Án endurgreiðslunnar hefði útgáfa íslenskra bóka sennilega hrunið

Sal­an á nýj­um bók­um í prent­uðu formi hef­ur dreg­ist mjög mik­ið sam­an og hratt. Sig­þrúð­ur Gunn­ars­dótt­ir, fram­kæmda­stjóri For­lags­ins, tel­ur að án end­ur­greiðsl­unn­ar núna væri stað­an skelfi­leg. Ný­lega var tek­in sam­an skýrsla á veg­um Menn­ing­ar- og við­skipta­ráðu­neyt­is­ins um áhrif þess­ara laga sem sýni ótví­rætt: „að án end­ur­greiðsl­unn­ar hefði út­gáfa ís­lenskra bóka senni­lega hrun­ið.“

Án endurgreiðslunnar hefði útgáfa íslenskra bóka sennilega hrunið
Hefði orðið skelfing Sigþrúður Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri Forlagsins, segir að sala prentaðra bóka hafi dregist mikið saman og telur að án endurgreiðslunnar núna væri staðan skelfileg. Mynd: Golli

Það er mikil áskorun að gefa út bækur núna. Salan á nýjum bókum í prentuðu formi hefur dregist mjög mikið saman og hratt,segir Sigþrúður Gunnarsdóttir framkvæmdastjóri Forlagsins í viðtali við Heimildina.  Þessi þróun hefur gerst hratt.

Þá berst talið að áhrifum þess að lög um endurgreiðslu vegna útgáfu bóka á íslensku tóku gildi – til þess ætluð að efla bókaútgáfu með því að styðja við bókaútgefendur með endurgreiðslu á hluta útgáfukostnaðar. Sigþrúður segir endurgreiðsluna hafa skipt sköpum á undanförnum árum eftir að sala á prentuðum bókum fór að dragast saman. Þá vó hún upp á móti og gerði að verkum að áfram var hægt að gefa út metnaðarfullar bækur.

Annað tekjumódel fyrir útgefendur og höfunda

 Af tilviljun opnaði hún nýlega á að giska tíu ára gamlan sölulista og segir að sláandi munur hafi verið á söluhæstu bókunum þá og nú. Þáttur í dvínandi sölu er hljóðbókavæðingin. Lesturinn hefur auðvitað að einhverju leyti flust yfir í hljóðbækur, mest á ýmiss konar léttum bókmenntum og afþreyingu en líka öðru efni. Þetta þýðir allt annað tekjumódel fyrir útgefendur og höfunda. Þetta er breyting sem er að gerast alls staðar í kringum okkur og útgefendur eiga mjög erfitt með að stýra. En við reynum auðvitað að láta þróunina ganga upp, bæði fyrir okkur og aðra sem að verkunum koma. Við erum að læra á þetta.

Sigþrúður segir söluna á skáldsögum fyrir jólin til dæmis hafa minnkað mjög mikið: ... frá því að ég hóf störf í bókaútgáfu, sem þýðir að það er erfiðara að taka áhættu. Færri bækur draga vagninn.Hún tekur fram að salan hafi verið farin að dala mikið áður en hljóðbækurnar tóku flugið hér á landi svo það sé ekki eina skýringin. Og talsvert af hlustuninni hefði líklega aldrei skilað sér í lestri. Að sumu leyti er tvennt ólíkt að lesa á pappír og hlusta, og margir telja að hópurinn sem hlustar hafi ekki endilega lesið mikið áður en hljóðbækur urðu svona aðgengilegar, en það er erfitt að vita fyrir víst.

„Það er mikil áskorun að gefa út bækur núna. Salan á nýjum bókum í prentuðu formi hefur dregist mjög mikið saman og hratt,“
Sigþrúður Gunnarsdóttir

Staðan væri skelfileg

Sigþrúður telur að án endurgreiðslunnar núna væri staðan skelfileg. Nýlega hafi verið tekin saman skýrsla á vegum Menningar- og viðskiptaráðuneytisins um áhrif þessara laga sem sýni ótvírætt:  að án endurgreiðslunnar hefði útgáfa íslenskra bóka sennilega hrunið.

Þess í stað kom í ljós að útgáfan hafði eflst á sumum sviðum þau þrjú ár sem fyrirkomulagið hafði verið við lýði. Einkum útgáfa á íslenskum skáldverkum og barnabókum. Sama samantekt leiddi hins vegar í ljós að þýðingum fækkar og sala á þeim stendur alls ekki undir kostnaði. Og það er auðvitað ekki gott fyrir örmarkað eins og okkar. Við þurfum að fá þýðingar, helst frá sem fjölbreyttustum svæðum.

