Þessi grein er rúmlega 6 mánaða gömul.

Hvað vitum við um kórónaveiruna?

Rann­sókn­ir á erfða­efni nýju veirunn­ar sýna að hún hef­ur að öll­um lík­ind­um smit­ast manna á milli, frá upp­hafi. Það er að segja veir­an hef­ur ekki smit­ast oft úr dýr­um í menn.

Mest lesið

Einar Már Jónsson
1
Pistill

Einar Már Jónsson

Út um dyrn­ar – eða glugg­ann

Skipu­leg­um að­ferð­um var beitt til þess að losna við starfs­fólk. Í kjöl­far­ið hófst sjálfs­vígs­alda.
„Aldrei séð annað eins!“ Breiðþota í rúmlega 200 metra hæð yfir miðborginni
2
Fréttir

„Aldrei séð ann­að eins!“ Breið­þota í rúm­lega 200 metra hæð yf­ir mið­borg­inni

Borg­ar­bú­ar og flugnör­d­ar tjá sig um lág­flug breið­þotu sem skaut mörg­um skelk í bringu.
Ný staðreyndavakt SUS um stjórnarskrána segir að Alþingi hafi virt þjóðaratkvæðagreiðsluna
3
Fréttir

Ný stað­reynda­vakt SUS um stjórn­ar­skrána seg­ir að Al­þingi hafi virt þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una

Sam­band ungra sjálf­stæð­is­manna sak­ar stuðn­ings­menn nýrr­ar stjórn­ar­skrár um að byggja bar­áttu sína „að mestu á rang­færsl­um“ og að kynna hana sem „lausn alls þess sem telj­ast má póli­tískt bit­bein í ís­lensku sam­fé­lagi“. Á nýrri stað­reynda­vakt SUS er því hafn­að að ný stjórn­ar­skrá hafi ver­ið sam­þykkt af þjóð­inni og sagt að Al­þingi sé að virða þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una.
Gagnrýna tilraun til stofnunar transfóbískra samtaka á Íslandi
4
Fréttir

Gagn­rýna til­raun til stofn­un­ar trans­fób­ískra sam­taka á Ís­landi

Formað­ur Trans Ís­lands, Ugla Stef­an­ía Kristjönu­dótt­ir Jóns­dótt­ir, for­dæm­ir til­raun­ir til að koma á lagg­irn­ar Ís­lands­deild breskra sam­taka sem hún seg­ir að grafi und­an rétt­ind­um trans­fólks. Hún seg­ir að hinseg­in sam­fé­lag­ið hér á landi sé sam­held­ið og muni hafna öll­um slík­um til­raun­um.
Gera stólpagrín að lögreglunni og flykkjast Khedr-fjölskyldunni til varnar
5
Fréttir

Gera stólpa­grín að lög­regl­unni og flykkj­ast Khedr-fjöl­skyld­unni til varn­ar

Fjöldi fólks hef­ur sent stoð­deild rík­is­lög­reglu­stjóra upp­dikt­að­ar ábend­ing­ar um dval­ar­stað og ferð­ir egypsku fjöl­skyld­unn­ar sem nú er í fel­um. „Mér skilst að þau séu tek­in við rekstri Shell-skál­ans“
María Einarsdóttir
6
Aðsent

María Einarsdóttir

Til þess er mál­ið varð­ar

Ég veit ekki hver þú ert, en mig lang­ar að tala við þig. Mig lang­ar að spyrja þig út í nokkra hluti.
Trump „slefar af tilhlökkun“: Réttindi kvenna, hinsegin fólks og innflytjenda í uppnámi
7
Fréttir

Trump „slef­ar af til­hlökk­un“: Rétt­indi kvenna, hinseg­in fólks og inn­flytj­enda í upp­námi

Re­públi­kan­ar til­kynna að þeir ætla að keyra í gegn nýj­an hæsta­rétt­ar­dóm­ara sem gæti breytt öllu laga- og rétt­indaum­hverfi Banda­ríkj­anna fyr­ir kom­andi kyn­slóð­ir.
Stundin #124
September 2020
#124 - September 2020
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 2. október.
Hvað vitum við um kórónaveiruna?
Einkenni faraldursins Margir hafa notað sýklagrímur til að minnka líkur á smiti, en þær eru helst taldar virka ef mikið návígi er við sjúklinga. Mynd: Shutterstock

Í lok árs 2019 barst tilkynning frá yfirvöldum í Kína um að 44 einstaklingar hefðu smitast af áður óþekktri veiru. Eftir að smitum tók að fjölga fékk veiran nafnið 2019 – nCoV, þar sem 2019 vísar í ártalið sem hún varð til, n – ið vísar í novel, sem þýðir ný og CoV er tilvísun í Corona Virus.

Í dag gengur þessa veira undir nafninu SARS – CoV – 2. Þetta nýja nafn hefur einnig skírskotun í Corona Virus, en forskeytið SARS er vísun í Sevire Acute Respiratoru Syndrome, sjúkdóm sem olli miklum mannskaða í Asíu á árunum 2002 og 2003. SARS-CoV-2 er nefnilega lík kórónaveirunni sem tók að smita fólk árin 2002–2003 en ekki alveg eins og hefur þess vegna fengið viðskeytið 2.

