Svona eignastu náttúruperlu og græðir milljarða

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Saga Bláa lóns­ins er saga mann­gerðr­ar nátt­úruperlu sem varð til fyr­ir slysni en er í dag einn fjöl­sótt­asti ferða­mannastað­ur Ís­lands. En sag­an hef­ur einnig að geyma póli­tísk átök og af­drifa­rík­ar ákvarð­an­ir sem færðu eig­end­um Bláa lóns­ins nátt­úruperluna end­ur­gjalds­laust á sín­um tíma. Mað­ur­inn sem tók veiga­mikl­ar póli­tísk­ar ákvarð­an­ir um fram­tíð Bláa lóns­ins, bæði sem for­seti bæj­ar­stjórn­ar í Grinda­vík og stjórn­ar­formað­ur Hita­veitu Suð­ur­nesja, er í dag næst­stærsti ein­staki hlut­hafi Bláa Lóns­ins.

Hvernig eignast maður náttúruperlu? Í flestum tilfellum er svarið ósköp einfalt; einhver annaðhvort erfði eða keypti jörð sem hefur að geyma stórbrotinn foss, leyndardómsfullan helli eða goshver. Tilfelli Bláa lónsins er hins vegar einstakt, bæði vegna þess að hér er um manngerða náttúruperlu að ræða, umhverfisspjöll sem óvart urðu eitt helsta aðdráttarafl Íslands, og fyrir þær sakir að núverandi eigendur náttúruperlunnar fengu hana í raun og veru pólitískt afhenta á sínum tíma. 

En það er ekki nóg að eiga náttúruperlu. Dæmin sanna að óvirðing fyrir náttúrunni og skammtímagróðasjónarmið geta spillt jafnvel hinni fegurstu náttúru, á meðan uppbygging og sómi geta breytt náttúruperlu í óstöðvandi peningavél. En hvernig græðir maður milljarða á náttúruperlu? Grímur Sæmundsen á svarið við þeirri spurningu. 

Umhverfisspjöll verða baðstaður

Bláa lónið varð til þegar gufuaflsstöð Hitaveitu Suðurnesja hóf starfsemi sína við Svartsengi árið 1976. Þegar fyrstu boranir eftir heitu vatni í Svartsengi hófust árið 1971 varð ljóst að vatnið sem úr borholunni kom var salt, en það inniheldur um það bil þriðjung af seltu sjávar auk fjölmargra uppleystra efna. Jarðsjórinn kemur upp á yfirborðið sem 240 gráðu heit gufa og er hún notuð til að hita ferskvatn fyrir Hitaveitu Suðurnesja. Þegar þessu ferli lýkur þéttist gufan og frá orkuverinu kemur um 80 til 100 gráðu heitt affallsvatn sem er leitt út í hraunið við stöðina. Í rauninni má segja að um náttúruspjöll sé að ræða. Við kólnunina fellur meðal annars út kísilleir sem þéttir botn hraunsins og myndar heitt uppistöðulón úr jarðsjó. Bláhvíti liturinn er talinn stafa af kísilnum í vatninu.

Það var síðan árið 1981 að ungur Keflvíkingur og psoriasis-sjúklingur, Valur Margeirsson, hóf að baða sig í útfallsvatninu með leyfi forstjóra Hitaveitu Suðurnesja. „Ég minnist þess að mér kom þessi ósk á óvart, ég vissi að vísu af lóninu, en hafði ákveðna meiningu um að þar væri ekki hentugur staður til almenningsbaða, enda vísast að slys, sem af því hlytust, myndu skapa hitaveitunni skaðabótaskyldu,“ rifjaði Ingólfur Aðalsteinsson, þáverandi forstjóri Hitaveitu Suðurnesja, upp í blaðagrein nokkrum árum síðar. „Það þarf ekki að orðlengja það, að viðmælandi minn sannfærði mig um að hann tæki á sig allar skyldur, aðeins ef hann fengi að gera tilraunir með að baða sig í þessu litfagra lóni.“ 

Valur vildi láta reyna á hvort vatnið myndi draga úr einkennum sjúkdómsins. Eftir að hafa farið í lónið í þrjá daga hvarf allur kláði og pirringur sem myndast þegar hrúðrið kemur á psoriasis-blettina. Viku seinna fór hann til húðsjúkdómalæknis, sem sá að honum var að batna og hvatti læknirinn hann til að halda áfram og taldi í lagi að hann færi tvisvar á dag, sem hann gerði. Eftir þrjár vikur var hann svo til alveg laus við útbrotin. Síðar þegar Valur sagði frá lækningamætti lónsins í samtali við blaðamann mun Valur hafa kallað staðinn „Bláa lónið“ og var nafnið strax gripið á lofti.