 Grunnurinn að tungumálinu og viðfangi þess

Sigþrúður áréttar að endurgreiðslan sé ekki kostnaðarsöm í samanburði við sambærilegan stuðning við aðrar listgreinar, ekki síst kvikmyndaiðnaðinn.

Miðað við hvað bókmenntir eru mikil undirstaða undir annað og um leið rótin að sjálfsmynd okkar. Og auðvitað grunnurinn að tungumálinu og viðfangi þess, segir hún og bendir auk þess á afleidd störf, þar sem margir komi að gerð hverrar bókar: ... hönnuðir, sölufólk, þeir sem sjá um framleiðslu framleiðslu, bóksalar og svo framvegis.

Hún segir Forlagið ekki vaxa í þeim skilningi að útgáfubókum fjölgi. Markaður sé að dragast saman og þá sé ekki hægt að gefa út endalaust af bókum. Forlagið standi samt styrkum fótum og ráði við flókin verkefni.

Við þurfum samt alltaf að vera á tánum til að staðna ekki, rétt eins og allir útgefendur alls staðar í heiminum. Það er dýrt að gefa út bók sem enginn vill kaupa.

 Forlagið er langstærsta bókaútgáfa landsins en það er ekki sjálfgefið að slíkur rekstur gangi vel. Bókaútgáfa hér á landi hefur í gegnum tíðina notið sérkennilega lítilla styrkja miðað við hvað umhverfið er krefjandi. Hvað við erum að gefa út fyrir ofboðslega lítið málsamfélag. Þegar salan fór að dragast saman var mjög erfitt að láta útgáfuna bera sig. Það er enginn sem grípur okkur ef við eyðum um efni fram.

„Bæði höfundar og útgefendur þurfa opinberan stuðning, við þurfum að fjárfesta í menningunni og tungumálinu.”
Margrét Tryggvadóttir

 

Margrét TryggvadóttirFormaður Rithöfundasambands Íslands.

Íslenskan er örtungumál í útrýmingarhættu

Í svipaðan streng tekur formaður Rithöfundasambands Íslands, Margrét Tryggvadóttir, aðspurð um vægi endurgreiðslnakerfisins: „Endurgreiðslurnar eru mikilvægur stuðningur til bókmennta og bókaútgáfu á Íslandi eins og annar opinber stuðningur. Íslenskan er örtungumál í útrýmingarhættu og við getum ekki látið markaðslögmálunum það eftir að ráða örlögum hennar. Við þurfum að geta notað tungumálið á öllum sviðum mannlífsins og öflug bókmenning skiptir þar höfuðmáli. Bæði höfundar og útgefendur þurfa opinberan stuðning, við þurfum að fjárfesta í menningunni og tungumálinu.”

 Sigþrúður leggur jafnframt áherslu á mikilvægi bókaútgáfu fyrir tungumálið. Þetta er okkar tungumál. Ef við ætlum að tjá okkur um alla mögulega hluti verðum við að gera það á því tungumáli sem við kunnum best. Og ef við ætlum að halda tungumálinu lifandi verðum við að skrifa á því.

 Viðtalið við Sigþrúði má lesa í heild sinni hér.

Kjósa
5
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið

Örlæti Haraldar kostar ríkissjóð yfir hálfan milljarð
2
Afhjúpun

Ör­læti Har­ald­ar kost­ar rík­is­sjóð yf­ir hálf­an millj­arð

Rík­is­sjóð­ur sit­ur uppi með yf­ir 500 millj­óna króna reikn­ing eft­ir að Har­ald­ur Johann­essen, fyrr­ver­andi rík­is­lög­reglu­stjóri, hækk­aði líf­eyr­is­rétt­indi út­val­inna und­ir­manna sinna um helm­ing, án þess að hafa til þess heim­ild. Þetta er nið­ur­staða meiri­hluta Hæsta­rétt­ar sem kall­ar verk Har­ald­ar „ör­læt­is­gjörn­ing“. Stór hluti þess­ara und­ir­manna Har­ald­ar skrif­aði und­ir op­in­bera stuðn­ings­yf­ir­lýs­ingu við hann stuttu síð­ar. Samn­ing­arn­ir standa samt því und­ir­menn­irn­ir vissu ekki bet­ur en að Har­ald­ur mætti gera þá. Um­mæli tveggja ráð­herra hafi styrkt þá trú þeirra.
Þórður Snær Júlíusson
3
Leiðari

