Þessi færsla er meira en 2 ára gömul.

Eins konar þjóðarmorð á frelsisvagninum

Árið 2011 vann ég við að afgreiða kaffi og sýna fólki steina í Volcano-house. Þetta var ágætis sumarvinna, skemmtilegir eigendur og ferðafólkið var forvitið og þakklátt fyrir kvikmyndasýningarnar í húsinu, mjög fræðandi og skemmtilegar heimildarmyndir um eldvirkasta svæði í heimi. Þetta safn, bíó og kaffihús er staðsett á mjög skemmtilegu horni Tryggvagötu og Geirsgötu, þar sem gamla hafnarsvæðið byrjar með öllum sínum gömlu verbúðum þar sem hægt er að kaupa hönnun og humar, list og latté, ís, osta og annan góðan mat, sem ég vona innilega að verði raunin áfram þrátt fyrir þennan áþreifanlega ferðamannaskort.

Eitt atvik er mér mjög minnistætt frá þessu sumri og hefur mótað hvernig ég sé þetta svæði. Það var þegar ég dag einn mætti á vakt og sá bíl sem hafði klesst illilega á vegg beint á móti. Næstu vaktir fylgdist ég með þegar fólk úr öllum áttum kom og lagði kerti og blómvendi niður til minningar um þann unga mann sem lést í því bílslysi, dreng sem enn var ekki orðinn átján ára. Nokkuð sem ég hugsa um hvert sinn sem ég geng þarna framhjá í dag.

Því miður eru svona slys ekki eindæmi í sögu Geirsgötunnar sem er sorgleg arfleifð frá þeim tíma þegar hraðbrautir höfðu forgang fram yfir mannlíf og mannslíf. Bara fjórum árum áður svo dæmi sé nefnt átti annað skelfilegt slys sér stað á horni Mýrargötu og Geirsgötu, þar sem þrjú ungmenni enduðu á gjörgæslu.

Bílablæti og breiðgöturnar sem fylgja því eru því miður ávísun á áhættuhegðun í umferðinni en hafa líka aðrar hættulegar aukaverkanir. Svifryksmengun hefur kostað okkur ótal mannslíf síðustu áratugi, þó ekki með jafn áberandi hætti og hrikaleg bílslys. Og það er ekki bara af því götur eru ekki hreinsaðar nógu mikið heldur vegna þess að óhjákvæmilega slíta dekk upp malbik, malbik leysist upp í agnir og það endar í lungum okkar allra hvort sem við erum gamalmenni á elliheimili, leikskólabörn í útivist, já og líka þeirra sem eru á leið í vinnuna eða kannski bara að rúnta sér til gamans.

Þetta dregur líka úr því að fólk gangi á svæðunum sem lögð eru undir bílaumferðina, sem er annars konar lýðheilsuvandamál en erfitt að meta hvað sá rúllandi snjóbolti kostar okkur í raun. Er ákvörðunin um að fara ekki í göngutúr eitthvað sem vindur upp á sig, ef ég fækka göngutúrunum mínum um einn í viku, 52 ári, 520 á áratug og svo framvegis, leiðir það ekki til að ég hreyfi mig sífellt minna og verð enn latari? Hefði ekki einn göngutúr til viðbótar getað undið upp á sig líka, bætt þolið og skapið? Hvað þýðir það eiginlega fyrir samfélagið í heild sinni að við öll hreyfum okkur aðeins minna en ella?

Eru það hjarta og lungnavandamál sem hefði verið hægt að forðast eða fresta um áratug? Er það aukin félagsleg einangrun, sem lýsir sér í hærri tíðni þunglyndis og kvíða?

