Mest lesið

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“
1

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“
2

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu
3

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ
4

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ

Áslaug Arna velur eftirmann Haraldar í embætti ríkislögreglustjóra
5

Áslaug Arna velur eftirmann Haraldar í embætti ríkislögreglustjóra

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum
6

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Stundin #106
Nóvember 2019
#106 - Nóvember 2019
Prentútgáfa Stundarinnar kemur næst út þann 6. desember.

Indriði Þorláksson

Samherji í gráum skugga

Indriði H. Þorláksson, hagfræðingur og fyrrverandi ríkisskattstjóri, segir að athafnir Samherja í Namibíu hafi ekki komið alveg á óvart í ljósi vísbendinga síðustu missera um viðskipti tengdra félaga vítt um lönd.

Indriði Þorláksson

Indriði H. Þorláksson, hagfræðingur og fyrrverandi ríkisskattstjóri, segir að athafnir Samherja í Namibíu hafi ekki komið alveg á óvart í ljósi vísbendinga síðustu missera um viðskipti tengdra félaga vítt um lönd.

Samherji í gráum skugga
Segir athafnir Samherja ekki koma á óvart Mál Samherja hefur svipt hulunni af starfsháttum sem ekki eru viðunandi og allra síst hjá sem fengið hafa leyfi til að nýta sameiginlega eign þjóðarinnar, skrifar Indriði. 

Ég get ekki sagt að athafnir Samherja hafi komið alveg á óvart. Starfsumhverfi útgerða og umgerð fjármálaviðskipta hérlendis er með þeim hætti að ólíklegt hefði verið að enginn færi yfir lagaleg og siðleg mörk í gróðasókn sinni. Vísbendingar síðustu missera um viðskipti tengdra félaga vítt um lönd hafa vakið spurningar sem ekki hefur verið svarað fyrr en nú. Þar sem reykur er þar er líka eldur stendur einhvern staðar. Það sem kom á óvart var hve upplýsingar Kveiks og Stundarinnar eru umfangsmiklar og afhjúpandi um þá margbrotnu og skipulögðu leynistarfsemi sem fram fór.

Hvað segir Samherjamálið okkur?

Athyglin hefur eðlilega beinst að meintum mútum sem, ef sannar reynast, eru refsivert lagabrot. En málið afhjúpar margt annað sem ekki má líta fram hjá. Það gefur í fyrsta lagi sláandi mynd af því arðráni sem viðgengst í þróunarlöndunum. Í öðru lagi sýnir málið brest í viðskiptasiðferði og opinberar tvöfalt siðferði gagnvart fátækum þróunarlöndum. Í þriðja lagi birtist í því aðhaldleysi eftirlitsaðila. Í fjórða lagi afhjúpar það varanarleysi gagnvart peningaþvætti og skattsvikum og síðast en ekki síst er það enn eitt dæmi um eitraðan kokkteil valds og viðskipta hérlendis sem erlendis. Þess atriði mega ekki gleymast í hita leiksins.

„Auðlindaarðránið í Namibíu í samvinnu íslensks félags og spilltra stjórnmálamanna þar í landi er dapurlegt dæmið um að svona arðrán dó ekki út með hruni nýlenduveldanna“

Auðlindaarðránið í Namibíu í samvinnu íslensks félags og spilltra stjórnmálamanna þar í landi er dapurlegt dæmið um að svona arðrán dó ekki út með hruni nýlenduveldanna, en lifir góðu lífi hjá aðilum sem í krafti auðs og valda hafa tryggt sér aðgang að auðlindum í eigin löndum eða erlendis. Flestar náttúrauðlindir þróunarlandanna, olía, málmar og önnur verðmæt jarðefni eru fénýttar af erlendum aðilum án þess að skilja mikið eftir til hagsbóta fyrir fólkið í landinu aðra en þá sem sitja að völdum og nýta sér þetta til fjárhagslegs framdráttar eða pólitískrar valdeflingar. Þetta vekur óhjákvæmilega líka athygli á stöðunni í orkusölu til stóriðju hér á landi og það stingur í auga að hér á í hlut fyrirtæki sem að nátengdum aðilum meðtöldum hefur ókeypis aðgang að nærri fimmtungi fiskveiðiauðlindarinnar þjóðarinnar.

Gráir listar og svartir

Ísland var sett á gráan lista FAFT fyrir skömmu. Féll það í grýttan jarveg hér á landi og töldu stjórnvöld þá ráðstöfun ómaklega. Samherjamálið sýnir hins vegar að öll skilyrði til peningaþvættis eru fyrir hendi og vekur þá spurningu hvort FAFT hafi einfaldlega verið betur upplýst um raunverulegt ástand í þessum málum en íslensk stjórnvöld. Það er gömul saga og ný að íslensk stjórnvöld hafa ætíð dregið lappirnar oftast vegna þrýstings frá „hagsmunaaðilum“ þegar að aðgerðum gegn skattsvikum og peningaþvætti hefur komið.