Þórður Snær Júlíusson

Dýr­asta kosn­ingalof­orð Ís­lands­sög­unn­ar

Ár­ið 2003 lof­aði Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn 90 pró­sent lán­um til hús­næð­is­kaupa svo börn gætu flutt úr for­eldra­hús­um. Rík­is­ábyrgð var á fjár­mögn­un lán­anna. Nú, tveim­ur ára­tug­um síð­ar, stend­ur rík­is­sjóð­ur frammi fyr­ir því að vera að tapa að nokkr­um millj­örð­um króna á mán­uði vegna þess­ara lof­orða og það hef­ur aldrei ver­ið erf­ið­ara fyr­ir ungt fólk að kom­ast í eig­ið hús­næði.
Davíð kallar borgarstjórn bjálfa fyrir að taka niður styttuna af Séra Friðriki
9
FréttirSr. Friðrik og drengirnir

Dav­íð kall­ar borg­ar­stjórn bjálfa fyr­ir að taka nið­ur stytt­una af Séra Frið­riki

Rit­stjóri Morg­un­blaðs­ins seg­ir upp­lýs­ing­ar um að Séra Frið­rik Frið­riks­son, stofn­andi KFUM, hafi beitt fjöl­marga drengi kyn­ferð­is­legu áreiti og of­beldi vera „get­gát­ur eins manns“ eft­ir að „ímynd­un­ar­afl hans fór loks í gang eft­ir tæp 75 ár.“ Það að stytta af hon­um hafi ver­ið fjar­lægð sé merki um of­stæki þeirra sem noti hvert tæki­færi til að þykj­ast betra og pen­inga­laus­ara en ann­að fólk.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Ákveðið að saksækja þrjá í Lindsor-málinu rúmum 15 árum síðar
1
Skýring

Ákveð­ið að sak­sækja þrjá í Lindsor-mál­inu rúm­um 15 ár­um síð­ar

Sama dag og Geir H. Haar­de flutti ræðu til þjóð­ar­inn­ar þar sem hann bað guð um að blessa Ís­land veitti Kaupþing af­l­ands­fé­lagi lán sem not­að var til að kaupa verð­lít­il skulda­bréf af starfs­mönn­um og vild­ar­við­skipta­vini bank­ans. Nú, 15 og hálfu ári eft­ir að lán­ið var veitt, stend­ur til að sak­sækja þrjá ein­stak­linga í Lúx­em­borg vegna þess.
Var dæmdur til dauða fyrir hryðjuverk
4
ViðtalÚkraínustríðið

Var dæmd­ur til dauða fyr­ir hryðju­verk

Bret­inn Shaun Pinner var ný­kom­inn úr löngu sam­bandi og fann fyr­ir lífs­kreppu sem marg­ir á miðj­um aldri upp­lifa. Hans lausn við henni var að fara til Úkraínu og þjálfa her­menn. Pinner var hand­tek­inn, stung­inn og pynt­að­ur af Rúss­um en var svo hluti af stór­um fanga­skipt­um sem áttu sér stað milli stríð­andi fylk­inga í sept­em­ber 2022. Ósk­ar Hall­gríms­son ræddi við Pinner.
Segir íslenskt kórastarf geta stuðlað að aukinni inngildingu
7
FréttirForsetakosningar 2024

Seg­ir ís­lenskt kór­astarf geta stuðl­að að auk­inni inn­gild­ingu

Halla Hrund Loga­dótt­ir vill hvetja út­lend­inga til að „læra tungu­mál­ið okk­ar í gegn­um söng og ís­lensk­una.“ Halla Hrund seg­ir að við þurf­um að vera að­eins meira skap­andi í því hvernig við nálg­umst við­fangs­efni inn­flytj­enda. Hún var með­al for­setafram­bjóð­enda sem mættu í pall­borð­sum­ræð­ur í síð­asta þætti Pressu.
Við hvaða götu býr Ragnar? Reykás
10
Helgi skoðar heiminn

Við hvaða götu býr Ragn­ar? Reykás

Sauð­kræk­ing­ur­inn Ragn­ar Páll Árna­son, sem starfar hjá Öss­uri, býr í ná­grenni höf­uð­stöðva fyr­ir­tæk­is­ins, við göt­una Reykás. Seg­ist ekki hafa ætl­að að ílengj­ast þar, en kann nú hvergi bet­ur við sig. Siggi Sig­ur­jóns, guð­fað­ir Ragn­ars Reykáss, kann vel að meta sög­una af „nafna“ sín­um. Hann á sjálf­ur pín­lega en um leið drep­fyndna sögu tengda göt­unni í Ár­bæn­um.