Við tökum kannski ekki eftir því þegar bíllinn sker sig í gegnum hjarta borgarinnar, en hann fjarlægir okkur frá umhverfi okkar og jafnvel vinum. Hvað ég hefði skellt mér í göngutúr, rekist á nokkra vini, átt eitt spjall til viðbótar út í sólinni? Hvað ef við öll ættum eitt spjall aukalega í hverri viku við kunningja sem við þekkjum ekki nógu vel, segjum 52 handahófskenndir hittingar undir súð eða út í sól? Hvað ef við ættum öll nýjan vin sem við rákumst á fyrir tilviljun á horni Geirsgötunnar eða einhverrar annarrar götu?

Verður það hraustara, hamingjusamara og betur tengdara samfélag?

Hvaða orð væri hægt að nota yfir ástand sem fækkar vinum okkar, gerir okkur minna hraust og kostar jafnvel mannslíf?

Ég gæti notað stór orð, stríðsástand eða eitthvað álíka, en vandinn við að nota stór orð of oft er að þá glata þau því miður merkingu sinni. Ef maður segir að allt sé ofbeldi þá á endanum verður ekkert ofbeldi. Enda felur slík lýsing í sér að einhver sem beiti ofbeldi hafi illan ásetning.

En það á auðvitað ekki við þegar ræðum borgarskipulag. Þeir sem vilja aukna bílnotkun í umhverfi okkar vilji okkur ekki illt, þeir sem vilja almenningssamgöngur og göngugötur vilja það sama og þeir í raun: Við viljum öll það besta fyrir samfélagið okkar.

Við skulum því sleppa öllum myndlíkingum í bili.

Við erum ekki fórnarlömb ofbeldis því það eru til raunveruleg fórnarlömb heimilisofbeldis um allt land og fórnarlömb ofbeldis um allan heim, við þurfum orð  til að lýsa þeirra reynslu.

Við erum ekki frelsissviptir fangar einkabílsins heldur. Það eru til raunverulegir fangar, spörum þessi orð fyrir þau tilefni. Þeir sem hafa verið sviptir frelsi og vistaðir inn á stofnunum, eða verið svo óheppnir að fæðast sem selir í húsdýragarðinum, og það er frelsissvipting sem lýsir þeirra ástandi betur en okkar.

Það sama á við um hryðjuverk. Tölum um hryðjuverk þegar um er að ræða hryðjuverk.

Um daginn lýsti Vigdís Hauksdóttir því sem hryðjuverki að strætóstoppi væri komið fyrir á Geirsgötu. Strætó-stoppið hefur þær aukaverkanir að bíla-umferð hægist eilítið við Geirsgötu, sem hlýtur að þykja jákvætt í ljósi sögunnar. Morgunblaðið slengdi þessu upp sem fyrirsögn, þessi hjólastígur, þetta strætóstopp var eins konar hryðjuverk gegn fjölskyldubílnum svokallaða.

Fyrir nokkru síðan hættu bílasinnar að tala um einkabíla því það þótti minna of mikið á einkavæðingu sem í ljósi bankahrunsins hafði neikvæð hugrenningartengsl, og tóku að nota orðið fjölskyldubíll. Fjölskyldubíll hljómar betur en einkabíll, en því miður tekur maður eftir því þegar teppan er mest á morgnanna og síðdegis að inn í bílunum situr oft fólk einangrað og frústrerað, sem getur varla beðið eftir því að komast úr dollunni og heim í faðm fjölskyldunnar. Það er ekki að fara að breytast á næstunni, við erum í borgarlandslagi sem þarfnast þessara bíla til þess að hagkerfið og samfélagið keyri áfram, en við erum farin að skilja að þessir bílar hafa neikvæð áhrif á okkur, bæði sálrænt og líkamlega, og þeir valda slysum, mengun og gríðarlegum kostnaði fyrir samfélagið. Áður en kófið skall á, var helsta þrætueplið í stjórnmálum vegatollarnir svokölluðu, og alls ekki að ástæðulausu, kostnaðurinn við að halda uppi vegakerfinu er gríðarlegur og allt sem sparar okkur pening í því er eitthvað sem gæti farið í að reka heilbrigðiskerfi, grunnskóla eða bara eitthvað skemmtilegt eins og að halda Eurovision-hátíðina þegar við loksins vinnum hana.

