Þessi færsla er meira en 2 ára gömul.

Lög um Hæstarétt

Lögin í landinu, nánar tiltekið lög um Hæstarétt Íslands nr. 75/1973, geymdu lengi svohljóðandi ákvæði: „Þann einn er rétt að skipa hæstaréttardómara, sem ... [h]efur lokið embættisprófi í lögum með fyrstu einkunn.“

Þessum lögum var breytt 1998, sjá lög um dómstóla nr. 15/1998, m.a. á þann veg að þar stendur nú: „Þann einn má skipa í embætti hæstaréttardómara sem ... [h]efur lokið embættisprófi í lögfræði eða háskólaprófi í þeirri grein sem metið verður því jafngilt.“

Enn var lögunum breytt 2016, sjá lög nr. 50/2016, en þar segir nú: „Þann einn má skipa í embætti hæstaréttardómara sem ... [h]efur lokið embættisprófi eða grunnnámi ásamt meistaraprófi í lögum.“

Í athugasemdum við lagabreytinguna sem lögð var fyrir Alþingi 1998 segir svo: „Í fjórða lagi felst í [frumvarpinu] tillaga um að afnema áskilnað ... um að dómari við Hæstarétt verði að hafa lokið lögfræðiprófi með fyrstu einkunn. Að baki þessari tillögu býr meðal annars að erlent próf í lögfræði verður metið jafngilt íslensku prófi sem hæfisskilyrði til að hljóta dómaraembætti ... Erlend lagapróf eru byggð upp með mjög mismunandi hætti. Af þeim sökum verður áskilnaður um tiltekinn námsárangur, sem tekur eingöngu mið af íslensku menntakerfi, ómarkviss.“ Engar athugasemdir fylgdu orðalagsbreytingu ákvæðisins 2016.

Ætla mætti að lagabreytingunum 1998 og 2016 hafi verið ætlað að efla Hæstarétt með því að fjölga dómurum með „erlent próf í lögfræði“ og laða að réttinum dómara sem lokið hafa „meistaraprófi í lögum“. Hefur það tekizt?

Nú sitja sjö dómarar í Hæstarétti og hafa allir lokið embættisprófi í lögum, allir frá Háskóla Íslands. Af þessum sjö luku a.m.k. tveir prófi með annarri einkunn og hefðu því ekki talizt hæfir til skipunar í embætti skv. eldri lögum. Meiri hluti dómaranna, fjórir dómarar af sjö, hafa engu öðru lagaprófi lokið. Aðeins tveir dómarar af sjö hafa lokið meistaraprófi og enginn doktorsprófi.

Tveir dómarar af sjö eru skráðir kennarar í lagadeild Háskóla Íslands, annar prófessor og hinn dósent, og annast þeir skv. vefsetri deildarinnar samtals átta námskeið háskólaárið 2019-2020, annar fimm, hinn þrjú. Hvorugur hefur lokið nokkru lagaprófi öðru en embættisprófi frá nefndri lagadeild. Þeir eiga nú báðir í málaferlum við fv. dómara í Hæstarétti.

Í lagadeild Háskóla Íslands eru nú skráðir þrettán prófessorar. Af þessum þrettán hafa fimm lokið doktorsprófi sem er lögbundin lágmarkskrafa sem allar aðrar deildir Háskóla Íslands og annarra háskóla innan lands og utan gera til prófessora.

Áskilnaði fyrri laga um að þann einn megi skipa í embætti hæstaréttardómara sem „[h]efur hvorki gerst sekur um refsivert athæfi sem má telja svívirðilegt að almenningsáliti né sýnt af sér háttsemi sem getur rýrt það traust sem dómarar verða almennt að njóta“ var breytt með lögum nr. 14, 2018, en þar segir að þann einn megi skipa í embætti hæstaréttardómara sem „[h]efur hvorki hlotið fangelsisdóm fyrir refsiverðan verknað sem framinn var eftir að hann varð fullra 18 ára né sýnt af sér háttsemi sem getur rýrt það traust sem dómarar verða almennt að njóta“. Alþingi þótti sem sagt rétt að breyta lögunum á þann veg að „refsivert athæfi sem má telja svívirðilegt að almenningsáliti“ sé ekki lengur lagaleg fyrirstaða skipunar í embætti hæstaréttardómara. Eftir stendur að „háttsemi sem getur rýrt það traust sem dómarar verða almennt að njóta“ er áfram frágangssök, en þó aðeins áður en til skipunar kemur.