Mest lesið í mánuðinum

Læstur inni í íbúðinni sinni í fimmtán ár
1
ViðtalFatlað fólk beitt nauðung

Læst­ur inni í íbúð­inni sinni í fimmtán ár

Sveinn Bjarna­son bjó í fimmtán ár í læstri íbúð á veg­um Ak­ur­eyr­ar­bæj­ar. Hann bank­aði oft ít­rek­að og grét áð­ur en starfs­fólk opn­aði fyr­ir hon­um. Móð­ir hans gerði end­ur­tekn­ar at­huga­semd­ir við að hann væri læst­ur inni og seg­ir son sinn hafa ver­ið van­rækt­an. Fyrr á þessu ári greip hún til þess ör­þrifa­ráðs að flytja hann bú­ferl­um í ann­an lands­hluta til að fá mann­sæm­andi að­bún­að fyr­ir hann. Mál Sveins varp­ar ljósi á al­var­leg­ar brota­lam­ir í þjón­ustu við fatl­að fólk á Ís­landi og sýn­ir hvernig mann­rétt­indi hafa ver­ið virt að vett­ugi ár­um sam­an.
Rúlletta Róberts og vitnisburðir starfsfólks: „Þetta er bara rosalega mikið álag“
3
ÚttektRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

Rúll­etta Ró­berts og vitn­is­burð­ir starfs­fólks: „Þetta er bara rosa­lega mik­ið álag“

Starfs­menn Al­votech lýsa vinnu­álag­inu sem ómann­eskju­legu og hafa leit­að til stétt­ar­fé­laga út af ógreiddri yf­ir­vinnu og fleiri mál­um. Vinnu­að­stæð­urn­ar hafa ver­ið svona út af því að Al­votech hef­ur unn­ið að því að fá mark­aðs­leyfi fyr­ir sam­heita­lyf Humira í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið hef­ur veðj­að öllu á þetta lyf en sala á því hef­ur dreg­ist sam­an og sam­heita­lyfj­um þess hef­ur alls ekki geng­ið eins vel í Banda­ríkj­un­um og reikn­að var með.
„Ég ætla ekki að kinka kolli framan í einhver illmenni án þess að segja neitt“
6
ViðtalForsetakosningar 2024

„Ég ætla ekki að kinka kolli fram­an í ein­hver ill­menni án þess að segja neitt“

Jón Gn­arr er kom­inn í for­setafram­boð. Hann seg­ir meiri þörf á gleði og húm­or í lýð­ræð­inu og sam­fé­lag­inu þar sem of­fram­boð sé á leið­ind­um og er sann­færð­ur um að þjóð­in sé að leita sér að mann­eskju sem hún geti séð sjálfa sig í. Jón ætl­ar sér að mýkja freka kall­inn með kær­leik­ann að vopni og lof­ar að vera hvorki of­stopa­mann­eskja né lydda, nái hann kjöri. Svo hef­ur hann alltaf dreymt um að búa í Garða­bæ.
Ákveðið að saksækja þrjá í Lindsor-málinu rúmum 15 árum síðar
8
Skýring

Ákveð­ið að sak­sækja þrjá í Lindsor-mál­inu rúm­um 15 ár­um síð­ar

Sama dag og Geir H. Haar­de flutti ræðu til þjóð­ar­inn­ar þar sem hann bað guð um að blessa Ís­land veitti Kaupþing af­l­ands­fé­lagi lán sem not­að var til að kaupa verð­lít­il skulda­bréf af starfs­mönn­um og vild­ar­við­skipta­vini bank­ans. Nú, 15 og hálfu ári eft­ir að lán­ið var veitt, stend­ur til að sak­sækja þrjá ein­stak­linga í Lúx­em­borg vegna þess.
Hjúkrunarheimilið Sóltún fékk 20 milljarða frá íslenska ríkinu
9
Fréttir

Hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún fékk 20 millj­arða frá ís­lenska rík­inu

Frá ár­inu 2009 hef­ur hjúkr­un­ar­heim­il­ið Sól­tún feng­ið tæp­lega 20 millj­arða króna frá ís­lenskra rík­inu. Um 90 pró­sent af tekj­um Sól­túns koma frá rík­inu. Eig­end­urn­ir hafa tek­ið á þriðja millj­arð króna út úr rekstr­in­um með því að selja fast­eign­ir og lóð­ir og lækka hluta­fé fyr­ir­tæk­is­ins. All­ur rekst­ur­inn bygg­ir hins veg­ar á um­deild­um samn­ingi við ís­lenska rík­ið sem gerð­ur var ár­ið 2000.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár