Þessi grein er meira en 4 ára gömul.

Svona eignastu náttúruperlu og græðir milljarða

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Hvernig eignast maður náttúruperlu? Í flestum tilfellum er svarið ósköp einfalt; einhver annaðhvort erfði eða keypti jörð sem hefur að geyma stórbrotinn foss, leyndardómsfullan helli eða goshver. Tilfelli Bláa lónsins er hins vegar einstakt, bæði vegna þess að hér er um manngerða náttúruperlu að ræða, umhverfisspjöll sem óvart urðu eitt helsta aðdráttarafl Íslands, og fyrir þær sakir að núverandi eigendur náttúruperlunnar fengu hana í raun og veru pólitískt afhenta á sínum tíma. 

En það er ekki nóg að eiga náttúruperlu. Dæmin sanna að óvirðing fyrir náttúrunni og skammtímagróðasjónarmið geta spillt jafnvel hinni fegurstu náttúru, á meðan uppbygging og sómi geta breytt náttúruperlu í óstöðvandi peningavél. En hvernig græðir maður milljarða á náttúruperlu? Grímur Sæmundsen á svarið við þeirri spurningu. 

Umhverfisspjöll verða baðstaður

Bláa lónið varð til þegar gufuaflsstöð Hitaveitu Suðurnesja hóf starfsemi sína við Svartsengi árið 1976. Þegar fyrstu boranir eftir heitu vatni í Svartsengi hófust árið 1971 varð ljóst að vatnið sem úr borholunni kom var salt, en það inniheldur um það bil þriðjung af seltu sjávar auk fjölmargra uppleystra efna. Jarðsjórinn kemur upp á yfirborðið sem 240 gráðu heit gufa og er hún notuð til að hita ferskvatn fyrir Hitaveitu Suðurnesja. Þegar þessu ferli lýkur þéttist gufan og frá orkuverinu kemur um 80 til 100 gráðu heitt affallsvatn sem er leitt út í hraunið við stöðina. Í rauninni má segja að um náttúruspjöll sé að ræða. Við kólnunina fellur meðal annars út kísilleir sem þéttir botn hraunsins og myndar heitt uppistöðulón úr jarðsjó. Bláhvíti liturinn er talinn stafa af kísilnum í vatninu.

Það var síðan árið 1981 að ungur Keflvíkingur og psoriasis-sjúklingur, Valur Margeirsson, hóf að baða sig í útfallsvatninu með leyfi forstjóra Hitaveitu Suðurnesja. „Ég minnist þess að mér kom þessi ósk á óvart, ég vissi að vísu af lóninu, en hafði ákveðna meiningu um að þar væri ekki hentugur staður til almenningsbaða, enda vísast að slys, sem af því hlytust, myndu skapa hitaveitunni skaðabótaskyldu,“ rifjaði Ingólfur Aðalsteinsson, þáverandi forstjóri Hitaveitu Suðurnesja, upp í blaðagrein nokkrum árum síðar. „Það þarf ekki að orðlengja það, að viðmælandi minn sannfærði mig um að hann tæki á sig allar skyldur, aðeins ef hann fengi að gera tilraunir með að baða sig í þessu litfagra lóni.“ 

Valur vildi láta reyna á hvort vatnið myndi draga úr einkennum sjúkdómsins. Eftir að hafa farið í lónið í þrjá daga hvarf allur kláði og pirringur sem myndast þegar hrúðrið kemur á psoriasis-blettina. Viku seinna fór hann til húðsjúkdómalæknis, sem sá að honum var að batna og hvatti læknirinn hann til að halda áfram og taldi í lagi að hann færi tvisvar á dag, sem hann gerði. Eftir þrjár vikur var hann svo til alveg laus við útbrotin. Síðar þegar Valur sagði frá lækningamætti lónsins í samtali við blaðamann mun Valur hafa kallað staðinn „Bláa lónið“ og var nafnið strax gripið á lofti.

Lækningamáttur lónsins spurðist fljótt út og hófu fleiri psoriasis-sjúklingar að baða sig í lóninu. Samtök psoriasis- og exemsjúklinga létu í framhaldinu koma upp skúr við lónið svo félagarnir gætu klætt sig úr og í, farið í steypibað og ljósaböð. Aðstaðan fyrstu árin var hins vegar ekki upp á marga fiska, en um var að ræða kaldan og þröngan fyrrverandi vinnuskúr sem Ístak hf. lánaði samtökunum, og varð sífellt fyrir barðinu á skemmdarvörgum.  

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Losun hvers Íslendings tvöfalt meiri en losun hvers Svía
Fréttir

Los­un hvers Ís­lend­ings tvö­falt meiri en los­un hvers Svía

Los­un gróð­ur­hús­loft­teg­unda á Ís­landi væri fimm­falt meiri ef ekki væri fyr­ir end­ur­nýj­an­lega orku­gjafa hér­lend­is. Engu að síð­ur er los­un á hvern Ís­lend­ing mik­il í al­þjóð­leg­um sam­an­burði.
308. spurningaþraut: North, Saint, Chicago og Psalm?
Þrautir10 af öllu tagi

308. spurn­inga­þraut: North, Saint, Chicago og Psalm?

