Lífsgildin

Lífsgildin

Gunnar Hersveinn rithöfundur skrifar um gildin í lífinu, samfélaginu og náttúrunni meðal annars út frá því markmiði að efla borgaravitund og gagnrýna og skapandi hugsun.
Forsjálni - þjóðgildi Íslendinga fyrir 2020?

Lífsgildin

Forsjálni - þjóðgildi Íslendinga fyrir 2020?

Sjaldan afrekrar ein stund margra daga forsómun – er málsháttur sem merkir einfaldlega það sama og hann segir: Sjaldan vinnst það upp á skammri stund sem lengi hefur verið vanrækt. Orðið afrek vekur athygli. Afrek kallar á forsjálni, að undirbúa jarðveginn af kostgæfni. Þessi málsháttur getur átt erindi til einstaklinga og samfélags á marga vegu. Einstaklingar sem vilja gera vel...

Einmanaleikinn er barningur

Lífsgildin

Einmanaleikinn er barningur

Dauðinn er barningurKhaled KalifaAngústúra 2019. Lesendur bókarinnar Dauðinn er barningur eftir sýrlenska höfundinn Khaled Khalifa fá íhugunarefni þegar lestri lýkur: Að gera einmanaleikanum skil. Eftir að hafa lesið og hugsað um byltinguna og stríðið í Sýrlandi, óttann, brostnar vonir, ástir, hugrekki, hugleysi, dauðann og hlutskipti mannsins í veröldinni bætist við allt um lykjandi forvitni um einmanaleikann. Spurningin „Hvers vegna verður...

Hetjuleg hunangsveiði milli heimkynna

Lífsgildin

Hetjuleg hunangsveiði milli heimkynna

HunangsveiðiSoffía BjarnadóttirAngústúra 2019. Ef til vill er vandasamt að lýsa því nákvæmlega yfir um hvað bókin, Hunangsveiði eftir Soffíu Bjarnadóttur, er.  En þó er óhætt að fullyrða að áhrifin af lestrinum eru djúp og áhrifarík fyrir lesandann. Aðalsöguhetjan Silva stefndi sennilega einhvern tíma á dæmigert borgarlíf  í skilgreindri atvinnu og í sambandi við týpískan karlmann. Innra með henni knýja þó á...

Hvers vegna skrifa rithöfundar?

Lífsgildin

Hvers vegna skrifa rithöfundar?

Rithöfundurinn og heimspekingurinn Platón (427 f.o.t) í Grikklandi hinu forna gerði Sókrates að lykilpersónu í vestrænni hugsun. Hvers vegna skrifaði Platón og gaf okkur mynd af Sókratesi? Í fyrstu verkunum skrifaði hann í anda Sókratesar en í síðustu verkunum var Sókrates málpípa hans. Platón dýrkaði ekki Sókrates og lét hann stundum fara hallloka í samræðum. Karakterinn Sókrates er mannlegur í...

Stórfengleg frásögn án landamæra

Lífsgildin

Stórfengleg frásögn án landamæra

Uns yfir lýkur eftir Alinu Margolis-Edelman er ógleymanlegt verk um minningar ungmennis í gettóinu í Varsjá í Póllandi í síðari heimstyrjöldinni. Það er líkt og lesandinn gangi með vasaljós í annarri hendi en jafnframt leiddur af barnshönd Alinu um eyðileggingu stríðs, dauða, hungurs og miskunnarleysis. Hönd hennar er hlý og í augum hennar er von og ljósið slokknar ekki. Sjónarhorn...

Ábyrgð okkar á Amazonskógunum

Lífsgildin

Ábyrgð okkar á Amazonskógunum

Regnskógarnir í Brasilíu brenna, lungu jarðar, þaðan sem súrefnið streymir. Eldurinn er svo viðamikill að hann sést úr geimnum. Getum við staðið hjá og beðið eftir misvitrum forsetum eða duttlungafullum hagsmunasamtökum? Enginn mun bjarga heiminum. Hann þarf ekki á því að halda. Hann mun bjarga sér sjálfur. Enginn mun bjarga jörðinni. Hún þarf ekki á því að halda. Hún...

Að vera börnum hjálparhella

Lífsgildin

Að vera börnum hjálparhella

Vinsemd er sú dyggð og hjartahlýja sem helst er talin geta dregið úr kvölinni og aukið styrk gleðinnar í þessum guðsvolaða heimi. Vinsemdin býr yfir mörgu af því fallegasta sem getur prýtt manneskjuna. Hjálpsemi er eitt af því sem vinsemd felur í sér. Hún er alls staðar mikils metin og hvarvetna eru gerðar tilraunir til að kenna hana og festa...

Hjartsár bók um mæðgin í Jóhannesarborg

Lífsgildin

Hjartsár bók um mæðgin í Jóhannesarborg

Angústúra gaf út, í íslenskri þýðingu Helgu Soffíu Einarsdóttur, bókina Glæpur við fæðingu - sögur af Suður-afrískri æsku eftir Trevor Noah. Þetta er mannbætandi bók, full af tárum og hlátri. Trevor Noah er einnig uppistandari og stjórnmálaskýrandi, sem margir þekkja úr bandarísku sjónvarpsþáttunum The Daily Show. Höfundurinn fæddist í Jóhannesarborg árið 1984 á tímum apartheid í Suður-Afríku. Móðir hans Patricia...

