Þessi færsla er meira en 5 ára gömul.

MAMMA

MAMMA

Eftir að hafa verið getinn varð ég að okfrumu. Okfruma verður til við samruna sáðfrumu og eggfrumu. Okfruman tekur svo til við að fjölga sér í gegnum frumutvöfaldanir sem svo síðar halda áfram að vaxa og dafna í gegnum flókið ferli sem sérhæfir sig og byggir upp allan frumuvöxt líkamans. Þessi sérhæfing sendir réttu merkin á réttum tímum til þess að útlimir vaxi, augu myndist og öll innri líffæri séu á réttum stað í framtíðarlíkamanum svo fátt eitt sé nefnt.

Á þessu vaxtarskeiði lífs míns nýt ég verndar og aðstoðar móður minnar meðal annars í gegnum fylgjuna (e. placenta). Fylgjan er sérhæft líffæri til þess að vernda og næra afkvæmi í móðurkviði. Fylgjan er einnig sérstök að mörgu öðru leiti en einn helmingur hennar myndast úr frumum okfrumunar en annar úr frumum móðurinnar. Genamengi fylgjunnar er því nokkurn veginn 75% frá mömmunni og 25% frá pabbanum. Þegar afkvæmi fylgjuspendýrs fæðist þá fylgir fylgjan með og það er áhugaverð staðreynd að nánast öll fylgjuspendýr sem fæða afkvæmi borða fylgjuna í kjölfarið. Þau fylgjuspendýr sem bregða útaf þessari reglu eru selir, hvaldýr, kameldýr og mannfólk. Það er þó ekki svo að mannfólk borði aldrei fygljuna eftir fæðingu en það er þó frekar undantekning en regla.

Líffærið fylgjan einskorðast því ekki eingöngu við manninn heldur er fjöldinn allur af fylgjuspendýrum (e. placentals) sem ráfa um og lifa sínu lífi á þessari plánetu með okkur. Það er þó ekki svo að öll spendýr séu fylgjuspendýr því fáein eru pokadýr (e. marsupials) og enn færri eru spendýr sem verpa eggjum (e. monotremes). Óháð því hvernig spendýr við erum þá eigum við það öll sameiginlegt að sem ungviði þá nærumst við á móðurmjólk, sem meðal annars stuðlar að heilbrigðum vexti, í gegnum þar til gerðan spena á líkama mömmu okkar. Þessu fyrirkomulagi fylgir óhjákvæmilega mikil nánd milli móður og afkvæmis og snemma í þróunarsögu spendýra hefur náttúran valið gen og genabreytingar sem stuðla að sterku sambandi móður og afkvæmis. Vegna þessa þá eru öll spendýr sem hafa lifað af í gegnum 300 milljóna ára langa þróunarsögu spendýra með afar næmt eðli sem og eðlislega þörf til að hlúa vel að afkvæmum sínum. Eins eru afkvæmi spendýra genalega útbúin sterkri grunnþörf til að fá næringu og snertingu frá móður sinni.

Með þessa skýringu á móðurhlutverkinu með hliðsjón af þróunarsögunni er áhugavert að spyrja hvort það sé réttlætanlegt hvernig við mannfólkið komum fram við mömmur og afkvæmi annarra dýrategunda. Í þessu samhengi liggur beinast við að beina sjónum að þeim dýrum sem við höfum hvað mest áhrif á; nautgripi, svín, hænsn og kindur. Hvað segja kúamömmur gott? Hvað eru kjúklingamömmur að bralla núna?

