Stefán Snævarr

100 ár frá fæðingu stórskáldsins Stefáns Harðar

Í dag, þann 31 mars 2019, eru liðinn hundrað ár frá fæðingu eins mesta skálds Íslands á síðustu öld, Stefáns Harðar Grímssonar. Eins og mörg íslensk skáld fyrri tíma var hann alinn upp við kröpp kjör. Hann varð ungur munaðarlaus, hlaut litla menntun og sá sér farborða með sjómennsku. Fyrsta ljóðabók hans kom út árið 1946, Glugginn snýr norður. Heitið segir mikið um ljóðin, það er í þeim norðannæðingur. Flest ort með hefðbundnum hætti, skáldgáfan skein í gegn, þótt ljóðin væru misjöfn að gæðum. Fimm árum síðar kvaddi  hann sér hressilega hljóðs á skáldaþingi með hinni dásamlegu ljóðabók Svartálfadansi. Ein albesta bók atómskáldanna svonefndu, modernísk ljóð með rómantísku ívafi. Svo yrkir hann í kvæðinu Þegar undir skörðum mána:  

„Þegar tregans fingurgómar

styðja þungt á strenginn rauða

mun ég eiga þig að brosi“.

 

Eitt af mörgum ástarljóðum Stefáns Harðar, annað bráðskemmtilegt ástarkvæði í sama kveri er Halló litli villikötturinn minn:

„Hár þitt

sólskinið á öræfum vetrarins“.

 

Náttúran var honum ekki síður hugleikinn en ástin, þannig hefst kvæðið Óttan felldi sín blátár:

„Óttan felldi sín blátár

á grös og skóga“ 

 

Og eins og títt er um skáld orti hann um mannlega tilvist og dauðans óvissu tíma (í ljóðinu Svartálfadansi):

„Má ég einnig biðja um næsta dans

dansinn fram á nóttu allra nátta?"

 

Næsta ljóðabók kom ekki út fyrr en nítján árum síðar og bar heitið Hliðin á sléttunni. Ljóðin mörg hver knappari og torræðari en fyrr, í þeim sumum má finna pólitískan þráð sem vart er sjáanlegur í fyrri kvæðum. Erfitt er að skilja ljóðið Síðdegi öðru vísi en sem fordæmingu á stríðsrekstri Bandaríkjamanna í Víetnam. Ólíkt öðrum kvæðum Stefáns Harðar, þau fáu kvæði Stefáns Harðar sem teljast mega hafa pólitískan þátt eru helst af náttúruverndartoga. Kvæðið Eindagar er auðlesið, skáldið kallar manninn helsta meindýr jarðarinnar og skrifar í hálfgerðum predikunartóni en í lokin má finna óvæntan hnykk, ítursnjallan:

„Fyrirgefið mér guðir þessar jórtruðu tuggur vikublaðanna.

Lofið varir ljóðið og ástina

fram á yztu nöf“.

 

Ástin birtist enn á ný í Flugmundum:

„Hann krýndi vindinn blómum

og þau hafa angað

síðan hún fann þau.

 

Syngdu fugl

syngdu nótt af vegum“.

 

Tilvist okkar fær líka sinn skammt, í Þrettán gular ein svört yrkir hann um smæð mannsins

„Við salt jarðar

 

 Sviti einnar skopparakringlu“.

 

Á níunda tug aldarinnar komu þrjár ljóðabækur frá hendi Stefáns Harðar. Farvegir komu út árið 1981, ljóðin miðleitin og knöpp eins og einatt. Skáldið bjó til mörg ljóðræn nýyrði, t.d. Þögnuðuholt sem kemur fyrir í fyrsta ljóði bókarinnar. Í öðru ljóði, Syngjum fyrir fuglana, segir:

„Enn gengur þögnin á vatninu

á ný leitar hún í faðm söngsins.“

 

Þögnuðuholt birtist aftur í næstu bók, Tengslum, og þá sem ljóðaheiti. Annað ljóð í þessari bók er kannski hans knappasta, það ber heitið Inni og er svona:

Þú

 

Hjúpur veralda

án þín“

 

Í ljóðinu Með fyrirvara gerir skáldið heiftarlegt grín að oftrú á kennikerfi:

„...þótt alhæfing rói höfuðskeljar um sinn

og kenning sé virðuleg brúða með slaufur í fléttum“.

 

Hinsta bókin, Yfir heiðan morgun kom út árið 1989 og fékk skáldið íslensku bókmenntaverðlaunin fyrir hana. Kvæðið Sumar enn hefst á þessum orðum:

„Nornir hafa snúið mér ljúfan þráð“.

 

Þessar nornir hljóta að vera örlaganornirnar, ljóðmælandi virðist segja að örlögin hafi verið sér góð og enn sé sumar þótt hann sé aldurhniginn.

Stefán Hörður var afar myndvíst skáld, hvað það varðar minnir hann á Snorra Hjartarson en myndir Stefáns Harðar eru módernískari. Báðir náttúrumyndaskáld. Hann orti mörg prósaljóð, tónlistarryþmi er oftast ekki mjög áberandi í ljóðum hans gagnstætt a.m.k. tveimur öðrum atómskáldum,  tónlistarmanninum Jóni Óskari og leiðsluskáldinu Hannesi Sigfússyni. Stefán Hörður var íhugull í ljóðum en ekki eins intellektúel og Sigfús Daðason.  Hann var kaldhæðinn á köflum en ekki eins kaldhæðinn og Steinn Steinarr, sá meistari íroníunnar. Hann  var  stundum pólitískur  en síður pólitískur en Sigfús, Steinn og jafnvel Snorri. Ekki nærri því eins rammpólitískur og Hannes Sigfússon. Hannes var mælskt ljóskáld, Stefán Hörður fremur skáld þagnar og þess sem finna má undir rós. Þannig má staðsetja ljóð hans í hnitakerfi atómskáldskaparins.