Í daglegu tali er þó oftast bara talað um nýju kórónaveiruna eða COVID-19 veiruna. SARS – CoV – 2 veldur nefnilega sjúkdómnum COVID-19, sjúkdómi sem getur verið allt frá vægum einkennum  til alvarlegrar lungnabólgu.

Síðan fyrsta tilkynningin barst frá Kína í kringum áramótin hefur mikið vatn runnið til sjávar, veiran hefur dreift sér víða um heiminn og fyrstu fréttir um staðfest smit hérlendis bárust þann 28. febrúar. Þegar þetta er ritað (1. mars 2020) hafa 3001 látist og 88.306 tilfelli verið staðfest. Á sama tíma hafa 42.728 einstaklingar nú þegar náð sér af veirusýkingunni. Þó má leiða að því líkur að þessar tölur hafi breyst þegar þessi texti birtist á prenti, þar sem hlutirnir gerast mjög hratt. 

Almennt um kórónaveirur

Kórónaveirur eru RNA veirur, það þýðir að erfðaefnið sem þær bera er RNA, svipuð sameind og erfðaefni okkar mannanna sem heitir DNA. Munurinn á DNA og RNA felst fyrst og fremst í einum basa, RNA inniheldur Urasil en ekki Týmín, eins og DNA. Að auki er sykran sem er hluti af beinagrind sameindarinnar, ríbósi í RNA-i en ekki deoxýríbósi, sem er sykran í DNA.

Veirur eru mjög fjölbreyttur hópur og ólíkt hópum úr lífheiminum er ekki óalgengt að þær séu með RNA sem erfðaefni í stað DNA. Þegar kórónaveirur smita fólk nota veirurnar innviði mannafrumnanna til að búa til fleiri veirur og prótínin sem þau þarfnast eftir uppskriftinni sem er skrifuð í RNA-ið þeirra. Þetta á við um allar veirur hver sem hýsillinn þeirra er og vegna þessa eru veirur ekki eiginlegar lífverur.

Flestar þekktar kórónaveirur smita dýr en ekki fólk.

Flestar þekktar kórónaveirur smita dýr en ekki fólk. Það kemur þó fyrir að slíkar veirur taki örlitlum breytingum sem gera þeim kleift að smita fólk, eins og nýja kórónaveiran hefur gert einhvern tímann í lok árs 2019, að öllum líkindum í nánd við Wuhan-borg í Kína. 

Rannsóknir á erfðaefni nýju veirunnar sýna að hún hefur að öllum líkindum smitast manna á milli, frá upphafi. Það er að segja veiran hefur ekki smitast oft úr dýrum í menn. Þetta sést þar sem veiruerfðaefnið í smituðum einstaklingum víðs vegar um heiminn er eins. Ef veiran hefði smitast í mörgum tilfellum úr dýrum væri mun meiri breytileiki í erfðaefninu. 

SARS og MERS

Þær eru ekki margar kórónaveirurnar sem smita fólk, enda leggjast þær, eins og áður sagði, frekar á dýr. Þó eru til að minnsta kosti sjö kórónaveirur sem valda sjúkdómum í mannfólki. Fjórar þeirra bera þau þjálu nöfn 229E, NL63, OC43 og KHU1. Þessar kórónaveirur eru þokkalega algengar og valda almennu kvefi í mönnum. Þær eru ekki hættulegar og valda sárasjaldan dauðsföllum hjá þeim sem af þeim smitast.

Þekktar kórónaveirur sem geta valdið alvarlegum öndunarfærasjúkdómum eru þrjár, SARS, MERS og nú nýja kórónaveiran, SARS – CoV – 2. Allar þessar veirur eru tiltölulega nýtilkomnar, sú fyrsta SARS kom til árið 2002, MERS 10 árum seinna eða 2012.

SARS stendur fyrir Severe Acute Respiratory Syndrome sem á íslenksu þýðist yfir í HABL, Heilkenni alvarlegrar bráðalungnabólgu. Sú veira olli mjög alvarlegri lungnabólgu sem dró 774 til dauða en smitaði um 8.000 manns á þeim átta mánuðum sem faraldurinn geisaði á árunum 2002–2003. Dánartíðni af völdum SARS var því nálægt 10%.

Dánartíðni af völdum SARS var því nálægt 10%.

Svipuð veira, MERS (Middle East Respiratory Syndrome,) fannst svo á Arabíuskaganum árið 2012. Sú veira náði ekki að dreifast mikið um heiminn, en hún olli mjög alvarlegri lungnabólgu, þar sem dánartíðnin var yfir 30%.

Í tilfellum SARS og MERS reyndist nokkuð auðvelt að stöðva útbreiðslu þeirra, sem sést í þeim lágu tölum yfir smitaða einstaklinga. Í samanburði við þetta er nýja kórónaveiran mjög skæð enda hefur hún smitað tífalt fleiri en SARS veiran gerði á sínum tíma.

Nýja kórónaveiran smitar mun hraðar en „systur“ hennar SARS og MERS, sem hvorugar fóru að smitast milli manna fyrr en sjúklingurinn var orðinn mjög veikur. En geta nýju veirunnar til að veikja er líka ekki jafn mikil og systurveiranna. Að vissu leyti er það ástæðan fyrir því að hún dreifist jafn hratt og raun ber vitni

SARS – CoV – 2: „Nýja kórónaveiran“

Samkvæmt rannsókn sem birtist í Lancet hefur fyrsta tilfellið að öllum líkindum komið til í upphafi desember 2019. Uppruni nýju kórónaveirunnar er ekki að fullu skilgreindur og það getur reynst þrautin þyngri að sannreyna það hver var fyrstur til að veikjast. Markaðurinn í Wuhan um miðjan desember, sem fyrst var talinn upphafspunkturinn, olli því svo að veiran dreifðist mjög hratt milli manna, þar sem mikill fjöldi kom saman. 

