Þessi færsla er rúmlega 5 mánaða gömul.

Tilraunaverkefni um fjögurra daga vinnuviku - líka á Íslandi

Tilraunaverkefni um fjögurra daga vinnuviku - líka á Íslandi

Á undanförnum áratug á Íslandi hefur mikið verið rætt um og tekist á um styttingu vinnuvikunnar, en þökk sé mikilli umræðu og baráttu stéttarfélaga og annarra samtaka fyrir málefninu tókst að semja um styttri vinnuviku í kjarasamningum. Hér léku tilraunaverkefni BSRB um styttri vinnuviku hjá Reykjavíkurborg og ríkinu lykilhlutverk, en með þeim jókst skilningur á því hvernig mætti útfæra styttri vinnuviku þannig að allir hefðu hag af, auk þess sem af þeim varð ljóst hver ábatinn gæti orðið fyrir allt samfélagið.

 

Stytting vinnuvikunnar hefur núna verið útfærð mjög víða um samfélagið og skoðanakönnun sem birt var í Fréttabaðinu í ágúst í fyrra leiðir í ljós að um helmingur vinnandi fólks er ánægt með styttinguna á sínum vinnustað, og um 26% eru hlutlaus. En um 21% eru ekki fyllilega sátt, sem bendir til að gera megi betur, og eftir því sem könnunin leiðir í ljós er það einkaframtakið sem þarf mest að taka sig á. Heilt yfir þó, og sérstaklega þegar haft er í huga að þetta er ein mesta breyting sem vinnumarkaðurinn hefur gengið í gegnum undanfarna áratugi hvað vinnutíma áhrærir, má kalla niðurstöðuna mjög góða.

 

Umræðan hér á Íslandi um styttingu vinnutímans byrjaði fyrr en í hinum enskumælandi heimi; mjög lítið var rætt um málefnið í Bretlandi til dæmis á meðan umræðan var allnokkur og vaxandi á Íslandi. En staðan hefur nú gjörbreyst: Í hinum enskumælandi heimi fer nú fram lífleg umræða um styttingu vinnutímans, og er hún einkum öflug í Bretlandi. 

 

Um þessar mundir eru að fara af stað nokkur tilraunaverkefni í mismunandi löndum undir formerkjum fjögurra daga vinnuviku og íslenskum fyrirtækjum býðst að vera með í einu þeirra. Hér er kjörið tækifæri fyrir íslensk einkafyrirtæki til að sýna framsækni í verki og taka þátt í að móta vinnumarkað framtíðarinnar – því eins og við lærðum á tilraunaverkefnunum hér á Íslandi geta slík verkefni rutt brautina fyrir samfélagsþróun sem hefur látið á sér kræla en er rökrétt skref engu að síður.

 

Breyttur vinnumarkaður - framtíðarsýn

 

Undanfarinn áratug eða svo hefur orðið æ ljósara að samfélög Vesturlanda þurfa að skipta um gír af ýmsum ástæðum: Tæknin þróast hratt, sjálfvirkni eykst, og æ stærri hluti athafna samfélaga er tæknivæddur á alla mögulega vegu. Þá er mörgum að verða betur og betur ljóst tengslin á milli streitu og skertra lífsgæða sem og alvarlegra sjúkdóma. Þá kalla loftslagsbreytingar á endurmat og endurskoðun ýmissa þátta samfélagsins. Hegðun okkar sem heildar verður að breytast. Þetta er mikið til umræðu víða á Vesturlöndum.

 

Einn angi þessa er nauðsyn þess að endurskoða hvernig við vinnum og hve mikið, enda ljóst að nýta má bætta tækni til að vinna minna sé rétt að staðið, auk þess sem fjarvinna og styttri vinnuvika getur gagnast í baráttunni við loftslagsbreytingar. Lífsgæðaaukning getur orðið mikil, sé rétt að staðið. Þetta sýna rannsóknir fræðimanna. 

 

Umræðan um styttri vinnuviku í hinum enskumælandi heimi er knúin áfram af þessu öllu, en heimsfaraldur kórónuveirunnar hefur mjög bætt í og hraðað á umræðunni og vakið fólk til vitundar um möguleikana á breytingum. Í bakgrunni er þessi hugsun ríkjandi: „Ef við gátum rekið svo mjög breytt samfélag í heimsfaraldri, hvað kemur þá í veg fyrir að við breytum og endurskoðum til dæmis vinnutímann og skipulag sjálfrar vinnunnar?“ – og svarið er: Við sjálf. Mörgum er orðið ljóst að við þurfum á framtíðarsýn að halda um hvernig vinnumarkaður framtíðarinnar eigi að ganga fyrir sig til að breyta ríkjandi hugarfari.