Kýr eru augljóslega ekki mennskar verur en verur eru þær. Lífverur sem hafa lifað af í gegnum þróunarsöguna að miklu leyti á sömu leið og við maðurinn sem, ásamt öðrum spendýrum, hefur tekið yfir 300 milljónir ára. Kúaeldi til mjólkurneyslu ber þess ekki merki að við sem lífverur tökum tillit til hagsmuna kúa til að sinna sínu móðurhlutverki eins og þeim er eðlislægt. Vegna tilstilli mannsins verður samruni sáðfrumu og eggfrumu innan í líkama kúa nær um leið og þær ná kynþroska. Meðgöngutími kúa er um 9 mánuðir og til að viðhalda nær stanslausri mjólkurframleiðslu er stefnt að einni okfrumuframleiðslu á ári og er því kúin nær alltaf, af mannavöldum, þunguð. Þegar við keyrum um þjóðvegi landsins á fallegum degi og sjáum kýrnar slaka á í náttúrinni þá er auðvelt að halda því fram að hér séu á ferðinni hamingjusamar kýr. Þá ber að hafa í huga að þessar kýr sem birtast fyrir augum okkar eru líklega allar undir 6 ára aldri (sennilega flestar 2-4 ára) þó svo að við viðunandi aðstæður geti þær hæglega náð 20 ára aldri. Hvar eru allar gömlu kýrnar? Fá þær ekki að fara út? Einnig hafa allar þessar kýr fætt kálfa en samt hefur engin þeirra fengið að vera mamma. Að sama skapi hafa kálfarnir sem þær fæddu aldrei átt mömmu. Fyrir flestar spendýrategundir heyrir það til algerrar undantekningar að kvendýr fæði afkvæmi og fái ekki að vera mamma.

Það að við gerum enga athugasemd við þessa framkomu, sem sviptir heilu dýrategundirnar þeirri eðlisþörf að mömmur fái að vera mömmur og að afkvæmi þeirra fái að eiga mömmu, er merki þess að eitthvað er ekki rétt og við þurfum að bregðast við á siðlegan hátt og breyta framkomu okkar gagnvart ómennskum dýrum sem við nú ölum til manneldis. Ef okkur er raunverulega umhugað um velferð dýra þá ættum við að gera það sem í okkar valdi stendur til þess að leyfa þeim sem fæða afkvæmi að fá að vera mömmur, sem og að leyfa þeim sem fæðast að eiga mömmur.

Hænur eru ekki spendýr heldur fuglar sem verpa eggjum. En fuglar eru ekki það ólíkir spendýrum í grundvallaratriðum. Til dæmis, eins og áður sagði, þá eru til spendýr sem verpa eggjum. Að auki eru til ótal dæmi þess að fuglar leggji mikið á sig við uppeldi afkvæma og eru mörgæsir kannski eitt mest sláandi dæmi þess, þar sem bæði mömmurnar og pabbarnir leggja sig mikið fram til að viðhalda lífi unganna sinna. Í það minnsta er ljóst, og þarf ekki að koma á óvart, að margir fuglar sýna mikla þörf til að viðhalda foreldrahlutverki sínu af miklum metnaði og alúð.

Mömmur kjúklinganna sem maðurinn borðar þrauka allt líf sitt við aðstæður sem fæst okkar gera sér grein fyrir. Allir kjúklingar sem maðurinn borðar vaxa ofurhratt vegna inngrips mannsins í vali og ræktun þeirra í gegnum tugi ára. Þeir eru því með ákveðna genauppbyggingu, sem valin er af manninum frekar en náttúrunni, sem gerir þeim kleift að vaxa mjög hratt, aðallega með því að svala gífurlegri svengd og þörf fyrir mat. Vegna þessarra aðstæðna þá geta þessir óheppnu fuglar ekki náð að lifa löngu lífi því þeir stækka svo hratt að beinin bera ekki þyngdina. Eins þá fylgir slíkum ofvexti fjöldinn allur af líkamlegum kvillum sem kemur í veg fyrir að fuglarnir nái að lifa nema brot af sinni náttúrlulegu ævi. Fyrir flesta kjúklinga skipta þessi stórvægilegu atriði engu máli því þeir eru drepnir löngu áður en verstu einkenni þessa vaxtar og ofáts ná að koma fram. Nema fyrir kjúklingamömmunar. Þær þurfa að, í það minnsta, að lifa nógu lengi til þess að verpa ótal eggjum sem hýsa alla kjúklingana sem við borðum. Til þess að koma í veg fyrir að hænurnar, sem verpa kjúklingunum sem við borðum, borði ekki of mikið og deyji of snemma þá eru þær sveltar. Þær lifa því sína ævi svangar á meðan þær verpa eggjum sem útúr klekjast ungar sem aldrei verða svangir.