Rannsókn sem birt var í Nature þann 3. febrúar segir margt benda til þess að SARS – CoV – 2 nýti sér sömu prótín og SARS veiran til að komast inn í frumur mannslíkamans. Veiran binst við prótín sem heitir angotensin converting ensyme II (ACE2). Það er prótín sem finnst meðal annars á yfirborði frumna í lungum. 

Helsti munurinn á milli SARS veiranna tveggja er sá að sú sem uppgötvaðist 2002–2003 tók sér bólfestu neðarlega í öndunarfærum sjúklinga, þar sem ACE2 prótínið er að finna. Þess vegna var lítil hætta á smiti nema ef einstaklingur sem bar veiruna var orðinn mjög veikur af lungnabólgu. 

Greining á smiti

Kórónaveirusmit er skoðað með aðferð sem kallast PCR (polymeraase chain reaction). Þetta er tækni til að magna upp þekkt erfðaefni, í því skyni að mæla hvort það sé til staðar. Vegna þess að erfðaefni veirunnar er þekkt er hægt að búa til þreifara sem bindast sértækt við erfðaefni veirunnar og magna þannig upp erfðaefni sem gæti einungis verið til staðar ef veiran er til staðar.

Þessi aðferð er ekki líkleg til að gefa fölsk jákvæð svör. Hins vegar getur verið erfitt að vita hvenær er víst að aðferðin nái að magna erfðaefnið. Til þess að prófið heppnist þarf veiran að vera til staðar í líkama einstaklingsins í nægilega miklu magni til að hægt sé að einangra erfðaefni hennar.

Af þessum ástæðum er líklegt að einstaklingar sem hafa komist í tæri við veiruna en eru enn ekki orðnir veikir, fái falskar neikvæðar niðurstöður úr þessum prófum. Ef grunur leikur á smiti er því mikilvægt að hlýða fyrirmælum um sóttkví og almennt hreinlæti, þar sem veiran smitast af öllum líkindum mest í gegnum hósta eða aðra sambærilega vessa frá smituðum einstaklingi.

Er ástæða til að óttast?

2019-COVID getur komið fram sem væg sýking sem getur verið staðsett ofarlega í öndunarvegi, en leiðir veirunnar inn í frumur ofarlega í öndunarvegi eru enn ekki þekktar. Binding veirunnar við ACE2 prótínið sem rædd er hér að framan er ekki talin líklega leið veirunnar inn í efri öndunarveg þar sem prótínið finnst helst neðar í lungunum.

Þetta gerir það að verkum að veiran getur verið til staðar ofarlega í öndunarvegi einstaklings sem er ekki enn orðinn mjög lasinn. Einhver tilfelli hafa komið fram þar sem smit hafa átt sér stað þótt einstaklingurinn hafi ekki fundið fyrir einkennum. Ef veiran er til staðar ofarlega í öndunarvegi eru meiri líkur á því að hún fylgi með í munnvatnsdropum sem dreifast við hósta og hnerra.

Nú þegar hefur mikill fjöldi fólks smitast af veirunni og þar af eru margir lengi að jafna sig. Dánartíðnin er þó enn sem komið er ekki talin vera nema 3,4%. Líklegt er að dánartíðnin sé mun lægri þar sem væg einkenni af smiti veirunnar eru ekki endilega staðfest.

Af þeim sem hafa dáið eru langflestir annaðhvort eldra fólk, sem oft er með veikara ónæmiskerfi, eða með undirliggjandi sjúkdóma, svo sem háan blóðþrýsting, hjartasjúkdóma eða sykursýki. Enginn af þeim sem hefur látist hingað til er undir 10 ára aldri, og reyndar virðist veiran síður smita börn af einhverjum ástæðum.

Hreinlæti er skilvirkasta leiðin til að koma í veg fyrir smit

Nú þegar veiran er komin til landsins er smithættan orðin meiri, en þó má segja að í nútímasamfélagi hafi koma veirunnar hingað aðeins verið tímaspursmál. Veiran er mjög smitandi en hún lýtur þó sömu lögmálum og aðrar veirur sem valda til dæmis inflúensu, hún lifir ekki lengi án þess að hafa hýsil.

Þess vegna er mikilvægt að gæta vel að almennu hreinlæti, þvo hendur reglulega og vel og nota sótthreinsandi efni þegar við á. Þetta er sérstaklega mikilvægt fyrir máltíðir, þar sem snerting við slímhúð er mjög greið smitleið.

Það er sennilega aldrei jafn mikilvægt að virða persónuleg landamæri vinnufélaga, kunningja og vina, og akkúrat núna þegar þessi veira herjar á okkur. Þó hún sé ekki líkleg til að valda okkur miklum skaða þá er nær öruggt að hún nær að smita alla sem komast í tæri við hana þar sem ónæmiskerfi okkar hefur ekki kynnst henni áður og engin mótefni eru til í líkamanum til að koma í veg fyrir veikindi. Það er sennilega hættulegasta vopn SARS – CoV – 2. 

