Þessi færsla er meira en ársgömul.

Styttri vinnuvika, heilbrigðiskerfið og hugmyndafræði: Um bætt jafnvægi atvinnugreina

Styttri vinnuvika, heilbrigðiskerfið og hugmyndafræði: Um bætt jafnvægi atvinnugreina

Tómas Guðbjartsson hjartaskurðlæknir var í viðtali á Rás 2 í vikunni um styttingu vinnuvikunnar á Landspítalanum.

 

Segist Tómas í viðtalinu vera efins um styttinguna þótt hann væri hlynntur markmiðum hennar. Hugmyndin sé góð og vel meint, að styttingin sé réttlætismál og eðlilegur liður í kjarabaráttu heilbrigðisstétta, en tímasetningin sé kannski röng. Hann segist hafa áhyggjur af því að styttingin bitni á sjúklingum, að biðlistar lengist og þjónustan versni í einhverjum tilvikum.

 

Þessar efasemdir læknisins eru skiljanlegar. Öll heilbrigðiskerfi eru dýr og viðkvæm, en jafnframt gríðarlega mikilvæg: Þau eru undirstaða góðs lífs í heilbrigðu samfélagi. Var ánægjulegt að heyra að Tómasi finnist hugmyndin góð og vera réttlætismál, þrátt fyrir efasemdirnar.

 

En í viðtalinu ræðir Tómas einnig þann vanda sem blasir við á Landspítalanum um þessar mundir: Niðurskurð og manneklu.

 

Hvenær skal innleiða styttinguna?

 

Byrjum á megingagnrýni Tómasar, um hvort sé rétt að innleiða styttinguna núna. Hann virðist efins um tímasetninguna, nú þegar heimsfaraldur hefur staðið yfir og starfsfólk heilbrigðiskerfisins er skiljanlega þreytt eftir langdregið og mjög erfitt ástand.

 

En hvenær yfir höfuð er þá rétt að innleiða breytingar af þessu tagi? Ef ekki núna í vor, þá kannski í haust? Er ekki aukið álag á heilbrigðiskerfið á haustin? En kannski næsta vor – en eru þá ekki sumarleyfi framundan? Er hægt að velja besta tímapunktinn fyrir breytingar sem þessar? Þetta hefði Tómas gjarnan mátt ræða nánar í viðtalinu, því þetta er líklega veigamesta gagnrýnin af hans hálfu.

 

Hér er um er að ræða einhverjar þær stærstu breytingar á vaktakerfum í heilbrigðiskerfinu sem hafa verið gerðar í áratugi, eftir því sem komið hefur fram í fjölmiðlum. Kannski þess vegna, og vegna þess að málaflokkurinn er viðkvæmur og flókinn, verða breytingar sem þessar alltaf erfiðar?

 

En hér má segja að efasemdir Tómasar um styttinguna sjálfa endi, eins og þær birtast í viðtalinu góða, því málflutningur hans að öðru leyti einkennist aðallega af áhyggjum af manneklu, niðurskurði og fjársvelti heilbrigðiskerfisins. Nefnir Tómas að deildin sem hann starfi á hafi verið undirmönnuð lengi, að bannað sé að kaupa veitingar fyrir kveðjuhóf starfsfólks sem er að hætta eftir áratuga starf, og fleira. Styttingin sjálf virðist þannig ekki vera aðal vandamálið, heldur fjársveltið.

 

Fjársvelti, hugmyndafræði og jafnvægi atvinnugreina

 

Ég þekki fólk sem starfar í heilbrigðiskerfinu; hjúkrunarfræðinga, iðjuþjálfa, lífeindafræðinga, lækna. Á Íslandi og í Bretlandi raunar. Og við þetta fólk ég hef átt mörg samtöl um styttri vinnuviku undanfarinn áratug, enda hef ég verið að velta henni fyrir mér lengi. Mér hefur verið ljóst frá upphafi að heilbrigðiskerfin yrðu alltaf erfið hvað þetta varðar, og það þyrfti alltaf að bæta mönnun í þessum kerfum til að styttingin gengi upp.

 

Ástandið í heilbrigðiskerfinu okkar var slæmt fyrir faraldurinn, en er núna kannski að verða óbærilegt. Má það sama segja um heilbrigðiskerfi Bretlands. Áhyggjur eru af fólksflótta, og réttilega svo.