Glötuð tækifæri til að gera rétt

Lífsgildin

Glötuð tækifæri til að gera rétt

Tómið vex á Íslandi í hvert sinn sem mannúðlegri meðferð er hafnað, t.d. á forsendum smásmugulegra stafkrókafræða eins og oft er gert gagnvart hælisleitendum. Íslendingar þurfa að horfa upp á það með reglulegu millibili, að foreldrar, konur, karlar og börn eru send til Grikklands eða Ítalíu, eða hvaðan sem þau komu, í algjöra óvissu þrátt fyrir að vera komin hingað,...

Dánu börnin í Jemen og Sýrlandi

Lífsgildin

Dánu börnin í Jemen og Sýrlandi

Illska mannsins bitnar með afgerandi og áberandi hætti um þessar mundir á börnum í Jemen og Sýrlandi. Við vitum það, við fylgjumst með því, við skrifum skýrslur og teljum líkin – en horfumst við í augu við það? Það er engin undankomuleið. I. fyrri hluti (17.3.19) Illskan gagnvart þessum börnum birtist með óbærilegum hætti í grimmúðlegu ofbeldi sem veldur þjáningu...

Sögurnar fylla lesandann sælu

Lífsgildin

Sögurnar fylla lesandann sælu

Sögurnar fylla lesandann sælu sem sprettur af dýpt og fegurð orðanna. Þær eru spegill þar sem veröldin birtist í öðru ljósi en oft áður. Lest(r)arferð þar sem numið er reglulega staðar en á hverri stöð er samfélag ólíkt því síðasta. Tígrisdýr í búri birtist á einum stað og breytist í þjóðfélagsþegn í borg. Á öðrum stað flýtur lík stúlku framhjá...

Pælt í Hávamálum og Njálssögu í heimspekikaffi

Lífsgildin

Pælt í Hávamálum og Njálssögu í heimspekikaffi

Lífsspekin sem birtist í Hávamálum hafði áhrif um aldir og enn má setja hana í samhengi við líferni og viðhorf nútímafólks á Norðurlöndum.  Gestaþáttur Hávamála er a.m.k. frá 12. öld en einstök erindi eða ljóðlínur geta átt sér miklu eldri rætur. Spekin hefur borist á milli kynslóða með margvíslegum hætti m.a. með menningararfinum og uppeldi. Það sem telst lofsvert í...

Framúrskarandi fantasía um Lýru silfurtungu

Lífsgildin

Framúrskarandi fantasía um Lýru silfurtungu

PHILIP Pullman (f. 1946) komst með einhverju móti yfir töfraformúluna að ævintýrabók og skrifaði þríleik (His Dark Materials) um Lýru sifurtungu í bókunum Gyllti áttavitinn, Lúmski hnífurinn og Skuggasjónaukinn sem þýddar voru af Önnu Heiðu Pálsdóttur (MM. 2000-2002). Bækurnar um Lýru eru til í kiljum á íslensku en þær náðu hægri útbreiðslu í skugga bókanna um Harry Potter. Harðlínumenn og bókstafstrúarmenn...

Lærdómar um harðstjórn og lýðræði

Lífsgildin

Lærdómar um harðstjórn og lýðræði

Um harðstjórn – tuttugu lærdómar sem draga má af tuttugustu öldinni eftir Timothy Snyder prófessor í sagnfræði við Yale-háskóla er verulega merkileg bók um efni sem nauðsynlegt er að kunna skil á. Hver eru einkenni harðstjóra? Hvernig geta borgararnir komið í veg fyrir að harðstjórar taki völdin enn á ný? Hvernig eru stofnanir eyðilagðar? Hvað tekur langan tíma að rústa...

Góðvild á tímum sjálfselskunnar

Lífsgildin

Góðvild á tímum sjálfselskunnar

Góðvild hefur oft verið útilokuð og flokkuð með draumórum. Það hefur verið hlegið að henni og hún hefur átt undir högg að sækja. Hún gengur undir mörgum nöfnum og er nefnd í ýmiskonar spekibókum og trúarritum í gegnum aldirnar. Það virðist þó ekki nægja því of fáir treysta á kraft hennar. Mannkynið hefur efast um einn sinn allra mesta...

Skyldan að mótmæla í lýðræðissamfélagi

Lífsgildin

Skyldan að mótmæla í lýðræðissamfélagi

Skyldur eru lagalegar og/eða siðferðilegar. Það er til dæmis siðferðileg skylda að standa við loforð – sé þess nokkur kostur. Hver manneskja ber margvíslegar skyldur sem knýja á með ólíkum hætti. Skyldan getur verið sett af ríkisvaldinu, hún getur sprottið af hlutverki og stöðu einstaklings en einnig af hugsjón og skilningi á samhengi hlutanna.  Virðing kynjanna eru mannréttindi. ...