Fólkið í landinu ber lítið traust til dómstóla. Allar götur frá því mælingar hófust 2001 hefur innan við helmingur viðmælenda Gallups sagzt bera traust til dómstólanna og sum árin innan við þriðjungur. Það er engin furða eins og allt er í pottinn búið. Hlutdrægni við skipun í dómaraembætti hefur oftar en einu sinni bakað ríkinu skaðabótaskyldu undangengin ár og jafnvel leitt til afsagnar ráðherra. Nýja stjórnarskráin tekur á vandanum m.a. með því að kveða á um hertar kröfur við skipun dómara.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið á blogginu

Guðmundur Hörður
1
Blogg

Guðmundur Hörður

Rang­ar álykt­an­ir dregn­ar af gjald­þroti Íbúðalána­sjóðs

Það er lík­lega ekk­ert mik­il­væg­ara stjórn­mála­manni en að njóta al­menns trausts. Þess vegna kem­ur það mér alltaf jafn mik­ið á óvart þeg­ar stjórn­mála­menn draga álykt­an­ir í mik­il­væg­um mál­um sem virð­ast hvorki byggja á rök­um né reynslu. Það treysta nefni­lega fá­ir stjórn­mála­manni sem bygg­ir af­stöðu sína á kredd­um og al­vöru­leysi. Við­brögð sjálf­stæð­is­manna við fyr­ir­sjá­an­legu og yf­ir­vof­andi gjald­þroti Íbúðalána­sjóðs hafa því kom­ið...
Kristín I. Pálsdóttir
2
Blogg

Kristín I. Pálsdóttir

Úr­sögn úr Ferða­fé­lagi Ís­lands

Eft­ir­far­andi bréf sendi ég á Ferða­fé­lag Ís­lands í dag þar sem ég segi mig úr fé­lag­inu og greini frá ástæð­um þess:  Eft­ir­far­andi eru mín­ar hug­leið­ing­ar í kjöl­far fé­lags­fund­ar hinn 27. októ­ber þar sem ég geri grein fyr­ir ástæð­um þess að ég óska nú eft­ir úr­sögn úr Ferða­fé­lagi Ís­lands. Verk­efni fé­laga­sam­taka Markmið allra fé­laga­sam­taka (e. non-profit org­an­izati­ons) er að vinna að...
Þorvaldur Gylfason
3
Blogg

Þorvaldur Gylfason

Lepp­ar

Mér er minn­is­stæð­ur leynifund­ur sem var hald­inn í Há­skóla Ís­lands fyr­ir fá­ein­um ár­um í sam­bandi við stofn­un Ís­lands­deild­ar Tran­sparency In­ternati­onal. Með­al fund­ar­gesta var einn æðsti emb­ætt­is­mað­ur rétt­ar­kerf­is­ins. Þeg­ar röð­in kom að hon­um þar sem við sát­um kannski fimmtán manns í kring­um borð lýsti hann þeirri skoð­un að spill­ing hefði aldrei ver­ið minni á Ís­landi en ein­mitt þá og væri ekki...
Stefán Snævarr
4
Blogg

Stefán Snævarr

Skatt­ar, for­tíð og upp­runi auðs

Frjáls­hyggju­menn tala einatt um skatt­heimtu sem e.k. rán, það ger­ir t.d. William Irw­in í bók sinni The Free Mar­ket Ex­istential­ist. En for­senda þeirr­ar hyggju er sú að sér­hver ein­stak­ling­ur sé upp­sprettu­lind  alls þess sem hann þén­ar og á, nema sá auð­ur sem hon­um áskotn­ast vegna frjálsra samn­inga við aðra. Þetta er alrangt, all­ar tekj­ur og auð­ur eiga sér marg­ar og...
Stefán Snævarr
5
Blogg

Stefán Snævarr

Sam­ein­uð Evr­ópa eina lausn­in?

Eins og stend­ur styðja Banda­rík­in Úkraínu hressi­lega. En hvað ger­ist ef Re­públi­kan­ar ná meiri­hluta í báð­um þing­deild­um? Mörg þing­manns­efni þeirra eru höll und­ir Rússa og/eða ef­ins um ágæti þess að dæla fé í Úkraínu. John Bolt­on, fyrr­um ráð­gjafi Trumps, sagði í við­tali að hefði Trump náð end­ur­kjöri væri Pútín í Kænu­garði nú. Fyrr eða síð­ar mun ein­hvers kon­ar Trump sitja...

