Halldór Auðar Svansson

Sussararnir

Sussararnir

Byltingin gegn kynferðisofbeldinu heldur áfram. Árið byrjar á því að þöggunarmúrinn í kringum framferði Jóns Baldvins er loksins rofinn.

Þetta varð mér tilefni til að rifja aðeins upp hvernig umræðan var á sínum tíma þegar Guðrún Harðardóttir, sem kom núverandi bylgju gegn Jóni Baldvini á stað, upplýsti fyrst um áreitnina sem hún varð fyrir af hendi hans, meðal annars í gegnum bréfaskriftir sem hófust þegar hún var í 8. bekk í grunnskóla.

Meðal þess sem ég fann og vakti sérstaka athygli mína var viðtal Bítisins á Bylgjunni við Brynjar Níelsson þar sem farið er hörðum orðum um þá ákvörðun Háskóla Íslands að hætta við að fá Jón Baldvin sem gestafyrirlesara, vegna óánægju sem sú ákvörðun vakti í ljósi þess að Guðrún hafði stigið fram ári áður. Þáttastjórnendur eru mjög sammála Brynjari í því að þróunin í samfélaginu sé orðin mjög varasöm þegar 'dómstóll götunnar' geti með þessum hætti dregið menn til ábyrgðar. Brynjar er á því að aðalvandinn liggi í raun hjá þeim sem eru meðvirk með 'ofstækisfólkinu'. Talað er um mikilvægi þess að menn séu ekki sviptir möguleikum á að sækja sér vinnu fyrir að hafa 'misstigið sig'. Það eigi að fyrirgefa þeim og gefa þeim tækifæri. Ekkert er hins vegar talað um Guðrúnu og brotin gegn henni.

Ég verð að segja svona í ljósi þeirrar jákvæðu þróunar sem orðið hefur á árunum sem eru liðin að þetta viðhorf er í raun sturlað. Það hefur alltaf verið sturlað en ég held að samfélagið sé fyrst núna tilbúið að átta sig á hversu sturlað og öfugsnúið það er. Að tala aldrei nokkurn tímann um skaðann sem þolendur lýsa, rétt þeirra til að vera öryggir, eða um hvort það geti nú verið einhver smá möguleiki á því að ef einhver hefur verið nappaður einu sinni þá sé það hluti af stærra mynstri sem þarf að tala um og hafa vara á gagnvart - en eingöngu um rétt níðinga til þess að fá að vera í friði frá afleiðingum gjörða sinna og umræðu um þær, hvort sem þeir eru dæmdir eða ekki (ef þeir eru ekki dæmdir eru þeir 'saklausir uns sekt er sönnuð' en ef þeir eru dæmdir hafa þeir 'tekið út sína refsingu').

Að viðtalinu loknu er opnað fyrir símann. Flestir sem hringja inn eru sammála Brynjari en ekki allir. Orðræða einnar konu sem er ósammála er sérstaklega athyglisverð. Fólk er ekki spurt nafns þannig að hún verður að fá að vera nafnlaus. Hún hefur þetta að segja:

Ég ætlaði bara segja að sumir hlutir eru ófyrirgefanlegir, talandi um fyrirgefningu. Það er bara þannig og það hefur ekkert með dómstól götunnar að gera. Þeir sem leggjast á börn, það er ófyrirgefanlegt, algjörlega. Þeir geta þá bara, til þess að vinna fyrir sér, farið að moka skurð, en ég held að Jón Baldvin þurfi ekkert á því að halda fjárhagslega.

Þáttastjórnandi spyr hana að því hvort hún sé þá alveg sátt við ákvörðun Háskólans í málinu. Því svarar hún svona:

Já já, og mér finnst bara allt í lagi að það sé tekið á þeim sem níðast á minni máttar. En það er tekið minna á þeim sem eru þekktir.

Þetta myndi ég segja að sé heilbrigt og algjörlega eðlilegt viðhorf. Samfélag sem er ekki sturlað hefur almennt viðhorf af þessu tagi, að börn eigi að njóta vafans og að réttur þeirra til öryggis trompi rétt manna sem hafa brotið gegn þeim til að gera það sem þeim dettur í hug. Fyrst eigi að vernda börnin en síðan sé hægt að ræða rest. Batnandi mönnum sé kannski best að lifa en þá eigi þeim að batna í raun og veru, það sé ekki bara hægt að veifa sprota og hætta að tala um brotin og þá hverfi þau bara.