Aðrar mæður í dýrabúskap, sér í lagi svínamömmur, hljóta einnig forkastanlega meðferð til að koma eins mörgum afkvæmum þeirra inn fyrir dyr sláturhúsanna og þaðan yfir í reglubundið neyslumynstur okkar. Neyslumynstur sem alltof fá okkar setja spurningarmerki við. Það er afar sorgleg staðreynd, í ljósi þess hve maðurinn drepur og borðar gífurlegt magn af ómennskum dýrum, að hvaða virðing sem við teljum okkur bera fyrir móðurhlutverkinu er ósýnileg þegar kemur að öðrum tegundum en okkar eigin.

Mömmur eiga, nær undantekningalaust, skilið hrós og virðingu fyrir að bera, fæða og ala upp afkvæmi sín. Við ættum að gefa þeim bestu tækifærin til þess að sinna því hlutverki. Óháð tegund.

Titilmyndin með þessu bloggi er tekin af kápu frá verkinu MAMMA eftir Hugleik Dagson og Pétur Anton Atlason.

 

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið á blogginu

Stefán Snævarr
1
Blogg

Stefán Snævarr

Skatt­ar, for­tíð og upp­runi auðs

Frjáls­hyggju­menn tala einatt um skatt­heimtu sem e.k. rán, það ger­ir t.d. William Irw­in í bók sinni The Free Mar­ket Ex­istential­ist. En for­senda þeirr­ar hyggju er sú að sér­hver ein­stak­ling­ur sé upp­sprettu­lind  alls þess sem hann þén­ar og á, nema sá auð­ur sem hon­um áskotn­ast vegna frjálsra samn­inga við aðra. Þetta er alrangt, all­ar tekj­ur og auð­ur eiga sér marg­ar og...
Kristín I. Pálsdóttir
2
Blogg

Kristín I. Pálsdóttir

Rétt­læt­ið og reynsla kvenna af Varp­holti/Laugalandi

Rót­in hef­ur fylgst vel með hug­rakkri bar­áttu kvenna sem dvöldu í Varp­holti/Laugalandi og reynt að styðja þær eft­ir föng­um. Mánu­dag­inn 14. nóv­em­ber stóð­um við að um­ræðu­kvöld með þeim þar sem þær Gígja Skúla­dótt­ir og Ír­is Ósk Frið­riks­dótt­ir, sem báð­ar dvöldu á Varp­holti/Laugalandi, höfðu fram­sögu. Fund­ur­inn var tek­inn upp og er að­gengi­leg­ur hér.  Ég hélt þar er­indi sem ég hef...
Lífsgildin
3
Blogg

Lífsgildin

Efn­isorð: Kær­leik­ur og góð­vild eða reglu­gerð?

Grát­andi móð­ir, nám­fús­ar syst­ur, son­ur í hjóla­stól, fylgd­ar­laust barn (nýorð­ið sjálf­ráða), lög­regla, hand­taka, gæslu­varð­hald og leiguflug beint á göt­una í Grikklandi, eng­in leið til baka. Fylgd­arlið­ið er þó kom­ið aft­ur í hlýj­una. Dóms­mála­ráðu­neyt­ið sendi frá sér frétta­til­kynn­ingu um mál­ið. Efn­isorð henn­ar eru tvö: Lög­gæsla. Út­lend­ing­ar. Neð­ar stend­ur svo: Til baka. Já för­um til baka. Flest­um of­býð­ur að­ferð­ir lög­gæsl­unn­ar en...
Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
4
Blogg

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Brú­in í Most­ar - öfg­ar og skaut­un