Ítarefni:

Science News: Spurningum svarað um kórónaveiruna

Virginia Department of Health: Staðreyndir um veiruna

The Lancet: Klínísk einkenni sjúklinga með nýju kórónaveiruna

Ný rannsókn: Lungnabólgufaraldur tengdur nýrri kórónaveiru sem hugsanlega má rekja til leðurblaka

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin: Samstarfsverkefni WHO og Kína vegna kóvid-19

Tölfræði um dánartíðni og dreifingu kóvid-19

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.
Tengdar greinar

Þekking

Manneskja á sér litla von þegar uppgufun svita hættir
Þekking

Mann­eskja á sér litla von þeg­ar upp­guf­un svita hætt­ir

Fólk gæti glímt við vanda tengd­an sam­spili mik­ils hita og raka fyrr en áætl­að var. Þar sem hita­stig og raka­stig er mjög hátt get­ur það leitt til þess að upp­guf­un svit­ans hætt­ir jafn­vel al­veg, sem er lífs­hættu­legt ástand.
Aukin skjánotkun leiðir ekki til verri félagsfærni barna
Þekking

Auk­in skjánotk­un leið­ir ekki til verri fé­lags­færni barna

Lang­tím­a­rann­sókn sýndi að nem­end­ur sem hófu leik­skóla­göngu ár­ið 2010 reynd­ust með betri fé­lags­færni en þeir sem byrj­uðu á leik­skóla 1998.
Munur á ævilengd kynjanna ekki aðeins til staðar á mannfólki
Þekking

Mun­ur á ævi­lengd kynj­anna ekki að­eins til stað­ar á mann­fólki

Að með­al­tali lifa kon­ur sex til átta ár­um leng­ur en karl­ar. Rann­sókn á dýra­rík­inu sýndi að kven­dýr lifðu 18,6% leng­ur en karldýr sömu teg­und­ar.
Flensusmit í æsku skýrir að hluta vernd gegn inflúensu í framtíðinni
Þekking

Flensu­smit í æsku skýr­ir að hluta vernd gegn in­flú­ensu í fram­tíð­inni

In­flú­ensu­veir­an stökk­breyt­ist á hverju ári. Þeir sem fá flens­una ung­ir fá að hluta vernd gegn sömu veiru á full­orð­ins­ár­um, en ekki gegn ann­arri teg­und henn­ar.
Hvers vegna eiga svo margir sjúkdómar uppruna sinn í leðurblökum?
Þekking

Hvers vegna eiga svo marg­ir sjúk­dóm­ar upp­runa sinn í leð­ur­blök­um?

COVID-19 er tal­in hafa borist í menn úr leð­ur­blök­um, hugs­an­lega í gegn­um fisk­mark­að­inn í Wu­h­an.
Ný tilgáta horfir á kynhneigð út frá nýju sjónarhorni
Þekking

Ný til­gáta horf­ir á kyn­hneigð út frá nýju sjón­ar­horni

Sam­kyn­hneigð er bæði eðli­leg og al­geng í dýra­rík­inu. Í stað þess að spyrja af hverju dýr sýni sam­kyn­hneigða hegð­un ætti spurn­ing­in frem­ur að vera „af hverju ekki?“

Mest lesið

Einar Már Jónsson
1
Pistill

Einar Már Jónsson

Út um dyrn­ar – eða glugg­ann

Skipu­leg­um að­ferð­um var beitt til þess að losna við starfs­fólk. Í kjöl­far­ið hófst sjálfs­vígs­alda.
„Aldrei séð annað eins!“ Breiðþota í rúmlega 200 metra hæð yfir miðborginni
2
Fréttir

„Aldrei séð ann­að eins!“ Breið­þota í rúm­lega 200 metra hæð yf­ir mið­borg­inni

Borg­ar­bú­ar og flugnör­d­ar tjá sig um lág­flug breið­þotu sem skaut mörg­um skelk í bringu.
Ný staðreyndavakt SUS um stjórnarskrána segir að Alþingi hafi virt þjóðaratkvæðagreiðsluna
3
Fréttir

Ný stað­reynda­vakt SUS um stjórn­ar­skrána seg­ir að Al­þingi hafi virt þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una

Sam­band ungra sjálf­stæð­is­manna sak­ar stuðn­ings­menn nýrr­ar stjórn­ar­skrár um að byggja bar­áttu sína „að mestu á rang­færsl­um“ og að kynna hana sem „lausn alls þess sem telj­ast má póli­tískt bit­bein í ís­lensku sam­fé­lagi“. Á nýrri stað­reynda­vakt SUS er því hafn­að að ný stjórn­ar­skrá hafi ver­ið sam­þykkt af þjóð­inni og sagt að Al­þingi sé að virða þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una.
Gagnrýna tilraun til stofnunar transfóbískra samtaka á Íslandi
4
Fréttir

Gagn­rýna til­raun til stofn­un­ar trans­fób­ískra sam­taka á Ís­landi

Formað­ur Trans Ís­lands, Ugla Stef­an­ía Kristjönu­dótt­ir Jóns­dótt­ir, for­dæm­ir til­raun­ir til að koma á lagg­irn­ar Ís­lands­deild breskra sam­taka sem hún seg­ir að grafi und­an rétt­ind­um trans­fólks. Hún seg­ir að hinseg­in sam­fé­lag­ið hér á landi sé sam­held­ið og muni hafna öll­um slík­um til­raun­um.
Gera stólpagrín að lögreglunni og flykkjast Khedr-fjölskyldunni til varnar
5
Fréttir