Einhvern veginn hefur þó tekist að snúa öllu á hvolf. Hið ráðandi viðhorf hefur verið þveröfugt. Börnin, þolendurnir, eru réttlaus en gerendurnir hafa allan rétt. Sérstaklega ef þeir eru þekktir. Þetta hefur þótt nógu eðlilegt viðhorf til þess að því sé básúnað í morgunútvarpi án þess að því sé andmælt að ráði. Hið heilbrigða viðhorf fær takmarkað rými og engar undirtektir - það eina sem ónefnda konan fékk til baka voru þakkir fyrir að hafa tjáð sig. Sjónarhorn þolenda fær síðan takmarkað rými - eða hversu oft gerist það að þolendur fá að mæta í sjónvarp eða útvarp til að lýsa sínum þjáningum og viðhorfum?

Nei, þetta hefur ekki verið geðslegt samfélag. Ekki af þeim ástæðum sem Brynjar Níelsson tilgreinir þó - heldur þveröfugum. Það sem er ekki geðslegt er að sussarar á borð við hann hafi ávallt verið tilbúnir til að mæta á opinberan vettvang til að gera lítið úr rétti og upplifunum þolenda kynferðisofbeldis, þar á meðal og ekki síst barna. Verja á móti rétt gerenda þeirra til að vera í friði frá afleiðingum og umræðu. Ég vona að þeirri sturlun sé loksins að ljúka endanlega. Það sem er nefnilega sorglegast við hana er að Brynjar er í raun bara birtingarmynd hennar. Kannski með þeim augljósari - en eins og fram kemur í viðtalinu voru ýmsir fleiri sem tóku að sér sussarahlutverkið gagnvart Guðrúnu.

Ef fólk hefur síðan gleymt því hverjar málalyktir í máli Jóns Baldvins gagnvart Háskólanum voru þá endaði það með því að hann fékk hálfa milljón og afsökunarbeiðni frá rektor. Hann sumsé leitaði réttar síns og fékk sínu framgengt, með dyggum stuðningi sussarana. Það þurfti síðan sirka fimm ár og heila #metoo-byltingu til þess að þolendur treystu sér í næsta slag. 

Að lokum ein áhugaverð tenging. Í greininni sem kom Brynjari í viðtalið í Bítinu telur hann ýmislegt upp því til stuðnings að 'brennuvargarnir' (sumsé fólkið sem vill taka kynferðisbrot alvarlega) séu að færa sig of mikið upp á skaftið. Þar á meðal það að 'rútu­bíl­stjóri var hrak­inn frá störf­um vegna dóms í kyn­ferðis­brota­máli, sem hann þó hafði afplánað'. Þar er varla um annan að ræða en Hjalta Sigurjón Hauksson, frábært dæmi um mann sem er alls ekki batnandi þó hann hafi 'tekið út sína refsingu'. Síðar varð hann alræmdur þegar honum var veitt uppreist æru og þöggun í kringum hvernig því var háttað sprengdi heila ríkisstjórn. Hann er því annað gott dæmi um vel tengdan mann sem sussararnir hafa varið dyggilega. Björt framtíð vildi ekki spila með í sussuninni en því miður var síðan mynduð önnur ríkisstjórn án þess að taka á málinu. Mér finnst það vera hluti af sturluninni að fólk skuli almennt ekki átta sig á því í hverju svívirðan í því máli fólst, hvernig hún er hluti af stærra mynstri sem snýst um að það er  'tekið minna á þeim sem eru þekktir'.