Hinn 9.nóv­em­ber er mjög sögu­leg­ur dag­ur, Berlín­ar­múr­inn féll þenn­an dag ár­ið 1989 og ár­ið 1799 tók Napó­león Bonapar­te völd­in í Frakklandi. Þar með hófst nýr kafli í sögu Evr­ópu. Ár­ið 1923 fram­kvæmdi svo ná­ung­inn Ad­olf Hitler sína Bjórkjall­ar­a­upp­reisn í Þýskalandi, en hún mis­heppn­að­ist. Ad­olf var dæmd­ur í fang­elsi en not­aði tím­ann þægi­lega til að skrifa Mein Kampf, Bar­átta mín. Krist­al­nótt­ina ár­ið 1938 bar einnig upp á þenn­an dag, en...
Stefán Snævarr
5
Blogg

Stefán Snævarr

Kristrún F, frels­ara­formúl­an og sam­vinn­an

                                                                      "Don't follow lea­ders                                            ...

Nýtt á Stundinni

Grannt fylgst með brottkasti smábáta en togaraflotinn stikkfrí
Fréttir

Grannt fylgst með brott­kasti smá­báta en tog­ara­flot­inn stikk­frí

Eft­ir­lit Fiski­stofu með brott­kasti og ólög­leg­um veið­um bein­ist fyrst og fremst að smá­bát­um. Tog­ara­flot­inn hef­ur al­veg slopp­ið við dróna­eft­ir­lit á þessu ári. Gef­ur ranga mynd, að sögn tals­manns smá­báta­sjó­manna. Brott­kast mun meira en áð­ur var tal­ið.
Í upphafi var orðið
GagnrýniEden

Í upp­hafi var orð­ið

Mað­ur er alltaf rík­ari eft­ir að hafa geng­ið inn í sagna­heim Auð­ar Övu. Text­inn er fal­leg­ur og blátt áfram, ein­hvern veg­inn heim­il­is­leg­ur.
Samstarf VG og Sjálfstæðisflokks: Það sem er gott og slæmt við að „éta skít“
Greining

Sam­starf VG og Sjálf­stæð­is­flokks: Það sem er gott og slæmt við að „éta skít“

Bæði Katrín Jak­obs­dótt­ir for­sæt­is­ráð­herra og Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra segja rík­is­stjórn­ar­sam­starf­ið hafa geng­ið vel en að bæði VG og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hafi þurft að gera nauð­syn­leg­ar „mála­miðl­an­ir“ í póli­tísku sam­starfi. Þau telja líka bæði að flokk­arn­ir hafi náð sínu fram í sam­starf­inu. Mun­ur­inn á flokk­un­um tveim­ur er hins veg­ar með­al ann­ars sá að VG hef­ur misst mik­ið fylgi í kosn­ing­um og stuðn­ing í skoð­ana­könn­un­um á með­an Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hef­ur ekki gert það.
Ennþá plast um allt á friðlýstu svæði í Krýsuvík
FréttirPlastið fundið

Enn­þá plast um allt á frið­lýstu svæði í Krýsu­vík

Enn má finna plast á frið­lýstu svæði í Krýsu­vík eft­ir að Terra los­aði þar plast­meng­aða moltu. Fyr­ir­tæk­ið sagð­ist hafa hreins­að allt svæð­ið. Plast­ið hef­ur nú veðr­ast og brotn­að í örplast sem er nán­ast ómögu­legt að hreinsa.
Vandasamt að leysa Init-klúður lífeyrissjóða
Fréttir

Vanda­samt að leysa Init-klúð­ur líf­eyr­is­sjóða

Yf­ir­töku tíu líf­eyr­is­sjóða á mik­il­vægu kerfi sem held­ur ut­an um líf­eyr­is­rétt­indi og fjár­fest­ing­ar er nú lok­ið. Marga mán­uði tók að losa sig frá hug­bún­að­ar­fyr­ir­tæki sem sjóð­irn­ir segja hafa brot­ið samn­inga, með um­fangs­mikl­um þjón­ustu­kaup­um af fyr­ir­tækj­um starfs­manna þess.
Unglingarússíbani ... dauðans!
GagnrýniDrengurinn með ljáinn

Ung­linga­rúss­íbani ... dauð­ans!