Þraut frá í gær, hlekk­ur. * Fyrri auka­spurn­ing. Á mynd­inni hér að of­an er stjórn­mála­kona ein. Hvað heit­ir hún? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Hlaups­ár­dag­inn 29. fe­brú­ar 1996 lauk lengsta hern­að­ar­umsátri um nokkra borg á seinni tím­um. Það hafði stað­ið í þrjú ár, tíu mán­uði, þrjár vik­ur og þrjá daga. Hvaða borg var þetta? 2.   Ár­ið 1066 var háð fræg orr­usta þar...
„Ég er vanur því að allt sé grátt“
Fólkið í borginni

„Ég er van­ur því að allt sé grátt“

Sak­ar­is Em­il Joen­sen flutti til Reykja­vík­ur frá Fær­eyj­um til að elta drauma sína sem tón­listafram­leið­andi.
Misstu vinnuna í Covid og opnuðu hringrásarverslun
Viðtal

Misstu vinn­una í Covid og opn­uðu hringrás­ar­versl­un

Hjón­in Dav­íð Örn Jó­hanns­son og Jana Mar­en Ósk­ars­dótt­ir opn­uðu hringrás­ar­versl­un með fatn­að og fylgi­hluti við Hlemm og vilja stuðla að end­ur­nýt­ingu á fatn­aði.
Sígildir sunnudagar snúa aftur í Hörpu
Menning

Sí­gild­ir sunnu­dag­ar snúa aft­ur í Hörpu

Klass­íska tón­leikaröð­in sem átti að end­ur­vekja síð­ast­lið­inn nóv­em­ber hef­ur göngu sína á ný. Á morg­un verð­ur frum­flutt ný kammerópera eft­ir Hildigunni Rún­ars­dótt­ur.
Öryggi stúdenta ótryggt í vaxandi atvinnuleysi
Úttekt

Ör­yggi stúd­enta ótryggt í vax­andi at­vinnu­leysi

Fé­lags­efna­hags­leg­ar af­leið­ing­ar Covid-krepp­unn­ar hafa snert þús­und­ir lands­manna und­an­far­ið ár. Í vax­andi at­vinnu­leysi stend­ur náms­fólk ut­an þess ör­ygg­is­nets sem aðr­ir sam­fé­lags­hóp­ar geta stól­að á.
307. spurningaþraut: Hákarlaskip, Tuvalu, hver fæddist í Halifax fyrir 30 árum?
Þrautir10 af öllu tagi

307. spurn­inga­þraut: Há­karla­skip, Tu­valu, hver fædd­ist í Halifax fyr­ir 30 ár­um?

Próf­iði nú þraut­ina frá í gær — hér er hana að finna. * Auka­spurn­ing­ar eru tvær að þessu sinni. Sú fyrri er svona: Hér að of­an má sjá skopteikn­ingu frá tíma þorska­stríð­anna. Teikn­ar­inn var í ára­tugi einn vin­sæl­asti og af­kasta­mesti teikn­ari lands­ins og stíll hans flest­um kunn­ur. Hvað hét hann? * Að­al­spurn­ing­ar eru hins veg­ar tíu að þessu sinni, og...
Nýjasta sviðsmyndin fyrir eldgos gerir ráð fyrir mögulegu hraunflæði yfir Reykjanesbraut
FréttirSkjálftahrina á Reykjanesi

Nýj­asta sviðs­mynd­in fyr­ir eld­gos ger­ir ráð fyr­ir mögu­legu hraun­flæði yf­ir Reykja­nes­braut

Eld­fjalla­fræði- og nátt­úru­vár­hóp­ur Há­skóla Ís­lands hef­ur upp­fært spálík­an fyr­ir eld­gos á Reykja­nesi vegna breyttr­ar skjálfta­virkni í dag.
Seldi paprikustjörnur til Kína
Viðtal

Seldi papriku­stjörn­ur til Kína

Draug­ur upp úr öðr­um draug, fyrsta einka­sýn­ing Helenu Mar­grét­ar Jóns­dótt­ir, stend­ur yf­ir í Hverf­is­galle­rí til 13. mars. Helena leik­ur sér að vídd­um. Of­urraun­veru­leg mál­verk henn­ar eru stúd­í­ur í hvers­dags­leika, form­gerð, dýpt og flat­neskju. Á verk­um henn­ar má finna klass­ískt ís­lenskt sæl­gæti, eitt­hvað sem marg­ir teygja sig í þeg­ar þeir eru dá­lít­ið þunn­ir, sem er ein­kenn­andi fyr­ir titil­veru sýn­ing­ar­inn­ar.
Glæsilegt hjá Grænlendingum
Mynd dagsins

Glæsi­legt hjá Græn­lend­ing­um

Ferða­menn sem koma hing­að frá Græn­landi eru nú, ein­ir þjóða, und­an­þegn­ir að­gerð­um á landa­mær­um og þurfa því hvorki að fara í skimun, sótt­kví eða fram­vísa nei­kvæðu PCR-prófi. „Það hef­ur geng­ið vel, ein­ung­is 30 Covid-19 smit ver­ið í öllu land­inu." seg­ir Jacob Is­boseth­sen (mynd) sendi­herra Græn­lands á Ís­landi. Ef jafn­marg­ir hefðu smit­ast hér og og á Græn­landi hefðu 195 manns feng­ið Covid-19. Í morg­un var tal­an ör­lít­ið hærri, 6049 ein­stak­ling­ar hafa feng­ið far­sótt­ina hér heima.
Innsetningar, djass og afmæli
Stundarskráin

Inn­setn­ing­ar, djass og af­mæli

Tón­leik­ar, við­burð­ir og sýn­ing­ar á næst­unni.
Lítill stuðningur í umsögnum við verðtryggingarfrumvarp
Fréttir

Lít­ill stuðn­ing­ur í um­sögn­um við verð­trygg­ing­ar­frum­varp

Frum­varp um skref til af­náms verð­trygg­ing­ar, sem rík­is­stjórn­in lof­aði sam­hliða lífs­kjara­samn­ing­um, fell­ur ekki í kram­ið hjá að­il­um vinnu­mark­að­ar­ins, fjár­mála­fyr­ir­tækj­um og Seðla­bank­an­um.