 

Nú þegar hefur skrefið verið tekið meðal allnokkurra einkafyrirtækja. Atom Bank, lítill banki í Bretlandi, hefur tekið upp fjögurra daga vinnuviku. Perpetual Guardian, fjármálafyrirtæki í Nýja-Sjálandi, hefur farið sömu leið. CMC Technologies í Englandi, sem framleiðir íhluti úr málmi, skipti einnig í fjögurra daga vinnuviku. UPAC Group í Skotlandi, sem framleiðir umbúðir, hefur einnig tekið sama skref. Í öllum tilfellum var vinnuvikan stytt án þess að laun lækkuðu – allir starfsmenn héldu sömu mánaðarlaunum. Og árangurinn lét ekki á sér standa: Framleiðni jókst, streita minnkaði og jafnvægi vinnu og einkalífs batnaði stórum. Rannsókn á vegum hins virta Henley viðskiptaskóla í Bretlandi sem tók til mun fleiri fyrirtækja sem hafa skipt yfir í fjögurra daga vinnuviku staðfesti þetta sama: Minni streita, betri líðan, aukin framleiðni, en auk þess að það dró úr veikindum starfsfólksins. Höfundar rannsóknarinnar bentu á að ef eitthvað er gætu allir þessir þættir aukið á hagnað fyrirtækja sem skipta yfir í fjögurra daga vinnuviku, sem styrkir svo samkeppnishæfni þeirra.

 

Í bæði Skotlandi og á Spáni eru fyrirhuguð tilraunaverkefni einkafyrirtækja sem ríkisvaldið aðstoðar við að koma á laggirnar; þar er markmiðið að prófa fjögurra daga vinnuviku. Kallað hefur verið eftir tilraunaverkefni í Wales og á fleiri stöðum. Mikil hreyfing er í þessa áttina í heiminum og dæmin of mörg til að telja upp hér. Öll þessi tilraunaverkefni eru liður í því að þróa framtíðarsýn um vinnumarkað framtíðarinnar.

 

Í Bretlandi er það hugveitan Autonomy sem stendur að tilraunaverkefni þar í landi um fjögurra daga vinnuviku í samstarfi við tvenn félagasamtök – 4 Day Week UK og 4 Day Week Global – ásamt rannsakendum við þrjá heimsþekkta háskóla: Oxford háskóla, Cambridge háskóla og Boston háskóla. Eins og fyrr segir býðst íslenskum fyrirtækjum að taka þátt, en sá möguleiki kemur til vegna samstarfs Öldu, félags um sjálfbærni og lýðræði, við Autonomy. Áhugasömum fyrirtækjum stendur til boða að hafa samband beint við Autonomy og óska eftir þátttöku: https://autonomy.work/portfolio/four-day-week-pilot/ 

 

Tilraunaverkefni Autonomy felur í sér vinnustofur þar sem fulltrúar fyrirtækja sem hafa innleitt fjögurra daga vinnuviku segja frá sinni reynslu, auk þess sem þátttakendur hafa aðgang að eigin ráðgjafa. Einnig verður til staðar stuðningsnet og fræðimennirnir aðstoða með því að leggja til aðferðir við að mæla framleiðni og hvernig á að túlka niðurstöðurnar. Allar frekari upplýsingar má fá hjá Autonomy.

 

Frestur til skráningar rennur út í lok mars.

 

Framtíðin og úrtöluraddir

 

Fleirum og fleiru er ljóst að vinnumarkaður framtíðarinnar mun verða öðruvísi en við höfum vanist síðustu þrjátíu ár. Tæknibreytingar og hugarfarsbreytingar, í bland, munu knýja á um að við breytum háttum okkar. Ný viðmið munu verða til, þar með talið um vinnutímann. En oft eru það hugarfarsbreytingarnar sem reynast erfiðastar. 