Kallið það einkabílinn, fjölskyldubílinn eða frelsisvagninn fyrir mér, en spörum heimskulegar upphrópanir eins og hryðjuverk.

Er tilvist hjólreiðafólks hryðjuverk?

Eru strætósamgöngur ofbeldi?

Mér líður stundum eins og við sem lifum bíllausum lífstíl þyrftum að krota yfir gömlu Icesave/Gordon Brown skiltin og stíla á íhaldsflokkana í Reykjavíkurborg: Mr. Arnalds, Mrs.Hauksdóttir, do I look like a terrorist?

En hvaða orð sem við notum þá er hættulegt fyrir okkur að breyta ekki venjum okkar aðeins. Ef við breytum engu þá er öruggt að á næstu árum eða áratugum verði aftur sambærileg slys og gerast reglulega, og mengunin mun halda áfram að aukast jafnt og þétt, alveg eins og hún hefur alltaf gert, sem mun leiða til þess að fleira fólk mun eiga styttra og verra æviskeið.

Ég trúi því ekki að neinn ætli sér að fremja slíkt voðaverk. Miklu frekar tel ég að fólk hafi einfaldlega misskilið. Fest sig í gamalli kreddu eða gamalli pólitík og viti ekki hvernig það losni út. En það er allt í lagi að viðurkenna mistök og þroskast aðeins. Það eru til gamlir kommúnistar sem viðurkenna að ekki allt sem Stalín gerði var frábært, og kannski munu dag einn vera til framsóknarmenn sem játa að göngutúrar og hjólreiðar geti verið ágætar í bland við annað. Auknar strætósamgöngur, fleiri hjólreiðar og fleiri göngutúrar munu bjarga mannslífum, bæði með færri slysum og betra heilsufari.

Þeir sem skipulögðu borgina eins og hún er töldu sig vera að gera það öllum fyrir bestu. Engin ætlaði sér að auka meðaltal bílslysa eða hækka hlutfall þeirra sem hafa lungnavandamál vegna svifryksmengunar þegar þeir teiknuðu upp Geirsgötu eða önnur stræti. Sú kúrfa bara hækkaði, ekki afleiðing vísvitandi skemmdarverka, heldur vegna þess að þannig rættist úr kenningum um borgarskipulag sem litu vel út á blaði, en reyndust illa í raun.

En vilji fólk endilega halda sig í gamla hugarfarinu þá er ég hérna með nokkrar hugmyndir að nýjum myndlíkingum:

Morðalda á einkabílum!!?!

Þjóðarmorð á frelsisvögnum!?!!

Nauðgun á íslensku ökukonunni!?!!

Heimilisofbeldi gegn bílstjórum!?!!

Íslenski jeppinn tekinn af lífi!!?!

Þjóðvagninn svívirtur!?!!

Þessar upphrópanir má svo nota í hvert sinn:

*sem hjólastígur nær að tengja grunnskóla við íbúahverfi þannig að tólf ára börn geti hjólað í skólann án þess að rekast á bíl sem brunar á 50 kílómetra hraða.

*þegar nýjar almenningssamgöngur ná að spara láglaunafólki pening þannig að það hafi efni á að gera við húsið sitt í stað þess að þurfa að kaupa nýjan bíl, eða skella sér í langþráð sólarlandafrí.

*þegar fólk safnast saman undir berum himni á hátíðisdegi án þess að nokkur hafði áhyggjur af því að finna stæði eða festast í umferðinni á leiðinni heim.

Eða bara æpa þetta í hvert sinn sem maður rekst á hjólandi, gangandi eða skokkandi vegfarendur. Mögulega væri það effektívasta leiðin til þess að reka fólk aftur inn í bílinn.