 

Orsökin er í grunninn þessi: Samfélög Vesturlanda eru mörg hver rekin þannig að heilbrigðiskerfi beri helst að svelta. Á sama tíma skulu skattar á fyrirtæki og ríkasta lag samfélagsins vera sem allra lægstir, lægri en á þá sem minna hafa. Þetta hefur verið ríkjandi hugmyndafræði stjórnmálanna í áratugi, ekkert nýtt þar. Yfirlýst markmið er víst að auka hagvöxt sem mest – raunverulegt markmið virðist vera að skapa misskiptingu. En núna eru afleiðingarnar af þessari stefnu farnar að bitna mjög illilega á samfélögunum okkar, og er mannekla í heilbrigðiskerfunum bara eitt merki þess.

 

Afleiðingin af hugmyndafræðinni er sú að sumar atvinnugreinar, eins og sjávarútvegur og fjármálaiðnaður, standa í blóma og eru gríðarlega auðugar, á meðan aðrar atvinnugreinar, eins og opinberu heilbrigðiskerfin, eru í sífelldri krísu. Hugmyndafræðin býður heim þeirri hættu að sumar atvinnugreinar standi vel og nærist vel, meðan aðrar hrörna og hætta að geta þjónustað samfélagið sem skyldi. Þó eru þær allar mikilvægar fyrir samfélagið: Öflug mennta- og heilbrigðiskerfi gera öflugt atvinnulíf mögulegt. Atvinnugreinarnar mynda allar eitt hagkerfi, sem er nauðsynlegt fyrir samfélagið allt, þótt svo þær byggist á mismunandi hugmyndum um aðgengi og fjármögnun, og þótt svo hlutverk þeirra sé mismunandi.

 

Ofanreind hugmyndafræði er komin á endastöð. Eftir faraldurinn ætti að vera komið að uppgjöri, því ef ekkert verður að gert, þá verður þjónustuskerðing raunin. Það sem læknirinn Tómas Guðbjartsson virðist hafa mestar áhyggjur af þegar hann efast um styttingu vinnuvikunnar er kannski þetta, fremur en styttingin sjálf. Styttingin þýðir nefnilega að fjölga þarf starfsfólki í heilbrigðiskerfinu, og þess þurfti raunar fyrir hvort eð er. En það gengur ekki lengur að við horfum upp á heilbrigðiskerfið hrörna. Við verðum hreinlega að ná betra jafnvægi milli atvinnugreina hagkerfisins.

 

Styttingin er mikilvæg fyrir spítalann eins og aðra vinnustaði, því annars er hættan sú að spítalinn dragist aftur úr öðrum atvinnugreinum hvað varðar starfsaðstæður, laun og vinnutíma, en sú samblanda gæti þýtt að færri vilji vinna á spítalanum í framtíðinni. Það er því mikilvægt að spítalinn fái að þróast, eins og aðrar atvinnugreinar.

 

Það er því augljóst mál að nú verður að vera stefnubreyting í rekstri okkar samfélags. Ef við ætlum að reka samfélagið okkar sómasamlega verðum við að hafna ofangreindri hugmyndafræði og feta nýjar slóðir, með meira jafnvægi lykilatvinnugreina samfélagsins að leiðarljósi. Þannig náum við árangri, þannig rekum við heilbrigðara samfélag.

 

Höfundur er stjórnarmaður í Öldu – félagi um sjálfbærni og lýðræði.

 

***

 

Mynd fengin af Wikipediu, hér. Höfundur: Vera de Kok.

Athugasemdir

Athugasemdir eru ekki leyfðar við þessa grein.

Mest lesið á blogginu

Stefán Snævarr
1
Blogg

Stefán Snævarr

Á Áslaug Arna að segja af sér?

Bent hef­ur ver­ið á að starfsaug­lýs­ing   um  starf töl­fræð­ings hjá há­skóla-, iðn­að­ar- og ný­sköp­un­ar­ráðu­neyt­inu kunni að stang­ast á við lög. Þau kveða á um að ís­lenska sé hið op­in­bera mál lands­ins en í aug­lýs­ing­unni var sagt að um­sækj­andi yrði að hafa gott vald á ís­lensku eða ensku. Ráð­herr­ann, Áslaug Arna, varði starfsaug­lýs­ing­una m.a. með þeim „rök­um“ að...
Stefán Snævarr
2
Blogg

Stefán Snævarr

Hnatt­væð­ing og al­þjóðaremba

Ég hitti hann Jim frá Ástr­al­íu í Frakklandi ár­ið 2003. Greind­ur karl og geðs­leg­ur, ákveð­inn í skoð­un­um. Hann taldi inn­rás­ina í Ír­ak hið besta mál, Saddam hefði ör­ugg­lega átt gjör­eyð­ing­ar­vopn. Banda­rískt efna­hags­líf væri mjög traust og þar vestra væri eng­inn ras­ismi. Hnatt­væð­ing­in væri sig­ur­verk, í fram­tíð­inni myndu borg­ríki taka við af nú­tímaríkj­um í krafti þess­ar­ar væð­ing­ar. Og inn­an tutt­ugu ára...

Nýtt á Stundinni

Í vöku og draumi
Viðtal

Í vöku og draumi

Ýr Þrast­ar­dótt­ir fata­hönn­uð­ur hef­ur vak­ið at­hygli fyr­ir hönn­un sína sem oft má líkja við lista­verk og fyrr á þessu ári opn­aði hún ásamt tveim­ur öðr­um hönn­uð­um versl­un­ina Apotek Atelie. Hún venti kvæði sínu í kross í hittifyrra og hóf nám við Kvik­mynda­skóla Ís­lands og út­skrif­að­ist í vor. Ýr var greind með ADHD fyr­ir um einu og hálfu ári og seg­ist nú skilja hvernig hún hef­ur fún­ker­að í gegn­um ár­in.
Brák og Þórir í Freyjulundi lifa með árstíðunum
MenningHús & Hillbilly

Brák og Þór­ir í Freyju­lundi lifa með árs­tíð­un­um

Hill­billy hitti Brák Jóns­dótt­ur mynd­list­ar­konu og Þóri Her­mann Ósk­ars­son tón­list­ar­mann í byrj­un sum­ars til að ræða list­a­líf­ið á Norð­ur­landi.
Snýst ekki um trú að hafa þekkingu á Biblíunni
Fólkið í borginni

Snýst ekki um trú að hafa þekk­ingu á Biblí­unni

Arn­ald­ur Sig­urðs­son, bóka­vörð­ur á Lands­bóka­safn­inu, tel­ur klass­ísk­ar bók­mennt­ir, einkum Bibl­í­una, grund­völl að læsi.
Páll Óskar Hjálmtýsson
Karlmennskan#100

Páll Ósk­ar Hjálm­týs­son

Braut­ryðj­and­inn, popp­goð­ið, homm­inn og hin ögr­andi þjóð­ar­ger­semi Páll Ósk­ar Hjálm­týs­son er heið­urs­gest­ur 100. hlað­varps­þátt­ar Karl­mennsk­unn­ar. Við kryfj­um karl­mennsk­una og kven­leik­ann, leik­rit­ið sem kyn­hlut­verk­in og karl­mennsk­an er, skápa­sög­una og kol­röngu við­brögð for­eldra Palla, karlremb­ur, and­spyrn­una og bak­slag í bar­áttu hinseg­in fólks. Um­sjón: Þor­steinn V. Ein­ars­son Tónlist: Mr. Silla - Nar­uto (án söngs) Veg­an­búð­in, Dom­in­os og bak­hjarl­ar Karl­mennsk­unn­ar bjóð­ar upp á þenn­an þátt.
Tugmilljóna barátta um toppsæti Sjálfstæðisfólks
Fréttir

Tug­millj­óna bar­átta um topp­sæti Sjálf­stæð­is­fólks

Hild­ur Björns­dótt­ir varði 9,3 millj­ón­um í bar­áttu sína fyr­ir odd­vita­sæti Sjálf­stæð­is­flokks­ins fyr­ir síð­ustu borg­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar. Keppi­naut­ur henn­ar um sæt­ið, Ragn­hild­ur Alda Vil­hjálms­dótt­ir, eyddi 8,8 millj­ón­um. Fram­boð odd­vit­ans skil­aði hagn­aði.
Hefur Taívan alltaf verið hluti Kína?
Flækjusagan#39

Hef­ur Taív­an alltaf ver­ið hluti Kína?