Gera stólpa­grín að lög­regl­unni og flykkj­ast Khedr-fjöl­skyld­unni til varn­ar

Fjöldi fólks hef­ur sent stoð­deild rík­is­lög­reglu­stjóra upp­dikt­að­ar ábend­ing­ar um dval­ar­stað og ferð­ir egypsku fjöl­skyld­unn­ar sem nú er í fel­um. „Mér skilst að þau séu tek­in við rekstri Shell-skál­ans“
María Einarsdóttir
6
Aðsent

María Einarsdóttir

Til þess er mál­ið varð­ar

Ég veit ekki hver þú ert, en mig lang­ar að tala við þig. Mig lang­ar að spyrja þig út í nokkra hluti.
Trump „slefar af tilhlökkun“: Réttindi kvenna, hinsegin fólks og innflytjenda í uppnámi
7
Fréttir

Trump „slef­ar af til­hlökk­un“: Rétt­indi kvenna, hinseg­in fólks og inn­flytj­enda í upp­námi

Re­públi­kan­ar til­kynna að þeir ætla að keyra í gegn nýj­an hæsta­rétt­ar­dóm­ara sem gæti breytt öllu laga- og rétt­indaum­hverfi Banda­ríkj­anna fyr­ir kom­andi kyn­slóð­ir.

Mest deilt

Gagnrýna tilraun til stofnunar transfóbískra samtaka á Íslandi
1
Fréttir

Gagn­rýna til­raun til stofn­un­ar trans­fób­ískra sam­taka á Ís­landi

Formað­ur Trans Ís­lands, Ugla Stef­an­ía Kristjönu­dótt­ir Jóns­dótt­ir, for­dæm­ir til­raun­ir til að koma á lagg­irn­ar Ís­lands­deild breskra sam­taka sem hún seg­ir að grafi und­an rétt­ind­um trans­fólks. Hún seg­ir að hinseg­in sam­fé­lag­ið hér á landi sé sam­held­ið og muni hafna öll­um slík­um til­raun­um.
Ný staðreyndavakt SUS um stjórnarskrána segir að Alþingi hafi virt þjóðaratkvæðagreiðsluna
2
Fréttir

Ný stað­reynda­vakt SUS um stjórn­ar­skrána seg­ir að Al­þingi hafi virt þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una

Sam­band ungra sjálf­stæð­is­manna sak­ar stuðn­ings­menn nýrr­ar stjórn­ar­skrár um að byggja bar­áttu sína „að mestu á rang­færsl­um“ og að kynna hana sem „lausn alls þess sem telj­ast má póli­tískt bit­bein í ís­lensku sam­fé­lagi“. Á nýrri stað­reynda­vakt SUS er því hafn­að að ný stjórn­ar­skrá hafi ver­ið sam­þykkt af þjóð­inni og sagt að Al­þingi sé að virða þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una.
Gera stólpagrín að lögreglunni og flykkjast Khedr-fjölskyldunni til varnar
3
Fréttir

Gera stólpa­grín að lög­regl­unni og flykkj­ast Khedr-fjöl­skyld­unni til varn­ar

Fjöldi fólks hef­ur sent stoð­deild rík­is­lög­reglu­stjóra upp­dikt­að­ar ábend­ing­ar um dval­ar­stað og ferð­ir egypsku fjöl­skyld­unn­ar sem nú er í fel­um. „Mér skilst að þau séu tek­in við rekstri Shell-skál­ans“
„Aldrei séð annað eins!“ Breiðþota í rúmlega 200 metra hæð yfir miðborginni
4
Fréttir

„Aldrei séð ann­að eins!“ Breið­þota í rúm­lega 200 metra hæð yf­ir mið­borg­inni

Borg­ar­bú­ar og flugnör­d­ar tjá sig um lág­flug breið­þotu sem skaut mörg­um skelk í bringu.
María Einarsdóttir
5
Aðsent

María Einarsdóttir

Til þess er mál­ið varð­ar

Ég veit ekki hver þú ert, en mig lang­ar að tala við þig. Mig lang­ar að spyrja þig út í nokkra hluti.
Kjartan Jónsson
6
Aðsent

Kjartan Jónsson

Fullt eða eðli­legt gjald í stjórn­ar­skrá?

Kjart­an Jóns­son skrif­ar um ákvæði í stjórn­ar­skrá um nátt­úru­auð­lind­ir.
Trump „slefar af tilhlökkun“: Réttindi kvenna, hinsegin fólks og innflytjenda í uppnámi
7
Fréttir

Trump „slef­ar af til­hlökk­un“: Rétt­indi kvenna, hinseg­in fólks og inn­flytj­enda í upp­námi

Re­públi­kan­ar til­kynna að þeir ætla að keyra í gegn nýj­an hæsta­rétt­ar­dóm­ara sem gæti breytt öllu laga- og rétt­indaum­hverfi Banda­ríkj­anna fyr­ir kom­andi kyn­slóð­ir.