 

Undirritað,

Snæbjörn Brynjarsson

Skáld, en ekki hryðjuverkamaður, þó hann líti stundum út fyrir það.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið á blogginu

Stefán Snævarr
1
Blogg

Stefán Snævarr

AÐ VERA MÁL­EFNA­LEG­UR-Jóni Karli Stef­áns­syni svar­að

Fyr­ir nokkru skrif­aði ég færslu hér á Stund­inni um notk­un Björns Bjarna­son­ar á orð­inu „spill­ing“. Hann hefði sagt að gagn­rýni Sam­fylk­ing­ar­inn­ar á Sjálf­stæð­is­flokk­inn væri spill­ing. En ég benti á að spill­ing merki ekki það sama og gagn­rýni, ekki einu sinni ósann­gjörn gagn­rýni. Ég sagði að Björn tal­aði eins og Humpty Dumpty í Lísu í Undralandi en sá sagði „orð þýða...
Stefán Snævarr
2
Blogg

Stefán Snævarr

Ensku­mennska

"Ensku­mennska" er ný­yrði mitt um dýrk­un á ensku eða barna­lega sann­fær­ingu um að ensku­væð­ing sé allra meina bót. Ég mun fyrst ræða græðg­is­rök henni tengd, svo víkja að fá­ráns­kröf­um um að ís­lensk­an eigi ávallt að víkja í um­ferð sam­fé­lags­ins. Þá mun ég kynna til­lög­ur til úr­bóta. Græðg­is­rök og ensku­mennska Ensku­mennsku-menn­in er vön að rök­styðja mál sitt með græðg­is­rök­um, t.d....
Af samfélagi
3
Blogg

Af samfélagi

Nokk­ur orð um mis­heppn­aða banka­sölu og sam­fé­lags­banka

Und­an­farn­ar vik­ur hef­ur mik­ið ver­ið rætt um einka­væð­ingu Ís­lands­banka og efnt til mót­mæla í sex skipti vegna henn­ar. Um­ræð­an og mót­mæl­in eru bæði skilj­an­leg og eðli­leg, enda er einka­væð­ing­in mis­heppn­uð því traust al­menn­ings gagn­vart henni er nú guf­að upp. Fátt gref­ur jafn hratt und­an trausti eins og vafa­sam­ir við­skipta­hætt­ir og sér­hygli. Ef einka­væð­ing á að geta tal­ist vel heppn­uð verð­ur...

Nýtt á Stundinni

Bjarni undir í rannsókn Ríkisendurskoðunar
Fréttir

Bjarni und­ir í rann­sókn Rík­is­end­ur­skoð­un­ar

Sú end­ur­skoð­un­ar­áætl­un sem lagt var af stað með í rann­sókn Rík­is­end­ur­skoð­un­ar á sölu rík­is­ins á hlut­um í Ís­lands­banka snýr fyrst og fremst að Banka­sýslu rík­is­ins. Guð­mund­ur Björg­vin Helga­son rík­is­end­ur­skoð­andi seg­ir að fjár­mála­ráð­herra og ráðu­neyti hans séu líka und­ir og að áætl­un­in taki breyt­ing­um eft­ir því sem rann­sókn­inni vindi fram.
Jordan Peterson í femínísku ljósi - Unnur Gísladóttir
Karlmennskan#96

