Benjamín Julian

Þegar Trölli stal verðbólgunni

Þegar Trölli stal verðbólgunni

Í nóvember 2008, innanum hrun og bruna í bankakerfinu, var Barack Obama kosinn forseti í Bandaríkjunum. Hundruð þúsunda voru að missa vinnuna og fjöldinn allur var pískaður úr húsnæðinu sínu. Samt hafði ríkisstjórn Bush yngri bara dælt peningum í gjaldþrota bankana. Obama lofaði “breytingum sem við getum trúað á” og, á plakötum með mynd af honum horfandi uppí framtíðina: “von”.

Obama réð umsvifalaust “Mr. Bailout”, Timothy Geithner, sem fjármálaráðherra. Geithner átti að halda til streitu sínu mikilvæga starfi, að sulla eins miklum peningum uppí bankana einsog þeir gátu torgað, og helst aðeins meira. Obama gaf honum lausan tauminn. “Og láttu mig bara um pólitíkina,” sagði hann, sem þýddi: láttu mig um almannatengslin. (Tilvitnunin kemur úr endurminningum Geithner, Stress Test, sem kom út 2014.)

Þetta þótti ekki mörkuðunum ekki nóg. Til að róa þá (á meðan fólki var fleygt úr húsunum sínum dag eftir dag) voru peningar prentaðir um öll lönd og lánaðir vaxtalaust til stórfyrirtækja. Allir áttu að fá peninga, svo hagkerfið kæmist aftur í gang. Nema almenningur, auðvitað. Eins og Geithner orðaði það, “við vissum að við myndum ekki geta hindrað milljónir nauðungaruppboða.” Það væri of flókið og erfitt. Miklu einfaldara að láta bara bankana fá peninga.

Tvö hávær lið hagfræðinga byrjuðu að rífast yfir þessum aðgerðum. Eitt liðið, íhaldsmegin, sagði: ef við prentum svona mikið af peningum, þá verður til verðbólga, og þá skemmist allt. Hitt liðið, frjálslyndismegin, sagði: ef við prentum ekki svona mikið af peningum, þá frýs allt hagkerfið, enginn kaupir neitt og allt fer á hausinn. Frjálslynda liðið sagði að þannig hefði Keynes bjargað heiminum í síðustu kreppu. Þegar enginn banki þorði að lána peninga og fólk varð atvinnulaust, þá yrði að dæla út peningum svo fólk myndi kaupa dót og verksmiðjurnar færu aftur í gang.

Bæði liðin þögðu um eitt: Keynes vildi að almenningur, ekki fyrirtæki, fengju peningana frá ríkinu.

Áratug síðar bólar ekkert á verðbólgu. Seðlabankastjórar um allan heim hafa gert allt sem í þeirra valdi stendur til að koma henni á skrið, en ekkert virkar. Þeir hella og hella peningum til fyrirtækja og banka, þeir gefa betri og betri vaxtakjör, en ekkert tekst. Verðbólgan á heimsvísu er næstum dauð.

Íhaldshagfræðingarnir hafa horfið í vandræðalega þögn, en þeir frjálslyndu leika við hvern sinn fingur. “Sko, hvað allar hagtölurnar eru grænar” segja þeir, skála fyrir Timothy Geithner og hlæja svo saman að íhaldinu.

En ekki er allt sem sýnist.

Ástæðan fyrir því að íhaldið spáði verðbólgu var nefnilega góð og gild. Þegar peningum er dælt inn á markað, þá hækka verð á þeim markaði nema vörum fjölgi í leiðinni. En inn á hvaða markað var peningum dælt? Til banka og stórfyrirtækja – á hlutabréfamarkaði. Þar hafa verð rokið upp. En það er ekki kallað verðbólga, heldur góðæri, því það er gott fyrir eigendur samfélagsins. Við hin, sem erum föst í skítadjobbum og hrynjandi velferðarkerfi, þurfum hvorki að hafa áhyggjur af verðbólgu né óvæntum peningagjöfum frá ríkinu. Við skiptum ekki máli. Við mætum afgangi.

Þegar seðlabankar hætta loksins að prenta peninga ofaní óseðjandi markaði, þá mun þetta svokallaða góðæri þurfa að standa á sínum eigin veiklulegu fótum. Eða deyja drottni sínum, og hrynja í næstu kreppu. Og gettu nú hver mun þurfa að taka á sig skellinn af því.

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Stundin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“
1

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·
Glerborg blankheitanna
2

Ásgeir H. Ingólfsson

Glerborg blankheitanna

·
Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur
3

Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur

·
Ég dó í þrjátíu og þrjár mínútur og þrjár sekúndur
4

Ég dó í þrjátíu og þrjár mínútur og þrjár sekúndur

·
Héraðsdómur segir „ómálefnaleg rök“ falla utan verndar tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar
5

Héraðsdómur segir „ómálefnaleg rök“ falla utan verndar tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar

·
Áhrifavaldar sögunnar
6

Áhrifavaldar sögunnar

·
Yfirgnæfandi stuðningur við nafnabreytingu Akureyrar
7

Yfirgnæfandi stuðningur við nafnabreytingu Akureyrar

·

Mest deilt

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“
1

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·
Glerborg blankheitanna
2

Ásgeir H. Ingólfsson

Glerborg blankheitanna

·
Krefjumst þá hins ómögulega
3

Sólveig Anna Jónsdóttir

Krefjumst þá hins ómögulega

·
Upp á fjallsins brún
4

Upp á fjallsins brún

·
Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara
5

Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara

·
Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur
6

Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur

·

Mest deilt

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“
1

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·
Glerborg blankheitanna
2

Ásgeir H. Ingólfsson

Glerborg blankheitanna

·
Krefjumst þá hins ómögulega
3

Sólveig Anna Jónsdóttir

Krefjumst þá hins ómögulega

·
Upp á fjallsins brún
4

Upp á fjallsins brún

·
Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara
5

Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara

·
Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur
6

Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur

·

Mest lesið í vikunni

Til hvers að eiga börn?
1

Kristlín Dís

Til hvers að eiga börn?

·
Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“
2

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·
Hinn dularfulli uppruni hesta: „Draugar“ frá Íberíu og Síberíu
3

Illugi Jökulsson

Hinn dularfulli uppruni hesta: „Draugar“ frá Íberíu og Síberíu

·
Þingmaður Miðflokks vill láta kenna sjónarmið afneitunarsinna í loftslagsmálum í grunnskólum
4

Þingmaður Miðflokks vill láta kenna sjónarmið afneitunarsinna í loftslagsmálum í grunnskólum

·
Hamingjan er rétt handan við fjöllin
5

Björk Eldjárn Kristjánsdóttir

Hamingjan er rétt handan við fjöllin

·
Glerborg blankheitanna
6

Ásgeir H. Ingólfsson

Glerborg blankheitanna

·

Mest lesið í vikunni

Til hvers að eiga börn?
1

Kristlín Dís

Til hvers að eiga börn?

·
Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“
2

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·
Hinn dularfulli uppruni hesta: „Draugar“ frá Íberíu og Síberíu
3

Illugi Jökulsson

Hinn dularfulli uppruni hesta: „Draugar“ frá Íberíu og Síberíu

·
Þingmaður Miðflokks vill láta kenna sjónarmið afneitunarsinna í loftslagsmálum í grunnskólum
4

Þingmaður Miðflokks vill láta kenna sjónarmið afneitunarsinna í loftslagsmálum í grunnskólum

·
Hamingjan er rétt handan við fjöllin
5

Björk Eldjárn Kristjánsdóttir

Hamingjan er rétt handan við fjöllin

·
Glerborg blankheitanna
6

Ásgeir H. Ingólfsson

Glerborg blankheitanna

·

Nýtt á Stundinni

Undurfagri Nuukfjörður

Undurfagri Nuukfjörður

·
Oddný: „Kerfið hefur brugðist brotaþolum“

Oddný Arnardóttir

Oddný: „Kerfið hefur brugðist brotaþolum“

·
Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara

Jafnréttisnefnd KÍ segir skrif Helgu Daggar grafa undan trausti til kennara

·
Sapiens, A Brief History of Humankind eftir Yuval Noah Harari

Sapiens, A Brief History of Humankind eftir Yuval Noah Harari

·
Gerðu það, Lilja!

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson

Gerðu það, Lilja!

·
Krefjumst þá hins ómögulega

Sólveig Anna Jónsdóttir

Krefjumst þá hins ómögulega

·
Héraðsdómur segir „ómálefnaleg rök“ falla utan verndar tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar

Héraðsdómur segir „ómálefnaleg rök“ falla utan verndar tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar

·
Yfirgnæfandi stuðningur við nafnabreytingu Akureyrar

Yfirgnæfandi stuðningur við nafnabreytingu Akureyrar

·
Röðum auknum lífsgæðum ofar landsframleiðslu og neyslu

Af samfélagi

Röðum auknum lífsgæðum ofar landsframleiðslu og neyslu

·
Ég dó í þrjátíu og þrjár mínútur og þrjár sekúndur

Ég dó í þrjátíu og þrjár mínútur og þrjár sekúndur

·
Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur

Sigmundur Davíð vildi að ráðherrar fengju lægri laun en hann sjálfur

·
Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

Dætur Hjördísar Svan: „Af hverju var okkur ekki trúað eða tekið mark á gögnum um ofbeldi?“

·