Þessi grein er meira en 3 ára gömul.

Svona eignastu náttúruperlu og græðir milljarða

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Hvernig eignast maður náttúruperlu? Í flestum tilfellum er svarið ósköp einfalt; einhver annaðhvort erfði eða keypti jörð sem hefur að geyma stórbrotinn foss, leyndardómsfullan helli eða goshver. Tilfelli Bláa lónsins er hins vegar einstakt, bæði vegna þess að hér er um manngerða náttúruperlu að ræða, umhverfisspjöll sem óvart urðu eitt helsta aðdráttarafl Íslands, og fyrir þær sakir að núverandi eigendur náttúruperlunnar fengu hana í raun og veru pólitískt afhenta á sínum tíma. 

En það er ekki nóg að eiga náttúruperlu. Dæmin sanna að óvirðing fyrir náttúrunni og skammtímagróðasjónarmið geta spillt jafnvel hinni fegurstu náttúru, á meðan uppbygging og sómi geta breytt náttúruperlu í óstöðvandi peningavél. En hvernig græðir maður milljarða á náttúruperlu? Grímur Sæmundsen á svarið við þeirri spurningu. 

Umhverfisspjöll verða baðstaður

Bláa lónið varð til þegar gufuaflsstöð Hitaveitu Suðurnesja hóf starfsemi sína við Svartsengi árið 1976. Þegar fyrstu boranir eftir heitu vatni í Svartsengi hófust árið 1971 varð ljóst að vatnið sem úr borholunni kom var salt, en það inniheldur um það bil þriðjung af seltu sjávar auk fjölmargra uppleystra efna. Jarðsjórinn kemur upp á yfirborðið sem 240 gráðu heit gufa og er hún notuð til að hita ferskvatn fyrir Hitaveitu Suðurnesja. Þegar þessu ferli lýkur þéttist gufan og frá orkuverinu kemur um 80 til 100 gráðu heitt affallsvatn sem er leitt út í hraunið við stöðina. Í rauninni má segja að um náttúruspjöll sé að ræða. Við kólnunina fellur meðal annars út kísilleir sem þéttir botn hraunsins og myndar heitt uppistöðulón úr jarðsjó. Bláhvíti liturinn er talinn stafa af kísilnum í vatninu.

Það var síðan árið 1981 að ungur Keflvíkingur og psoriasis-sjúklingur, Valur Margeirsson, hóf að baða sig í útfallsvatninu með leyfi forstjóra Hitaveitu Suðurnesja. „Ég minnist þess að mér kom þessi ósk á óvart, ég vissi að vísu af lóninu, en hafði ákveðna meiningu um að þar væri ekki hentugur staður til almenningsbaða, enda vísast að slys, sem af því hlytust, myndu skapa hitaveitunni skaðabótaskyldu,“ rifjaði Ingólfur Aðalsteinsson, þáverandi forstjóri Hitaveitu Suðurnesja, upp í blaðagrein nokkrum árum síðar. „Það þarf ekki að orðlengja það, að viðmælandi minn sannfærði mig um að hann tæki á sig allar skyldur, aðeins ef hann fengi að gera tilraunir með að baða sig í þessu litfagra lóni.“ 

Valur vildi láta reyna á hvort vatnið myndi draga úr einkennum sjúkdómsins. Eftir að hafa farið í lónið í þrjá daga hvarf allur kláði og pirringur sem myndast þegar hrúðrið kemur á psoriasis-blettina. Viku seinna fór hann til húðsjúkdómalæknis, sem sá að honum var að batna og hvatti læknirinn hann til að halda áfram og taldi í lagi að hann færi tvisvar á dag, sem hann gerði. Eftir þrjár vikur var hann svo til alveg laus við útbrotin. Síðar þegar Valur sagði frá lækningamætti lónsins í samtali við blaðamann mun Valur hafa kallað staðinn „Bláa lónið“ og var nafnið strax gripið á lofti.