Mest lesið í vikunni

Litli drengurinn í Garðabæ kvaddur í dag: „Maxi gerði engum neitt mein“
1
Fréttir

Litli dreng­ur­inn í Garða­bæ kvadd­ur í dag: „Maxi gerði eng­um neitt mein“

Í dag kvöddu fjöl­skyldu­með­lim­ir, vin­ir og skóla­fé­lag­ar kær­leiks­rík­an, frum­leg­an, hjálp­sam­an og hug­mynda­rík­an strák í Garða­bæ. Hann skil­ur eft­ir sig góð­ar minn­ing­ar og mik­inn sökn­uð.
Þrjár konur tilkynntu sama lækni til landlæknis
2
Viðtal

Þrjár kon­ur til­kynntu sama lækni til land­lækn­is

Lækn­ir á Land­spít­al­an­um var í tvígang kærð­ur fyr­ir kyn­ferð­is­brot. Mál­in voru felld nið­ur, lækn­ir­inn lýsti sak­leysi og hélt áfram að sinna börn­um. Spít­al­inn seg­ist ekki vera að­ili að slík­um mál­um. Kon­urn­ar til­kynntu lækn­inn til land­lækn­is ásamt þriðju kon­unni en fleiri lýsa sömu reynslu. Eft­ir stend­ur spurn­ing um hversu langt lækn­ar megi ganga og hvort það þyki ásætt­an­legt að sjúk­ling­ar séu í sár­um á eft­ir. „Mig lang­ar að vita hvort það mátti koma svona fram við mig,“ seg­ir ein.
Glataði nánast öllu í kakkalakkafaraldri í Laugardalnum
3
Fréttir

Glat­aði nán­ast öllu í kakka­lakkafar­aldri í Laug­ar­daln­um

Eli­verta Pana­riti þurfti að flýja íbúð í Laug­ar­daln­um vegna plágu af kakka­lökk­um. Lögráða­mað­ur leigu­sala held­ur leigu­trygg­ingu henn­ar eft­ir þar sem hún skildi mögu­lega smit­aða bú­slóð eft­ir.
Þriðjungur smita á írskum pöbb í miðbænum – starfsmenn Borgunar í sóttkví eftir starfsmannapartý
4
FréttirCovid-19

Þriðj­ung­ur smita á írsk­um pöbb í mið­bæn­um – starfs­menn Borg­un­ar í sótt­kví eft­ir starfs­mannapartý

Þriðj­ung­ur Covid-smit­anna síð­ustu daga eru rak­in til The Iris­hm­an Pub við Klapp­ar­stíg. Kári Stef­áns­son vill loka öll­um vín­veit­inga­hús­um yf­ir helg­ina, en eig­andi stað­ar­ins vill lengja opn­un­ar­tíma til að dreifa fólki.
Dagur svarar Bolla: „Sendir mér hlýjar kveðjur frá Spáni“
5
Fréttir

Dag­ur svar­ar Bolla: „Send­ir mér hlýj­ar kveðj­ur frá Spáni“

„Borg­ar­stjór­ann burt!“ seg­ir Bolli í Sautján sem keypti opnu­aug­lýs­ingu í Morg­un­blað­inu til að mót­mæla fækk­un bíla­stæða.
Einar Már Jónsson
6
Pistill

Einar Már Jónsson

Út um dyrn­ar – eða glugg­ann

Skipu­leg­um að­ferð­um var beitt til þess að losna við starfs­fólk. Í kjöl­far­ið hófst sjálfs­vígs­alda.
Samherjafélag afskrifar 257 milljóna lán til félags Eyþórs Arnalds borgarfulltrúa
7
FréttirSamherjaskjölin

Sam­herja­fé­lag af­skrif­ar 257 millj­óna lán til fé­lags Ey­þórs Arn­alds borg­ar­full­trúa

Fé­lag Sam­herja sem lán­aði Ey­þóri Arn­alds fyr­ir hluta­bréf­um í Morg­un­blað­inu tap­aði 200 millj­ón­um í fyrra. Skuld fé­lags Ey­þórs við Sam­herja­fé­lag­ið hef­ur nú ver­ið af­skrif­uð að fullu. Fé­lag­ið sem lán­ar Ey­þóri er fjár­magn­að óbeint af sama fé­lagi á Kýp­ur og greiddi Namib­íu­mönn­um hundruð millj­óna króna í mút­ur.

Mest lesið í mánuðinum

Ellefu ára drengur fannst látinn í Garðabæ
1
Fréttir

Ell­efu ára dreng­ur fannst lát­inn í Garða­bæ

Mál­ið ekki rann­sak­að sem saka­mál.
Litli drengurinn í Garðabæ kvaddur í dag: „Maxi gerði engum neitt mein“
2
Fréttir

Litli dreng­ur­inn í Garða­bæ kvadd­ur í dag: „Maxi gerði eng­um neitt mein“

Í dag kvöddu fjöl­skyldu­með­lim­ir, vin­ir og skóla­fé­lag­ar kær­leiks­rík­an, frum­leg­an, hjálp­sam­an og hug­mynda­rík­an strák í Garða­bæ. Hann skil­ur eft­ir sig góð­ar minn­ing­ar og mik­inn sökn­uð.
Íbúð á 345 milljónir til sölu í Reykjavík
3
Fréttir

Íbúð á 345 millj­ón­ir til sölu í Reykja­vík

Dýr­ustu íbúð­ir Ís­lands­sög­unn­ar eru komn­ar á sölu og fást á allt að 345 millj­ón­ir króna. Fleiri bað­her­bergi en svefn­her­bergi eru í dýr­ustu íbúð­un­um. 70 lúxus­í­búð­ir koma á sölu.
Útlendingastofnun sendir hjón með fjögur ung börn nauðug úr landi
4
Fréttir