Nýtt á Stundinni

Bókmenntapælingar: Konur í ísskápum
Menning

Bók­menntapæl­ing­ar: Kon­ur í ís­skáp­um

Aug­ljósi sögu­hvat­inn sem aldrei deyr.
Blátt bros um varir mínar
GagnrýniKrossljóð

Blátt bros um var­ir mín­ar

Krossljóð eru með eft­ir­tekt­ar­verð­ari bók­um sem út koma í ár, sann­verð­ugt merki um hversu sterk­ur og lif­andi skáld­skap­ur­inn er á okk­ar tím­um, eins og Sig­ur­björgu Þrast­ar­dótt­ur tekst að sanna með merki­leg­um hætti, skrif­ar Páll Bald­vin Bald­vins­son í dómi sín­um.
Fjallamóðir
Þorvaldur Gylfason
Pistill

Þorvaldur Gylfason

Fjalla­móð­ir

Mörg feg­urstu kvæði gömlu skáld­anna – Jónas­ar Hall­gríms­son­ar, Gríms Thomsen, Ein­ars Bene­dikts­son­ar og annarra – voru ætt­jarðar­ástar­kvæði. Skáld­in elsk­uðu land­ið og ortu til þess eld­heit­ar ástar­játn­ing­ar.
Að fylgja reglum annarra landa
Jón Trausti Reynisson
Leiðari

Jón Trausti Reynisson

Að fylgja regl­um annarra landa

Af­stæð­is­hyggja er not­uð til að rétt­læta mann­rétt­inda­brot, inn­rás­ir og al­ræði. Fram­tíð Ís­lend­inga velt­ur á úr­slit­un­um í yf­ir­stand­andi heims­styrj­öld gild­is­mats.
„Ég get ekki lifað við þessa lygi“
Viðtal

„Ég get ekki lif­að við þessa lygi“

Sig­ur­laug Hreins­dótt­ir seg­ir lög­regl­una hafa brugð­ist þeg­ar dótt­ir henn­ar hvarf fyr­ir fimm ár­um síð­an. Nefnd um eft­ir­lit með störf­um lög­reglu ger­ir fjöl­marg­ar at­huga­semd­ir við fram­göngu lög­reglu í mál­inu og bein­ir til­mæl­um um úr­bæt­ur til rík­is­lög­reglu­stjóra. „Ég biðst ein­lægr­ar af­sök­un­ar,“ skrif­ar Grím­ur Gríms­son, sem var hamp­að sem hetju og tók á móti við­ur­kenn­ingu sem mað­ur árs­ins. „Það var ótrú­lega sárt,“ seg­ir Sig­ur­laug. Sér hafi ver­ið fórn­að fyr­ir ímynd lög­regl­unn­ar.
Skvísur eru bestar
Alma Mjöll Ólafsdóttir
Pistill

Alma Mjöll Ólafsdóttir

Skvís­ur eru best­ar

Frek­ar en að hlusta á Dyl­an ætla ég að hlusta á Dolly, Part­on auð­vit­að, og aðr­ar kon­ur sem semja lög sem end­ur­spegla það hvernig er að vera kona, hvernig er að vera ég, skrif­ar Alma Mjöll Ólafs­dótt­ir.
Að leggja lag sitt við tröllin
Illugi Jökulsson
Pistill

Illugi Jökulsson

Að leggja lag sitt við tröll­in

Vissu­lega hef­ur Katrín Jak­obs­dótt­ir ekki ver­ið minn upp­á­hald­spóli­tík­us síð­ustu fimm ár­in. Eigi að síð­ur verð ég að við­ur­kenna að ég hálf­vor­kenni henni fyr­ir þann fauta­skap sem Bjarni Bene­dikts­son hef­ur nú sýnt henni með yf­ir­lýs­ingu sinni um stuðn­ing við vaxta­hækk­un Seðla­bank­ans. Því já, með þess­ari yf­ir­lýs­ingu sýndi hann Katrínu sér­stak­an fauta­skap og raun­ar fyr­ir­litn­ingu. Lít­um á hvað gerð­ist. Kjara­samn­ing­ar standa fyr­ir...
Jólin, jólin, jólin koma brátt
Stundarskráin

