Orkuauðlindin í vasa álrisanna

Álfyrirtækin virðast vera að græða á tá og fingri, en borga lítinn sem engan tekjuskatt til íslensks samfélags. Þegar kostnaðurinn hefur verið dreginn frá stendur eftir að 80 til 90 milljarðar króna hverfa úr landi. Engu að síður afnemur ríkisstjórnin 1,6 milljarða króna skatt á fyrirtækin.

ritstjorn@stundin.is

Það er mýta að Hollendingar hafi blekkt indiána til að selja sér Manhattan fyrir verðlitlar glerperlur og eldvatn. Þó að þetta sé tilbúningur hefur sagan engu að síður orðið minni um skekkta samningsstöðu í samningum um náttúruauðlindir þar sem „skrælingjarnir“ fara með skarðan hlut frá borði. Það er freistandi að máta hana við 50 ára stóriðjusögu Íslendinga.
Megnið af raforkuauðlind þjóðarinnar, eða um 80%, er selt til stóriðju og er Landsvirkjun langstærsti orkusalinn. Fyrir nokkrum árum vakti það töluverða athygli þegar Hörður Arnarsson, forstjóri fyrirtæksins, lýsti því yfir að arðsemi Landsvirkjunar hefði verið óviðunandi. Fram til þessa hefði pólitískur forstjóri Landsvirkjunar aldrei hreyft við slíku og allri gagnrýni verið eytt með vísan til leyndar og óljósra fullyrðinga um þjóðhagslega hagkvæmni.

Þessi óarðbærni var síðan staðfest fyrir þremur árum þegar Háskólamennirnir Ásgeir Jónsson og Sigurður Jóhannesson birtu rannsókn á arðsemi Landsvirkjunar til stóriðju á árunum 1966-2010. Í stuttu máli var niðurstaðan sú að fyrirtækið hefði tapað tugmilljörðum miðað við eðlilega arðsemiskröfu (7-9%). Miðað við þær stærðir, sem þóttu varleg viðmið, miðað við þá áhættu sem fyrirtækið væri að taka, var tapið 40-180 milljarðar. Það var öll eftirtekjan eftir nærri hálfrar aldar raforkusölu til stóriðju. Tap en ekki gróði.

Indriði H. Þorláksson hagfræðingur mat einnig efnahagslegan ávinning Íslands af starfsemi stóriðjuvera og komst að því að hann „...sé lítill og hafi farið minnkandi á síðustu árum. Hann er nú vart meira en 0,1 – 0,2% af þjóðarframleiðslu fyrir hvert álver. Arður af íslenskum auðlindum kemur aðallega fram í hagnaði iðjuveranna og rennur vegna lágra skatta að mestu ósnertur í vasa hinna erlendu eigenda.“

Niðurstaðan er skýr; orkuauðlind þjóðarinnar hefur verið seld undir raunkostnaðarverði, miðað við eðlilega arðsemiskröfu og efnahagslegur ábati Íslands af stóriðjunni er lítill. Arðurinn fer nær allur úr landi. Þetta er mikill áfellisdómur.

Rétt er þó að geta þess að Hagfræðistofnun lét vinna úttekt 2012, undir yfirstjórn Ragnars Árnasonar prófessors, um ábata þjóðarbúsins af áliðju þar sem fræðimennirnir reiknuðu það út að 6-6,8% af vergri landsframleiðslu væri framlag áliðnaðar. Þar er ekki minnst orði á tekjuskatt. Samál, félag erlendu álbændanna, kostaði rannsóknina.

Gjöf en ekki gjald

Íslensk stóriðjuorka er ódýr og hefur ríkisvaldið jafnvel hrópað það á mörkuðum erlendis að hér sé hægt að fá billegan straum. Síðan hefur því verið hampað sem stórkostlegum samningasigri þegar erlend risafyrirtæki gerast náðarsamlegast kaupendur að ódýru orkunni og seilast í vasann eftir glerperlunum. Markaðsmenn í útlöndum hafa líka tekið eftir þessu.  

Skráðu þig inn til að lesa

Þú færð 4 greinar fríar í mánuði. Þú hefur síðan val um að styrkja óháða blaðamennsku með áskrift á hagstæðu verði, frá aðeins 1.690 krónum á mánuði. Leiðbeiningar má nálgast á stundin.is/leidbeiningar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Nýtt á Stundinni

Virkjanaframkvæmdir í hálendisþjóðgarði

Guðmundur Hörður

Virkjanaframkvæmdir í hálendisþjóðgarði

·
Roald Amundsen: Pólfarinn sem hvarf

Roald Amundsen: Pólfarinn sem hvarf

·
Landhreinsun ef Símon Dalaskáld er dauður

Illugi Jökulsson

Landhreinsun ef Símon Dalaskáld er dauður

·
Fyrrverandi ríkisskattstjóri: Lækkun erfðafjárskatts eykur misskiptingu

Fyrrverandi ríkisskattstjóri: Lækkun erfðafjárskatts eykur misskiptingu

·
Bjarni, við erum best!

Bjarni, við erum best!

·
Er líf á K2-18b?

Er líf á K2-18b?

·
Verður alltof mikil þögn á heimilinu

Verður alltof mikil þögn á heimilinu

·
Skáldskapur

Listflakkarinn

Skáldskapur

·
Sveinn Andri þarf að endurgreiða 100 milljónir - „Hann hefur verið að hugsa um eigin hag frá byrjun“

Sveinn Andri þarf að endurgreiða 100 milljónir - „Hann hefur verið að hugsa um eigin hag frá byrjun“

·
Mikil aukning sýklalyfjaónæmis í villtum höfrungum

Mikil aukning sýklalyfjaónæmis í villtum höfrungum

·
Lækkanir aksturgreiðslna sýna fram á kosti gagnsæis

Lækkanir aksturgreiðslna sýna fram á kosti gagnsæis

·
Gagnrýni á innrás Tyrkja jafngildir hryðjuverkum

Gagnrýni á innrás Tyrkja jafngildir hryðjuverkum

·