Þessi grein er meira en 4 ára gömul.

Samsærið gegn samkeppninni

Á und­an­förn­um 12 ár­um hafa Mjólk­ur­sam­sal­an og Kaup­fé­lag Skag­firð­inga öðl­ast yf­ir­burða­stöðu á ís­lensk­um mjólk­ur­mark­aði á grund­velli um­deildra laga­breyt­inga sem und­an­skilja fyr­ir­tæk­in sam­keppn­is­lög­um og bitna bæði á sam­keppn­is­að­il­um og neyt­end­um. Ný bú­vöru­lög, sem liggja fyr­ir Al­þingi, bæði festa í sessi ein­ok­un­ar­stöðu MS og Kaup­fé­lags Skag­firð­inga og hækka veru­lega tolla á inn­flutta osta og mjólk­ur­duft.

Á und­an­förn­um 12 ár­um hafa Mjólk­ur­sam­sal­an og Kaup­fé­lag Skag­firð­inga öðl­ast yf­ir­burða­stöðu á ís­lensk­um mjólk­ur­mark­aði á grund­velli um­deildra laga­breyt­inga sem und­an­skilja fyr­ir­tæk­in sam­keppn­is­lög­um og bitna bæði á sam­keppn­is­að­il­um og neyt­end­um. Ný bú­vöru­lög, sem liggja fyr­ir Al­þingi, bæði festa í sessi ein­ok­un­ar­stöðu MS og Kaup­fé­lags Skag­firð­inga og hækka veru­lega tolla á inn­flutta osta og mjólk­ur­duft.

Í frumvarpi sem nú er til umfjöllunar á Alþingi vegna nýrra búvörusamninga er gert ráð fyrir að afurðastöðvar í mjólkuriðnaði njóti áfram víðtækra undanþága frá meginreglum samkeppnislaga og að áfram verði til staðar heimildir til sameiningar, samráðs og samvinnu markaðsráðandi aðila – sömu heimildir og hafa, að mati Samkeppniseftirlitsins, gert Mjólkursamsölunni kleift að brjóta gegn þeim lágmarkskröfum samkeppnislaga sem þó gilda um fyrirtækið. 

MS tekur við um 90 prósentum af þeirri hrámjólk sem íslenskir bændur framleiða. Kaupfélag Skagfirðinga (KS) er næststærsta fyrirtækið á íslenskum mjólkurmarkaði og á 10 prósenta hlut í Mjólkursamsölunni á móti 90 prósenta hlut Auðhumlu, samvinnufélags í eigu um 700 mjólkurframleiðenda víða um land.

Viðskiptasamband MS og Kaupfélagsins er náið, sem lýsir sér meðal annars í því að sala og dreifing á mjólkurvörum Kaupfélagsins fer fram í gegnum MS og Þórólfur Gíslason kaupfélagsstjóri er varaformaður stjórnar fyrirtækisins. Saman eru þessir aðilar nær einráðir í mjólkurviðskiptum á Íslandi. Ástæða þess er fyrst og fremst sú skjaldborg sem löggjafinn hefur slegið um fyrirtækin, meðal annars að frumkvæði stjórnmálamanna sem tengjast hagsmunaaðilum í mjólkuriðnaði sterkum böndum.

Lagabreyting að frumkvæði Guðna

Um fimmtungi af neysluútgjöldum íslenskra fjölskyldna vegna matvæla er varið til kaupa á mjólk- og mjólkurvörum. Þar eru neytendur háðir markaði sem einkennist í miklum mæli af opinberum inngripum en er um leið undanskilinn ákvæðum samkeppnislaga sem myndu að öðrum kosti vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum í greininni. Þessa sérstöðu mjólkurmarkaðarins má að miklu leyti rekja til breytinga sem gerðar voru á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum í maí árið 2004. 

