíða þetta skrímsli? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hvað heit­ir Seðla­banka­stjóri? 2.   Um mán­aða­mót­in maí/júní sept­em­ber...
„Aldrei séð annað eins!“ Breiðþota í rúmlega 200 metra hæð yfir miðborginni
Fréttir

„Aldrei séð ann­að eins!“ Breið­þota í rúm­lega 200 metra hæð yf­ir mið­borg­inni

Borg­ar­bú­ar og flugnör­d­ar tjá sig um lág­flug breið­þotu sem skaut mörg­um skelk í bringu.
Ný staðreyndavakt SUS um stjórnarskrána segir að Alþingi hafi virt þjóðaratkvæðagreiðsluna
Fréttir

Ný stað­reynda­vakt SUS um stjórn­ar­skrána seg­ir að Al­þingi hafi virt þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una

Sam­band ungra sjálf­stæð­is­manna sak­ar stuðn­ings­menn nýrr­ar stjórn­ar­skrár um að byggja bar­áttu sína „að mestu á rang­færsl­um“ og að kynna hana sem „lausn alls þess sem telj­ast má póli­tískt bit­bein í ís­lensku sam­fé­lagi“. Á nýrri stað­reynda­vakt SUS er því hafn­að að ný stjórn­ar­skrá hafi ver­ið sam­þykkt af þjóð­inni og sagt að Al­þingi sé að virða þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una.
Fullt eða eðlilegt gjald í stjórnarskrá?
Kjartan Jónsson
Aðsent

Kjartan Jónsson

Fullt eða eðli­legt gjald í stjórn­ar­skrá?

Kjart­an Jóns­son skrif­ar um ákvæði í stjórn­ar­skrá um nátt­úru­auð­lind­ir.
Gagnrýna tilraun til stofnunar transfóbískra samtaka á Íslandi
Fréttir

Gagn­rýna til­raun til stofn­un­ar trans­fób­ískra sam­taka á Ís­landi

Formað­ur Trans Ís­lands, Ugla Stef­an­ía Kristjönu­dótt­ir Jóns­dótt­ir, for­dæm­ir til­raun­ir til að koma á lagg­irn­ar Ís­lands­deild breskra sam­taka sem hún seg­ir að grafi und­an rétt­ind­um trans­fólks. Hún seg­ir að hinseg­in sam­fé­lag­ið hér á landi sé sam­held­ið og muni hafna öll­um slík­um til­raun­um.
148. spurningaþraut: Hvað hét sonurinn, sem Abraham átti að fórna, drottni til dýrðar?
Þrautir10 af öllu tagi

148. spurn­inga­þraut: Hvað hét son­ur­inn, sem Abra­ham átti að fórna, drottni til dýrð­ar?

Hér er hlekk­ur á þraut gær­dags­ins. * Auka­spurn­ing, sú fyrri: Ljós­mynd­ina hér að of­an tók Joseph Nicép­hore Niépce í bæn­um Le Gras í Frakklandi. Hvað þyk­ir vera merki­legt við hana? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hvað heit­ir fram­kvæmda­stjóri Sam­taka at­vinnu­lífs­ins? Í þessu sjald­gæfa til­felli er föð­ur­nafn hans ónauð­syn­legt. 2.   Hvað heit­ir formað­ur Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins? 3.   Hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Hvíta-Rússlandi? 4.   Einn af patríörk­um...
Út um dyrnar – eða gluggann
Einar Már Jónsson
Pistill

Einar Már Jónsson

Út um dyrn­ar – eða glugg­ann

Skipu­leg­um að­ferð­um var beitt til þess að losna við starfs­fólk. Í kjöl­far­ið hófst sjálfs­vígs­alda.