Stefán Snævarr

Var Popper frjálshyggjumaður?

Vera Illugadóttir er einkar góður útvarpsmaður, eins og hún á ættir til að rekja. Nýlega hlustaði ég á ágætan pistil hennar um hinn umdeilda auðjöfur George Soros. Eins og vera ber nefnir hún að Soros hafi verið nemandi heimspekingsins Karls Popper. Hún nefnir stuttlega bók Poppers The Open Society and its Enemies og segir að þar hafi Popper boðað trú á frjálsan markað.

Miðjumaðurinn Popper

Það er ósatt, Popper var alla sína hunds og kattar tíð frjálslyndur fylgismaður blandaðs hagkerfis. Þar segir hann að frelsi hins óhefta markaðar geti leitt til þversagna, frelsi þeirra sem efnahagsmáttinn hafa (e. the economic strong) til að kúga hina veiku. (Popper 1962: 124) Hann segir beinum orðum: “...the principle of non-intervention of an unrestrained economic system must be given up; if we wish freedom to be safeguarded, then we must demand that the policy of unlimited economic freedom be replaced by the planned economic intervention of the state" (Popper 1962: 125). Í íslenskri þýðingu minni: „...gefa verður á bátinn meginregluna um afskiptaleysi af óheftu efnahagskerfi. Ef við viljum tryggja frelsið verðum við að krefjast þess að í stað ótakmarkaðs efnahagsfrelsis komi skipuleg ríkisíhlutun“. Um leið leggur Popper áherslu á að slík ríkisafskipti geti eflt ríkisvaldið meir en góðu hófi gegnir (Popper 1962: 130). Svona talar góður miðjumaður, maður sem vill feta stíginn vandrataða milli sósíalisma og kapítalisma.

Skyldi það vera furða þótt Vegard Martinsen, norskur frjálshyggjumaður af skóla Ayn Rands, formæli Popper og gefi í skyn að hann hafi nánast verið  sósíalisti? (Martinsen 2003: 166-190).

Nefna má að fyrrum aðstoðarmaður Poppers, Jeremy Shearmur, gagnrýnir hann fyrir ríkisafskiptahyggju en séra Múr turnaðist til frjálshyggju, gagnstætt meistara sínum. Guðsmaðurinn átelur Popper fyrir „...over-optimistic view of the state.“ (Shearmur 2008: 54). Bæta má við að hann ræðir grein sem Popper ritaði háaldraður, 89 ára gamall. Í henni gagnrýnir Popper hugmyndafræði markaðsfrelsis þannig að ekki breyttust skoðanir hans á þess lags frelsi mikið. Enn má nefna að samkvæmt Shearmur mun Popper hafa hvatt Hayek til að bjóða sósíalistum þátttöku í Mont Pelerin fundunum sem kenndir eru við frelsi. Enda hafi Popper viljað sætta frjálslynda menn og sósíalista.

Frjálshyggja og frjálslyndisstefna

Íslenskum frjálshyggjumönnum tókst með lævísum áróðri að þurrka út greinarmuninn á frjálshyggju og frjálslyndisstefnu. Í öðrum löndum lifir þessi greinarmunur, á ensku kallast frjálshyggja „libertarianism“ (stundum „classical liberalism“), frjálslyndisstefna „liberalism“. Popper var frjálslyndissinni, ekki frjálshyggjumaður, hið sama gildir um vinstrianarkistann Noam Chomsky. Chomsky er andsnúinn markaðskerfi og einkaeign framleiðslutækja, og þar af leiðandi ekki frjálshyggjumaður. En hann er ötull talsmaður tjáningarfrelsis, t.d. hefur hann barist fyrir rétti manna til að efast um að helförin hafi átt sér stað (Chomsky 1980). Vegna ástar sinnar á tjáningarfrelsi verður að telja hann frjálslyndan, þó ekki sé hann frjálshyggjumaður.

Lokaorð

Engin ástæða er til þess að einfalda stjórnspeki Poppers. William Gorton hefur lög að mæla er hann segir að í henni megi finna sósíaldemókratíska, íhaldssama og frjálshyggjulega þætti (Gorton án ártals). En hvað sem því líður þá var Popper ávallt fylgjandi blönduðu hagkerfi og getur því ekki talist frjálshyggjumaður.

Heimildir:

Chomsky, Noam 1980: Some Elementary Comments on the Rights of Freedom of Expression. https://chomsky.info/19801011/

Gorton, William: „Karl Popper: Political Philosophy.“ The Internet Encyclopedia of Philosophy. https://www.iep.utm.edu/popp-pol/

Martinsen, Vegard 2003: Vegard Martinsen (2003). Fornuft, egoisme, kapitalisme. Essays om Ayn Rand. Ósló: Kontekst forlag.

Popper, Karl 1962: The Open Society and its Enemies. Volume II: Hegel and Marx. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.

Shearmur, Jeremy 2008: „Popper‘s Critique of Free Market Ideology“, Policy Vol 24, No 3, Spring , bls. 51-54. https://www.cis.org.au/app/uploads/2015/04/images/stories/policy-magazine/2008-spring/24-3-2008-jeremy-shearmur.pdf

Vera Illugadóttir: Pistill um Soros í þáttaröðinni Í ljósi sögunnar.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
1

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Takk fyrir Hatari
2

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
3

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Stundin birtir álit siðanefndar í heild
4

Stundin birtir álit siðanefndar í heild

·
Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“
5

Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
6

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·

Mest deilt

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
1

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
2

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“
3

Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
4

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Dystópía
5

Dystópía

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum
6

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·

Mest deilt

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
1

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Takk fyrir Hatari
2

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“
3

Jón Ólafsson: Siðanefndin „féll í gryfju absolútisma“

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði
4

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Dystópía
5

Dystópía

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum
6

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·

Mest lesið í vikunni

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”
1

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”

·
Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
2

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu
3

Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu

·
Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund
4

Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund

·
Takk fyrir Hatari
5

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
6

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·

Mest lesið í vikunni

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”
1

Hatari on the Israeli occupation of Palestine: “A case of the strong preying upon the weak”

·
Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar
2

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·
Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu
3

Borgarfulltrúi skuldar stærsta útgerðarfélagi landsins út af hlutabréfum í Morgunblaðinu

·
Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund
4

Siðanefnd: Þórhildur Sunna „skaðaði ímynd“ Alþingis með ummælum um Ásmund

·
Takk fyrir Hatari
5

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“
6

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·

Nýtt á Stundinni

Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

Ungt fólk hafi sofið á verðinum með Brexit og Trump

·
Ómar og orkupakkinn

Guðmundur Hörður

Ómar og orkupakkinn

·
Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

Mustafa Barghouti um Hatara: „Held þau hafi snert hjörtu allra Palestínumanna“

·
Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

Segja Ísraelsríki vera málsvara frelsis og friðar í Miðausturlöndum

·
Hamingjan ólýsanleg þegar samþykkið loks kom

Hamingjan ólýsanleg þegar samþykkið loks kom

·
Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

Galið að meta líf fólks út frá kostnaði

·
Plasttannburstatýpa

Alma Mjöll Ólafsdóttir

Plasttannburstatýpa

·
Of fokkin pólitísk

Of fokkin pólitísk

·
Takk fyrir Hatari

Illugi Jökulsson

Takk fyrir Hatari

·
Dystópía

Dystópía

·
Töfrarnir í litlu hlutunum

Töfrarnir í litlu hlutunum

·
Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

Við misstum tvo kvöldið sem föðurbróðir okkar myrti föður okkar

·