Auglýsingin hverfur eftir stutta stund...
Loka

Viktor Orri Valgarðsson

100 ára fullveldi þings

100 ára fullveldi þings

Það er auðvitað táknrænt, og kannski svolítið viðeigandi, að 100 ára afmælishátíð fullveldisins hafi verið haldin af litlum hópi þingmanna og nátengdra - sem þjóðin fékk að fylgjast með úr fjarska.

Baráttan fyrir fullveldi og sjálfstæði var auðvitað alltaf sveipuð og römmuð í rómantískum ljóma íslensku þjóðarinnar; sögu hennar, bókmennta og tungu. Í reynd tryggðu sambandslögin 1918, og fullveldisstjórnarskráin sem henni fylgdi, hins vegar fyrst og fremst fullveldi íslenska þingsins gagnvart danska ríkinu.

Stjórnarskráin sú fjallaði - og fjallar enn - fyrst og fremst um fullveldi þingsins; friðhelgi þingmanna og forræði þeirra yfir (flestum) innlendum málefnum, m.a. eigin lögmæti. Fáum orðum er farið um þjóðina.

Það má enda halda því fram að hin pólitíska barátta fyrir fullveldi hafi aðallega snúist um baráttu íslensks yfirvalds gegn dönsku yfirvaldi - þar sem því íslenska var ljáð  sú glæsta staða þjóðarinnar, sem sjálfstæðisbaráttan hafði skapað í hugum hennar.

Sennilega var það þess vegna sem íslensku yfirvaldi leyfðist lengi eftir fullveldi og sjálfstæði skýr spilling og frændhygli; að taka gæði ríkisins í hendur forkólfa stjórnmálaflokkanna og vina þeirra, ráða mestallri atvinnu í landinu og deila henni eftir flokksskírteinum og fara með stjórn landsins eftir geðþótta og frændsemi. Þar fékk þjóðin litlu ráðið.

Ríkisfyrirtækin, bankarnir og kvótinn til að veiða fiskinn í landinu fór ekki í jafnræði til fullvalda þjóðar - heldur eftir geðþótta til góðvina þingmanna og ráðherra. Og þó eitthvað hafi breyst, hefur fullveldið haldið sig þar.

Á okkar tímum er það enn svo að þegar samfélagið hrynur og þjóðin krefst breytinga á nýjum grunni, lítur þingið enn á það sem í sínu fulla valdi að ákveða hvort, hvernig og hvenær þær breytingar verða. Þingið er fullvalda - og víst móðgun að gefa í skyn að það fullveldi geti legið annars staðar.

Þegar þjóðin semur sér stjórnarskrá og tveir/þriðju hlutar kjósenda kjósa að hún liggi til grundvallar nýrri stjórnarskrá landsin, en þingið ákveður að sópa henni til hliðar svo ekkert bólar á henni í sex ár. Þá má spyrja sig hvar fullveldið liggur í raun.

Þegar þingmönnum finnst sjálfsagt að koma sér til valda út á loforð um þjóðaratkvæðagreiðslur sem þau síðan hundsa eftir kosningar; þegar þau ganga til kosninga sem höfuðandstæðingar flokks sem þau síðan skríða í stjórn með við fyrsta tækifæri, og þjóðin getur ekkert aðhafst. Hvar er fullveldið þá?

Þessi viðvarandi fúi í grunnstoðum íslensks samfélags á það til að gleymast - þegar gengishagnaðurinn streymir inn og svona. Þegar við finnum minna fyrir vandanum á eigin skinni, þó við vitum innst inni að hann getur steypst yfir okkur aftur eftir því sem stoðin rís hærra.

Aldarafmæli fullvalda þingsins er hins vegar ágætis tilefni til að minnast þess, að baráttan fyrir fullveldi þjóðarinnar er enn í fullum gangi.

Mynd: Rúv

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
1

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
2

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
3

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum
4

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
5

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Samviskulaus Söngvakeppni með einni fánasveiflu
6

Bryndís Silja Pálmadóttir

Samviskulaus Söngvakeppni með einni fánasveiflu

·

Mest deilt

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
1

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
2

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
3

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Dystópía
4

Dystópía

·
Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump
5

Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum
6

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·

Mest deilt

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
1

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
2

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
3

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Dystópía
4

Dystópía

·
Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump
5

Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum
6

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·

Mest lesið í vikunni

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”
1

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”

·
Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
2

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu
3

Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu

·
Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund
4

Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
5

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
6

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·

Mest lesið í vikunni

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”
1

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”

·
Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
2

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu
3

Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu

·
Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund
4

Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
5

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
6

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·

Nýtt á Stundinni

Tekur eftir hatri í garð annarra

Tekur eftir hatri í garð annarra

·
Morgunblaðið og Fréttablaðið fá hærri ríkisstyrk eftir umkvartanir

Morgunblaðið og Fréttablaðið fá hærri ríkisstyrk eftir umkvartanir

·
Halda að EES-samningurinn hafi „ekkert með ferðafrelsi, nám og lífsgæði ungmenna að gera“

Halda að EES-samningurinn hafi „ekkert með ferðafrelsi, nám og lífsgæði ungmenna að gera“

·
Samviskulaus Söngvakeppni með einni fánasveiflu

Bryndís Silja Pálmadóttir

Samviskulaus Söngvakeppni með einni fánasveiflu

·
Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

·
Óhófleg inntaka á bætiefnum varasöm

Óhófleg inntaka á bætiefnum varasöm

·
Ómar og orkupakkinn

Guðmundur Hörður

Ómar og orkupakkinn

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·
Hamingjan ólýsanleg þegar samþykkið loks kom

Hamingjan ólýsanleg þegar samþykkið loks kom

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Plasttannburstatýpa

Alma Mjöll Ólafsdóttir

Plasttannburstatýpa

·