Viktor Orri Valgarðsson

100 ára fullveldi þings

Það er auðvitað táknrænt, og kannski svolítið viðeigandi, að 100 ára afmælishátíð fullveldisins hafi verið haldin af litlum hópi þingmanna og nátengdra - sem þjóðin fékk að fylgjast með úr fjarska.

Baráttan fyrir fullveldi og sjálfstæði var auðvitað alltaf sveipuð og römmuð í rómantískum ljóma íslensku þjóðarinnar; sögu hennar, bókmennta og tungu. Í reynd tryggðu sambandslögin 1918, og fullveldisstjórnarskráin sem henni fylgdi, hins vegar fyrst og fremst fullveldi íslenska þingsins gagnvart danska ríkinu.

Stjórnarskráin sú fjallaði - og fjallar enn - fyrst og fremst um fullveldi þingsins; friðhelgi þingmanna og forræði þeirra yfir (flestum) innlendum málefnum, m.a. eigin lögmæti. Fáum orðum er farið um þjóðina.

Það má enda halda því fram að hin pólitíska barátta fyrir fullveldi hafi aðallega snúist um baráttu íslensks yfirvalds gegn dönsku yfirvaldi - þar sem því íslenska var ljáð  sú glæsta staða þjóðarinnar, sem sjálfstæðisbaráttan hafði skapað í hugum hennar.

Sennilega var það þess vegna sem íslensku yfirvaldi leyfðist lengi eftir fullveldi og sjálfstæði skýr spilling og frændhygli; að taka gæði ríkisins í hendur forkólfa stjórnmálaflokkanna og vina þeirra, ráða mestallri atvinnu í landinu og deila henni eftir flokksskírteinum og fara með stjórn landsins eftir geðþótta og frændsemi. Þar fékk þjóðin litlu ráðið.

Ríkisfyrirtækin, bankarnir og kvótinn til að veiða fiskinn í landinu fór ekki í jafnræði til fullvalda þjóðar - heldur eftir geðþótta til góðvina þingmanna og ráðherra. Og þó eitthvað hafi breyst, hefur fullveldið haldið sig þar.

Á okkar tímum er það enn svo að þegar samfélagið hrynur og þjóðin krefst breytinga á nýjum grunni, lítur þingið enn á það sem í sínu fulla valdi að ákveða hvort, hvernig og hvenær þær breytingar verða. Þingið er fullvalda - og víst móðgun að gefa í skyn að það fullveldi geti legið annars staðar.

Þegar þjóðin semur sér stjórnarskrá og tveir/þriðju hlutar kjósenda kjósa að hún liggi til grundvallar nýrri stjórnarskrá landsin, en þingið ákveður að sópa henni til hliðar svo ekkert bólar á henni í sex ár. Þá má spyrja sig hvar fullveldið liggur í raun.

Þegar þingmönnum finnst sjálfsagt að koma sér til valda út á loforð um þjóðaratkvæðagreiðslur sem þau síðan hundsa eftir kosningar; þegar þau ganga til kosninga sem höfuðandstæðingar flokks sem þau síðan skríða í stjórn með við fyrsta tækifæri, og þjóðin getur ekkert aðhafst. Hvar er fullveldið þá?

Þessi viðvarandi fúi í grunnstoðum íslensks samfélags á það til að gleymast - þegar gengishagnaðurinn streymir inn og svona. Þegar við finnum minna fyrir vandanum á eigin skinni, þó við vitum innst inni að hann getur steypst yfir okkur aftur eftir því sem stoðin rís hærra.

Aldarafmæli fullvalda þingsins er hins vegar ágætis tilefni til að minnast þess, að baráttan fyrir fullveldi þjóðarinnar er enn í fullum gangi.

Mynd: Rúv

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Marta segir Líf hafa ullað á sig
1

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans
2

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi
3

Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi

·
Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“
4

Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“

·
„Ég vil að þetta sé erfitt“
5

„Ég vil að þetta sé erfitt“

·
Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar
6

Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar

·

Mest deilt

Marta segir Líf hafa ullað á sig
1

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans
2

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar
3

Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar

·
Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins
4

Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins

·
Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi
5

Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi

·
Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“
6

Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“

·

Mest deilt

Marta segir Líf hafa ullað á sig
1

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans
2

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar
3

Sömu niðurstöður í tveimur hrunskýrslum Hannesar

·
Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins
4

Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins

·
Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi
5

Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi

·
Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“
6

Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“

·

Mest lesið í vikunni

Ákvað að lifa í gleði þrátt fyrir barnsmissi og sorg
1

Ákvað að lifa í gleði þrátt fyrir barnsmissi og sorg

·
Marta segir Líf hafa ullað á sig
2

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Lýsti sig formlega múslimahatara á Facebook
3

Lýsti sig formlega múslimahatara á Facebook

·
Dóttir eldri manns segir ástand hans tvísýnt eftir röð mistaka á spítalanum
4

Dóttir eldri manns segir ástand hans tvísýnt eftir röð mistaka á spítalanum

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans
5

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Opið bréf til Sigríðar Á. Andersen
6

Móðir og forsjárforeldri

Opið bréf til Sigríðar Á. Andersen

·

Mest lesið í vikunni

Ákvað að lifa í gleði þrátt fyrir barnsmissi og sorg
1

Ákvað að lifa í gleði þrátt fyrir barnsmissi og sorg

·
Marta segir Líf hafa ullað á sig
2

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Lýsti sig formlega múslimahatara á Facebook
3

Lýsti sig formlega múslimahatara á Facebook

·
Dóttir eldri manns segir ástand hans tvísýnt eftir röð mistaka á spítalanum
4

Dóttir eldri manns segir ástand hans tvísýnt eftir röð mistaka á spítalanum

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans
5

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Opið bréf til Sigríðar Á. Andersen
6

Móðir og forsjárforeldri

Opið bréf til Sigríðar Á. Andersen

·

Nýtt á Stundinni

Ekki bara strákar sem skeita

Ekki bara strákar sem skeita

·
Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins

Úrvinda í minnst metna starfi samfélagsins

·
„Ég vil að þetta sé erfitt“

„Ég vil að þetta sé erfitt“

·
Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“

Eigandi Hótel Adam við Júlíus Vífil: „Þú ert lagður í einelti“

·
Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

Gunnlaugur óánægður með skrif lektors – vill ræða við vinnuveitanda hans

·
Björn Leví segir breikkun Suðurlandsvegar sýna hversu stóran þátt kjördæmapólitík leiki

Björn Leví segir breikkun Suðurlandsvegar sýna hversu stóran þátt kjördæmapólitík leiki

·
Júlíus Vífill ákærður fyrir peningaþvætti

Júlíus Vífill ákærður fyrir peningaþvætti

·
Marta segir Líf hafa ullað á sig

Marta segir Líf hafa ullað á sig

·
Hundrað grindhvalir drepnir í dag

Hundrað grindhvalir drepnir í dag

·
Vísað úr meðferð í Vík og þarf að bíða í tólf daga eftir innlögn á Vog

Vísað úr meðferð í Vík og þarf að bíða í tólf daga eftir innlögn á Vog

·
Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi

Bjarni leyfði Hannesi Hólmsteini að víkja frá verksamningi

·
Fyrirtæki hafa tvöfaldað hlut sinn á leigumarkaði

Fyrirtæki hafa tvöfaldað hlut sinn á leigumarkaði

·