 

Við hér á Íslandi höfum fengið að finna fyrir því hvernig vissir áhrifamiklir hópar vilja alls engar breytingar sem þjóna vinnandi fólki og kjósa heldur stöðnun og afturhald til fortíðar. Samtök atvinnulífsins sögðu frumvarp um styttri vinnuviku vera „efnahagslegt hryðjuverk“ og voru ásamt Viðskiptaráði og Félagi atvinnurekenda mjög einörð í andstöðu sinni við frumvarpið. Öll þessi sérhagsmunasamtök börðust gegn hugmyndum um styttingu vinnuvikunnar með hræðsluáróðri og útúrsnúningi. Samtök atvinnulífsins spáðu þannig óðaverðbólgu ef af samþykkt frumvarpsins yrði, byggt á því að mikil verðbólga var á Íslandi á áttunda áratugnum eftir að lög voru innleidd um 40 stunda vinnuviku árið 1972 – verðbólga sem kom til vegna hvarfs síldarstofna við Ísland árin 1968 til 1969, með þeim afleiðingum að 40% gjaldeyristekna landsins hvarf á örfáum mánuðum. Um orsakir verðbólgunnar hefur sjálfur Seðlabanki Íslands staðfest: Hvarf síldarinnar. Auðvitað veldur slíkt verðbólgu í ört vaxandi landi sem byggir afkomu sína á innflutningi og útflutningi. Auk þess hófst olíukrísa í heiminum árið 1973, sem jók mjög á verðbólgu víða.

 

Á Íslandi varð heldur engin verðbólga þegar samið var um styttinguna og hún útfærð – sem sýnir innistæðuleysi áróðursins. Verðbólgan nú er vegna útlána banka og húsnæðisskorts.

 

Framtíðin er farin að knýja dyra, og hún er á fullri ferð. Möguleikarnir á meiri lífsgæðum vinnandi fólks vaxa ár frá ári – og það er okkar að grípa þá. Fjögurra daga vinnuvika gæti verið slíkur möguleiki. En til að við getum nýtt möguleikana verðum við að hugsa stærra og sniðganga úrtöluraddir sem byggja sinn málflutning eingöngu á hræðsluáróðri og sérhagsmunum. Höfum í huga að slíkar úrtöluraddir voru háværar þegar fimm daga vinnuvika var innleidd. Við verðum að leyfa okkur að prófa okkur áfram með nýtt lífsmynstur og gáum að því að slíkt gæti hreinlega styrkt samkeppnisstöðu samfélagsins eins og rannsókn Henley viðskiptaskólans bendir til. Heilbrigð gagnrýni á rétt á sér – en heilbrigð gagnrýni þarf að byggja á reynslu. Og einmitt þess vegna eru tilraunaverkefni svo gagnleg; þau hjálpa okkur við að afla reynslu.

 

Ég hvet allt vinnandi fólk, stjórnendur og eigendur fyrirtækja til að ígrunda hvort fjögurra daga vinnuvika geti verið heppileg fyrir sitt fyrirtæki og vinnustað, og ef svo er, ræða málin á vinnustaðnum og í framhaldinu hafa samband við Autonomy. Framtíðin er núna.

 

Höfundur er stjórnarmaður í Öldu, félagi um sjálfbærni og lýðræði.

 

Mynd: Pexels

Athugasemdir

Athugasemdir eru ekki leyfðar við þessa grein.

Mest lesið á blogginu

Stefán Snævarr
1
Blogg

Stefán Snævarr

Á Áslaug Arna að segja af sér?

Bent hef­ur ver­ið á að starfsaug­lýs­ing   um  starf töl­fræð­ings hjá há­skóla-, iðn­að­ar- og ný­sköp­un­ar­ráðu­neyt­inu kunni að stang­ast á við lög. Þau kveða á um að ís­lenska sé hið op­in­bera mál lands­ins en í aug­lýs­ing­unni var sagt að um­sækj­andi yrði að hafa gott vald á ís­lensku eða ensku. Ráð­herr­ann, Áslaug Arna, varði starfsaug­lýs­ing­una m.a. með þeim „rök­um“ að...
Stefán Snævarr
2
Blogg

Stefán Snævarr

Lex­i­kon Put­in­or­um-Ór­ar Pútíns

Hér get­ur að líta Lexí­kon Put­in­or­um, al­fræði­orða­bók pútín­ism­ans en þar leika ór­ar (og ár­ar) Pútíns lyk­il­hlut­verk: Banda­rík­in: Vond ríki enda standa þau í vegi fyr­ir að Rússlandi nái sín­um ginn­helgu mark­mið­um, þar að segja ef Trump er ekki for­seti (sjá "Trump"). Einnig eru þau svo óforskömm­uð að vera Rússlandi langt­um fremri hvað tækni áhrær­ir. Það er svindl því Rúss­land á...
Stefán Snævarr
3
Blogg