Eftirlitsmaður sendur um borð í hvalveiðiskipin
FréttirHvalveiðar

Eft­ir­lits­mað­ur send­ur um borð í hval­veiði­skip­in

Svandís Svavars­dótt­ir mat­væla­ráð­herra hef­ur sett reglu­gerð sem kveð­ur á um eft­ir­lit með hval­veið­um. Fiski­stofa mun senda starfs­mann um borð í hval­veiði­skip sem fylg­ist með og tek­ur upp mynd­bönd sem síð­an verða af­hent dýra­lækni Mat­væla­stofn­un­ar til skoð­un­ar.
Tölvuárás á Fréttablaðið sögð rússnesk hefnd
Fréttir

Tölvu­árás á Frétta­blað­ið sögð rúss­nesk hefnd

Vef­ur Frétta­blaðs­ins verð­ur tek­inn nið­ur í kvöld biðj­ist rit­stjórn ekki af­sök­un­ar á því að hafa birt frétta­mynd frá Úkraínu. Ónafn­greind­ir rúss­nesk­ir tölvu­hakk­ar­ar hófu skyndi­á­hlaup á vef blaðs­ins í morg­un. Rúss­neska sendi­ráð­ið krafð­ist á sama tíma af­sök­un­ar­beiðni og seg­ir blað­ið hafa brot­ið ís­lensk lög. Steinn Stein­arr og Þór­berg­ur Þórð­ar­son hlutu dóma fyr­ir brot á sömu laga­grein þeg­ar þeir þóttu hafa veg­ið að æru og heiðri Ad­olfs Hitler og Nas­ista.
Framtíð geimferða í uppnámi vegna Úkraínustríðsins
FréttirÚkraínustríðið

Fram­tíð geim­ferða í upp­námi vegna Úkraínu­stríðs­ins

Rúss­ar til­kynntu á dög­un­um að þeir myndu draga sig út úr al­þjóð­legu sam­starfi um geim­ferð­ir inn­an tveggja ára. Stór hluti af Al­þjóð­legu geim­stöð­inni, ISS, er í eigu Rússa og fram­tíð henn­ar er því skyndi­lega í upp­námi. Önn­ur sam­starfs­ríki töldu rekst­ur stöðv­ar­inn­ar tryggð­an til árs­ins 2030 en meira en ára­tug­ur er í að ný geim­stöð verði til­bú­in til notk­un­ar.
ReynslaEigin konur

Fékk sím­tal um barns­föð­ur sinn sem var upp­haf að ára­langri raun

Freyja Huld fékk sím­tal um nótt með upp­lýs­ing­um um að sam­býl­is­mað­ur henn­ar og barns­fað­ir væri að sækja í ung­lings­stúlk­ur. Síð­ar var hann hand­tek­inn fyr­ir skelfi­legt brot. Enn þarf hún að eiga í sam­skipt­um við hann sem barns­föð­ur og veita hon­um um­gengni.
Sólveig segir afsögn Drífu tímabæra
Fréttir

Sól­veig seg­ir af­sögn Drífu tíma­bæra

„Drífa veit sjálf að það er langt um lið­ið síð­an grafa fór und­an trú­verð­ug­leika henn­ar og stuðn­ingi í baklandi verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar,“ seg­ir Sól­veig Anna Jóns­dótt­ir, formað­ur Efl­ing­ar, um af­sögn for­seta ASÍ.
Drífa Snædal segir af sér sem forseti Alþýðusambands Íslands
Fréttir

Drífa Snæ­dal seg­ir af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands

Drífa Snæ­dal hef­ur sagt af sér sem for­seti Al­þýðu­sam­bands Ís­lands. Sam­skipti við kjörna full­trúa inn­an verka­lýðs­hreyf­ing­ar­inn­ar og blokka­mynd­un er ástæð­an. Í yf­ir­lýs­ingu seg­ir hún átök inn­an hreyf­ing­ar­inn­ar ver­ið óbæri­leg og dreg­ið úr vinn­ugleði og bar­áttu­anda.