Lækningamáttur lónsins spurðist fljótt út og hófu fleiri psoriasis-sjúklingar að baða sig í lóninu. Samtök psoriasis- og exemsjúklinga létu í framhaldinu koma upp skúr við lónið svo félagarnir gætu klætt sig úr og í, farið í steypibað og ljósaböð. Aðstaðan fyrstu árin var hins vegar ekki upp á marga fiska, en um var að ræða kaldan og þröngan fyrrverandi vinnuskúr sem Ístak hf. lánaði samtökunum, og varð sífellt fyrir barðinu á skemmdarvörgum.  

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði. Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Tígrisdýr í New York greinist með COVID-19: Mælt með varúð í umgengni við dýr
Fréttir

Tígr­is­dýr í New York grein­ist með COVID-19: Mælt með var­úð í um­gengni við dýr

Grein­ing á tígr­is­dýri í New York vek­ur upp spurn­ing­ar um smit kór­ónu­veirunn­ar úr mönn­um í dýr.
Foxtrot commentary
Bíó Tvíó#170

Foxtrot comm­ent­ary

Andrea og Stein­dór horfa aft­ur á klass­íska Bíó Tvíó mynd, Foxtrot frá 1988, og ræða hana í raun­tíma.
„Getum við farið?“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

„Get­um við far­ið?“

Í Marra­kesh í Marrokkó búa hjón­in Birta og Ot­hm­an með dæt­ur sín­ar fjór­ar. Þar­lend yf­ir­völd brugð­ust hrað­ar við COVID-vánni en mörg ná­granna­rík­in, settu með­al ann­ars á strangt út­göngu­bann og aðr­ar höml­ur á dag­legt líf. Þrátt fyr­ir að­gerð­irn­ar hef­ur til­fell­um kór­óna­veirunn­ar fjölg­að þar hratt á und­an­förn­um dög­um. Birta Ár­dal Nóra Berg­steins­dótt­ir deil­ir dag­bók sinni með les­end­um Stund­ar­inn­ar. Í henni má með­al ann­ars lesa að fjöl­skyld­an hafði hug á að koma til Ís­lands á með­an á heims­far­aldr­in­um stend­ur, sem hef­ur reynst erfitt hing­að til.
Straujar peningaseðlana til að drepa veiruna
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Strauj­ar pen­inga­seðl­ana til að drepa veiruna

Mik­il óvissa rík­ir hjá íbú­um Ung­verja­lands um það hvað stór­auk­in völd stjórn­valda í kjöl­far laga­breyt­ing­ar hafi í för með sér. Einn þeirra er Her­ald Magy­ar, rit­höf­und­ur, þýð­andi, leik­ari og lista­mað­ur frá Ung­verjalandi, sem býr ásamt eig­in­konu sinni í litlu húsi í út­jaðri smá­bæj­ar í norð­ur­hluta Ung­verja­lands. Líf þeirra hef­ur koll­varp­ast á skömm­um tíma. Her­ald er einn sex jarð­ar­búa sem deila dag­bók­um sín­um úr út­göngu­banni með les­end­um Stund­ar­inn­ar.
Býst ekki við að börnin snúi aftur í skólann á þessu ári
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Býst ekki við að börn­in snúi aft­ur í skól­ann á þessu ári

Í Katalón­íu hef­ur ver­ið strangt úti­vist­ar­bann í gildi frá því um miðj­an mars. Þar, eins og víð­ar í land­inu, eru íbú­ar ugg­andi enda stand­ast heil­brigð­is­stofn­an­ir álag­ið vegna kór­óna­veirunn­ar illa. Í Barcelona býr Judit Porta, blaða­mað­ur og menn­ing­ar­miðl­ari, með eig­in­manni og tveim­ur börn­um. Þau búa í lít­illi íbúð í Gracia-hverf­inu og hafa ekki stig­ið út fyr­ir húss­ins dyr svo vik­um skipt­ir. Hún deil­ir hér dag­bók sinni með les­end­um Stund­ar­inn­ar.
Óttast hungrið meira en veiruna
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Ótt­ast hungr­ið meira en veiruna

Stjórn­völd í Arg­entínu hafa stært sig af því að hafa brugð­ist hratt við ógn­inni sem staf­ar af COVID-19. Frá því 19. mars hef­ur út­göngu­bann ver­ið í gildi þar. Lucia Maina Wa­ism­an er blaða­mað­ur, sam­fé­lags­miðl­ari, kenn­ari og bar­áttu­kona fyr­ir mann­rétt­ind­um, sem er bú­sett í borg­inni Kor­dóba í Arg­entínu. Hún deil­ir dag­bókar­færsl­um sín­um með les­end­um Stund­ar­inn­ar.
„Það er svo mikil þögn þarna úti“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