Stefán Snævarr

Hnatt­væð­ing og al­þjóðaremba

Ég hitti hann Jim frá Ástr­al­íu í Frakklandi ár­ið 2003. Greind­ur karl og geðs­leg­ur, ákveð­inn í skoð­un­um. Hann taldi inn­rás­ina í Ír­ak hið besta mál, Saddam hefði ör­ugg­lega átt gjör­eyð­ing­ar­vopn. Banda­rískt efna­hags­líf væri mjög traust og þar vestra væri eng­inn ras­ismi. Hnatt­væð­ing­in væri sig­ur­verk, í fram­tíð­inni myndu borg­ríki taka við af nú­tímaríkj­um í krafti þess­ar­ar væð­ing­ar. Og inn­an tutt­ugu ára...

Nýtt á Stundinni

Eftirlitsmaður sendur um borð í hvalveiðiskipin
FréttirHvalveiðar

Eft­ir­lits­mað­ur send­ur um borð í hval­veiði­skip­in

Svandís Svavars­dótt­ir mat­væla­ráð­herra hef­ur sett reglu­gerð sem kveð­ur á um eft­ir­lit með hval­veið­um. Fiski­stofa mun senda starfs­mann um borð í hval­veiði­skip sem fylg­ist með og tek­ur upp mynd­bönd sem síð­an verða af­hent dýra­lækni Mat­væla­stofn­un­ar til skoð­un­ar.
Tölvuárás á Fréttablaðið sögð rússnesk hefnd
Fréttir

Tölvu­árás á Frétta­blað­ið sögð rúss­nesk hefnd

Vef­ur Frétta­blaðs­ins verð­ur tek­inn nið­ur í kvöld biðj­ist rit­stjórn ekki af­sök­un­ar á því að hafa birt frétta­mynd frá Úkraínu. Ónafn­greind­ir rúss­nesk­ir tölvu­hakk­ar­ar hófu skyndi­á­hlaup á vef blaðs­ins í morg­un. Rúss­neska sendi­ráð­ið krafð­ist á sama tíma af­sök­un­ar­beiðni og seg­ir blað­ið hafa brot­ið ís­lensk lög. Steinn Stein­arr og Þór­berg­ur Þórð­ar­son hlutu dóma fyr­ir brot á sömu laga­grein þeg­ar þeir þóttu hafa veg­ið að æru og heiðri Ad­olfs Hitler og Nas­ista.
Framtíð geimferða í uppnámi vegna Úkraínustríðsins
FréttirÚkraínustríðið

Fram­tíð geim­ferða í upp­námi vegna Úkraínu­stríðs­ins

Rúss­ar til­kynntu á dög­un­um að þeir myndu draga sig út úr al­þjóð­legu sam­starfi um geim­ferð­ir inn­an tveggja ára. Stór hluti af Al­þjóð­legu geim­stöð­inni, ISS, er í eigu Rússa og fram­tíð henn­ar er því skyndi­lega í upp­námi. Önn­ur sam­starfs­ríki töldu rekst­ur stöðv­ar­inn­ar tryggð­an til árs­ins 2030 en meira en ára­tug­ur er í að ný geim­stöð verði til­bú­in til notk­un­ar.
ReynslaEigin konur

Fékk sím­tal um barns­föð­ur sinn sem var upp­haf að ára­langri raun

Freyja Huld fékk sím­tal um nótt með upp­lýs­ing­um um að sam­býl­is­mað­ur henn­ar og barns­fað­ir væri að sækja í ung­lings­stúlk­ur. Síð­ar var hann hand­tek­inn fyr­ir skelfi­legt brot. Enn þarf hún að eiga í sam­skipt­um við hann sem barns­föð­ur og veita hon­um um­gengni.
Sólveig segir afsögn Drífu tímabæra
Fréttir