Lækningamáttur lónsins spurðist fljótt út og hófu fleiri psoriasis-sjúklingar að baða sig í lóninu. Samtök psoriasis- og exemsjúklinga létu í framhaldinu koma upp skúr við lónið svo félagarnir gætu klætt sig úr og í, farið í steypibað og ljósaböð. Aðstaðan fyrstu árin var hins vegar ekki upp á marga fiska, en um var að ræða kaldan og þröngan fyrrverandi vinnuskúr sem Ístak hf. lánaði samtökunum, og varð sífellt fyrir barðinu á skemmdarvörgum.  

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Náði bata frá fíknivanda en óttast um adrif dóttur sinnar á götunni
Viðtal

Náði bata frá fíkni­vanda en ótt­ast um adrif dótt­ur sinn­ar á göt­unni

Móð­ir seg­ir hér sög­una af því hvernig hún strauk að heim­an 12 ára, var vist­uð á ung­linga­heim­il­um og leidd­ist út í harða neyslu, missti ný­fædd­an son sinn og eign­að­ist þrjár dæt­ur með þrem­ur mönn­um, en náði sér á strik eft­ir enn eina með­ferð­ina fyr­ir þrett­án ár­um og hef­ur ver­ið alls­gáð síð­an. Dótt­ir henn­ar er hins veg­ar á göt­unni.
Veitir innsýn í daglegt líf listamanna
Viðtal

Veit­ir inn­sýn í dag­legt líf lista­manna

Elísa­bet Alma Svendsen rek­ur listráð­gjaf­ar­fyr­ir­tæk­ið List­val þar sem hún veit­ir ráð­gjöf um val og upp­setn­ingu á lista­verk­um. Hún veit­ir lista­mönn­um einnig að­gang að In­sta­gram-reikn­ingi fyr­ir­tæk­is­ins til að kynna sig, halda sta­f­ræn­ar vinnu­stofu­heim­sókn­ir og sýna verk­in sín.
Bölvun múmíunnar
StreymiFjölskyldustund á laugardögum

Bölv­un múmí­unn­ar

Ár­mann Jak­obs­son les úr bók sinni, Bölv­un múmí­unn­ar - seinni hluti, og ræð­ir um hana við Guð­rúnu Láru Pét­urs­dótt­ur, bók­mennta­fræð­ing. Streym­ið er á veg­um Menn­ing­ar­hús­anna í Kópa­vogi og hefst klukk­an 13.
Áföll erfast á milli kynslóða
Viðtal

Áföll erf­ast á milli kyn­slóða

Börn sem al­ast upp í óheil­brigðu um­hverfi eru gjarn­an með sjálfs­mynd sem er sködd­uð, þar sem þau trúa því að þau séu ekki nógu góð og gef­ast upp áð­ur en þau hefja bar­átt­una fyr­ir betra lífi.
Af þriðju kynslóð kvenna með fíknivanda og býr á götunni: „Ég er góð manneskja“
Viðtal

Af þriðju kyn­slóð kvenna með fíkni­vanda og býr á göt­unni: „Ég er góð mann­eskja“

Amma henn­ar neytti fíkni­efna og mamma henn­ar var fík­ill. Sjálf er hún bú­in að vera í neyslu síð­an hún var tólf ára og varð sprautufík­ill 16 ára. Í dag er hún 23 ára, heim­il­is­laus og hef­ur séð sorg­ina og dauð­ann í heimi þeirra sem eru í neyslu en dreym­ir um að verða dýra­lækn­ir.
216. spurningaþraut: „Ríki þetta er kennt við löngu dauðan kóng“
Þrautir10 af öllu tagi

216. spurn­inga­þraut: „Ríki þetta er kennt við löngu dauð­an kóng“

Hlekk­ur á gær­dags­ins þraut. * Auka­spurn­ing sú hin fyrri: Í hvaða borg er mynd­in hér að of­an tek­in? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.   Habbakúk, Hósea, Óba­día, Daní­el, Míka, Jó­el, Jón­as, Amos, Nahúm, Hagg­aí, Saka­ría, Malakí. Hverj­ir eru þetta? 2.   Hvað heit­ir höf­uð­borg­in á Norð­ur-Ír­landi? 3.   Við hvaða fjörð stend­ur Ak­ur­eyri? 4.   Á hvaða haf­svæði var háð eina sjóorr­usta Ís­lend­inga ár­ið 1244? 5. ...
Jólakötturinn
Mynd dagsins