Hann lést árið 2002.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda
1

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ
2

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“
3

Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“

·
„Birgitta er ekki þolandi heldur gerandi“
4

„Birgitta er ekki þolandi heldur gerandi“

·
Morð á þýskum stjórnmálamanni skapar andrúmsloft ógnar og ótta
5

Morð á þýskum stjórnmálamanni skapar andrúmsloft ógnar og ótta

·
Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"
6

Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"

·
Ásmundur þakkar fyrir „ómetanlegan stuðning“ í akstursmálinu
7

Ásmundur þakkar fyrir „ómetanlegan stuðning“ í akstursmálinu

·

Mest deilt

Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"
1

Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ
2

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Óli Björn vill gera alla Íslendinga að kapítalistum
3

Óli Björn vill gera alla Íslendinga að kapítalistum

·
Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“
4

Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“

·
„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda
5

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Atvinnurekendur vilja lengja biðtíma fjölmiðla eftir upplýsingum
6

Atvinnurekendur vilja lengja biðtíma fjölmiðla eftir upplýsingum

·

Mest deilt

Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"
1

Iceland PM: Trump's remarks are "unacceptable"

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ
2

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Óli Björn vill gera alla Íslendinga að kapítalistum
3

Óli Björn vill gera alla Íslendinga að kapítalistum

·
Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“
4

Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“

·
„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda
5

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Atvinnurekendur vilja lengja biðtíma fjölmiðla eftir upplýsingum
6

Atvinnurekendur vilja lengja biðtíma fjölmiðla eftir upplýsingum

·

Mest lesið í vikunni

Átakasaga hjóna sem búa ekki saman
1

Átakasaga hjóna sem búa ekki saman

·
Fóstureyðingar: Einkamál en ekki samfélagsmál
2

Kolfinna Nikulásdóttir

Fóstureyðingar: Einkamál en ekki samfélagsmál

·
Sýslumaður hélt að sáttameðferð væri undanþegin stjórnsýslulögum
3

Sýslumaður hélt að sáttameðferð væri undanþegin stjórnsýslulögum

·
„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda
4

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ
5

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Fjármálaráðuneytið: Lægsta mögulega greiðslubyrði verðtryggðra lána verður hærri – Víðtækar undanþágur frá banni
6

Fjármálaráðuneytið: Lægsta mögulega greiðslubyrði verðtryggðra lána verður hærri – Víðtækar undanþágur frá banni

·

Mest lesið í vikunni

Átakasaga hjóna sem búa ekki saman
1

Átakasaga hjóna sem búa ekki saman

·
Fóstureyðingar: Einkamál en ekki samfélagsmál
2

Kolfinna Nikulásdóttir

Fóstureyðingar: Einkamál en ekki samfélagsmál

·
Sýslumaður hélt að sáttameðferð væri undanþegin stjórnsýslulögum
3

Sýslumaður hélt að sáttameðferð væri undanþegin stjórnsýslulögum

·
„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda
4

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ
5

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Fjármálaráðuneytið: Lægsta mögulega greiðslubyrði verðtryggðra lána verður hærri – Víðtækar undanþágur frá banni
6

Fjármálaráðuneytið: Lægsta mögulega greiðslubyrði verðtryggðra lána verður hærri – Víðtækar undanþágur frá banni

·

Nýtt á Stundinni

Betri hugmynd handa Óla Birni

AK-72

Betri hugmynd handa Óla Birni

·
Sjálfstæðisflokkurinn lækkar niður í 19 prósent

Sjálfstæðisflokkurinn lækkar niður í 19 prósent

·
„Birgitta er ekki þolandi heldur gerandi“

„Birgitta er ekki þolandi heldur gerandi“

·
Ásmundur þakkar fyrir „ómetanlegan stuðning“ í akstursmálinu

Ásmundur þakkar fyrir „ómetanlegan stuðning“ í akstursmálinu

·
Zeitgeist

Hermann Stefánsson

Zeitgeist

·
Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

Nýnasistar dreifa áróðri í Mosfellsbæ

·
Tengdafaðir Bjarna segir „bull“ að hann ætli að hætta í stjórnmálum

Tengdafaðir Bjarna segir „bull“ að hann ætli að hætta í stjórnmálum

·
„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

„Sæll Bóbó“: Svona selur Samherji sér fisk frá Íslandi til útlanda

·
Hvernig dirfistu?

Símon Vestarr

Hvernig dirfistu?

·
Eitt Kína, margar mótsagnir

Eitt Kína, margar mótsagnir

·
Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“

Réttlæta aðkast gegn múslimum: „Kærum okkur ekki um íslamska menningu“

·
Katrín Jakobsdóttir segir ummæli Donalds Trump „óboðleg“ og dæma sig sjálf

Katrín Jakobsdóttir segir ummæli Donalds Trump „óboðleg“ og dæma sig sjálf

·