Guðni Ágústsson, sem áður hafði starfað sem mjólkureftirlitsmaður hjá Mjólkurbúi Flóamanna í rúm 10 ár, var landbúnaðarráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á þessum tíma. Hann lagði fram frumvarp sem fól í sér að afurðastöðvum í mjólkuriðnaði yrðu veittar víðtækar undanþágur frá samkeppnislögum. Í fyrsta lagi var þeim heimilað að gera samninga sín á milli um verðtilfærslu milli tiltekinna afurða og í öðru lagi máttu þær nú „sameinast, gera með sér samkomulag um verkaskiptingu milli mjólkursamlaga að því er varðar framleiðslu einstakra mjólkurvara og hafa með sér annars konar samstarf til þess að halda niðri kostnaði við framleiðslu, geymslu og dreifingu mjólkurafurða“. 

Í greinargerð frumvarpsins hans Guðna var sérstaklega tekið fram að mjólkurframleiðendur teldu að „almenn hagfræðileg rök um að samkeppni í viðskiptum efli hagvöxt þurfi að víkja fyrir markmiðum búvörulaga og sérstöðu landbúnaðarins“. Þá var fullyrt að frumvarpið væri samið að

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð tvær fríar áskriftargreinar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.990 krónum á mánuði.
Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Ráðuneyti sendi skrifstofustjóra í leyfi: „Starfsmaðurinn átti sjálfur frumkvæði að því að setja umrædda beiðni fram“
FréttirLaxeldi

Ráðu­neyti sendi skrif­stofu­stjóra í leyfi: „Starfs­mað­ur­inn átti sjálf­ur frum­kvæði að því að setja um­rædda beiðni fram“

At­vinnu­vega- og ný­sköp­un­ar­ráðu­neyt­ið seg­ir að fyrr­ver­andi skrif­stofu­stjór­inn Jó­hann Guð­munds­son hafi ekki feng­ið skip­un um að skipta sér af birt­ingu nýrra laga um fisk­eldi.
Nafnlausu skrímslin
Karlmennskan#4

Nafn­lausu skrímsl­in

Gerend­ur of­beld­is ganga huldu höfði í ís­lensku sam­fé­lagi í skjóli mýta um fólk sem beit­ir of­beldi. Sér­fræð­ing­ar í mál­efn­um brota­þola og gerenda telja að nauðg­un­ar­menn­ingu og of­beldi verði ekki út­rýmt nema með því að varpa ljósi á gerend­ur og skapa menn­ingu þar sem þeir geta og þurfa að axla ábyrgð.
180. spurningaþraut: Fiskar, hvað heita allir þessir fiskar?
Þrautir10 af öllu tagi

180. spurn­inga­þraut: Fisk­ar, hvað heita all­ir þess­ir fisk­ar?

Þraut­in frá í gær. * All­ar spurn­ing­ar eru hér um sama efni, og að þessu sinni hafa fisk­ar orð­ið fyr­ir val­inu. Ég fékk góð­fús­lega leyfi Jóns Bald­urs Hlíð­bergs lista­manns til að birta hér tíu mynd­ir hans af ís­lensk­um fisk­um, en þær eru af síð­unni fisk­bok­in.is, sem er stór­merki­leg­ur og fal­leg­ur vef­ur sem ég hvet fólk til að skoða hérna! Fleiri...
Starfsmaður ráðuneytisins lét seinka birtingu laga og varði hagsmuni laxeldisfyrirtækja
RannsóknLaxeldi

Starfs­mað­ur ráðu­neyt­is­ins lét seinka birt­ingu laga og varði hags­muni lax­eld­is­fyr­ir­tækja

Birt­ingu nýrra laga um lax­eldi var frest­að í fyrra­sum­ar að beiðni starfs­manns at­vinnu­vega­ráðu­neyt­is­ins. Frest­un­in fól í sér að lax­eld­is­fyr­ir­tæk­in Arctic Fish, **Arn­ar­lax og Lax­eldi Aust­fjarða gátu skil­að inn gögn­um til Skipu­lags­stofn­un­ar áð­ur en nýju lög­in tóku gildi. Starfs­mað­ur­inn var send­ur í leyfi þeg­ar upp komst um mál­ið og starfar ekki leng­ur í ráðu­neyt­inu. Eng­in dæmi eru fyr­ir sam­bæri­leg­um af­skipt­um af birt­ingu laga.
„Ég heyri barnið mitt segja: „Mér líður svo illa í skólanum að mig langar að deyja““
Fréttir