Því verður ekki á móti mælt með rökum að hér á landi er mikið ógagnsæi í starfsemi fyrirtækja einkum þeirra sem jafnfram eru með starfsemi, raunverulega eða til málamynda, í erlendri lögsögu. Skráning erlendra félaga í eigu íslenskra aðila er í molum, skráning raunverulegra eigenda og stjórnenda sömuleiðis og ársreikningar eru ófullkomnir og oft óðgengilegir þótt um sé að ræða stórfyrirtæki sem sýsla með auðlindir þjóðarinnar.

„Mál Samherja hefur svipt hulunni af starfsháttum sem ekki eru viðunandi og allra síst hjá sem fengið hafa leyfi til að nýta sameiginlega eign þjóðarinnar“

Í skattamálum er staðan engu betri. Götótt skattalög skapa ótal tækifæri til að fela hagnað og komast hjá skattlagningu hans m.a. með því að flytja hann úr landi. Því til viðbótar er stefna landsins í alþjóðaskattamálum óljós og virkni í samstafi á þeim vettvangi er ekki nægilega mikil m.t.t. þess sem er undir í þessum málum. Skatteftirlit er vanbúið til að sinna þeim flóknu málum sem fylgja alþjóðlegum viðskiptum og skattundanskotum. Staða skattrannsókna er stjórnsýslulega veik og tregða er í rannsóknum á sakamálum og saksókn á grundvelli þeirra.

Milliverðlagning og auðlindir

Þar er staðreynd að mikill hluti útflutnings þeirrar verðmæta sem unnin eru úr eða með auðlindum landsins er seldur erlendum aðilum sem eru í eigu eða eignatengslum við framleiðandann. Sama á við fjármögnun innan þessara félagasamstæða. Möguleikar til fjármálalegra sýndargjörninga og falskrar milliverðlagningar eru miklir. Íslensk löggjöf um milliverðlagningu eru óljós og eftirlit með henni erfitt. Skattyfirvöld eru ekki í stakk búin til að sinna því verkefni.

Mál Samherja hefur svipt hulunni af starfsháttum sem ekki eru viðunandi og allra síst hjá sem fengið hafa leyfi til að nýta sameiginlega eign þjóðarinnar. Það er sprottið upp úr starfsumhverfi sem stuðlar að háttsemi sem þessari og mun hún halda áfram sé ekkert að gert. Það er ekki nægilegt að afgreiða þetta mál með skyndilausnum, afsögnum einstakar málsaðila frá störfum eða refsingum fyrir einstök lagabrot. Viðhorfsbreyting og aðgerðir til frambúðar eru nauðsyn.

 

Tengdar greinar

Samherjaskjölin

Félag Samherja sem greiddi hálfan milljarð í mútur er ennþá viðskiptavinur DNB í Noregi

Félag Samherja sem greiddi hálfan milljarð í mútur er ennþá viðskiptavinur DNB í Noregi

Samherjaskjölin

Í svörum Samherja hf. er ljóst að félagið reynir að fjarlægja sig frá erlendri starfsemi útgerðarinnar sem rekin er í sérstöku eignarhaldsfélagi. Svo virðist sem engum bankareikningum Samherja hf. og tengdra félaga hafi verið lokað í DNB bankanum norska.

Namibískir sjómenn mótmæla og ákærðu verða áfram í gæsluvarðhaldi

Namibískir sjómenn mótmæla og ákærðu verða áfram í gæsluvarðhaldi

Samherjaskjölin

Sexmenningarnir sem ákærðir eru í Namibíu vegna upplýsinga úr Samherjaskjölunum verða í gæsluvarðhaldi fram í febrúar. Mótmæli brutust út við dómshúsið og sjómenn sem misst hafa vinnuna sungu lög.

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Samherjaskjölin

Guðni Th. Jóhannesson, núverandi forseti og sagnfræðingur, ræddi Afríkuveiðar Íslendinga, meðal annars Samherja, og setti þær í sögulegt samhengi í viðtali við DV árið 2012. Hann benti á tvískinnunginn í því að Íslendingar væru nú orðnir úthafsveiðiþjóð.