Grunnatriði í siðuðu og heilbrigðu samfélagi ætti að vera að vernda börnin. Megi 2019 vera árið sem sussararnir fuðra endanlega upp. Megi þeir bara brenna og hreinsast í þeim eldi. Þeir eru raunverulegu skaðvaldarnir, ekki fólkið sem er að reyna að draga úr tangarhaldi þeirra á samfélaginu og valdastofnunum þess.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Fendibelti fyrir fermingarpeningana
1

Fendibelti fyrir fermingarpeningana

·
Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“
2

Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“

·
Seldu nær heila götu og fengu 2,2 milljarða hvor
3

Seldu nær heila götu og fengu 2,2 milljarða hvor

·
Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði
4

Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði

·
Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum
5

Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum

·
Björn Ingi með há laun þrátt fyrir fjárhagsvanda
6

Björn Ingi með há laun þrátt fyrir fjárhagsvanda

·
Hjónin í Borgarplasti græddu 800 milljónir í fyrra
7

Hjónin í Borgarplasti græddu 800 milljónir í fyrra

·

Mest deilt

Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði
1

Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði

·
Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn
2

Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn

·
Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum
3

Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum

·
Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“
4

Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“

·
Fendibelti fyrir fermingarpeningana
5

Fendibelti fyrir fermingarpeningana

·
Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra
6

Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra

·

Mest deilt

Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði
1

Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði

·
Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn
2

Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn

·
Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum
3

Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum

·
Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“
4

Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“

·
Fendibelti fyrir fermingarpeningana
5

Fendibelti fyrir fermingarpeningana

·
Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra
6

Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra

·

Mest lesið í vikunni

Fendibelti fyrir fermingarpeningana
1

Fendibelti fyrir fermingarpeningana

·
Öryggið verður ekki metið til fjár
2

Öryggið verður ekki metið til fjár

·
Segir Svein Andra blóðmjólka þrotabú
3

Segir Svein Andra blóðmjólka þrotabú

·
Telur formann Samtakanna vilja „þagga niður í“ varaforseta Bandaríkjanna
4

Telur formann Samtakanna vilja „þagga niður í“ varaforseta Bandaríkjanna

·
Samtök gegn orkupakkanum dreifðu rangfærslum um héraðsdómara
5

Samtök gegn orkupakkanum dreifðu rangfærslum um héraðsdómara

·
Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“
6

Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“

·

Mest lesið í vikunni

Fendibelti fyrir fermingarpeningana
1

Fendibelti fyrir fermingarpeningana

·
Öryggið verður ekki metið til fjár
2

Öryggið verður ekki metið til fjár

·
Segir Svein Andra blóðmjólka þrotabú
3

Segir Svein Andra blóðmjólka þrotabú

·
Telur formann Samtakanna vilja „þagga niður í“ varaforseta Bandaríkjanna
4

Telur formann Samtakanna vilja „þagga niður í“ varaforseta Bandaríkjanna

·
Samtök gegn orkupakkanum dreifðu rangfærslum um héraðsdómara
5

Samtök gegn orkupakkanum dreifðu rangfærslum um héraðsdómara

·
Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“
6

Lögregla sneri niður hinsegin aktívista og sakaði um að „mótmæla gleðigöngunni“

·

Nýtt á Stundinni

Nokkrir áratugir aftur í tímann

Ágústa Arna Sigurdórsdóttir

Nokkrir áratugir aftur í tímann

·
Sá tekjuhæsti á Vestfjörðum með 1,2 milljarða í árslaun

Sá tekjuhæsti á Vestfjörðum með 1,2 milljarða í árslaun

·
Fleiri hælisleitendur frá Venesúela

Fleiri hælisleitendur frá Venesúela

·
Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra

Eigendur stærstu útgerðarfyrirtækja græddu hundruð milljóna í fyrra

·
Björn Ingi með há laun þrátt fyrir fjárhagsvanda

Björn Ingi með há laun þrátt fyrir fjárhagsvanda

·
Nýr tekjulisti: Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði

Nýr tekjulisti: Davíð Oddsson með 5,3 milljónir á mánuði

·
Nýir tímar á Norðurslóðum?

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Nýir tímar á Norðurslóðum?

·
Heimskuleg hugmynd Hildar

AK-72

Heimskuleg hugmynd Hildar

·
Seldu nær heila götu og fengu 2,2 milljarða hvor

Seldu nær heila götu og fengu 2,2 milljarða hvor

·
Hjónin í Borgarplasti græddu 800 milljónir í fyrra

Hjónin í Borgarplasti græddu 800 milljónir í fyrra

·
Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn

Stuðningur við ríkisstjórnina minnkar enn

·
Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum

Vill að opinberir starfsmenn verði látnir kaupa hádegismat af einkaaðilum

·