Dreng­ur­inn með ljá­inn er skemmti­leg ung­menna­bók um missi, bæld­ar til­finn­ing­ar og hvaða vand­kvæði geta fylgt því að fara í sleik ef þú ert með bráða­of­næmi fyr­ir eggj­um. Hún er skrif­uð af hlýju, al­úð og virð­ingu fyr­ir les­enda­hópn­um.
Kerling í aðalhlutverki
Menning

Kerl­ing í að­al­hlut­verki

Í bók­inni Drag plóg þinn yf­ir bein hinna dauðu eft­ir nó­bels­verð­launa­skáld­ið Olgu Tok­arczuk er spurn­ing­um eins og: hvaða lík­am­ar eru rétt­dræp­ir? og: hverj­ir hafa völd til að ákveða það? velt upp. Bók­in olli mikl­um usla þeg­ar hún kom út í heimalandi höf­und­ar Póllandi, í landi þar sem stjórn­völd hafa tek­ið til dæm­is ákvarð­ana­rétt yf­ir líköm­um kvenna í sín­ar hend­ur.
Eigandi laxeldisins á Austfjörðum einn af 27 auðmönnum sem flýr til Sviss vegna skatta
FréttirLaxeldi

Eig­andi lax­eld­is­ins á Aust­fjörð­um einn af 27 auð­mönn­um sem flýr til Sviss vegna skatta

Norsk­ir auð­menn flýja aukna skatt­heimtu í Nor­egi í hrönn­um og setj­ast að í Sviss. Með­al þess­ara auð­manna er And­ers Måsøval sem er einn stærsti eig­andi ís­lensks lax­eld­is í gegn­um fyr­ir­tæk­ið Laxa. Á sama tíma leið­ir auk­in skatt­heimta á lax­eld­is­fyr­ir­tæki í Nor­egi til þess að þau hætta við fjár­fest­ing­ar, með­al ann­ars fyr­ir­tæk­in sem eiga obb­ann í lax­eld­inu á Ís­landi.
Meirihluti íslenskra fýla með plast í maganum
Fréttir

Meiri­hluti ís­lenskra fýla með plast í mag­an­um

Um 70% af öll­um fýl­um við strend­ur lands­ins reynd­ust með plast í maga og melt­ing­ar­vegi.
Töpuð stríð
Stefán Ingvar Vigfússon
Pistill

Stefán Ingvar Vigfússon

Töp­uð stríð

Fé­lags­leg vanda­mál þarf að leysa í fé­lags­lega kerf­inu, vopna­væð­ing, auk­in vald­beit­ing, harka og refs­ing­ar leysa ekki vanda­mál. Við þurf­um held­ur eng­in stríð. Jón Gunn­ars­son dóms­mála­ráð­herra þurfti bara að þenja sig út og gera sig stór­an.
Efling vill flata hækkun um tæpar 60 þúsund krónur
Fréttir

Efl­ing vill flata hækk­un um tæp­ar 60 þús­und krón­ur

Efl­ing tel­ur önn­ur stétt­ar­fé­lög hafa gert mis­tök með því að fall­ast á að mið­að sé við pró­sentu­hækk­an­ir í við­ræð­um við SA. Með því myndu há­tekju­hóp­ar bera allt að tvö­falt það úr být­um sem lág­tekju­fólk fengi.
Sýn segir upp starfsfólki og ræður nýja framkvæmdastjóra
Fréttir

Sýn seg­ir upp starfs­fólki og ræð­ur nýja fram­kvæmda­stjóra

Fjöl­miðla- og fjar­skipta­fé­lag­ið Sýn ræðst í dag í upp­sagn­ir starfs­fólks. Stjórn fyr­ir­tæk­is­ins sam­þykkti nýtt skipu­lag sem felst í upp­skipt­ingu í tvær ein­ing­ar. Ný­ir fram­kvæmda­stjór­ar verða ráðn­ir á sama tíma.