Sól­veig seg­ir af­sögn Drífu tíma­bæra

„Drífa veit sjálf að það er langt um lið­ið síð­an grafa fór und­an trú­verð­ug­leika henn­ar og stuðn­ingi í baklandi verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar,“ seg­ir Sól­veig Anna Jóns­dótt­ir, formað­ur Efl­ing­ar, um af­sögn for­seta ASÍ.
Drífa Snædal segir af sér sem forseti Alþýðusambands Íslands
Fréttir

Drífa Snæ­dal seg­ir af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands

Drífa Snæ­dal hef­ur sagt af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands. Sam­skipti við kjörna full­trúa inn­an verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar og blokka­mynd­un er ástæð­an. Í yf­ir­lýs­ingu seg­ir hún átök inn­an hreyf­ing­ar­inn­ar ver­ið óbæri­leg og dreg­ið úr vinn­ugleði og bar­áttu­anda.
Fasteignaskattur á lúxusíbúðir á skjön við kaupverð
Fréttir

Fast­eigna­skatt­ur á lúxus­í­búð­ir á skjön við kaup­verð

Kaup­verð lúxuseigna sem auð­menn­irn­ir Björgólf­ur Thor Björgólfs­son og Ró­bert Wessman hafa sýsl­að með end­ur­spegl­ast ekki í fast­eigna­mati á þeim. Fast­eigna­skatt­ar geta ver­ið hundruð­um þús­unda króna lægri en ef mið­að væri við kaup­verð þeirra.
Ísland, hér kem ég
Tania Korolenko
ReynslaDagbók flóttakonu

Tania Korolenko

Ís­land, hér kem ég

Tania Korolen­ko er ein þeirra hundruða Úkraínu­manna sem feng­ið hafa skjól á Ís­landi vegna inn­rás­ar Rússa. Hún hef­ur hald­ið dag­bók um komu sína hing­að til lands og líf­ið í nýju landi og ætl­ar að leyfa les­end­um Stund­ar­inn­ar að fá að fylgj­ast með.
Úkraína frysti eignir Moshensky-fjölskyldunnar
FréttirÓlígarkinn okkar

Úkraína frysti eign­ir Mos­hen­sky-fjöl­skyld­unn­ar

Úkraínsk yf­ir­völd eru sögð hafa kyrr­sett eig­ur og fryst banka­reikn­inga fyr­ir­tæk­is­ins Santa Kholod í Kænu­garði. Yf­ir­völd þar telja hví­trúss­nesk fyr­ir­tæki fjár­magna inn­rás Rússa með óbein­um hætti, vegna stuðn­ings ein­ræð­is­stjórn­ar Lukashen­ko. Santa Kholod er hluti af fyr­ir­tækja­keðju Al­eks­and­ers Mos­hen­sky, kjör­ræð­is­manns Ís­lands, fiskinn­flytj­anda og ólíg­arka í Hvíta-Rússlandi. Sagð­ur hafa skráð fyr­ir­tæki á dótt­ur sína til að verj­ast þving­un­um ESB.
Vantar fleira fólk utan EES í ferðaþjónustuna
Fréttir

Vant­ar fleira fólk ut­an EES í ferða­þjón­ust­una

Víða í at­vinnu­líf­inu er skort­ur á starfs­fólki og helm­ing­ur stærstu fyr­ir­tækja seg­ir illa ganga að manna störf. Fram­kvæmda­stjóri Sam­taka ferða­þjón­ust­unn­ar seg­ir að auð­velda eigi grein­inni að byggja aft­ur upp tengsl við er­lent starfs­fólk sem glöt­uð­ust í far­aldr­in­um.
Panama-uppljóstrarinn John Doe: „Án ábyrgðar getur samfélag ekki virkað“
FréttirPanamaskjölin

Panama-upp­ljóstr­ar­inn John Doe: „Án ábyrgð­ar get­ur sam­fé­lag ekki virk­að“

Nafn­lausi upp­ljóstr­ar­inn sem hrinti af stað at­burða­rás­inni sem leiddi til af­sagn­ar Sig­mund­ar Dav­íðs Gunn­laugs­son­ar for­sæt­is­ráð­herra með lek­an­um á Pana­maskjöl­un­um veit­ir sitt fyrsta við­tal í Der Spieg­el. Hann lýs­ir von­brigð­um með stjórn­völd víða um heim og seg­ir Rússa vilja sig feig­an.
Horfið til himins: Það er von á súpernóvu!
Flækjusagan

Horf­ið til him­ins: Það er von á súpernóvu!

En verð­ur hún hættu­leg?