„Ég heyri barn­ið mitt segja: „Mér líð­ur svo illa í skól­an­um að mig lang­ar að deyja““

Móð­ir 11 ára drengs í Sjá­lands­skóla í Garða­bæ lýs­ir einelti sem fær dreng­inn henn­ar til að vilja deyja.
„Skattleggja þá staðreynd að við förum á blæðingar“
Fréttir

„Skatt­leggja þá stað­reynd að við för­um á blæð­ing­ar“

Tvær stúlk­ur í Lang­holts­skóla skora á stjórn­völd að fella nið­ur skatta á tíða­vör­um og tryggja ungu fólki þær í skól­um og fé­lags­mið­stöðv­um án end­ur­gjalds. Þær hafa sent inn um­sögn um fjár­laga­frum­varp­ið og segja stjórn­völd græða á ein­stak­ling­um sem fara á blæð­ing­ar.
Ofbeldi eykst en innbrotum fækkar
Fréttir

Of­beldi eykst en inn­brot­um fækk­ar

Það sem af er ári hafa lög­regl­unni á höf­uð­borg­ar­svæð­inu borist tólf pró­sent fleiri til­kynn­ing­ar um heim­il­isof­beldi en bár­ust að með­al­tali á sama tíma­bili síð­ustu þrjú ár.
Unnur Anna Valdimarsdóttir
Mynd dagsins

Unn­ur Anna Valdi­mars­dótt­ir

Unn­ur Anna Valdi­mars­dótt­ir pró­fess­or í far­alds­fræði við Há­skóla Ís­lands, fer fyr­ir hóp sem var að fá rann­sókn­ar­styrk frá Nor­d­Forsk, vegna verk­efn­is­ins, þró­un geð­heilsu í áhættu­hóp­um fimm landa í heims­far­aldri COVID-19. Og ekki veit­ir af, er­um við ekki öll að fá smá þunglindi yf­ir þess­um far­aldri og áhrif hans, á dag­legt líf okk­ar.
Segir áhöfn Júlíusar Geirmundssonar hafa verið stefnt í hættu
FréttirCovid-19

Seg­ir áhöfn Júlí­us­ar Geir­munds­son­ar hafa ver­ið stefnt í hættu

Skip­verj­um er mjög heitt í hamsi í garð út­gerð­ar skips­ins. Skip­verj­ar hafi ver­ið veik­ir því sem næst frá upp­hafi veiðit­úrs og beð­ið um að far­ið yrði í land. Ekki hafi ver­ið orð­ið við því.
Fullorðinsbækur eru bara mjög langar fréttir
Fólkið í borginni

Full­orð­ins­bæk­ur eru bara mjög lang­ar frétt­ir

Atli Björn Helga­son, starfs­mað­ur í Máli og menn­ingu, elsk­ar fant­asíu­bók­mennt­ir. Hann berst fyr­ir því að bæk­urn­ar um Harry Potter séu að­skild­ar frá höf­undi þeirra, J.K. Rowl­ing, sök­um and­úð­ar henn­ar í garð trans fólks.
Borat á Íslandi
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Borat á Ís­landi

Þetta var 2006. Banda­ríkja­stjórn hafði geng­ið svo fram af mikl­um fjölda fólks um all­an heim, einnig vin­um og banda­mönn­um, að brezki háð­fugl­inn Sacha Baron Cohen fór á stúf­ana til að þakka fyr­ir sig. Þið mun­ið hvernig þetta byrj­aði. Í for­seta­kjör­inu 2000 var Geor­ge W. Bush að því kom­inn að tapa taln­ingu at­kvæða í Flórída þar sem bróð­ir hans var rík­is­stjóri....
#ENDsars uppreisn gegn lögregluofbeldi í Nígeríu: ákall fyrir alþjóðlegan stuðning
Rut Einarsdóttir
Pistill

Rut Einarsdóttir

#ENDs­ars upp­reisn gegn lög­reglu­of­beldi í Níg­er­íu: ákall fyr­ir al­þjóð­leg­an stuðn­ing

Rut Ein­ars­dótt­ir skrif­ar um mót­mæli í Níg­er­íu og víða um heim.