Jóla­kött­ur­inn

Þið kann­ist við jóla­kött­inn, sá kött­ur var gríð­ar­stór. Fólk vissi ekki hvað­an hann kom eða hvert hann fór. Hann glennti upp glyrn­urn­ar sín­ar, gló­andi báð­ar tvær. Það var ekki heigl­um hent að horfa í þær. Jóla­kött­inn orti Jó­hann­es úr Kötl­um ár­ið 1932 og nú er hann kom­inn í allri sinni dýrð, 88 ár­um síð­ar, nið­ur á Lækj­ar­torg, skreytt­ur 6.499 per­um til að lýsa upp svart­asta skamm­deg­ið.
Lokahnykkur lýðræðisbyltingar
Brynjólfur Þorvarðsson
Pistill

Brynjólfur Þorvarðsson

Loka­hnykk­ur lýð­ræð­is­bylt­ing­ar

Brynj­ólf­ur Þor­varðs­son lýs­ir gangi mála í Eþí­óp­íu þar sem hann er bú­sett­ur.
Landlæknir skoðar hvort Landakot uppfylli lágmarkskröfur til reksturs heilbrigðisþjónustu
Fréttir

Land­lækn­ir skoð­ar hvort Landa­kot upp­fylli lág­marks­kröf­ur til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu

Alma D. Möller land­lækn­ir seg­ir í sam­tali við Stund­ina að hún skoði nú hvort hópsmit­ið sem varð á Landa­koti í vor sé til­kynn­ing­ar­skylt sem al­var­legt at­vik og hvort Landa­kot upp­fylli lág­marks­kröf­ur til rekst­urs heil­brigð­is­þjón­ustu.
Hundruð norrænna karla kynda undir kvenhatri á netinu
Fréttir

Hundruð nor­rænna karla kynda und­ir kven­h­atri á net­inu

Um 850 karl­menn eru virk­ir á vef­svæð­um þar sem kven­hat­ur er ráð­andi. Ís­land mæl­ist lægst Norð­ur­land­anna en gögn héð­an eru ófull­kom­in. Jón Ingvar Kjaran pró­fess­or seg­ir rann­sókn­ir skorta og Elísa­bet Ýr Atla­dótt­ir aktív­isti seg­ir slíka um­ræðu bæði falda hér á landi og birt­ast með öðr­um hætti.
Mental load: Hjónin Hulda og Þorsteinn
Karlmennskan - hlaðvarp#9

Mental load: Hjón­in Hulda og Þor­steinn

„Það eru hundrað þús­und hlut­ir sem þarf að hugsa um [...] og ég held að menn átti sig oft ekki á því“ seg­ir Hulda og vís­ar til fyr­ir­bær­is­ins mental load. Mental load er um­fjöll­un­ar­efni þessa þátt­ar þar sem hjón­in, Þor­steinn V. Ein­ars­son og Hulda Jóns­dótt­ir Tölgyes, spjalla sam­an um það hvernig mental loa­dið hef­ur birst í þeirra lífi og hvaða leið­ir þau hafa far­ið til að jafna byrð­ina sem til fell­ur í sam­búð­inni.
Stóra spurningin í rannsókn Seðlabankamáls Samherja og Namibíumálsins er sú sama
GreiningSamherjaskjölin

Stóra spurn­ing­in í rann­sókn Seðla­banka­máls Sam­herja og Namib­íu­máls­ins er sú sama

Embætti hér­aðssak­sókn­ara og skatt­rann­sókn­ar­stjóra rann­saka nú út­gerð­ar­fé­lag­ið Sam­herja vegna starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins í Namiib­íu. Það sem ligg­ur und­ir í rann­sókn­inni er með­al ann­ars sú spurn­ing hvort Þor­steinn Már Bald­vins­son hafi stýrt rekstr­in­um frá Ís­landi og beri ábyrgð á mútu­greiðsl­um og því að skatt­greiðsl­ur skil­uðu sér ekki til Ís­lands.