Út­lend­inga­stofn­un send­ir hjón með fjög­ur ung börn nauð­ug úr landi

Egypskri fjöl­skyldu sem hef­ur dval­ið hér í yf­ir tvö ár hef­ur ver­ið neit­að um vernd og á að senda hana úr landi í næstu vik­ur. Yngsta barn­ið var hálfs árs þeg­ar það kom til lands­ins. Fjöl­skyldufað­ir­inn ótt­ast um líf sitt verði hann send­ur til baka en hann lýs­ir of­sókn­um vegna stjórn­mála­skoð­anna sinna.
Tveir forstöðumenn í röð hætta og kvarta undan einelti
5
Fréttir

Tveir for­stöðu­menn í röð hætta og kvarta und­an einelti

Jóna Hlíf Hall­dórs­dótt­ir, for­stöðu­mað­ur Gerð­arsafns, hef­ur sagt upp vegna sam­skipta­örð­ug­leika við for­stöðu­mann menn­ing­ar­mála Kópa­vogs­bæj­ar, Soffíu Karls­dótt­ur. Jóna Hlíf seg­ir að Soffía hafi ít­rek­að gert lít­ið úr sér, huns­að álit sitt og dreift um sig slúðri. For­veri Jónu Hlíf­ar hrakt­ist einnig úr starfi vegna sam­skipta­örð­ug­leika við Soffíu.
Áslaug Arna flutt með þyrlu Land­helgis­gæslunnar úr fríi og til baka
6
FréttirCovid-19

Áslaug Arna flutt með þyrlu Land­helg­is­gæsl­unn­ar úr fríi og til baka

Land­helg­is­gæsl­an sótti Áslaugu Örnu Sig­ur­björns­dótt­ur dóms­mála­ráð­herra úr hesta­ferð á Suð­ur­landi á fund í Reykja­vík og flutti hana svo aft­ur til baka. Sjald­gæft er að flog­ið sé með ráð­herra. Dag­inn eft­ir var til­kynnt um hópsmit­ið á Hót­el Rangá og ráð­herra fór í smit­gát. Flug­stjór­inn reynd­ist í innri hring sama hópsmits og er nú í sótt­kví.
Hljóðritaði samtal við fyrrverandi starfsmann Seðlabankans og skrifaði skýrslu um það fyrir Samherja
7
RannsóknSamherjaskjölin

Hljóð­rit­aði sam­tal við fyrr­ver­andi starfs­mann Seðla­bank­ans og skrif­aði skýrslu um það fyr­ir Sam­herja

Jón Ótt­ar Ólafs­son, fyrr­ver­andi rann­sókn­ar­lög­reglu­mað­ur og ráð­gjafi Sam­herja, fékk upp­lýs­ing­ar frá tveim­ur fyrr­ver­andi starfs­mönn­um Seðla­banka Ís­lands um rann­sókn bank­ans á Sam­herja. Ann­ar starfs­mað­ur­inn vissi ekki að Jón Ótt­ar væri að vinna fyr­ir Sam­herja og vissi ekki að sam­tal­ið við hann væri hljóð­rit­að. Seðla­banka­mál Sam­herja hef­ur op­in­ber­að nýj­an veru­eika á Ís­landi þar sem stór­fyr­ir­tæki beit­ir áð­ur óþekkt­um að­ferð­um í bar­áttu sinni gegn op­in­ber­um stofn­un­um og fjöl­miðl­um.

Nýtt á Stundinni

Erum við fullvalda þjóð?
Guðmundur
Blogg

Guðmundur

Er­um við full­valda þjóð?

Allt frá lýð­veld­is­stofn­un hef­ur stjórn­mála­flokk­un­um tek­ist að koma í veg fyr­ir end­ur­skoð­un lýð­veld­is­stjórn­ar­skrár­inn­ar. All­marg­ar nefnd­ir hafa ver­ið skip­að­ar af hálfu Al­þing­is til þess að tak­ast á við þetta verk­efni, en ráð­andi öfl hafa jafn­an grip­ið inn í það ferli með full­yrð­ing­um um að ástæðu­laust sé að um­bylta stjórn­ar­skránni. Hún sé „listi­leg smíð“ og jafn­vel geng­ið svo langt að full­yrða að...
Lömun á farþegaflugi getur ógnað starfsemi Landspítala
FréttirCovid-19

Löm­un á far­þega­flugi get­ur ógn­að starf­semi Land­spít­ala

Flók­ið hef­ur reynst að koma til lands­ins tækni­mönn­um og af­leys­inga­lækn­um. Auk þess gætu skap­ast vanda­mál við að koma íhlut­um í lækn­inga­tæki hratt til lands­ins í bráða­til­fell­um. Þá er far­ald­ur­inn einnig far­inn að hafa veru­leg áhrif á dag­lega starf­semi. 22 að­gerð­um var frest­að í síð­ustu viku.
Gera stólpagrín að lögreglunni og flykkjast Khedr-fjölskyldunni til varnar
Fréttir

Gera stólpa­grín að lög­regl­unni og flykkj­ast Khedr-fjöl­skyld­unni til varn­ar

Fjöldi fólks hef­ur sent stoð­deild rík­is­lög­reglu­stjóra upp­dikt­að­ar ábend­ing­ar um dval­ar­stað og ferð­ir egypsku fjöl­skyld­unn­ar sem nú er í fel­um. „Mér skilst að þau séu tek­in við rekstri Shell-skál­ans“
Til þess er málið varðar
María Einarsdóttir
Aðsent