Jól­in, jól­in, jól­in koma brátt

Alls kon­ar jóla­skemmt­un er í boði næstu tvær vik­urn­ar.
Olíufyrirtæki sækja í sig veðrið á loftslagsráðstefnum
Greining

Olíu­fyr­ir­tæki sækja í sig veðr­ið á lofts­lags­ráð­stefn­um

Aldrei hafa fleiri full­trú­ar olíu­fyr­ir­tækja sótt lofts­lags­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna en nú. Vild­ar­kjör á flug, drykk­ir í flösk­um frá risa­fyr­ir­tækj­un­um Coca Cola og Nestlé, sem skilja einna mest eft­ir sig af plast­meng­un, var selt á ráð­stefn­unni. Mörgu virð­ist ábóta­vant á ráð­stefnu sem ætti að vera til fyr­ir­mynd­ar í um­hverf­is­mál­um seg­ir vís­inda­fólk.
MAST sektar Arnarlax um 120 milljónir fyrir ranga upplýsingagjöf
Fréttir

MAST sekt­ar Arn­ar­lax um 120 millj­ón­ir fyr­ir ranga upp­lýs­inga­gjöf

Mat­væla­stofn­un hef­ur sekt­að lax­eld­is­fyr­ir­tæk­ið Arn­ar­lax fyr­ir að veita stofn­un­inni rang­ar upp­lýs­ing­ar um fjölda laxa í sjókví fyr­ir­tæk­is­ins á Vest­fjörð­um. Sekt­in er sú fyrsta sem stofn­un­in legg­ur á ís­lenskt lax­eld­is­fyr­ir­tæki. Hugs­an­legt er að allt að 82 þús­und eld­islax­ar hafi slopp­ið úr eldisk­ví í Arnar­firði.
Kristrún F, frelsaraformúlan   og samvinnan
Blogg

Stefán Snævarr

Kristrún F, frels­ara­formúl­an og sam­vinn­an

                                                                      "Don't follow lea­ders                                            ...
„Hinseginleikinn minn trompar það ekki að ég sé barn“ Hinsegin félagsmiðstöðin - Hrefna, Nóam og Tinni
Karlmennskan#107

„Hinseg­in­leik­inn minn tromp­ar það ekki að ég sé barn“ Hinseg­in fé­lags­mið­stöð­in - Hrefna, Nóam og Tinni

Hinseg­in fé­lags­mið­stöð Sam­tak­anna 78 og frí­stunda­mið­stöðv­ar­inn­ar Tjarn­ar­inn­ar er fyr­ir öll ung­menni á aldr­in­um 10-17 ára sem eru hinseg­in eða tengja við hinseg­in mál­efni á einn eða ann­an hátt. Markmið starf­sem­inn­ar er að vinna mark­visst að því að bæta lýð­heilsu hinseg­in barna, ung­linga og ung­menna og vinna gegn for­dóm­um, mis­mun­un og ein­elti sem bein­ist gegn hinseg­in börn­um í skóla og frí­stunda­starf­i. Hrefna Þór­ar­ins­dótt­ir for­stöðu­kona fé­lags­mið­stöðv­ar­inn­ar og Andreas Tinni og Nóam Óli sem eru 17 ára og hafa tek­ið virk­an þátt í starf­inu frá 13 ára aldri segja okk­ur frá reynslu sinni og upp­lif­un, veita inn­sýn í reynslu­heim hinseg­in barna og ung­menna og hvaða þýð­ingu hinseg­in fé­lags­mið­stöð­in hef­ur fyr­ir þá. Hrefna lýs­ir sín­um innri átök­um við að taka að sér starf for­stöðu­konu fé­lags­mið­stöðv­ar­inn­ar og hvernig mæt­ing­in fór úr 10-15 börn­um í 120 á hverja opn­un. Þrátt fyr­ir blóm­legt starf þá telja Tinni og Nóam að ung­ling­ar í dag séu jafn­vel for­dóma­fyllri en ung­menni og rekja það til áhrifa sam­fé­lags­miðla og bak­slags í bar­áttu hinseg­in fólks. Um­sjón: Þor­steinn V. Ein­ars­son Tónlist: Mr. Silla - Nar­uto (án söngs) Veg­an­búð­in, Anamma og bak­hjarl­ar Karl­mennsk­unn­ar bjóða upp á þenn­an þátt.