Jor­d­an Peter­son í femín­ísku ljósi - Unn­ur Gísla­dótt­ir

„Það er erfitt fyr­ir mig að kjarna gagn­rýni á Jor­d­an Peter­son því hún er marglaga en ef ég ætti að gera það þá er það van­hæfni hans til að setja sig í spor jað­ar­settra hópa eða kvenna.“ seg­ir Unn­ur Gísla­dótt­ir mann­fræð­ing­ur og fram­halds­skóla­kenn­ari. Unn­ur hef­ur les­ið all­ar bæk­ur Jor­d­an Peter­son og lík­lega inn­byrt meira magn af efni eft­ir hann held­ur en marg­ur að­dá­and­inn. Unn­ur er hins veg­ar lít­ill að­dá­andi og fær­ir okk­ur gagn­rýni sína þar sem hún varp­ar femín­ísku ljósi á mál­flutn­ing Jor­d­an Peter­son. Fyr­ir þau sem ekki kann­ast við mann­inn þá er hann af­ar um­deild­ur pró­fess­or í sál­fræði sem virð­ist ná sér­stak­lega vel til karl­manna og er vin­sæll fyr­ir­les­ari um heim all­an og kom m.a. fram í Há­skóla­bíó um liðna helgi. Um­sjón: Þor­steinn V. Ein­ars­son Tónlist: Mr. Silla - Nar­uto (án söngs) Þátt­ur­inn er í boði bak­hjarla Karl­mennsk­unn­ar, Dom­in­os, Veg­an­búð­ar­inn­ar og The Bo­dy Shop.
„Það er búið að borga fyrir þetta“
FréttirPlastið fundið

„Það er bú­ið að borga fyr­ir þetta“

Guð­laug­ur Þór Þórð­ar­son um­hverf­is­ráð­herra seg­ir að það eigi að end­ur­vinna ís­lenska plast­ið sem fannst í vöru­húsi í Sví­þjóð, enda sé bú­ið að borga fyr­ir það.
792. spurningaþraut: Stígvél hér og stígvél þar
ÞrautirSpurningaþrautin

792. spurn­inga­þraut: Stíg­vél hér og stíg­vél þar

Fyrri auka­spurn­ing: Hvað er að ger­ast á þess­ari mynd hér að of­an? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvaða fyrr­ver­andi þing­mað­ur tók við sem rit­stjóri Frétta­blaðs­ins í fyrra? 2.  William Henry Gates III fædd­ist í Banda­ríkj­un­um 1952. Fað­ir hans var vel met­inn lög­fræð­ing­ur og móð­ir hans kenn­ari og kaup­sýslu­kona. Bæði létu heil­mik­ið að sér kveða í bar­áttu fyr­ir skárra sam­fé­lagi. En hvað af­rek­aði...
Stjarnfræðilegur kostnaður Úkraínustríðsins
FréttirÚkraínustríðið

Stjarn­fræði­leg­ur kostn­að­ur Úkraínu­stríðs­ins

Mörg hundruð falla í inn­rás Rússa í Úkraínu á degi hverj­um, mann­tjón­ið eykst sí­fellt og ólýs­an­leg­ar hörm­ung­ar þar víða dag­legt brauð. Þess ut­an eru efna­hags­leg­ar ham­far­ir að eiga sér stað í Úkraínu en þær voru raun­ar hafn­ar áð­ur en inn­rás­in hófst. Út­lit­ið var svart fyr­ir en nú er stór hluti lands­ins ein rjúk­andi rúst og vegna land­lægr­ar spill­ing­ar mun reyn­ast erfitt að fá fjár­hags­að­stoð er­lend­is frá til upp­bygg­ing­ar að stríðs­lok­um.
Reykvísk skrifstofukona umlukin svartadauða
Viðtal

Reyk­vísk skrif­stofu­kona um­lukin svarta­dauða

Auð­ur Har­alds rit­höf­und­ur seg­ir að Guð sé al­gjör­lega að­gerð­ar­laus og þess vegna sé tit­ill bók­ar henn­ar sem var að koma út: Hvað er Drott­inn að drolla? Sag­an fjall­ar um reyk­víska skrif­stofu­konu í nú­tím­an­um sem fer í tíma­ferða­lag alla leið aft­ur til árs­ins 1346 og lend­ir inni í miðj­um svarta­dauða.
Djarfar fullyrðingar eftir hálftíma vettvangsferð plastsendinefndar
FréttirPlastið fundið