María Einarsdóttir

Til þess er mál­ið varð­ar

Ég veit ekki hver þú ert, en mig lang­ar að tala við þig. Mig lang­ar að spyrja þig út í nokkra hluti.
Útvarp Saga hagnaðist um tvær milljónir
Fréttir

Út­varp Saga hagn­að­ist um tvær millj­ón­ir

Launa­kostn­að­ur dróst veru­lega sam­an hjá rekstr­ar­fé­lagi Út­varps Sögu í fyrra. Í nýj­um árs­reikn­ingi seg­ir að fé­lag­ið hafi ver­ið rek­ið með tapi ár­ið 2018, en ekki hagn­aði eins og áð­ur hafði kom­ið fram.
149. spurningaþraut: Hér er meðal annars spurt um jafnöldrur tvær frá Frakklandi
Þrautir10 af öllu tagi

149. spurn­inga­þraut: Hér er með­al ann­ars spurt um jafn­öldr­ur tvær frá Frakklandi

Góð­an dag! Hér er þraut gær­dags­ins. * Auka­spurn­ing sú hin fyrri: Á mynd­inni hér að of­an má sjá stærsta orr­ustu­skip sem smíð­að hef­ur ver­ið, 70.000 tonna tröll, sem var á ferð­inni í síð­ari heims­styrj­öld. Það bar níu 46 senti­metra hlaupvíð­ar byss­ur að að­al­vopn­um. Hvaða ríki lét smíða þetta skrímsli? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hvað heit­ir Seðla­banka­stjóri? 2.   Um mán­aða­mót­in maí/júní sept­em­ber...
„Aldrei séð annað eins!“ Breiðþota í rúmlega 200 metra hæð yfir miðborginni
Fréttir

„Aldrei séð ann­að eins!“ Breið­þota í rúm­lega 200 metra hæð yf­ir mið­borg­inni

Borg­ar­bú­ar og flugnör­d­ar tjá sig um lág­flug breið­þotu sem skaut mörg­um skelk í bringu.
Ný staðreyndavakt SUS um stjórnarskrána segir að Alþingi hafi virt þjóðaratkvæðagreiðsluna
Fréttir

Ný stað­reynda­vakt SUS um stjórn­ar­skrána seg­ir að Al­þingi hafi virt þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una

Sam­band ungra sjálf­stæð­is­manna sak­ar stuðn­ings­menn nýrr­ar stjórn­ar­skrár um að byggja bar­áttu sína „að mestu á rang­færsl­um“ og að kynna hana sem „lausn alls þess sem telj­ast má póli­tískt bit­bein í ís­lensku sam­fé­lagi“. Á nýrri stað­reynda­vakt SUS er því hafn­að að ný stjórn­ar­skrá hafi ver­ið sam­þykkt af þjóð­inni og sagt að Al­þingi sé að virða þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una.
Fullt eða eðlilegt gjald í stjórnarskrá?
Kjartan Jónsson
Aðsent

Kjartan Jónsson

Fullt eða eðli­legt gjald í stjórn­ar­skrá?

Kjart­an Jóns­son skrif­ar um ákvæði í stjórn­ar­skrá um nátt­úru­auð­lind­ir.
Gagnrýna tilraun til stofnunar transfóbískra samtaka á Íslandi
Fréttir

Gagn­rýna til­raun til stofn­un­ar trans­fób­ískra sam­taka á Ís­landi

Formað­ur Trans Ís­lands, Ugla Stef­an­ía Kristjönu­dótt­ir Jóns­dótt­ir, for­dæm­ir til­raun­ir til að koma á lagg­irn­ar Ís­lands­deild breskra sam­taka sem hún seg­ir að grafi und­an rétt­ind­um trans­fólks. Hún seg­ir að hinseg­in sam­fé­lag­ið hér á landi sé sam­held­ið og muni hafna öll­um slík­um til­raun­um.
148. spurningaþraut: Hvað hét sonurinn, sem Abraham átti að fórna, drottni til dýrðar?
Þrautir10 af öllu tagi

148. spurn­inga­þraut: Hvað hét son­ur­inn, sem Abra­ham átti að fórna, drottni til dýrð­ar?

Hér er hlekk­ur á þraut gær­dags­ins. * Auka­spurn­ing, sú fyrri: Ljós­mynd­ina hér að of­an tók Joseph Nicép­hore Niépce í bæn­um Le Gras í Frakklandi. Hvað þyk­ir vera merki­legt við hana? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hvað heit­ir fram­kvæmda­stjóri Sam­taka at­vinnu­lífs­ins? Í þessu sjald­gæfa til­felli er föð­ur­nafn hans ónauð­syn­legt. 2.   Hvað heit­ir formað­ur Stjórn­ar­skrár­fé­lags­ins? 3.   Hvað heit­ir höf­uð­borg­in í Hvíta-Rússlandi? 4.   Einn af patríörk­um...
Út um dyrnar – eða gluggann
Einar Már Jónsson
Pistill

Einar Már Jónsson

Út um dyrn­ar – eða glugg­ann

Skipu­leg­um að­ferð­um var beitt til þess að losna við starfs­fólk. Í kjöl­far­ið hófst sjálfs­vígs­alda.