SWAPO flokkurinn fær sína verstu útreið en heldur völdum

SWAPO flokkurinn fær sína verstu útreið en heldur völdum

Samherjaskjölin

Hage Geingob, forseti Namibíu, hlaut endurkjör en fylgi hans hrundi um rúm 30 prósentustig. SWAPO flokkur hans tapaði auknum meirihluta sem gerir honum erfiðara fyrir að breyta stjórnarskrá.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“
1

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“
2

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu
3

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ
4

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ

Áslaug Arna velur eftirmann Haraldar í embætti ríkislögreglustjóra
5

Áslaug Arna velur eftirmann Haraldar í embætti ríkislögreglustjóra

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum
6

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Mest lesið í vikunni

Er ekki Áslaug Arna stórkostlegur dómsmálaráðherra?
1

Illugi Jökulsson

Er ekki Áslaug Arna stórkostlegur dómsmálaráðherra?

Strákarnir
2

Gunnar Jörgen Viggósson

Strákarnir

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja
3

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Tengja uppsagnir hjá Morgunblaðinu við kjarabaráttu: „Þér kemur einfaldlega ekkert við hvað ég er með í laun“
4

Tengja uppsagnir hjá Morgunblaðinu við kjarabaráttu: „Þér kemur einfaldlega ekkert við hvað ég er með í laun“

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“
5

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“
6

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Mest lesið í vikunni

Er ekki Áslaug Arna stórkostlegur dómsmálaráðherra?
1

Illugi Jökulsson

Er ekki Áslaug Arna stórkostlegur dómsmálaráðherra?

Strákarnir
2

Gunnar Jörgen Viggósson

Strákarnir

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja
3

Guðni Th. benti á tvískinnunginn í Afríkuveiðum Samherja

Tengja uppsagnir hjá Morgunblaðinu við kjarabaráttu: „Þér kemur einfaldlega ekkert við hvað ég er með í laun“
4

Tengja uppsagnir hjá Morgunblaðinu við kjarabaráttu: „Þér kemur einfaldlega ekkert við hvað ég er með í laun“

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“
5

„Eins og að láta kalkún skrifa gagnrýni um þakkargjörðarhátíð“

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“
6

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Mest lesið í mánuðinum

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to  transfer 70 million dollars to a tax haven
1

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to transfer 70 million dollars to a tax haven

Sómakennd Samherja
2

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson

Sómakennd Samherja

Hin stóra fréttin í Samherjamálinu er að birtast okkur
3

Jón Trausti Reynisson

Hin stóra fréttin í Samherjamálinu er að birtast okkur

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“
4

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól
5

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld
6

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld

Mest lesið í mánuðinum

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to  transfer 70 million dollars to a tax haven
1

An Icelandic fishing company bribed officials in Namibia and used Norway's largest bank to transfer 70 million dollars to a tax haven

Sómakennd Samherja
2

Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir og Jón Trausti Reynisson

Sómakennd Samherja

Hin stóra fréttin í Samherjamálinu er að birtast okkur
3

Jón Trausti Reynisson

Hin stóra fréttin í Samherjamálinu er að birtast okkur

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“
4

„Ég ætla ekki að svara þér. Er það torskilið eða hvað?“

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól
5

Banki lokaði á Samherja vegna hættu á peningaþvætti: Flutti níu milljarða í skattaskjól

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld
6

Stundin í sérútgáfu á þriðjudagskvöld

Nýtt á Stundinni

„Ég vissi ekki að ég ætti mín mörk og réði þeim“

Róberta Michelle Hall

„Ég vissi ekki að ég ætti mín mörk og réði þeim“

Loftgæði í Reykjavík á gamlárskvöld verri en við skógarelda Kaliforníu

Loftgæði í Reykjavík á gamlárskvöld verri en við skógarelda Kaliforníu

Flokkur fólksins vill stöðva samþjöppun á kvóta

Flokkur fólksins vill stöðva samþjöppun á kvóta

Bein tengsl á milli svefnleysis og kvíða

Bein tengsl á milli svefnleysis og kvíða

Sjávarútvegsráðherra er vanhæfur

Guðmundur Hörður

Sjávarútvegsráðherra er vanhæfur

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Venjuleg barnafjölskylda fær engar barnabætur á Íslandi - ólíkt hinum Norðurlöndunum

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Mogginn líkir því að kalla sjálfstæðismenn spillta við hatursorðræðu

Áhrif mislinga á ónæmiskerfið

Áhrif mislinga á ónæmiskerfið

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ

Gjaldþrota verktakafyrirtæki vann meiðyrðamál gegn sérfræðingi ASÍ

Tekist á við loftslagsvandann með endurhönnun borgarinnar

Sigurborg Ósk

Tekist á við loftslagsvandann með endurhönnun borgarinnar

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Vigdís kallar Dóru Björt „drullusokk“ og „skítadreifara“

Stærsta lífsverkefnið

Soffía Auður Birgisdóttir

Stærsta lífsverkefnið