Djarf­ar full­yrð­ing­ar eft­ir hálf­tíma vett­vangs­ferð plast­sendi­nefnd­ar

Úr­vinnslu­sjóð­ur ætl­ar ekk­ert að að­haf­ast vegna ís­lenska plasts­ins sem fannst í vöru­húsi í Sví­þjóð. Sendi­nefnd sem fór á stað­inn og komst að þeirri nið­ur­stöðu að þar væri ein­ung­is lít­ið magn af ís­lensku plasti virð­ist hafa byggt þá nið­ur­stöðu sína á hæpn­um for­send­um. Full­yrð­ing­ar í skýrslu nefnd­ar­inn­ar stand­ast ekki skoð­un.
791. spurningaþraut: Picasso málaði portrett af ... hvaða konu?
ÞrautirSpurningaþrautin

791. spurn­inga­þraut: Picasso mál­aði portrett af ... hvaða konu?

Fyrri auka­spurn­ing: Hvað heit­ir þetta fjall? * Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Hvaða vin­sæla hljóm­sveit sendi frá sér plöt­una Their Satanic Maj­esties Requ­est ár­ið 1967? 2.  Hver var þá að­al gít­ar­leik­ari hljóm­sveit­ar­inn­ar?   3.  Dönsk yf­ir­völd og sér í lagi for­sæt­is­ráð­herr­ann hafa nú feng­ið skömm í hatt­inn hjá op­in­berri rann­sókn­ar­nefnd í Dan­mörku vegna fram­göngu sinn­ar í máli sem sner­ist um ákveðna dýra­teg­und. Hvaða dýr voru...
Myndi örugglega aldrei fara neitt ef hún vissi allt
MenningHús & Hillbilly

Myndi ör­ugg­lega aldrei fara neitt ef hún vissi allt

Covid-far­ald­ur­inn birt­ist ljós­lif­andi á nýj­asta lista­verki lista­kon­unn­ar Eirún­ar Sig­urð­ar­dótt­ur, Raun­tím­ar­efl­in­um, sem var saumað­ur með­an á far­aldr­in­um stóð. Ref­ill­inn tók mið af stöðu far­ald­urs­ins á hverj­um tíma og var loka­út­kom­an því ekki fyr­ir­fram ákveð­in.
Þegar fullorðið fólk gerir sig að fífli
Illugi Jökulsson
Pistill

Illugi Jökulsson

Þeg­ar full­orð­ið fólk ger­ir sig að fífli

Rétt eins og flokk­ur­inn hef­ur þeg­ar sann­að að hann er ekki leng­ur vinstri­hreyf­ing með þjónk­un sinni við efna­hags­stefnu Sjálf­stæð­is­flokks­ins, þá er nú morg­un­ljóst að hann er ekki held­ur grænt fram­boð, skrif­ar Ill­ugi Jök­uls­son um Vinstri græn.
Sonurinn varð sterkari eftir að hann kom út sem trans
Fréttir

Son­ur­inn varð sterk­ari eft­ir að hann kom út sem trans

Sigga Ey og syst­urn­ar héldu uppi mál­stað trans ein­stak­linga í Eurovisi­on. Son­ur henn­ar glímdi við mikla van­líð­an þeg­ar hann var að kom­ast á kyn­þroska­ald­ur. Þeg­ar hann kom út sem trans rétti hann bet­ur úr sér og varð frjáls.
790. spurningaþraut: Úr hvaða kvikmyndum eru skjáskotin?
ÞrautirSpurningaþrautin

790. spurn­inga­þraut: Úr hvaða kvik­mynd­um eru skjá­skot­in?

Þema­þraut dags­ins snýst um er­lend­ar kvik­mynd­ir. Auka­spurn­ing­arn­ar eru um ís­lenska sjón­varps­þætti. * Fyrri auka­spurn­ing: Hér fyr­ir of­an er aug­lýs­ing fyr­ir ís­lenska sjón­varps­þætti sem nefnd­ust ... ? Að­al­spurn­ing­ar: 1.  Úr hvaða bíó­mynd er þetta? 2.  Úr hvaða mynd er þetta? * 3.  Kannski hafa ekki marg­ir séð þessa mynd núorð­ið. En þið ætt­uð samt að þekkja hana með nafni....