„Það er svo mik­il þögn þarna úti“

Stjórn­völd í Banda­ríkj­un­um fóru hægt af stað með að­gerð­ir til að hefta COVID-19 far­ald­ur­inn og lands­menn virð­ast nú súpa nú seyð­ið af því, þeg­ar út­breiðsla hans virð­ist stjórn­laus. New York-ríki hef­ur hing­að til far­ið verst út úr far­aldr­in­um en til­fell­un­um fjölg­ar hins veg­ar hratt í fleiri ríkj­um, með­al ann­ars í Los Ang­eles þar sem Si­obh­an Murp­hy, rit­höf­und­ur og fram­leið­andi, býr.
Dagbækur úr útgöngubanni: „Ekkert verður aftur eins og það var“
VettvangurDagbók í útgöngubanni

Dag­bæk­ur úr út­göngu­banni: „Ekk­ert verð­ur aft­ur eins og það var“

Rót­tæk­ar breyt­ing­ar á dag­legu lífi eru nú veru­leiki fólks um heim all­an. Sökn­uð­ur eft­ir hvers­dags­lífi, vin­um og fjöl­skyldu, ótti við hið ókunna, at­vinnuóör­yggi og tor­tryggni í garð yf­ir­valda er með­al þess sem lesa má úr dag­bókar­færsl­um sex jarð­ar­búa, skrif­að­ar á sjö dög­um. All­ir búa þeir við út­göngu­bann á sín­um bletti jarð­ar­kúl­unn­ar. En þrátt fyr­ir að all­ir lifi þeir nú tíma sem eiga sér enga hlið­stæðu í sög­unni njóta þeir í aukn­um mæli feg­urð­ar þess ein­falda, finna til djúp­stæðs ná­ungakær­leika og vilja síð­ur snúa aft­ur til þess mynst­urs sem ein­kenndi líf þeirra áð­ur en veir­an tók það yf­ir.
Fór í frí og kemst ekki heim til sín
FréttirCovid-19

Fór í frí og kemst ekki heim til sín

Guð­mund­ur Ingi Jóns­son al­þjóða­við­skipta­fræð­ing­ur býr í borg­inni Hai­men í Jin­angsu-hér­aði á aust­ur­strönd Kína. Hann fór það­an til Fil­ipps­eyja um miðj­an janú­ar, í það sem átti að vera stutt frí, en vegna ým­issa ferða­tak­mark­ana vegna COVID-19 far­ald­urs­ins hef­ur hann ekki kom­ist til síns heima og dvel­ur nú í Taílandi. Þar í landi tók út­göngu­bann gildi í gær.
Flýjum ismana!
Stefán Snævarr
Blogg

Stefán Snævarr

Flýj­um ism­ana!

Sá mikli skelm­ir spek­inn­ar, Friedrich Nietzsche,  boð­aði ragnarök skurð­goð­anna, þ.e.a.s. heim­speki- og hug­mynda­fræði­kerf­anna. Hann vildi nota ham­ar til að kanna hvort hol­ur hljóm­ur væri í skurð­goð­un­um og leyfa þeim að lafa sem væru laus­ar við hol­an  hljóm (Nietszche án ár­tals: loc. 91-108 (Vorwort).   Ég hyggst gera slíkt hið sama við hug­mynda­fræði­kerf­in, at­huga hvort í þeim sé hol­ur hljóm­ur. Spurt...
COVID-veiran gæti geymst vel í frysti
FréttirCovid-19

COVID-veir­an gæti geymst vel í frysti

Kór­óna­veir­ur á borð við SARS-CoV-2, sem veld­ur COVID-19, þola fryst­ingu al­mennt vel. Tug­þús­unda ára göm­ul risa­veira, sem fannst í sífrera í Síberíu, bjó enn yf­ir sýk­inga­mætti og dæmi eru um að veir­ur geti leg­ið í dvala í mjög lang­an tíma.
Allir verða að leggjast á eitt til að uppræta faraldurinn
António Guterres
AðsentCovid-19

António Guterres

All­ir verða að leggj­ast á eitt til að upp­ræta far­ald­ur­inn

Að­al­fram­kvæmda­stjóri Sam­ein­uðu þjóð­anna skrif­ar um skref­in þrjú í við­brögð­um mann­kyns við heims­far­aldri kór­óna­veiru.